Archive | orokorra

25 urte bete dira Bobby Sands, Ipar Irlandako borrokaren ikur nagusienetekoa hil zenetik. Robert Sands, Bobby Sands izenez ezaguna, 1954an jaio zen protestante gehiengoa zuen Belfasteko auzo batean. Urte batzuk beranduago, bere familiak etxetik alde egin behar izan zuen protestateen etengabeko erasoengatik.

1972ko Igande Odoltsuko gertaeren ondoren (britaniar soldaduek 13 zibil katoliko hil zituzten), Ipar Irlandako gatazka armatuari hasiera eman zitzaion. Gatazka honek 3200 hildako eragin zituen hurrengo urteetan. Urte hartan bertan sartu zen Sands Iran; 18 urte eskas zituen. Handik gutxira atxilotu eta kartzelara sartu zuten suzko armak legez kanpo edukitzeagatik eta bahiketa saiakera batengatik. 4 urte preso eman ondoren kaleratu eta 6 hilabete baino ez zituen kalean egin. Ekintza armatu batean parte hartzeagatik kartzelara bueltatu zen 1976an. 14 urteko zigorra ezarri zioten. Urte hartan, IRAko presoei estatus politikoa ukatu zitzaien.

1981eko martxoaren 6an, Sandsek gose greba bati hasiera eman zion kartzelako egoera salatzeko eta, batez ere, estatus politikoa berreskuratzeko. Apirileko hausteskundeetan, gainera, parlamentario aulkia lortu zuen eta honek egoera zailean ipini zuen Margaret Thatacherren gobernua. Grebak eragin mediatiko handia izan zuen eta Irlandako gatazka lau haizeetara zabaldu zen. Honek britaniar gobernuarekiko presioa igoarazi zuen baina, hala ere, gobernuak ez zuen atzera egin eta giza eskubideak ukatzen jarraitu zuen.

Gose greba bertan behera uzteko eskari asko jaso arren, Bobby Sandsek ez zuen amore eman. Katoliko sutsua zenez, azken igurtzia jaso eta 1981ko maitzaren 5ean hil zen 66 egun gose greban eman ondoren. IRAko eta INLAko beste 9 kidek ere bide bera jarraitu zuten eta protestan hil ziren. Ondorioz, IRAk greba bertan behera uzteko agindu zien bere kideei.

Asier eta ni uda honetan egon gara Ipar Irlandan eta segituan ikusten da bertako jendeak eroitzat duela Bobby Sands. H blokeko martiriak bezala ezagutzen dira protestan hildako militanteak eta edozein kale izkinatan topa daiteke beraien ausardia goraipatzen dituzten muralak.

Hainbat filosoforen teorien arabera, bizitza funtsezko gauza da kultura ezberdinetan. Izan ere, bizitza da une gozo eta latzak ematen dizkiguna, azken finean, bizitzen uzten diguna. Lehengo astean, euskarako azterketan, Maitek bizi-itxaropenari buruzko artikulu bat eman zigun, berauri buruzko iruzkin kritikoa, laburpena…egiteko. Bertan gai honen inguruko hainbat datu agertzen ziren: hazten ari dela, ez duela mugarik, emakume japoniarrak direla bizi-itxaropen handiena dutenak…Benetan gai interesgarria!

Dena den, bizi-itxaropena ez da leku guztietan berdin ematen. Egia da emakume japoniarrak direla zaharrenak hiltzen direnak, 85 urteko batez bestekoarekin. Hauen segidan, emakume frantsesak daude, 77 urterekin. Estatu espainiarrean, batez bestekoa 76 urtekoa da emakumeen kasuan eta 70 urte gizonezkoenean. Aldiz, industrializatu gabeko lurraldeetan, heriotza-tasa izugarri handia da eta are gehiago haurren kasuan. Biak alderatuz gero, ikus daiteke lurralde “aberatsetan” 80 urteetan dagoela batez bestekoa; herrialde “txiroetan”, aldiz, bizi-itxaropena 25 urtekoa izatera irits daiteke. Azken datu hau, baxuena, Sierra Leonakoa da. Dena den, beste estatu askotan, 32 edo 40 urteraino heltzen da, asko jota.

Desberdintasun handi hau hainbat faktoreri lotuta dago: higienea, medikuntza alorrean aurrerakuntzak, ekonomien arteko aldea, eta batez ere HIESA. Gaixotasun beldurgarri hau da faktore garrantzitsuenetako bat, beste hainbatekin batera.

Bestetik, emakumezkoa aipatu dugu gehien; izan ere, emakumezkoen bizi-itxaropena handiagoa baita gizonezkoena baino, hauek tradizioz ohitura txarrak bereganatu dituztelako. Hala ere, azken urteotan, bizi-mailak gora egitearekin batera, bien arteko desberdintasuna parekatzen ari da. Zehazki, Europan nafar emakumeek dute bizi-itxaropenik handiena, 84 urte bizi baitira batez beste. EAEn ere ez da txikiagoa, 83 urtera iristen baita. Emakumezkoen bizi-itxaropena horren luzea izatearen arrazoia emakumezkoetan beraietan dago. Medikuek diotenez, zahartzaroari aurre egiteko prestatuago daude, batik bat aldaketa gehiago jasaten dituztelako bizitzan zehar, hala nola, hilerokoa, haurdunaldia edota menopausia.

Amaitzeko, zera esan, harrigarria iruditu zitzaidala azterketan atera zen datu hau: Oeppen eta Vaupel ikertzaileen ustez, gaur egungo joerak jarraituz gero, 2070.urtean, AEBetako batez besteko bizi-itxaropena, 92,5 eta 101,5 urteren artean egongo da. Benetan harrigarria!!

Informazio gehiago nahi baduzue, klikatu hemen.

Egunetik egunera gizartearen zorotasuna erakusten diguten albiste bitxiagoak topatzen ditugu. Lehengoan, etxerako bidean, honako albiste honi buruz hitz egiten egon ginen eta hain ezatsegina eta ez ohikoa iruditu zitzaidanez, berri honetaz idaztea erabaki dut.
Gertakaria lehengo egun batean gertatu zen: ezezagun batzuk duela zortzi bat urte lurperatu zuten emakume baten hilobia profanatu zuten. Ba al dakizue zein helbururekin? Bai, salda bat egiteko. Izan ere, hezurrik beste inon topatzen ez zituztenez, hildako gorpu batenak hartzea bururatu zitzaien. Agian gau hotz bat zen eta, noski, ostiral goizaldeetan dendak itxita egon ohi direnez, hilerrira joan eta bertan nahi adina aurkituko zituztela pentsatu zuten. Ondoren, hildakoaren hezurrekin eginiko salda dastatu zuten! Gertakaria Kataluniako herri batean jazo zen eta bertako poliziak argitu duenez, kasua azaltzeko hiru hipotesi dituzte:

“No sabemos aún si se puede tratar de una apuesta, un ritual de magia o un juego de rol�

Otorduaren soberakinak topatu zituena hilerriko zaindaria izan zen, eta bertan hezurrez gain, kazola, avecrema…aurkitu zituen. Badirudi lehenik beste hilobi bat irekitzen saiatu zirela, baina hau irekitzen ez zenez, beste honi ekin ziotela. Behin hezurrak lortu ostean, sua piztu, kazola urez bete eta salda prestatu zuten. Baina benetan goseak edota ganbaratik gaizki zeuden?