{"id":16020,"date":"2015-08-12T08:28:52","date_gmt":"2015-08-12T06:28:52","guid":{"rendered":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/?p=16020"},"modified":"2015-08-12T08:28:52","modified_gmt":"2015-08-12T06:28:52","slug":"pipermin","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/pipermin","title":{"rendered":"pipermin"},"content":{"rendered":"

iz. <\/strong>Piper gorri mehe luzea da, oso mina.[1]<\/a><\/sup>. Solanaceae<\/a> familiako eta Capsicum<\/a><\/em> generoko zenbait kide izendatzeko erabiltzen dute izena, batez ere Capsicum anuum<\/a><\/em>. Gaztelaniaz guindilla<\/em> eta ingelesez Chili pepper<\/em> diete. Ameriketan jatorria dute.[2]<\/a><\/sup> baina kolondar trukaketaren<\/a> ondorioz mundu osora zabaldu da. (Wikipedia<\/a>)<\/em><\/p>\n

Orotariko Euskal hiztegian<\/strong><\/p>\n

\n
\n
\n

pipermin<\/strong> (Vc, Gc, AN ap. A; Lar, A\u00c3\u00b1, Hb ap. Lh, Lcq 124, Zam Voc), piparmi\u00c3\u00b1<\/strong> (V-gip ap. Elexp Berg, s.v. pipar).<\/p>\n

1.<\/strong><\/em> “Piment\u00c3\u00b3n, piper mi\u00c3\u00b1a, pipergorria” Lar (v. tbn. A\u00c3\u00b1). “Guindilla, pimiento picante” A. Ahul… salda, biper-minak hori ez badu ontzen. GH 1926, 326. Medikuek ostera pipermi\u00c3\u00b1a lakoxe arrazpiaz esan eutson […]. Kk Ab II 9. Txatxali\u00c3\u00b1 pipermi\u00c3\u00b1a bai\u00c3\u00b1o estuago edo beruago ibiliarren be, lirin-laranka kantetan beti Lorentzo. Alzola Atalak 57. Afari atsegi\u00c3\u00b1a, pipar mi\u00c3\u00b1a larregi, arean. Erkiag BatB 167.<\/p>\n

\u00c2\u00a0Piper mi\u00c3\u00b1 utsa jaten dutela dirudite. Urruz Iru ziri 122. Ama biotzekoa! \/ zuk zeustan esaten \/ ez inos ikasteko \/ piper mina iaten: \/ zuk irakatsi zeustan \/ dotrina santua. Azc PB 357.<\/p>\n

Apainduririk eztuala nai \/ ba\u00c3\u00b1a bai ondo jaztia, \/ piper mi\u00c3\u00b1a da onentzaz i\u00c3\u00b1or \/ apai\u00c3\u00b1ago ikustia. Urruz Zer 77.<\/p>\n

2.<\/strong><\/em> Malicia; gracia. Piparmi\u00c3\u00b1a zeramakien, berriz, aren ateraldiak. TAg Uzt 237. Zentza gaitezen, ta neurtu ditzagun gure aserre, pipermin eta minga\u00c3\u00b1ak. NEtx EG 1958, 206. Egundoko zaputzak eta pipermi\u00c3\u00b1ak izaten omen zituzten. Ib. 206. Errupi\u00c3\u00b1o Pipermi\u00c3\u00b1 deituten eutsen or-an-emen guztiak. Ta euki be gero baeukon piper-mi\u00c3\u00b1ik naiko gure Errupi\u00c3\u00b1ok. Bilbao IpuiB 93. [Euskal-ipuiak eta bertsoak] biak ere umore bera azaltzen dute; berdin-berdi\u00c3\u00b1ak dituzte beren grazia, pipermi\u00c3\u00b1a, eztena, ziria. In MEIG III 109.<\/p>\n

3.<\/strong><\/em> (Adj.). De mal genio. “Gizon pipermina (B)” Gte Erd 212 (junto a petral, zakar, zaputz, etc., de otras zonas) .\u00c2\u00a0 –Piper mi\u00c3\u00b1 ao… –Ta i berritsu. ABar Goi 56. Zakurren ipurtzora [sic] bidaliko luke pozik atso piper mi\u00c3\u00b1a. Eston Iz 67. Alako gertakizuneri tabernari geienak ez detse kasurik eiten, ba\u00c3\u00b1a, Mari Piparmin-ek (izena ondo ipi\u00c3\u00b1i zetsen piparmin utsa zalako) ara nun […]. SM Zirik 49. An kamionik ez zala ikusi nuan ikaratuta. Nere “txoper-piper”-ek (ura bai “piper min”), ordua ba\u00c3\u00b1o len alde egin zuan toki artatik. Anab Aprika 69.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

Beste hizkuntza batzuetan<\/strong> (Elhuyar, 5000 eta Word Reference hiztegiak):<\/p>\n

es<\/strong> (1) (Bot.<\/em>) guindilla {Capsicum annuum<\/em>} (2) genio picante.
\nfr<\/strong> piment rouge
\nen<\/strong> chilli (pepper)
\nport<\/strong> pimenta muito ardida<\/p>\n

Entzun: <\/strong>
\n