Ozono-geruza, ingurumenarekin dugun konpromiso ahaztua

Ozono molekula (Wikimedia Commons)

Ozono molekula (Wikimedia Commons)

Irailaren hasiera zen EITBko eguraldi iragarpenean zera entzun nuenean: “Badirudi ozono-geruzaren zuloak hobera egin duela azken urteotan”. Ez dago dudarik berri lasaigarria dela denontzat; izan ere, ez zen arazo makala gizakiok geuk sortu genuena. Hortxe dago gakoa, genuena. Anomaliak hobera egin duela entzun eta gure lehenengo erreakzioa iraganeko arazoen karpetara mugitzea izan da.  Horixe bera da komunitate zientifikoak ohartarazi nahi diguna, ez gaitezen garaipena ospatzen hasi dagoeneko.

Gehiago sakondu baino lehen, azaletik azalduko dugu zer den ozono-geruza. Ozono-molekulaz osaturik dagoen eta planeta osoa inguratzen duen geruza da. Estratosferan kokatzen da, 15 eta 35 kilometro bitartean. Dagoeneko jende askok daki ditxosozkoa ozono geruzak UV-B izpiez babesten gaituela. Kontuan izanik B motako erradiazio ultramorea kaltegarria dela landare, animalia eta gizakiontzat, ezin dugu ez ikusiarena egin honen guztiaren aurrean.

Lehenik eta behin, azpimarratu beharra dago hedabideen jarrera ez dela oso zuzena izan. Zientzialariek anomaliaren larritasunaz ohartaraztean, edonon begizta zitezkeen kontzientziazio mezuak, bai telebistan, aldizkari nahiz egunkarietan… Oraindik ere gogoan dut DBHko Natur Zientzietako azterketa hartan izan genuen galdera: “Azaldu dakizun guztia ozono-geruzaren zuloari buruz”. Bertan adierazi behar zen kontzeptu garrantzitsuenetariko bat CFC gasa zen, hauxe baita zuloa sortzearen erantzule nagusia. CFC deritzona aerosoletan eta hozketa industrian erabiltzen da batik bat.

ozono zuloa 2000. urtean (Wikimedia Commons)

ozono zuloa 2000. urtean (Wikimedia Commons)

Baina nahiz eta ahalegin handiak egin diren beste produktu batzuengatik ordezkatzeko, ez gara helmugara iritsi. Nire aburuz, Nazio Batuen Erakundeak herrialde industrializatuekin elkarlanean jardun beharko luke arazoa behin betiko ebazteko. Bestalde, ez dugu ahaztu behar industria kimikoak duen auzi garrantzitsua, zati handi batean beraien esku baitago produktu kaltegarriak ordezkatuko dituzten beste batzuk sortzea. Galdera hauxe da. Berriro ere? Gizarte globalak duela 10 urte egin zuen “esfortzua” errepikatu behar al dugu? Ez da batere erraza izango; izan ere, bere garaian jende askok kokoteraino amaitu zuen ozono geruzaren zuloa eta klima aldaketa edonon entzuten baitzen. Ondorioz, kontzientziazio kanpainak berriro ere hasteak agian ez luke efektu positiborik izango, jendea nazkatzea benetan arriskutsua izan daitekeela uste baitut.

Asko dira esaten dutenak komunitate zientifikoak arazoa puztu duela: “Urrutiko intxaurrak hamalau, gerturatu eta lau”. Horixe pentsatzen dute ingurumen arazoen inguruan jarrera eszeptikoa dutenek. Dena den, ez ikusiarena egitea beti da errazagoa gutako gehienontzat, nahiago baitugu gure ohiko bizitzarekin jarraitu, inpotentzia adieraziz. Konponbidea agintarien eskuetan soilik  dagoela pentsatzea da, hain zuzen,  gure gizartearen galbidea. Elkarlanari, hau da, gizartea bizirik mantentzen duen hauspoari uko egitea litzateke horrela jokatzea. Guztiok dakigun bezala, norberekeria, enpatia eza eta alferkeriak ez gaituzte inora eramango.

Hori gutxi balitz, gure kontzientziak lasaitzeko gainontzekoei botatzen diegu errua behin eta berriz.  Zergatik ote? Bada, ez gaudelako prest arazoari aurpegia eman eta gure eguneroko erosotasun horri uko egiteko. Gutako bakoitzak esfortzu txiki bat egingo balu bederen, etorkizuna oparoagoa izango litzateke datozen belaunaldientzat. Izan ere, arian, arian, zehetzen da burdina.

Comments { 0 }

3D inprimagailua, XXI. mendeko arma ekoizle berria?

3D inprimagailua (Wikimedia Commons)

3D inprimagailua (Wikimedia Commons)

Orain dela zenbait egun, interneten nenbilela, albiste batek nire atentzioa erakarri zuen eta txarrerako gainera. Albistearen izenburua irakurtzea nahikoa izan zen ni asaldatzeko; izan ere, ikasle batek arma bat sortu zuen 3D inprimagailua erabiliz. Gertakariaren mamia irakurtzeak benetako buruhaustea sortu zidan eta nire alde kritikoa martxan jarri nuen denoi nire kezka zabaltzeko helburuarekin. Beharbada buruari birak emango dizkiozue nire kezka zertan oinarritzen den asmatu ahal izateko edo baliteke ez ulertzea zergatik aukeratu dudan gai hau artikulua idazteko, baina testu honen azkeneko lerroak irakurtzerako nire ezinegona ulertuko duzuelakoan nago.

Hasi baino lehen, gaiaren inguruan zenbait datu eskuratzeko asmoz, informazio iturri batzuk arakatu nituen eta nire larritasunak okerrera egin zuen; izan ere, hainbat gaztek ikasle honen pausoak jarraituz, iskilu berriak sortu baitzituzten. Hau guztia ikusita, badirudi XXI. mendeko gazteriaren artean denbora-pasa berria bihurtu dela; bestetik, ziur nago gaur egun eskaintzen diren aukera berriekin eta horiek eskuratzeko dauden erraztasunekin egoerak okerrera egingo duela. Lehengo hariari jarraituz, 3D inprimagailuen salneurria nabarmen jaitsi da eta horrek tresna honetan interesa dutenen kopurua handitzea ekar dezake; izan ere, Media Markt-en 500 eurotan topa dezakegu modelo arrunt bat eta online dendetan 1300 euroko eredu konplexuagoak aurki daitezke. Era berean, armak egiteko beharrezkoak diren materialak oso sinpleak dira eta prezio merkean aurki daitezke interneten ez ezik, informatikan espezializatuta dauden saltokietan ere.

Beste alde batetik, gaur egungo gerretan parte hartzen duten herrialdeek metodo hau erabil dezakete guduetarako beraien armamentua handitzeko. Honek sekulako abantailak ekar diezazkieke soldaduei; batetik, arma gehiago eduki ditzakete epe laburragoan eta, bestetik, armetan diru gutxiago gasta dezakete. Hala eta guztiz ere, egoera honek arriskuan jartzen gaitu, kontrolik gabeko armen produkzioari bidea ematen baitio. Horrez gain, armak plastikoz eginda daudenez, aireportuetan eta beste zenbait tokitan egiten diren segurtasun kontroletan ezin dira antzeman. Hortaz, nork ziurtatzen digu gure aldamenean eserita doanak ez daramala iskilurik? Eta armak egin dituenak haiek sortzeko planoak sarean jartzen baditu, gutako zenbatek jarraituko genituzke ikasle horren urratsak?

Egia da inprimagailu hauen erabilera egokiak onura ugari ekar diezazkiokeela gizarteari. Adibidez, tresna honi esker egindako protesiek gorputz adarren bat ez dutenei lehen egin ezin zituzten jarduerak egiteko ahalmena eman die eta, horrez gain, organoak hondatuta dituzten gaixoei bizi hobea eskaini die. Hori guztia ikusita, baliteke jendeak armak egiteko ideia hau alde batera uztea eta zuzen jokatzea; hala eta guztiz ere, gizakiok jaiotzez besteek egiten dutena imitatzeko joera dugu eta, adrenalinak bultzatuta, arriskutsuak eta legearekin bat ez datozen gauzak egiteko irrika pizten zaigu; beraz, armak egiten dituzten gazteen kasu gehiago ikusiko ditugu seguruenik.

Aurreko guztia laburbilduz, esan daiteke 3D inprimagailua tresna baliotsua eta oso erabilgarria izan daitekeela bide zuzena jarraituz erabiliz gero. Ondorioz, armen ekoizpenean zure harri-koskorra ekarri baino lehen, pentsa ezazu zure ekintzek gizartean izan dezaketen eraginean. Hitz gutxitan esanda: zentzutasunez jokatu, dibertsioaren benetako esanahia kontuan hartuz.

Gaiaren inguruan sakondu nahi izanez gero, ikusi bideo hau ingelesez [3D Printed Guns (Documentary)] edo ondorengo hau:

Comments { 0 }

YouTube: lana ala entretenimendua?

Argazkia: Wikimedia Commons

Argazkia: Wikimedia Commons

Gaur egun lanbide asko daude. Lanbide gehienak berdinak izan dira urtez urte, baina gaur egungo teknologia aurreraketarekin, lanbide berriak sortu dira internet edo informatikaren arloan; YouTuben, adibidez, esparru bat aipatzearren. Lana kontsideratu al daiteke, baina, horrelako plataformetan jendeak egiten dituen bideoak? Nik, egia esan, baietz uste dut. Goazen bada atal hau puntuz puntu aztertzera.

Lehenik eta behin, denok ezagutzen dugu YouTube. Normalean erabiltzen dugu edo noizbait erabili izan dugu, lan baterako bideoren bat hautatzeko edota denbora pasatzeko. Esan dudan bezala, bideo mordo bat dago. Asko eta asko umorezkoak dira: erorketak, katuak, pertsona batek egiten dituen tontakeriak… Horrelako gauzez bakarrik beterik  dagoela uste dugu. Gune hau ez da, dena den, hori bakarrik. Horretaz aparte, beste bideo mota batzuk topa ditzakegu. Horien atzean jende askoren lana dago, bideo oso onak eta landuak. Pertsona hauek YouTuber izenaz ezagutzen dira.

Aintzat hartuta egiten dituzten bideoak, YouTuber mota ezberdinak daude: gamerrak, vlogeroak… Egiten dituzten bideoak oso landuta daude normalean: euren burua grabatzen dute bai kritikaren bat egiten, tontakeriaren bat, edota bideojoko batean jolasten ari diren bitartean. Hauen lana hori editatzea da eta, ondoren, euren YouTubeko kontura igotzea jendeak ikus dezan. Helburua entretenitzea da. Beste batzuen helburua, berriz, beraien bideoekin jendea pentsatzen jartzea da. Eta ez hori bakarrik. Askotan, bideoekin lortzen duten dirua dohaintzan ematen dute, Ice Bucket Challenge mugimenduaren bideoekin adibidez.

Bestalde, bideoak ikusten dituzten pertsonak normalean gazteak izaten dira. Eta askorentzat YouTuberrak beraien jainko txiki bihurtzen dira. Alde batetik, hori ondo dago, ona delako nerabe baten bizitzan gustuko duzun pertsona bat edukitzea eredu gisa. Halere, bestetik, gerta liteke gazte honek bideoetan ikusten duen pertsona horren ezaugarri txarren bat edo hartzea, eta berak egiten dituen tontakeria berdinak egiten saiatzea, Kanelaren Erronka bezalako probekin.

Aurreko guztia laburbilduz, zera esan dezaket: lan ona iruditzen zait, zuk nahi dituzun bideoak egiten dituzulako eta entretenigarria iruditzen zaidalako modu honetan irabaztea bizitza. Horrez gain, munduan zehar egiten diren jokoen aurkezpenetara edo biltzarretara joan zaitezke, eta bertan atera behar diren gauza berriak proba ditzakezu inork baino lehen. Ez dago gaizki!

Comments { 0 }
-->