{"id":28653,"date":"2019-12-18T21:17:27","date_gmt":"2019-12-18T20:17:27","guid":{"rendered":"http:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/?p=28653"},"modified":"2019-12-18T21:17:27","modified_gmt":"2019-12-18T20:17:27","slug":"hagun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/hagun","title":{"rendered":"hagun"},"content":{"rendered":"

iz. 1. Aparra, bereziki ahoari dariona. Ik. lerde<\/strong>; <\/strong> adur1<\/sup><\/strong>. Begiak sutan, haserre gorrian, haguna dariola. Itsasoko baga dorpeek egiten duten haguna<\/em>. || 2.\u00c2\u00a0iz. Gurpilaren metalezko egitura, pneumatikoaren euskarri dena. Ik. uztai 3<\/strong>. Garbitu bizikleta zapi busti batekin eta egiaztatu gurpilak behar bezala lerrokatuta daudela eta hagunak zentratuta<\/em>. <\/em> (Hiztegi Batua)<\/em><\/p>\n

Orotariko Euskal Hiztegian<\/strong><\/p>\n

hagun.<\/strong> Tr. Documentado s\u00c3\u00b3lo en textos orientales. Hay (h)abuin en Axular, en Lizarraga de Elcano y en un texto de Erro del s. XIX, hagun en Lei\u00c3\u00a7arraga, TB , Joannateguy, Hiriart-Urruty, J. Etchepare, Leon, Lafitte y Oskillaso, gahun en Archu, kaburi\u00c3\u00b1 en Goyhetche, ahurin en Hiribarren y kaurin en Zerbitzari. Etim. Para Schuchardt (Bask 6, 30) de occit. bav\u00c3\u00bcn (bau\u00c3\u00bcn REW 853). Faltan variantes occidentales. Se podr\u00c3\u00ada partir de *babune suponiendo met\u00c3\u00a1tesis y disimilaci\u00c3\u00b3n, aunque no sin dificultades.<\/p>\n

1.<\/strong> (L, BN, Sal, S, R; SP, Lar, VocBN , Dv (BN), H), habuin (AN-mer, L, Ae; SP, Lar (a-), Lar Sup , A\u00c3\u00b1 (abui\u00c3\u00b1a AN), Izt 47r, H (L)), haboin (L-ain), gahun (S; Dv (S), Hx), kaburin (L-c\u00c3\u00b4te (+ -ri\u00c3\u00b1), BN-arb; H (+ -ri\u00c3\u00b1)), gaurin (L-c\u00c3\u00b4te), haburin (L-ain; Hb, H (a- L)), ahurin (L; H), kaurin . Ref.: Bon-Ond 137; VocPir 77; Darric LBasque 5; A (habuin, haboin, hagun, ahurin, gah\u00c3\u00bcn, kaburi\u00c3\u00b1); Lh; Satr VocP (aguna). Espuma de la boca.<\/strong> “Habuina, \u00c3\u00a9cume de bouche, haguna. Habuina dario ahotik, il \u00c3\u00a9cume de la bouche” SP. “Espumajo, espumarajo”, “espuma, […] abuina, haguna” Lar. “\u00c3\u2030cume, bave” Dv. “Ahurina, \u00c3\u00a9cume qui coule de la bouche” H. “Habuina, \u00c3\u00a9cume que l’on jette de la bouche, bave” Ib. v. 1 adur, lerde, arrapo, 1 barauts. Eta lurrera eroririk [semea] iraulzkatzen zen haguna lariola. L\u00c3\u00a7 Mc 9, 20 (He, Leon haguna; TB hedarra, Dv heldorra, Or aparra; v. tbn. L\u00c3\u00a7 Lc 9, 39 haguna dariola). Beha iazozu haserretua dabillan bati, nola mintzo den, nola ahotik habui\u00c3\u00b1a darion. Ax 280 (V 187). Persona batzuk […] zokos zoko dabilzanak mantxatzen guzia beren mi gaiztoaren abu\u00c3\u00b1as (160, 220, 284). LE-Ir. Lehoa kasik da erhotzen \/ Ahotik gahuna du galtzen. Arch Fab 101. Otsoari gozoz dario yada\u00c3\u00b1ik, \/ Kaburi\u00c3\u00b1a hortzetarik, \/ Eta nigarra begitik. Gy 33. [Zezenak] ezdaki nori iazar, ahurin zurrutan. Hb Esk 221. [Otso bat] mihia kanpoan eta arrapoa edo haguna zariola. Jnn SBi 116. Beren hortzak karraskatuz, haguna zariotela ahotik, xakhur errabiatuer bezala. Elsb Fram 175. Nahi bezenbat xixtu eta fuera eta tomate edo sagar ustel orok leihoetarik burura [ministroari]; ezin egona baitu ordean. Zortzi guziez, edo gehienez, han edo hemen behar du horrela bere haguna aurdiki. HU Zez 182. Egintzetan gaindi doakona deus ez da, gizon tzar horren barnea […] betetzen duen pozoinaren haguna baizik. Ib. 179. [Zakurra] begiak odoletan, nahasiak, haguna zariola ahotik, ile-ondoak xutik. JE Bur 63s. [Borda-ttipiko nausia] begiak sutan, hasarre gorria, haguna zariola. Lf Murtuts 8. Begietarik nigar, ahotik kaurin. Zerb “Astoa” (ap. DRA).<\/p>\n

2.<\/strong> (Lar, VocS 133, VocBN , G\u00c3\u00a8ze, H, Foix), habuin (Lar (a-), H), gahun (G\u00c3\u00a8ze, Foix), kaburina ((det.).H), aun (BN ap. A ). Espuma.<\/strong> “\u00c3\u2030cume” VocS, VocBN y G\u00c3\u00a8ze. “\u00c3\u2030cume en g\u00c3\u00a9n\u00c3\u00a9ral” H. ” Eltze haguna, \u00c3\u00a9cume d’un pot qui bout, d’un pot-au-feu. Itsas haguna, l’\u00c3\u00a9cume de la mer agit\u00c3\u00a9e. Zaldi hagunez estalia, cheval suant et couvert d’\u00c3\u00a9cume. Uhaguna, eau qui bouillonne, que se pr\u00c3\u00a9cipite et \u00c3\u00a9cume, \u00c3\u00a9cume qu’elle produit. Esne haguna, \u00c3\u00a9cume du lait qu’on agite. Salboin haguna, \u00c3\u00a9cume de savon” Ib. ” Aun (BN), espuma de leche cocida (no es la nata)” A. Cf. itsas kaburin. Itsasoko baga dorpeak, ber bileni\u00c3\u00a9z hagun egiten dutela. L\u00c3\u00a7 Iudae 13 (TB haguna). Itsasoaren orroek lazkatzen zituela; urek batak berzeas golpe emanez, abu\u00c3\u00b1ak zerura\u00c3\u00b1o goititzen zirela. (AN-erro, s. XIX). ETZ 266. (Satr lo interpreta como “uhain, olatu”) [Uhina] orroaz eta haguna burrustan zariola, bat-bedera xutitzen zen bertan pareta zabal baten idurirat. JE Ber 79. Labai\u00c3\u00b1ea ugelaz leguntzen ari zan aita, arpegia bitsaz zuri zuri zualarik. Gero […] haguna ta bizarrak batera khentzen zituan labai\u00c3\u00b1az. Osk Kurl 102. Eltxanoari agunara gendu. ZMoso 59.<\/p>\n

HAGUN-ZALI. Espumadera.<\/strong> v. agorxali. Maria, zer egin duzu hagunzalhia? –Besainka botatu, andrea: dena zilho zen-eta! Herr 16-1-1958 (ap. DRA).<\/p>\n

Sinonimoak:<\/strong>\u00c2\u00a0iz.<\/p>\n

\u00c2\u00a0\u00c2\u00a0\u00c2\u00a0\u00c2\u00a0[ahotiko aparra]:<\/strong> apar, arrapo Ipar., bits Bizk., habuin zah., bisuts Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)<\/em><\/div>\n

Beste hizkuntza batzuetan<\/strong> (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):<\/p>\n

es<\/strong> (1) iz. llanta (2) iz. (Ipar.) espuma; espumajo, espumarajo
\nfr<\/strong> (1) iz. jante (2) iz. mousse, \u00c3\u00a9cume, bave
\nen<\/strong> (1) iz. rim (2) iz. froth, foam
\nport<\/strong> (1) iz. aro (da roda) (2) iz. (Ipar.) espuma<\/p>\n

Orlegitasunaren ilusioari uko eginez, olatuak hagun<\/strong> zuritan puskatzen ziren eki-sartzeak urretu harkaitzetan.\u00c2\u00a0 <\/em>[Ezer gabe hobe<\/em>, Itxaro Borda (Susa, 2009)] (Ereduzko Prosa Gaur)<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>

hagun (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)<\/p><\/div>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

iz. 1. Aparra, bereziki ahoari dariona. Ik. lerde; adur1. Begiak sutan, haserre gorrian, haguna dariola. Itsasoko baga dorpeek egiten duten haguna. || 2.\u00c2\u00a0iz. Gurpilaren metalezko egitura, pneumatikoaren euskarri dena. Ik. uztai 3. Garbitu bizikleta zapi busti batekin eta egiaztatu gurpilak behar bezala lerrokatuta daudela eta hagunak zentratuta. (Hiztegi Batua) Orotariko Euskal Hiztegian hagun. Tr. Documentado […]<\/p>\n

<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[9],"tags":[47],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28653"}],"collection":[{"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28653"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28653\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28661,"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28653\/revisions\/28661"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28653"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28653"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/euskaljakintza.com\/gaurkohitza\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28653"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}