{"id":2400,"date":"2010-04-12T07:44:06","date_gmt":"2010-04-12T05:44:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/?p=2400"},"modified":"2010-04-12T07:46:09","modified_gmt":"2010-04-12T05:46:09","slug":"xaribari","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/xaribari","title":{"rendered":"xaribari"},"content":{"rendered":"

iz. 1. <\/strong>(pl.) Ahozko<\/a> euskal<\/a> literaturaren tradiziozko herri<\/a>–antzerki<\/a> mota<\/a>, Zuberoan egiten dena<\/a>. 2.<\/strong> Zarata<\/a>, zaratotsa. Salbatore<\/a> eguerdian, euri<\/a> eta haize<\/a>-zirimola izugarri<\/a> batek inarrosi<\/a> gaitu<\/a>. Deabruen xaribaria izan dugu instant<\/a> batez.<\/p>\n

Xaribaria Europa<\/a> osoan zehar zabalduriko tradizio<\/a> zahar<\/a> batean oinarritua dago eta hainbat<\/a> izen<\/a> hartzen ditu herrialdearen arabera; esate baterako<\/a>, “tarivari” da Proventzan eta “esquellotada” Katalunian.
\nPertzak eta zartaginak atabal<\/a> hartuta, halako<\/a> habarrots<\/a> alaia egin ohi<\/a> zen ezkongaien arteko<\/a> desberdintasuna aitzakia<\/a> hartuta, adina<\/a> zela<\/a>, edo<\/a> bietakoren bat alarguna, edo dirua… Azken<\/a> finean, trufazko azalez, xaribaria ez da herriaren bizimodu<\/a> arruntetik edo ohituretatik urruntzen direnek ordaindu<\/a> beharreko zerga<\/a> baino<\/a>. Haiei buruzko kritika<\/a> festa<\/a>-girokoa zen, ironiaz beteriko txantxa<\/a>. Oso pieza<\/a> gutxi<\/a> gorde<\/a> dira, Elizak eta agintariek, herriak gehiegikeriak egiten zituela iritzirik, debekatu<\/a> egin baitzituzten. Balio<\/a> literario<\/a> handirik ez badute ere<\/a>, interes<\/a> berezikoak dira ohitura<\/a> zaharrak, herri-hizkera<\/a>, esaerak eta garaiko herri-morala ezagutzeko. Hiru<\/a> eratakoak ezagutzen dira: xaribari<\/a> serenatak ilunabarrean egiten dira eta “galarrots<\/a>” eta “zintzarrots<\/a>” izenez ere ezagunak dira; xaribari paradak egunez antzezten dira eta “asto<\/a>-lasterrak”, “tobera<\/a>-mustrak” ere esaten zaie; azkenik, xaribari farzak ditugu. Hauek ohiturazko<\/a> komediatxoak dira eta lehenengo<\/a> zatian gertakariei ematen zaie garrantzia eta bigarrenean errudunen zigorra antzezten da. George H\u00c3\u00a9relle-k aztertu<\/a> zituen lehenik<\/a> xaribariak, eta Patri Urkizuk ezagutarazi ditu, hainbat testu<\/a> argitaratuz. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Sinonimoak:<\/strong> [zalaparta, zarata]<\/span> ahakar<\/a>, anabasa<\/a>, birrinbili-barranbala<\/a>, errieta<\/a>, errietaldi<\/a>, etiketa<\/a>, iskanbila<\/a>, istilu<\/a>, lipizta<\/a>, liskar<\/a>, liskarraldi<\/a>, liskarreria<\/a>, mokoka<\/a>, mokokaldi<\/a>, zalaparta<\/a>, zaparrasta<\/a>, aharra<\/a> Ipar.<\/em>, eskatima<\/a> Ipar.<\/em>, kalapita<\/a> Ipar.<\/em>, karma\u00c3\u00b1ola<\/a> Ipar.<\/em>, kasaila<\/a> Ipar.<\/em>, tarrapata<\/a> Ipar.<\/em>, astrapala<\/a> Bizk.<\/em>, baraila<\/a> Bizk.<\/em>, droga<\/a> Bizk.<\/em>, lazka<\/a> Bizk.<\/em>, ardaila<\/a> Gip.<\/em>, matxetin<\/a> Gip.<\/em>, bilaxka<\/a> Zub.<\/em>, armonia<\/a> beh.<\/em>, desditxa<\/a> beh.<\/em>, matrikula<\/a> beh.<\/em>, demanda<\/a> Heg.<\/em> beh.<\/em>, sesio<\/a> G-N<\/em> beh.<\/em>, matraka<\/a> Bizk.<\/em> beh.<\/em>, okasio<\/a> Gip.<\/em> beh.<\/em>, atarrapuzka<\/a> g.e.<\/em>, ausiabartza<\/a> g.e.<\/em>, kimera<\/a> g.e.<\/em>, zirriparra<\/a> g.e.<\/em>, debadio<\/a> Ipar.<\/em> g.e.<\/em>, haparka<\/a> Ipar.<\/em> g.e.<\/em>, atralaka<\/a> Bizk.<\/em> g.e.<\/em>, despita<\/a> Gip.<\/em> g.e.<\/em>, ahaka<\/a> zah.<\/em>, ateleka<\/a> zah.<\/em>, biahore<\/a> Ipar.<\/em> zah.<\/em>, disputa<\/a> Ipar.<\/em> zah.<\/em>, bilaka<\/a> Zub.<\/em> zah.<\/em>
\n<\/span> (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)<\/em><\/p>\n

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):<\/em><\/strong>
\n<\/em><\/p>\n

es<\/strong> (1) nombre dado a una forma de teatro popular perteneciente a la tradici\u00c3\u00b3n oral de la literatura del Pa\u00c3\u00ads Vasco (2) bullicio, alboroto
\nfr<\/strong> (2) tapage, vacarme, d\u00c3\u00a9sordre, tumulte, \u00c3\u00a9clat
\nen<\/strong> (2) din, hubbub; fuss; [hirikoa<\/em>] bustle; [pozez<\/em>] merriment; [metalarena<\/em>] clash; [talka egitean<\/em>] clatter, crash<\/p>\n

Halako batean, ordea, kanpaiak entzun ditu, gazte xaribari<\/strong> zaleen zalapartaren gainetik.<\/em> [Konpainia noblean<\/a><\/em>, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)<\/em><\/p><\/blockquote>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

iz. 1. (pl.) Ahozko euskal literaturaren tradiziozko herri–antzerki mota, Zuberoan egiten dena. 2. Zarata, zaratotsa. Salbatore eguerdian, euri eta haize-zirimola izugarri batek inarrosi gaitu. Deabruen xaribaria izan dugu instant batez. Xaribaria Europa osoan zehar zabalduriko tradizio zahar batean oinarritua dago eta hainbat izen hartzen ditu herrialdearen arabera; esate baterako, “tarivari” da Proventzan eta “esquellotada” Katalunian. […]<\/p>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[21],"tags":[60],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2400"}],"collection":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2400"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2405,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2400\/revisions\/2405"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}