Archive | 2006

Sinestesia

Kasualitate hutsez, behin, ezohiko gaixotasunei buruz hitz egiten zuen artikulu bat aurkitu eta irakurri nuen. Horietako gaixotasun bat bereziki interesgarria iruditu zitzaidan, eta horri buruzko artikulu hau idaztea bururatu zitzaidan.

Pertzepzioarekin zerikusia duten arazoen artean intentsitateari [objektu batekiko pertzepzioaren gehikuntza (hiperestesiak) edo pertzepzioaren gutxipena (hipoestesiak)], fideltasunari [objektu baten deformazioa (ilusioa) edo benetan ez dagoenaren deformazioa (aluzinazioa)] edo integritateari [antzematen den objektuaren distortsioa (dismorfopsia) edo objektuaren eraldaketa (metamorfopsia)] eragiten diotenak daude.

Pertzepzioaren integritateari eragiten dioten arazo sensopertzeptiboen artean, begi bistaz jasotako objektu bat distortsionatu eta horren osagarri bat galdu beharrean, pertzeptzioak eransten dituen bat badago: sinestesia. Ohikoa ez den pertzepzioaren arazo bat dugu hau, zentzumenetako baten kinadaren bitartez, sentsazioa beste zentzumen batean sortzen duena. Sinestesiaren ezaugarriak honako hauek dira:

sinestesia
– Kinada berdinek beti pertzepzio bera eragiten dute.
– Pertzepzioak nahigabekoak dira.
– Pertzepzioak norbanakoak dira: sinestesiko bakoitzak kolore eta forma ezberdinak elkartzen ditu.
– Pertzepzioak asimetrikoak dira, hau da, baliteke 7 zenbakiak kolore urdina gogoraraztea, baina kolore urdinak ez du zertan 7 zenbakia gogorarazi.
– Pertzepzioak etengabeak dira, txiki-txikitatik hasi eta ez direlako inoiz aldatzen.

Sinestesia ohikoenek ikusizko pertzepzioak eta entzumenezkoak nahasten dituzte; horrela, soinuek, hitzek edota musikak koloreen ikusmena sortzen dute. Sinestesia pairatzen dutenak aztertuz, erreakzio ohikoena zenbakiak eta hizkiak erakutsiz, kolore bat edo kolore batez oroitaraztea eramaten dieten soinu bat bururatzea litzateke. Kasu arraro baina posibleen artean soinuak entzutean ukimen sentsazioak edukitzearenak, objektu jakin batzuk ikustean zaporea sentitzearenak edota pertsona ukitzean usaina nabaritzearenak daude.

Arazo hauek sortzen dituzten faktoreak ezezagunak dira, hala ere, genetikoki transmititzen direla sinesten dute ikertzaileek. Gutxi gorabehera 2000 pertsonatatik 1ek duela gaitz hau kalkulatzen da, eta emakumezkoen kasu gehiago ezagutzen dira gizonezkoenak baino. Gainera, datuen arabera, ezkertiek edo homosexualek, eskuinek edo heterosexualek baino gehiago pairatzen duten arazoa da.

Badago pentsatzea sinestesikoak arteen mundutik gertuago daudela sinestesikoak ez direnak baino, baina ez da nahitaez horrela. Hala ere, egia da artista ugarik jasaten duten zerbait dela.

Sinestesiari buruz zerbait gehiago jakin nahi baduzu, klikatu hemen.

Comments { 2 }

Punk, rock’n’roll & reggae matxinada, PADDY REKALDE

Paddy Rekalde idazle ezaguna dugu genero desberdinetan (Aizu, Paddy!, Whiskey koloreko gauak, Sex Abaroa, Rebel Mayo Colorao, Bilbo Dub Kronikak), eta hainbat bildumatan hartu du parte. Ohiko sinadura dugu Aizu!, Ostiela! eta Putz bezalako aldizkarietan, eta baita prentsan ere. Literatura eta musika uztartzen laketzen da bereziki, eta hortik liburu hau, The Clash-zale amorratu baten aitortza literarioa.

Hauxe da liburuari buruz izan nuen lehenengo informazioa eta pentsatu nuen lehenengo gauza izan zen noiz edo noiz irakurriko nuela. Nigan berezkoa den bezala, ez nintzen munduko liburu-denda hoberena den Mujika papertegira (nire izebaren liburu dendara) hegan joan. “Noizbait irakurriko duk” esan nion nire buruari. Momentu hartan, Garikoitz Mujikak idatzitako Gazte Matxinada inoiz kontatu gabeko historia liburua irakurtzen ari nintzen, ondoren, blog honetantxe iruzkin bat jartzeko asmoz, baina denboraz justu nenbilela eta gerorako utzia nuen liburu hau irakurtzen hasi nintzen. Kezka batekin baina: Paddy hau idazle euskalduna izango al da? e-mail bat Gaztelupeko hotsak zigilura eta kitto! Beraiek ziurtatu zidaten Paddy euskal The Clash zale ugarietako bat dela.

Liburu honekin euskal rockean horrenbeste eragin izan duen taldea barruagotik ezagutzeko gai izan naiz baita ingeles hauen letren esanahia hobeto ulertzeko ere. Liburuaren hasiera Londresen kokatzen da 70eko hamarkadan The Clash eta beste talde punk askoren sorlekuan. Garai hartan gazteek bizi zuten egoera kontuan izanik esan daiteke Punk mugimenduak gazteen beharrak ase zituela. Musikaz deus jakin gabe gazte asko herritik irteten hasi ziren musika jo eta mozkorraldi bat hartzeko. Punk kontzertu ororen ondoren liskarrak sortu ohi ziren nonahi, The Clashek, ordea, ez zuen halako liskarrik maite. Talde honek benetan nahi eta bultzatzen zuena matxinada zen, sistemarekiko desadostasuna eta mundu hobe baten aldeko aldarria zabaltzea zuen helburu, honetarako musika erabiliz.
Talde ingeles hau Hertzainak talde euskaldunarekin askotan alderatu dut lagunartean eta gehienetan elkarrizketa berdin amaitu izan da: “Hertzainak da Euskal Herriko The Clash taldea”. Diskoen norabidea berdintsua izan dute bi taldeek; lehenengo disko gogorretik azkeneko musika lasaira eboluzionatuz, beti letra sozialen inguruan.

Punki britainiarrek ez zuten nahi The Clash Amerikako Estatu Batuetara joaterik estatu honen erruz punki hauen talde kuttuna punk musikatik urruntzen omen zelakoan baitzeuden. Ez zen horrela, aldarazten zituena adina zen, ez zuten nahi musika estilo bakar batean geratu, punkaren hesia hautsi nahi zuten. Joe Strumer abeslariak horrela zioen Sandinista! disko lasaia kaleratu zutenean:

Nik uste dut orokorrean ez dela jendearen gustukoa izango. Punk gazte horiek ez lukete erosi beharko baldin eta bilatzen dutena rock anfetaminikoa bada. Beharbada bestelakorik bilatu beharko lukete, UK Subs edo Rejects bezalakoak… Musikak aldaketak behar ditu. Espero dut jendeak hau ulertzea… eta guri egiten uztea. Jotzeak, esperimentatzeak… horrek gaitu beldurtzen, horixe da egiten ari garena.”

Eta Jokinekin Belfasterako bidean Dublinen geratu aurretik hau irakurri izan banu, eskuetan izan nuen lehenengo disko zoragarria erosiko nuen, Sandinista! disko bikoitza erosi ordez. Lastima. Disko honen aurkezpena Euskal Herrira iritsi zenean (duela hogeita bost urte) Madril eta Bartzelonatik igaro berriak ziren eta soinu arazoak omen zituztela zioten zurrumurruak azaldu ziren egunkarietan. Ez omen zen sarrera askorik baina azkenean 7000 bat The Clash zale agertu ziren Donostiako zitara, bertaratutakoek inoiz ahaztuko ez duten kontzertua entzutera.

Garai honetarako, taldea barnetik deseginik zegoen eta honen isla denbora batera gertatuko zena izango da. Topper Headon bateria-joleak heroinarekin zituen arazoei aurre egin ezinagatik kaleratua izango da eta, urte batzuk beranduago, 15 hilabete egingo ditu kartzelan lagun bati gaindosia eragingo dion heroina eskuratzeagatik. Talde barneko harremanak, beraz, ez dira oso erosoak eta, azkenik, 1985. urtean amaiera emango diote ibilbideari eta bakoitzak bere bidea hartuko du. Dena den, badirudi, aurtengo udan zorte latza izango dugula euskaldunok, izan ere Joe Strummer taldeko gitarra-jole, kantari eta liderra hila den arren, berriro bat egingo baitute uztailean Bilbon egingo den Bilbaolive Festibal festibal berrian. Zorte pixka batekin bertan izango gara.

Comments { 0 }

Bobby Sands, 25.urteurrena

25 urte bete dira Bobby Sands, Ipar Irlandako borrokaren ikur nagusienetekoa hil zenetik. Robert Sands, Bobby Sands izenez ezaguna, 1954an jaio zen protestante gehiengoa zuen Belfasteko auzo batean. Urte batzuk beranduago, bere familiak etxetik alde egin behar izan zuen protestateen etengabeko erasoengatik.

1972ko Igande Odoltsuko gertaeren ondoren (britaniar soldaduek 13 zibil katoliko hil zituzten), Ipar Irlandako gatazka armatuari hasiera eman zitzaion. Gatazka honek 3200 hildako eragin zituen hurrengo urteetan. Urte hartan bertan sartu zen Sands Iran; 18 urte eskas zituen. Handik gutxira atxilotu eta kartzelara sartu zuten suzko armak legez kanpo edukitzeagatik eta bahiketa saiakera batengatik. 4 urte preso eman ondoren kaleratu eta 6 hilabete baino ez zituen kalean egin. Ekintza armatu batean parte hartzeagatik kartzelara bueltatu zen 1976an. 14 urteko zigorra ezarri zioten. Urte hartan, IRAko presoei estatus politikoa ukatu zitzaien.

1981eko martxoaren 6an, Sandsek gose greba bati hasiera eman zion kartzelako egoera salatzeko eta, batez ere, estatus politikoa berreskuratzeko. Apirileko hausteskundeetan, gainera, parlamentario aulkia lortu zuen eta honek egoera zailean ipini zuen Margaret Thatacherren gobernua. Grebak eragin mediatiko handia izan zuen eta Irlandako gatazka lau haizeetara zabaldu zen. Honek britaniar gobernuarekiko presioa igoarazi zuen baina, hala ere, gobernuak ez zuen atzera egin eta giza eskubideak ukatzen jarraitu zuen.

Gose greba bertan behera uzteko eskari asko jaso arren, Bobby Sandsek ez zuen amore eman. Katoliko sutsua zenez, azken igurtzia jaso eta 1981ko maitzaren 5ean hil zen 66 egun gose greban eman ondoren. IRAko eta INLAko beste 9 kidek ere bide bera jarraitu zuten eta protestan hil ziren. Ondorioz, IRAk greba bertan behera uzteko agindu zien bere kideei.

Asier eta ni uda honetan egon gara Ipar Irlandan eta segituan ikusten da bertako jendeak eroitzat duela Bobby Sands. H blokeko martiriak bezala ezagutzen dira protestan hildako militanteak eta edozein kale izkinatan topa daiteke beraien ausardia goraipatzen dituzten muralak.

Comments { 1 }
-->