{"id":32142,"date":"2021-07-22T22:42:43","date_gmt":"2021-07-22T20:42:43","guid":{"rendered":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/?p=32142"},"modified":"2021-07-22T22:42:43","modified_gmt":"2021-07-22T20:42:43","slug":"garun","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/garun","title":{"rendered":"garun"},"content":{"rendered":"\n

iz. Buruko muinen multzoa. Ik. burmuin<\/strong>. Garunak behar bezala hazi ez zitzaizkidalako, adimen urriaren jabe naiz. Buruko garunak urtu beharrean dabil, jo eta su gogoetan. Lo gutxi eta asko irakurri, garuna lehortu zitzaion. Garunik gabeko gizona.\u00c2\u00a0(Hiztegi Batua)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Orotariko Euskal Hiztegian<\/strong><\/p>\n\n\n\n

garun<\/strong>. Etim. De gara + un . <\/p>\n\n\n\n

1. (V-ger-m-gip; Mic 9r, Lar, A\u00c3\u00b1, Dgs-Lar 2, H), garaun (V-ple-arr-oroz; A\u00c3\u00b1), garoin (V-gip), garuin (V-gip), karaun (V-gip). Ref.: A (garun, garaun, karaun); Iz UrrAnz (garoi\u00c3\u00b1) ArO\u00c3\u00b1 (garoi\u00c3\u00b1, garun); Elexp Berg (garun, garu\u00c3\u00b1). Sesos, cerebro<\/strong>; (fig.) inteligencia. “Garoi\u00c3\u00b1a, el seso” Iz UrrAnz. “Gar\u00c3\u00b3i\u00c3\u00b1ak zulatu: un ruido muy fuerte; perforarse los sesos oyendo una misma cosa” Iz ArO\u00c3\u00b1. “Txindurrixen garoi\u00c3\u00b1ak jango dituzula esan: dile que comer\u00c3\u00a1s sesos de hormiga” Ib. Tr. <\/p>\n\n\n\n

Documentado en autores occidentales desde finales del s. XVIII. Todos los ejs. anteriores al s. XX, salvo el de Apaolaza, son vizca\u00c3\u00adnos. Al Norte lo emplea J. Etchepare. Garun es la forma m\u00c3\u00a1s general. <\/p>\n\n\n\n

Txipiketan dituzula zeure garo\u00c3\u00b1ak. msO\u00c3\u00b1 93v. Txepetxak ba\u00c3\u00b1o garoi\u00c3\u00b1 geiago ez daukain emakume batzubei. Ib. 22v. Buru barruban […] garunak. Mg PAb 86. Joten dau garunetan baliaz. Mg CO 45. Ez dezu zenzu ez garu\u00c3\u00b1ik. VMg 32. Bota eragin ziozkan begiak ta garu\u00c3\u00b1ak buru ezurra ausirik. Ib. 83. Kastiguak onduten eztabena \/ garaunik eztaukena. Zav Fab RIEV 1909, 31. [Burua] ez eukala garaunez ai\u00c3\u00b1 ondo betea. AB AmaE 251. Edozein soin-atali garunerako iragarbidea kendu ezkero, adoremena itzaltzen da. “Privada la comunicaci\u00c3\u00b3n […] con el cerebro” . Zink Crit 30. Euskarazko “garuna” eta frantsesez “cerveau” deitzen dutena, biak bat direla. JE Med 30. Gorputzeko eskuin alderdiaren higiarazteko hariak garunaren ezker aldetik dira abiatzen. Ib. 30. Ez dauzkate sanuak \/ buruko garunak. MendaroTx 85. Garun onekua zara ta, tira! Otx 14 (ref. a la inteligencia de una persona). Txapel andi ederra buruban eruan arren, gixona ixan datekela garun gutxikua. Abeletxe in EZBB II 117. Zertako gogoetatuz alper neka garuna? Or Poem 539. Buruko garunak atara arte ekin eutsan emoten. Bilbao IpuiB 37. Buruko garunak urtu ai\u00c3\u00b1ean dabil, jo ta su gogoetan. Erkiag BatB 159 (v. tbn. garunak urtu en Otx 173, garoi\u00c3\u00b1ak u. en msO\u00c3\u00b1 15v). Kasko-ezurra eta barruko garunak. Vill Jaink 69. Nere buruko garunak lanean asiak dira. NEtx LBB 87. Lo gutxi ta asko irakurri, garuna leortu zitzaion. Berron Kijote 32. Garaunak behar bezala hazi ez zitzaizkidalako, adimendu urriaren jabe naiz. MIH 399s. Gure garaun eta bizkarmuinean gertatzen diren gertari ezkutuagoak. MEIG VI 116. (v. tbn. 117 y 118) v. tbn. Ag AL 145. A LEItz 132. Alzola Atalak 4. Garaun: Kk Ab II 144. Garuin: Apaol 53. <\/p>\n\n\n\n

2. “Garunak, sienes<\/strong>. Garunetako dundurixuagaz nago” Etxba Eib. “Garoi\u00c3\u00b1ak, las sienes” Iz UrrAnz.<\/p>\n\n\n\n

Sinonimoak:<\/strong> iz.<\/p>\n\n\n\n

[garun]<\/strong> : burmuin, zerebro (Adorez Sinonimoen Hiztegia)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Beste hizkuntza batzuetan<\/strong> (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):<\/p>\n\n\n\n

es<\/strong> (1) \u00c2\u00a0iz.<\/em> (batez ere pl.) seso(s) (2) iz.<\/em> (hed.) cabeza, cerebro, juicio, inteligencia, talento, sensatez (3) iz.<\/em> (Anat.) [zentzu zabalean, entzefalo<\/em>-ren baliokide gisa<\/em>] enc\u00c3\u00a9falo, cerebro (4) iz.<\/em> (Anat.) [zentzu hertsian, entzefalo<\/em>-ren osagai gisa<\/em>] cerebro
fr<\/strong> (1) iz.<\/em> (batez ere pl.) cervelle (2) iz.<\/em> (hed.) t\u00c3\u00aate, cerveau, jugement, intelligence, sens (3) iz.<\/em> (Anat.) enc\u00c3\u00a9phale ; cerveau
en<\/strong> (1) \u00c2\u00a0iz.<\/em> (batez ere pl.) brains (2)\u00c2\u00a0iz.<\/em> (hed.) head, mind, intellect; sense; intelligence (3) iz.<\/em> (Anat.) brain
port<\/strong> (1) (gen pl) miolos mpl. (2) cabe\u00c3\u00a7a, c\u00c3\u00a9rebro, julgamento, intelig\u00c3\u00aancia, talento, bom senso (3) enc\u00c3\u00a9falo, c\u00c3\u00a9rebro<\/p>\n\n\n\n

Testuinguruan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lo gutxi eta asko irakurri, garuna <\/strong>lehortu zitzaion. (Hiztegi batua)<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

iz. Buruko muinen multzoa. Ik. burmuin. Garunak behar bezala hazi ez zitzaizkidalako, adimen urriaren jabe naiz. Buruko garunak urtu beharrean dabil, jo eta su gogoetan. Lo gutxi eta asko irakurri, garuna lehortu zitzaion. Garunik gabeko gizona.\u00c2\u00a0(Hiztegi Batua) Orotariko Euskal Hiztegian garun. Etim. De gara + un . 1. (V-ger-m-gip; Mic 9r, Lar, A\u00c3\u00b1, Dgs-Lar 2, […]<\/p>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[46],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32142"}],"collection":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32142"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32142\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32146,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32142\/revisions\/32146"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}