Archive | denetarik

Jakina da XXI. mendeko gizartea jasaten ari den egoera ez dela batere ona. Baina, harritzekoa bada ere, gaurko artikuluaren gaia ez da polítika ezta musika ere, gaurko gazteriak egunero bere gainean sostengatzen duen alkoholaren eta drogaren zama baizik.

Droga eta alkohola historian zehar uste baino lehenago ageri izan dira, gure arbasoen artean nork ez zuen whiski botila bat edan edota porro bat erre? Baina gure aitona-amonak ez bezala, guk substantzia hauen arriskuari buruzko informazio ugari jasotzen dugu: web desberdinetan, ikastolek eskaintzen dituzten hitzaldietan, droga edota alkoholaren aurkako kanpaina desberdinetan… Teoria oso ondo jasotzen da, baina zer gertatzen zaigu gazteoi praktikara pasatzeko orduan?

Ikasi ondoren, gazteen lema zera da: parranda, parranda eta parranda! Baina zer da azken finean parranda? Elvis Presleyren garaietan, taberna batean sartu eta rock & rolla entzutea zen ohikoena; gaur egun, aldiz, rock and rolla tinbak ordezkatu du eta pubak eta diskotekak taberna. Azkar eta labur esanda, parranda sexua, alkohola eta rock & rolla da, eta hori ez da guztiz txarra, baldin eta gauza bakoitza bere neurrian egiten bada. Hori da zuzen-zuzenean betetzen ez den baldintza, helburua ez baita garagardotxo bat edan eta zigarro bat erretzea, egungo tabernetan ikusten den egoera guztiz ezberdina da. Besteak beste, hamabi urteko haur batzuk vodka txupituak eta kalamua erretzen ikus ditzakegu, helburua ahal den mozkorrena jartzea izanik; eta, bitartean, besteok egoera penagarria dela esango dugu eta, honi buruzko gogoeta egin ondoren, zergatiaren bila abiatuko gara ezer gutxi egin gabe.

Arazo larri honen errua, noski, ez da norbait jakinarena, gizarte osoarena baizik; dagoena ikusirik, inork ez baitu ezertxo ere egiten hau gelditzeko. Dena den, auziari irtenbidea bilatu nahian, Eusko Jaurlaritzatik hasiko nintzateke. Oso taberna gutxi dira adinez beherakoei alkohola saltzen ez dietenak eta, beste gauzekiko traba jartzen den bezala, nire ustez, arazo honi agintariek garrantzi handiagoa eman beharko liokete, adibidez, tabernen saltzeko sistema gehiago kontrolatuz.

Hala eta guztiz ere, gazteen ikuspuntuan ipintzea ere egokia izan daiteke. Gazteak edatera eta alkohola kontsumitzera bultzatzen dituen arrazoietako bat egunetik egunera pairatu behar izaten duten zintzotasuna da, euren burua arauez eta baldintzaz osaturiko esparru baten barruan kokatzen dute, preso. Beharbada, larunbat gauetan, egoera horretaz ahazteko modu egokiena alkoholaren efektuetan murgiltzea da.

Hau guztia kontuan harturik, zaila da ondorio batera ailegatzea; izan ere, arazoa ez baita bost lerrotan konpon daitekeen horietakoa eta are gutxiago alde batera utz daitekeenetakoa. Hala ere, pixkanaka zabaltzen ari den txoko txiki honetatik gazteei zera esango nieke: sekulako mozkorraldiak alde batera utzi, eta benetan bizitzan garrantzitsua denari erreparatu (lagunak, tabernetan ezagut daitezkeen adiskideak..). Ahantzi alkoholak lotsa kentzen duela; momentuan hori gertatzen bada ere, hurrengo eguneko lotsa bikoitza izaten da eta…

Denok entzun dugu AHTri buruz zerbait, baina dakiguna nahikoa al da? Batzuek besteek baino gehiago jakin arren, askotan gure belarrietara iristen den informazioarekin konformatzen gara. Nire ustez, dena den, hori ez da nahikoa eta horregatik hasi naiz gai honen inguruko informazio bila.

Duela hamar urte, 1998ko martxoaren 17an, hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak Abiadura Handiko Trenaren trazaketa plana onartu zuen. Nahiz eta proiektua aspaldian onartua izan, oso gutxik dakite tren honen ibilbidea, bere kostua, ingurugiroan sortuko dituen arazoak… Nire ustez, zalantzarik ez dago eman beharreko informazio hori ezkutuan gorde dutela. Gauzak horrela, asko ez gaude gustura 250-350km/h-ko abiadura hartuko duen tren honen eraikuntzarekin; dena dela, gure desadostasun eta protestei ez die jaramon egiten eta gure iritziaren gainetik eraikitzeko asmoa dutela dirudi. Edonola ere, aurka garenok ahal dugun guztia egin behar dugu holako proiektu bati aurre egiteko eta honek ekarriko dituen ondorioak denon artean zabaltzeko.

Ez dago zalantzarik, bueltarik gabeko ondorioak ekarriko lituzkeela AHTk. Sareen eraikitze lanek oso baldintza zorrotzak eskatzen dituzte eta suntsiketa autopistek eta autobiek eragiten dutena baino larriagoa izango da. Eraginak hauek izango dira, besteak beste: troposferako ozonoaren eta nitrogeno oxidoen gehikuntza (horiek gure osasunaren kalterako, negutegi efektua eta euri azidoa handitzen laguntzen dute); hormona eta proteinen ekoizpena aztoratzen duten erradiazio elektromagnetikoak; eragina minbizietan, leuzemietan, sisteman inmunologikoan…

Bestalde, AHTa ez zaie egokitzen zeharkatzen dituen lurraldeei. Horrek mendi mozketak, tamaina neurrigabea duten tunelen eraikuntzaren ondorioz sortuko dituzten hondakindegiak, indusketa lanak, lur-iraulketak, bidezubiak… sortuko ditu.

Hari beretik, kutsadura eta kostu ekologikoekin batera, energia kontsumo izugarria ekarriko du. Energia hori lortzeko iturburu nuklearreko energia eta gas naturaleko proiektuak erabili beharko dira eta, noski, gas naturaleko zentral termikoak eraikiko dituzte. Gas hori, negutegi efektuaren eta ozono geruzaren zuloaren kausetako bat izaki, oso arriskutsu eta kaltegarria da.

Bestetik, oso larriak dira dardara eta zaratak osasunean sortuko dituen eraginak; esaterako, estresaren bat-bateko igoera, atseden eza… Horrez gain, animalia eta gizakien portaeran ere eragingo du; izan ere, dirudienez, 12.500 espeziei zeharka nahiz zuzeneko kalteak sortuko baitizkie. Metal astunak, lehergailuak, gai kimikoak, eta abar erabiliko dira, eta elementu horien ekoizpenak klimari, florari eta faunari egingo die kalte.

Ondorio gehiago ere baditu, nahiz eta hauekin nahikoa izan beharko litzatekeen suntsiketa hau gelditzeko; besteak beste, nekazal ingurunean eragindako kaltea, baserrien desagerpena, bazterketa soziala (hiriburuen arteko lotura azkarra baino ez du landuko) eta, gainera, garraioa garestia izango da; beraz, oso gutxik izango dute aukera berau erabiltzeko.

Proiektu honi buruzko hausnarketa sakona egin behar da, bere alde onak eta txarrak ikusiz eta. Denon iritzia kontuan hartzea lortu beharko genuke, gure bizi-baldintzei eta dagokigun arazoei buruzko kontrola eta parte-hartze zuzena izatea lortu beharko genuke, alegia. Baina argi gelditu da, erabakirik onena, nire uste apalean, “aurrerapena” deitzen duten proiektu hau geldiaraztea dela. Tamalez, ez dute kasurik egingo, baina berdin pentsatzen dugunon artean orain egin behar dugu gelditzeko ahalegina, bestela berandu izango baita.

Informazio gehiago ondorengo guneetan topa dezakezue:

• AHT gelditu
• AHT ez gunea
• Goierriko AHT ez

Azken urte hauetan, eta bereziki joan den urtean, hamaika notizia izan dugu otsoa gure lurretan sartzen hasi delako; hala ere, noizbehinkako kontuak izaten dira. Artaldeei eraso egin dielako, bide alboan hilda aurkitu dutelako…izaten dugu animalia honen berri. Horrelako beste zerbait gertatu ezean, desagertu egin direla dirudi. Ez dakigu ezer asko, gaur egun, Euskal Herrian ugaztun haragijale honek duen presentziaz. Hori zertxobait argitzeko, idatzi nahi dut gaurko artikulua.

Gure herrian aurki dezakegun subespeziea iberiar motakoa da, hartz arrearen atzetik Europan aurki dezakegun haragijale handiena; izan ere, arra 34 kilo izatera heltzen da batez besteko eta emea 28 kilo. Berak ehizaturiko animaliez, basurdeak, orkatzak, oreinak…elikatzen da gehienbat; hala ere, zenbait kasutan animalia sarraskijale bezala ere aritzen da. Kasu berezietan fruituak ere jaten ditu. Jateko orduan moldatzeko arazorik ez duen bezala, bizitokiak topatzeko ere, klimari eta geografiari dagokionez, ez dauka arazorik. Bizilekua aurkitzerakoan, gizakia da bere arazorik handiena, masifikazioetatik urrun mantentzen saiatuz.

Antzina, ugaztun hau Europako baso guztietan aurkitzen zen arren, gaur egun egoera oso bestelakoa da; izan ere, izugarri jaitsi zen bere populazioa XIX eta XX. mende hasieretan. Honen eragile nagusia jendeak haragijale honetaz zuen iritzi okerra izan zen. Garai hartako jendeak animalia maltzurtzat jotzen zuen, beti gizakien zelatan egoten zelako ustea baitzegoen hauek gutxien espero zutenean erasoa jotzeko. Pentsamendu hauek inongo kontrolik gabeko ehiza masiboa ekarri zuten. Ehiztariek akabaturiko otsoak herriz herri erakusten zituzten hauek herriaren alde egiten zuten lana erakutsiz. Horrela amaitu zuten milaka eta milaka otsoek. Eta gutxiengo batek Europako baso ezkutuenetan irautea lortu zuen.

Beranduago, alde batetik, kontzientzia ekologikoa zabaldu zen eta, bestetik, baserritar ugari hirira mugitu zen lan bila. Bi faktore hauek dira animalia hauen populazio hazkundearen arrazoi nagusienak. Jendearen pentsakera errotik aldatu zen otsoen zorterako eta hauek babesteko legeak ezarri ziren. Honen guztiaren ondorioz, baserrietako jendea hirira mugitzean, mendiak jendez hustu ziren eta otsoen kopurua handitu.

Aipaturiko arrazoiak direla eta, gaur egun, otsoen kopurua hazten ari da. Baita Euskal Herrian ere. Baina Euskal Herria esaten dudanean, Araba esan nahi dut, hemen bakarrik lortzen baitu kumaldiak aurrera ateratzea. Beste lurraldeetan noizbehinkako agerraldiak baino ez ditu egiten. Araban, hala ere, Iberiar Penintsulako beste zenbait tokitan baino astiroago doa otsoen hazkunde hau, jakina baita mendietan artzainak ibiltzen direla. Hauek ez dituzte euren lurretan nahi, beraien abereei eraso egiten baitie. Eraso horiek gerta ez daitezen, gauak zelatan eman behar izaten dituzte eta, lehendik ere artzainen lana gogorra izanik, otsoaz babestu nahian ibili behar izateak lan hori are gogorrago egiten du.

Beraz, ez da erraza egunen batean Euskal Herri osoko mendi eta lautadetan otsoak izango ditugula esatea, lehenago berarekin batera bizitzen ikasi behar dugulako. Alde batetik, izugarrizko akatsa izango litzateke gure lurretatik animalia miresgarri hau baztertzea; baina, bestalde, guztiz ulergarria da artzainen jarrera. Halere, batek daki! Agian, batera bizitzen ikasi eta berriz ere bueltan izango ditugu gure mendietako basoetara…