Archive | gizartea

RSS feed for this section

Agur mamuei

By on 2012(e)ko otsailak 20 in gizartea

Iluntasuna, isiltasuna, denboraren nozio eza, bakardadea, buru-nahastea… Bart gaueko loalditik horixe besterik ez dut buruan. Ez da amesgaiztoa, ezta gaueko ametsak zehaztasun handiz ez gogoratzea ere. Noizean behin horrelako loaldiak izan ditut, hurrengo egunean lo hartzetik esnatu bitarte segundorik pasa ez dela pentsatzera eramaten nautenak.

Gauza bitxia eta harrigarria da benetan horrelako loaldi bat pasatzea, baina, egia esan, urduritasuna ere sortzen dit. Izan ere, amets horietan bizitzaren ideia galtzen dela dirudi, bizitza bera desagertzen dela. Orduan sortzen zaidan galdera bakarra honako hau da: horrelakoa ote da heriotza? Iluna, isila, denboraren eta bizitzaren kontzeptuak galtzen dituena, bakarrik sentiarazten zaituena…

Oraindik sabelean korapiloa egiten zait sentipen hura oroitzean, hiltzea horrelakoa izango dela irudiztatzean. Denoi egiten zaigu zaila zorioneko bizitza honi amaiera jartzea, noizbait heriotzari aurpegira begiratu beharko diogula imajinatzea. Gogoan dut oraindik, haur txikia nintzenean, asko kostatzen zitzaidala gauetan lo hartzea, batez ere, egun osoan bakarrik sentitzen nintzen une bakarra zenez, heriotzari buruzko gogoetari ekiten niolako.

Oso zaila egiten zitzaidan egunen batean gurasoak hilko zitzaizkidala irudikatzea eta, are gehiago, oso zaila egiten zitzaidan haiek gabe zer egingo nuen pentsatzea.

Duela gutxi Argian irakurri dut Txabi Arnal EHUko irakasleak haur literaturan heriotza nola jorratzen den aztertu duela bere tesian. Heriotza modu naturalean eta ikuspegi ezberdinetatik lantzen dela baieztatzen du. Oso lan baliagarria egin duela iruditzen zait; izan ere, gizakiak heriotzak sortzen dituen beldurraren mamuei agur esateko txikitatik hasi beharko bailuke lanean.

Niretzat, esaterako, benetan une garrantzitsua izan zen hura, momentu hartan heriotzari buruz jasotako heziketak determinatu baitzuen bizitzan zein izango zen hiltzeari buruz hartuko nuen jarrera. Eta une hartan bi aukera bakarrik zeuden: saihestu edo onartu.

Kontzeptua saihesteak momentuko lasaitasuna ematen badu ere, beldurrari aurre ez egiteak ideia hori erreprimitzea ekar dezake; buruan ezkutuan gordetzea, alegia. Horrek ez du esan nahi, ordea, beldur hori inoiz berriro azaleratuko ez denik, posible baita espero ez den unean edota ametsetan agertzea. Beraz, ikara sortzen duen gaia saihestuz esan daiteke momentu txar hori atzeratzea besterik ez dela lortzen, eta modu batera edo bestera norberaren burua engainatzea. Esan behar da, halaber, gizartean oso gutxi hitz egiten dela gai honi buruz, eta horrek ez duela batere laguntzen kontzeptu honen onarpenean.

Heriotza onartzea, ordea, askoz ere bide luze eta geldoagoa da. Hasteko, ingurukoen heriotza ontzat ematea zaila egiten bada, are zailagoa da norberarena zuzenestea. Bizi itxaropena handitzeak ere beldur hori luzatzea besterik ez du ekarri, eta, Jainkoaren existentzia zalantzan jartzen hasi den une honetan, ez dakigu heriotza ondoren zer datorren.

Hala ere, nire ustez, bada zerbait hunkigarria eta polita heriotzaren atzean. Gizakiak orain arte beste animaliek lortu ez duten zerbait dauka, pertsona bat hil ondoren ere izaki hori bizirik mantentzen duen zerbait: memoria.

Mikel Laboa handiak zioenez:

Ez nau izutzen negu hurbilak
uda betezko beroan
dakidalako irauten duela
orainak ere geroan […]

Comments { 1 }

Pribatutasunaren prezioa

By on 2012(e)ko otsailak 13 in arazoak, gizartea

Egunkarietan, telebistan, lagunarteko solasaldietan, aldizkarietan… medio guztietan eta edozein ordutan hitz egiten da pertsona ospetsuei buruz. Zehatzago izateko, ospetsuen bizitza pribatua izaten da guztion ahotan, beti txutxu-mutxuak bilatuz. Esaterako, azkenaldian Fernando Alonsoren kirol ibilbide arrakastatsuaz hitz egin ordez, emaztearekin izaten ari dengorabeheraz hitz egiten da.

Famatuek ezin dute sekreturik izan, ezin dute kalera irten beste edozein hiritar bezala, esaten edo egiten dituzten ekintza guztiak epaituak izango baitira. Are gehiago, hondartzara joatea oso arriskutsua izan daiteke pertsona hauentzat, beti baitago paparazziren bat bainujantziaren diseinua kritikatzeko, iztarretako zelulitisa agerian uzteko edo edozein egora estutan harrapatzeko. Ospetsuen bizitzari buruz dena dakigu, intimitate xumeena ere, eta ia ez dute pribatutasunerako eskubiderik. Hori gutxi balitz, presio handia izan ohi dute; izan ere, bai kirolariak, bai abeslariak, bai modeloak edo baita beste edozein pertsonaia ezagun ere gure erreferente bihurtzen dira eta sarri beraien jarrerak imitatzen saiatzen gara.

Hala ere, pribatutasun falta hau guztiz txarra al da ospetsuen interesentzat? Askotan beraiek, ospetsuek, probokatzen dituzten egoerak dira bihotzeko prentsako aldizkarien lehen orrian ezartzen dituztenak. Fama iragankorra da, noski, eta telebistako elkarrizketak egiteagatik ordaintzen zaizkien itxuragabekeriak agortzen zaizkienean, luxuzko festa garrantzitsuetara gonbidatzez uzten zaienean eta ohituta dauden bizi maila altura egokitutako bizimodua mantentzeko diru gabe ikusten dutenean euren burua, orduan, garbi ikusten dute irtenbidea: pribatutasuna saltzea.

Zer esan nahi du honek? Famatuek euren eguneroko bizitza edo iraganeko pasarte pribatu eta morbosoak publiko egiten dituzte diru-truk, horrela, berriro ere guztien ahotan egongo dira. Zenbat borroka, esklusiba, muntaia, haserre, dibortzio, ezkontza… Bizitzako pasarteak kontatu eta poltsikoa bete diru, etxera. Ikus, adibidez, Kiko Riveraren kasua: Isabel Pantojak eta bere semeak kameretatik urrun egon nahi izan dute azken urte hauetan, baina orain edonor izan daiteke Kiko Rivera eta haren neska-lagunaren arteko gorabeheren lekuko, batez ere Twitter bitartez.

Gainera, okerrago ere izaten da. Askotan seme-alabak -adin txikikoak- sartzen dituzte tartean etekin handiagoa lortzeko asmoz. Mila bider ikusi izan ditugu gurasoak jaioberriekin aldizkarietako portadetan. Eta zer esanik ez Suri Cruise txikiari buruz, ia gurasoak baino ospetsuagoa den neskatoa.

Egia da famatu asko oso kontrolatuta bizi dela, baina niri burura etortzen zaidan galdera honakoa da: zergatik haserretzen dira horrenbeste prentsarekin beraiek nahi dutenean eta komeni zaienean edozer kontatzeko gai badira? Merezi al du pribatutasuna saltzeak gorenean egoteagatik? Edozein modutara ere, argi dago ospetsuen bizitza pribatua oso zirraragarria suertatzen dela milioika ikuslerentzat. Azken batean mundu hau negozio bat da eta prentsa arrosak izugarrizko kontsumitzaile kopurua izaten jarraituko du.

Comments { 0 }

Trago bat nahi?

By on 2012(e)ko urtarrilak 30 in arazoak, gizartea

Gabonak jada igaro dira, orain egunerokotasunera buelta tokatzen da: batzuk eskolara eta besteak, berriz, lanera. Nahiz eta Gabonei agur esan, betiko arazoek hemen jarraitzen dute. Opor garai hauetan, gazteok jai dugun egunetan gehienbat, asko hitz egiten da alkoholari buruz; halere, denok dakigun bezala, arazo hau ez da egun zehatz hauetara mugatzen, urte osoan zehar ematen da. Errealitate halakoxea da: alkohola gazteon eskura dago. Denborarekin ikusi da, gainera, jendea gero eta gazteago hasten dela edaten. Zergatik gertatzen da hau, ordea? Guk ba al dugu inongo ardurarik?

Hasteko, ezin da ukatu oso modan dagoela supermerkatu batera joan eta bertan dagoen alkohola erosi ondoren, edozein motatako nahasketak egitea. Gainera, hainbat lekutan ez dute nortasun agiririk eskatzen eta 18 urte baino gutxiago dutenek inongo arazorik gabe eros dezakete. Urrutirago joan gabe, lehengo astean amari erosketak egiten lagundu nion larunbat arratsalde batean. Kutxara iritsi eta bertan 15 urte inguruko neska-mutil koadrila bat zegoen alkohola ordaintzen. Ez zuten arazorik izan horretarako; dena den, adinagatik beraiei saldu izan ez baliete, 18 urteko edonori eskatuta konponduko lukete. Ez ziren alkoholik gabe geratuko. Hori garbi dago. Beraz, hemen garbi ikusten da edari mota hauek lortzea zein erraza den adingabeentzat, eta hau da jendea horren gazte alkohola kontsumitzen hastearen arrazoi nagusia. Gutako askok laster 18 urte izango ditugu, eta, horregatik, mota honetako ardura hartzea ere tokatuko zaigu. Ondorioz, garbi izan behar dugu, erostekotan, nori erosten diogun eta izan ditzakeen ondorioak.

Hala ere, egia da, alkoholak beste zeregin batzuetan laguntzen digula. Pare bat trago hartu ondoren, beste pertsona bat ematen dugu: irekiagoa, alaiagoa, atseginagoa… Halere, hori ez da irtenbidea. hori ere garbi dago. Aurrez aipatutakoa egia bada ere, kontuan hartu behar da 13 urte inguruko nerabeei kalte larriak eragiten dizkiela alkoholak, nahiz eta gu horretaz ez konturatu: gorputza garatze prozesuan dute eta alkoholak arazoak ekar ditzake gerora begira. Gauzak horrela, zer egin dezakegu guk? Seguruenik, edan gabe ere ondo pasa daitekeela erakuts diezaiekegu gazte hauei, Estatu Batuetan behin egin zuten bezalaxe. Festa bat antolatu zuten eta bertara hainbat gazte gonbidatu zituzten. Festa hartan ez zegoen alkoholik, baina gazteek ez zekiten hori eta edan eta edan jarraitu zuten. Festa aurrera joan ahala, gazteak oso pozik jartzen hasi ziren, alkohola edan izan balute bezala. Ezinezkoa zen, edaten ari ziren edariek ez baitzuten alkoholik.

Laburbilduz, zera esan daiteke: gero eta lehenago hasten dira gazteak alkohola edaten eta horrek arazo larriak ekar ditzake, aurrez aipatu ditudanak esaterako. Ondorioz, zerbait pentsatu beharko genuke arazo honi buelta gehiago ez emateko. Prest al gaude ardura gure gain hartzeko? Zer gehiago egin dezakegu arazo hau benetan konpontzeko?

Comments { 2 }
-->