{"id":31797,"date":"2021-06-06T22:52:48","date_gmt":"2021-06-06T20:52:48","guid":{"rendered":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/?p=31797"},"modified":"2021-06-06T22:52:48","modified_gmt":"2021-06-06T20:52:48","slug":"askazi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/askazi","title":{"rendered":"askazi"},"content":{"rendered":"\n

1<\/strong> iz. Ahaidea. Bertze bat ere badut ezin ahantzia, sortzez ez izan arren gure askazia, umezurtz gelditurik gurekin hazia<\/em>. 2<\/strong> iz. Leinua. (Hiztegi Batua)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Orotariko Euskal Hiztegian<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1 askazi<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

Tr. Usado por autores septentrionales (en su casi totalidad bajo-navarros y suletinos) y roncaleses, lo encontramos tbn. en Mendiburu y, modernamente, en Ibi\u00c3\u00b1agabeitia y Aresti. Debi\u00c3\u00b3 ser usual tambi\u00c3\u00a9n en \u00c3\u00a1reas m\u00c3\u00a1s occidentales, a juzgar por su aparici\u00c3\u00b3n en canciones y relatos recogidos por Barandiaran en algunos puntos de Vizcaya y Guip\u00c3\u00bazcoa; cf. infra ejs. de JMB Mund . <\/p>\n\n\n\n

1.<\/strong> (BN-lab-ciz-mix, Sal, S, R; VocBN , G\u00c3\u00a8ze, Dv, H), azkazi (R; Lecl (-kh-), Sb-Urq (-kh-), VocCB , H), askasi (SP (que cita a O)), azkasi (BN-ciz-mix, Sal, S, R), haskazi, askatze (Sal, R). Ref.: Bon; VocPir 152; A (askazi, azkasi, aizina, burzegi); Lrq; ContR 531; Iz R 285; Gte Erd 250. Pariente<\/strong>. “Cognatus. Pariente. Parent” Sb-Urq. “Parent” VocBN, G\u00c3\u00a8ze. “Banian zerbait aizina deuri oilten zaitadala, askazia bainion” (R) A s.v. aizina. “Ez dut horren askazirik ezagutzen (BN-lab), familia eta askazien mezak (BN-ciz), askazi-adixkidek salan \u00c3\u00bcrhent\u00c3\u00bc die besta (S), aphezaren askazi zen” Gte Erd 250. v. ahaide.
Arnega ezazuei […] aitaz eta amaz eta azkazi [en otra vers. askazi] guzuez. (Valle de Roncal, 1569). ConTAV 5.2.3. Eta arima haur beharrian ezpadago, aplikatuko daroztegu huntarzun hok, hunen askasi, ezpa ahaideren arimarik beharrenian daudezener. FPrBN 21. Beharrak izurriaren ma\u00c3\u00b1ak . <manac> ditu: askazi-adiskidez gabetzen gitu. O Pr 82. Egizu so bat zure aitzinian ioan diren zure askaziak, adiskidiak eta zure ezagutiak. Tt Onsa 41. Haren askazi, edo beste arima beharretan direnegatik. FPrS 31. Hen berth\u00c3\u00bcte ederrena dela, bere aita amen, askazi eta gehienen man\u00c3\u00bc pian bizitzia. Bp II 36. –Noren behar d\u00c3\u00bcg\u00c3\u00bc g\u00c3\u00bcziz othoit\u00c3\u00bc? –Nork bere askazi, adiskide, eta honkigilen. Ib. 127. Adio erraiten zien aberastarz\u00c3\u00bcner, kargier, uhurer, eta askazier orori. Mst I 18, 3. Nat\u00c3\u00bcrak plazer hartzen d\u00c3\u00bc, adixkide eta askazi hanitx \u00c3\u00bckheitiaz, etxe hunetik. Mst III 54, 6. Guraso moldakaitzetatik, aurride, senide edo askazi mukerretatik, auzoko gaistoetatik edo edozein beste saiets edo alde on edo gaistotatik. Mb OtGai 9, 78. Utzia bere dizipuliez eta azkaziez. AR 159. Etzuzun Ama Birjina hainbeste denboraz egon Seinta Elizabethen etxen haren askazi eta adiskide zelakotz xoilki. Ib. 382. H\u00c3\u00bcg\u00c3\u00bcna askazien artian. Egiat 223. Ez dute jende handiek beraz zeren gorritu \/ Gaztelu-dunen askazi direlakotz aurkitu. Monho 60. Ebiliren beitzira uhure handitan, \/ haren askazi nublen jauregi orotan. Etch 570. Etxandi Garinda\u00c3\u00b1e nin khex\u00c3\u00bc bethi, \/ Haren amoria benin nik askazi. Ib. 640. Eztutuzie salduren \/ Askaziek utzi alhorrak. Arch Fab 171. [Zerb\u00c3\u00bctxaria] Pierrak beharria muzt\u00c3\u00bc zianaren haskazi bat zen. EvS Io 18, 26 (L\u00c3\u00a7, He, TB, Dv, Leon, IBk, IBe ahaide, LE, Ol, Or aide, Ker senide). Bena askazi bezala bere boztarioaren erakusteko […], joan zen […] Elizabethen ikhustera. Ip Hil 77s. Txerkhat\u00c3\u00bc zien auherki askazien eta ezag\u00c3\u00bcnen artian. Ib. 134. Eskualdunak nor eta zer garen \/ Ez dugu behar ahantzi: \/ Ekhialdeko jendaia zaharren \/ Ginela lehen azkazi. Zby RIEV 1909, 398. Eta azkazi eta adeskide anitxek egiten dei bazkariak xunto. Mdg. 137. Zerbait huntarz\u00c3\u00bcn ere, eta oro \u00c3\u00bctzi, aitaren gainditik Tarban z\u00c3\u00bctian askazier. Const 42. Erranik izan da, gizon kondenatuen askaziek borreroa erosten dutela. Mde Pr 77. Ugarteko lehendabiziko biztanleok […] Eskualdunen askaziak zirela uste izan dute jakintsu batzuek. Ib. 248n. Nunbaitik jina zen… Nehork ez dio behin ere askazirik ezagutu. Larz Senper 12. Iainkoen askazi maitea, Ioberen luzapen aundi ori! Ibi\u00c3\u00b1 Virgil 43. Bertze bat ere badut ezin ahantzia, \/ sortzez ez izan arren gure askazia. Xa Odol 231. Jinkua diat aita, Andredena Mari ama, \/ Jandonahani gazaita, Jandona Petri kusi: \/ Horiek danak ditinau askazi, \/ loiten ahal diau ausarki. (BN-baig). Satr Ahaid 650. Anai-arreben eta askazien mina. Larre ArtzainE 325. Hizkuntzaren argia oparoago zabaltzen da ahaide hurbil eta urrutikorik aurkitzen denean, zenbait hizkuntza-familiatan gertatzen denez. Ez dugu guk horrelakorik, bakarka bait gabiltza oraindik ahaide eta askazi kontuan. MEIG VII 94.
v. tbn. CatLan 89. UskLiB 24. CatS 126. Azkazi: CatS 16. Miembro de una casta. “Le hab\u00c3\u00ada tratado de agote azkazia” (Pamplona, 1590) ReinEusk 90. <\/p>\n\n\n\n

2.<\/strong> (V-och, BN-baig; H), azkazi (G-goi). Ref.: A Apend; Satr CEEN 1969, 182; JMB At (azkazi). Parentela, conjunto de parientes; casta, linaje.<\/strong> “Race. Abrahamen azkaziakoa, qui est de la race d’Abraham” H. “Casta” A Apend. “Ascendencia, comunidad de sangre, parentesco” Satr CEEN 1969, 182. “Familia, parentela” JMB At. Espa\u00c3\u00b1iak eremu hedatuak ditu \/ bi munduak erregek bere meneko tu: \/ zein da hetan komarka, non zure askasia \/ ez baita aiphatua eta handietsia? Dh in BertsZB 176. Inprudentzia eta banitate ari\u00c3\u00b1a \/ Hitzketeria eta kuriostasuna, \/ Ahaide hurbillak dire: \/ Haskasi [sic] bereko haur dire bedere. “Ce sont enfants tous d’un lignage” . Gy 257. San Benediten familia \/ Geroztik zein den hedatu! \/ Legegabeen askazia \/ Hark du jende on moldatu. Zby RIEV 1908, 610. Andra Geaxi: \/ Ekatzu nere orrazi; \/ Bestela galduko ittut \/ Zure ondorengo azkazi. (G-goi). JMB Mund II 60. Lanbreabeko etzanderea, \/ Ekasu nire iserea; \/ Ezpabe egingo dot sure askasia. (V-arr). Ib. 57 (cf. nota: “Askasia, askasie, azkazi, son palabras usadas s\u00c3\u00b3lo en esta leyenda”). Askazi> handi eta joria ziren Montresortarrak. Mde Pr 110. Madarikatu izan bedi, \/ zerorren askazia. \/ Ematen ezpadidazu \/ amaren artasia. Arti MaldanB 204. Gaineratiko Xiberotik arras desgune delarik, ez da harritzeko horko jendea ere poxi bat apartekoa baita, bai askaziz, bai jitez, bai euskalkiz. Lf in Casve SGrazi 15. <\/p>\n\n\n\n

3.<\/strong> “Askaziak, parents, p\u00c3\u00a8re et m\u00c3\u00a8re” H. Han hasi ziren haren [Jes\u00c3\u00bcs Kristen] desditxak eta haren askaziak bortxat\u00c3\u00bc izan ziren haren eroaitera Ejiptarat. Bp II 32. –Non egon zen? –Nazaret Galileako b\u00c3\u00bcrgian bere askazieki. Ib. 33.<\/p>\n\n\n\n

2 askazi.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

(V-och ap. A ). Semilla, simiente. <\/strong>v. 2 hazi. Jakizu Perez, usteldu arren madaria, \/ Usteldu baga dagoan arte askazia; \/ Erein bedi au lur samurrean ta barria \/ Erneko jaku laster landara pozgarria. AB AmaE 460. Erein daiguzan guk bere euskal askaziak, \/ Iraun dagian euskaldun beti gure Erriak. Ib. 461. (Fig.). “(V-och), doctrina, ense\u00c3\u00b1anza. Askazi txarra zabaldu dau orrek” A.<\/p>\n\n\n\n

Sinonimoak:<\/strong> iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)<\/em><\/p>\n\n\n\n

[ahaidea]: ahaide, familiarteko, senitarteko, haurride Ipar., senide Bizk., bernaje g.e., hurko Ipar. g.e., egoki Ipar. zah. pl.\u00c2\u00a0\u00c2\u00a0\u00c2\u00a0\u00c2\u00a0<\/p>\n\n\n\n

[leinua]: enda, familia, leinu, kasta beh., hazi jas., adreri g.e., etxadi g.e., etxalde g.e., gizeli g.e., jatorri g.e<\/p>\n\n\n\n

Beste hizkuntza batzuetan<\/strong> (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):<\/p>\n\n\n\n

es<\/strong> (1)\u00c2\u00a0iz.<\/em> pariente (2) \u00c2\u00a0iz.<\/em> casta, linaje; raza; parentela (3) iz.<\/em> semilla, simiente
fr<\/strong> \u00c2\u00a0iz.<\/em> lign\u00c3\u00a9e
en<\/strong> (1)\u00c2\u00a0iz.<\/em> relative, relation, kin (2) \u00c2\u00a0iz.<\/em> lineage, stock (3) iz.<\/em> seed
port<\/strong> (1)\u00c2\u00a0iz.<\/em> relative, relation, kin (2) \u00c2\u00a0iz.<\/em> casta, linaje; raza; parentela (3) iz.<\/em> semilla, simiente<\/p>\n\n\n\n

Testuinguruan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ni hilen naiz \/ nire arima galduko da, \/ nire askazia <\/strong>galduko da, \/ baina nire aitaren etxeak \/ iraunen du \/ zutik.<\/p>\n\n\n\n

[Nire aitaren etxea<\/em>, Gabriel Aresti]<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 iz. Ahaidea. Bertze bat ere badut ezin ahantzia, sortzez ez izan arren gure askazia, umezurtz gelditurik gurekin hazia. 2 iz. Leinua. (Hiztegi Batua) Orotariko Euskal Hiztegian 1 askazi. Tr. Usado por autores septentrionales (en su casi totalidad bajo-navarros y suletinos) y roncaleses, lo encontramos tbn. en Mendiburu y, modernamente, en Ibi\u00c3\u00b1agabeitia y Aresti. Debi\u00c3\u00b3 […]<\/p>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[41],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31797"}],"collection":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31797"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31797\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31799,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31797\/revisions\/31799"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}