Tagged: D Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:44 pm on 2021/09/01 Permalink | Reply
    Tags: D   

    debox 

    adj. Ipar. g.er. Biziotsua, lizuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    debox.

    1. (-xa T-L), debaux (SP). Licencioso, libertino, disoluto. Deboxei hasi zinaizten / haurdanik apartatzen / eta letra saindutara / zeure gogoa etxatzen. EZ Noel 151. Prestuak parabisuan harzen ditutzuna eta debauxak Ifernuan karzelatzen. Harb 210. Gazteak segurez hark [etxeko etsenpluak] egiten ditu / zuhur edo zoro, debox edo prestu. Gy 271. Korreitzen da gizon debox; edo lizenziosa (Orreaga, s. XIX). ETZ 290. Gizon deboxaren haurrak / maiz gose edo egarri. Canc. pop.

    2. (Urt). Libertinaje, vicio, desenfreno. “Assuetus graecari, debox egiten kostumatua ” Urt II 490. Cf. desbotxu. Igandeak eta Bestak atsegin harzen eta deboxean daramatzitenak. CatLav 118. (V 65; Arb Igand 163) Ihautirian deboxak egiten dituzten jendez. Ib. 381 (V 184). Deboxez eta atsegin profanoez. Ib. 453 (V 211).

    Sinonimoak: izond. Ipar. g.e.

    [biziotsua]: biziozko, haragikoi, haragikor, lizun, lizunkoi, lohi, urde, zikin, biziotsu Ipar., likits Ipar., teiu Zub., indezente beh., satsu jas., limuri g.e., ahats zah., bizioso zah., desonest zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) vicioso, -a; lujurioso, -a
    fr  izond. vicieux, -euse
    en  izond. vicious; having bad habits; depraved, dissolute
    port izond. (Ipar.) vicioso, -a; luxurioso, -a, luxuriante

    Testuinguruan

    Gizon deboxaren haurrak / maiz gose edo egarri. Canc. pop. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 9:29 pm on 2021/08/08 Permalink | Reply
    Tags: D   

    deserta 

    iz. Ipar. Bazkari-afarietan zerbitzatzen den azken jakia, gehienetan gozoa izaten dena. Ik. postre. Bazkaltzeko: piperrada, zikiroa, gasna, deserta eta kafea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    deserta. (SP, Urt III 283, Gèze). Postre. “Desertako tenorean […] joan da (BN-arb)” Gte Erd 262. Larrunen bazkal-ondoko deserta. (1798). BertsZB 129. Egun guzian / dut nafar xuria / edaten desertan. Monho 62. Bena, ukeiten dit / nik gordinik sopa, / eta desertatako / mihiki saltsa. AstLas 53. Holako bazkariak ez othe du deserta pitta bat ere merezi? Barb Sup 22. Mahainean desertak arraro. Herr 7-7-1966, 1.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [postrea]: postre Heg., azkenburuko (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) postre
    fr iz. (Ipar.) dessert ; entremets
    en iz. dessert
    port iz. sobremesa

    Testuinguruan

    Holako bazkariak ez othe du deserta pitta bat ere merezi? Barb Sup 22. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 10:12 pm on 2021/07/13 Permalink | Reply
    Tags: D   

    doako 

    adj. Ordaintzen ez dena. Ez pentsatu doakoa denik bakea. Doako aholkularitza-zerbitzua sustatuko dute udalerrietan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    DOAKO (V ap. A; duako V ap. A y Etxba Eib; dubako V ap. A). Gratuito. “Ez eizu pentsau duakua danik bakia” Etxba Eib.
    Zenbat konbit dugako emon ete dau? JJMg BasEsc 276. Zergaitik eztozue osatu nai zeuen gatxetatik, eukirik Sakramentu onetan guztien osagarri ain merke ta doakoa? Ur Bisit 87 (ap. A). Eurak euren pekatuagaitik galdu zituezan doe doakoak. Itz Azald 32. Zenbat sudur-auste, zenbat dubako agiñ-aterate. Ag Kr 176. Ardau ez duakuaz. Kk Ab II 41. Gure gizonorrek laster ikusi eban, danak duako errekadistatzat artzen ebena. SM Zirik 110s. Galdu barik ultzok, duakuak (duan, ‘de balde, gratis’) ez-titxuk eta. SM EiTec1 156. Axe bai duako zirkua! Erkiag Arran 56. Ezeukien semeak serbitzari dubakorik ez daukelako. Erkiag BatB 132. Dirurik ez dan tokian, emakume dubakorik izan ezin leitekelako. Ib. 172. (Como apodo) Peru Dubakok uste eban ze etzala diru-bearrik, / makallau ona ekarriteko Bilboko Barrenkaletik. (V-m) A EY IV 44.

    Sinonimoak: iz.

    [doako] : debaldeko, dohainezko, dohaineko, ordaingabe (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. gratuito, -a, de balde
    fr izlag. gratuit, -e
    en izlag. free; free of charge
    port izlag. sem cobrança, grátis

    Testuinguruan

    Hurrengo egunean turisteoa: Louvren sartzea doakoa da hileko lehen igandean. [Lerro etena, Angel Erro (Elkar, 2019)]

     
  • Maite 9:34 pm on 2021/07/05 Permalink | Reply
    Tags: D   

    duineztasun 

    iz. Duintasunik eza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegiaduineztasun. Indignidad. “Incapacité, indignité” H. v. duinbakotasun.

    Sinonimoak: iz.
    [duineztasun] : ik. ez duintasun, duintasun-falta.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (zah.) indignidad
    fr indignité
    en indignity
    port indignidade

    Poderosuago izan zan liburu euskerazko onek ekarri al leikezan mesedien gurarija, neure duineztasunen ezaueria baño. Astar I pról. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    duineztasun (Gaurkohitza, CC)

     
  • Maite 8:21 pm on 2021/06/28 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desberdintasun 

    1 iz. Berdintasunik eza. Ik. ezberdintasun. Gizarte desberdintasunak. Hizkerak tokien arabera azaltzen dituen desberdintasunak. 2 iz. Gauza bat besteetatik desberdintzen duen gauza; bi gauza edo gehiagoren artean dauden aldeen multzoa. Ik. alde1. Ez du desberdintasunik nabaritzen bi ardo moten artean. Zerutik lurrera dagoen desberdintasuna. 3 iz. Desberdina denaren nolakotasuna. Erritmo desberdintasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    desberdintasun. (Urt II 124), desbardintasun (Añ, Dv, H), desbardintarzun. Desigualdad, diferencia, disparidad, heterogeneidad. Desbardintarzün handi bat da Jinkuak argitzen dian gizon debot baten zühürtziaren eta elizagizon jakitus […] baten jakit[i]aren artian. Mst III 31, 2 (SP, Ch, Echve diferenzia, Ip tregoa, Ol arte, Pi alde, Leon ozka). Konfesorerik Konfesorera dijoa desberdintasun edo diferenzia andia. Mg CC 133. Emendi aterako da zetan daguan Bizkaiko euskeriaren desbardintasuna. Mg CO VI. v. tbn. Gco II 264s. Ez da izango arrezkero beste desbardintasunik, justu ta pekatarijeena baño. JJMg BasEsc 265. Zerutik lurrerako desbardintasuna baño andijagua dago donzellatasuneko estadutik ezkontzakora. Ib. (ed. 1845), 221. Ze desbardintasuna Jesus ta nire artian daguana! Ur MarIl 104. Industrijaren eta komerzijuaren kontribuziñoia desbardintasunagaz bota zalako euki ditubezan kaltiak. (1866). BBatzarN 223. Zeren herri bateko goldea ez den hauzo herriko goldearekin bardina. Makhur handi bat heldu da desbardintasun hortarik. Dv Lab 57. Bereala […] medikua deitzen dezu, eta bereala konfesatzen etzera? Zertan dago desberdintasun arrigarri au? Arr May 95s. Greziatar jakintsuen erakutsietatik Jesukristo gure Jaunarenetara zeiñ desberdintasun aundia dagoan. Ag Serm 416 (ib. 399 desbardintasun). Eta deritxo ariña, pekatu ilgarriagaz daukan desbardintasunagaitik bakarrik. Itz Azald 155. Auteskundeetan be antzeko desbardintasuna izaten dan da. Etxabu Kontu 103. Guretzat ainitz erran nahi zuten [erakasle] heien desbardintasunek. Larre ArtzainE 193. Bukaerako desberdintasun hori berori (-oi(n) / -io / -u), euskalkiari dagokala. MIH 106. Bi soinuren arteko aldea eta desberdintasuna. MEIG VI 100. Irregularidad, relieve, desnivel.
    Mendien goraberuntza seaska artako estalkien desberdintasuna zala. Arzac EE 1882c, 377.

    Sinonimoak: iz.

    [diferentzia]: alde, berdinez, berdineztasun, berdingabetasun, ezberdintasun, desberdintza g.e., diferentzia g.e., banaita zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (1) diferencia, disparidad, heterogeneidad (2) irregularidad, relieve, desnivel
    fr iz. négalité, différence
    en iz. difference; distinction; inequality; unevenness
    port iz. diferença

    Testuinguruan

    Batasunean galtzen da desberdintasun guztia. #gaurkohitza

     
  • Maite 9:51 pm on 2021/06/18 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desosegu 

    iz. Urduritasuna, ezinegona, sosegurik ez duenaren egoera.

    Sinonimoak:
    [ezinegona] : artegatasun Bizk., erreustarzün Zub., erreustasun Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegian, ‘urduritasun’)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es desasosiego, intranquilidad, pesadumbre
    fr trouble
    en unease, feeling of unease, sense of unease, misgivings
    port desassossego, inquietação


    Esker mila, Josi Sierra, bideoa hain txukun ipintzeagatik!

    #gaurkohitza.ren 5. urteurreunaren harira bildutako argazki eta hitz guztiak ikusi nahi badituzu: Azaleratu zure hitza!

     
  • Maite 8:32 pm on 2021/06/17 Permalink | Reply
    Tags: D   

    demas 

    adj. Batez ere Bizk. Beh. Handia, izugarria. Ik. berebiziko 2. Mozkor demasa harrapatu genian atzo. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    demas. (V-m-gip). Ref.: Etxba Eib; Etxabu Ond 113; Elexp Berg. “Enorme” Etxabu Ond. “Muy usado en Eibar, aunque puede sustituirse con una loc. como besterik ez lakua, también en uso. Aboziñau demasa aiz i beintzat” Etxba Eib. “Mozkor demasa arrapau giñuan atzo” Elexp Berg. “Jesus zelebria da demasa” Ib. “Artikuluaz ia beti” Ib.
    Egun orretan beroa ere / egiña zuan demasa. EusJok 61. DEMAS-DEMASA. “(Ezezko esaldietan erabiltzen da). Bada ezpadakoa, kaxkarra. Aurten tomatiak eztare demas-demasak” Elexp Berg. “Felix ikusi dot; gizajua eztago demas-demasa” Ib. DEMASEAN. Txarto demasian ein dau (V-m). ‘Muy mal’. DEMASEKO (V-ger-gip). “Demasekue, exagerado” Ort Voc. “Enorme. Demaseko zartaria artu neban keixatik jausita” Elexp Berg. “Demaseko depositua eindda, baiña guk bete biar aura, e” Ib. Demasekue da, arek neskatuek dabillena! Ort Oroig 40. “Demasekuak esan, entzun, eiñ…, Kristorenak esan, entzun, egin. Demasekuak esan zotsan uskerixa bateaittik” Elexp Berg. .

    Sinonimoak: iz.

    izond. Bizk. beh. [guztiz handia]: demaseko, ikaragarri, itzel, itzelezko, izugarri, ikaragarriko Ipar., izigarriko Ipar., ikaragarrizko Heg., izugarrizko Heg., kristoren beh., upielako Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (batez ere B) (herr.) enorme, tremendo, -a, exagerado, -a (2)  izond. (batez ere B) (herr.) por demás, enormemente, exageradamente
    fr (1) immense, énorme, excessif, excessive (2) énormément, exagérément
    en (1) enormous, huge, gigantic, tremendous (2) exaggeratedly, excessively
    port (1) izond. (batez ere B) (herr.) enorme, tremendo, -a, exagerado, -a, excessivo, -a. (2)  izond. (batez ere B) (herr.) excessivamente, enormemente, exageradamente

    Testuinguruan

    Mozkor demasa harrapatu genian atzo. (Hiztegi Batua)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel