Tagged: D Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:29 pm on 2020/01/20 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dindatu 

    ad. du Zarata egin. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    dindatu. (Lar, H), dindaitu (Lar). Sonar, tintinear. “Retiñir, dindatu, dindaitu ” Lar. “Tinter” H. v. durundatu. Egin naiz kobre soinu egiten duenaren edo zinbala dindatzen duenaren pare. “Qui tinte” . Lç 1 Cor 13, 1 (He habarrots egiten duen zinbala bat, TB dunduritzen, Dv zinbala burrunbari bat, Ol txilin burrunbari, IBk ezkila tintilari). Eta bazebilelarik, haren hirur medailek dindatzen zuten bata besteari kontra. Mde Pr 91. Ardoak izarniatzen zizkion begiak eta girgilek dindatzen zuten. Ib. 111 (v. tbn. 93 y 108)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. sonar, tintinear
    fr du ad. sonner, tinter
    en du ad. jangle, jingle
    port du ad. tilintar

    Eta bazebilelarik, haren hirur medailek dindatzen zuten bata besteari kontra. Mde Miranderen idazlan hautatuak (1976). “>Pr 91. (Orotariko Euskal Hiztegian)

    dindatu

     
  • Maite 10:00 am on 2019/12/23 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dendatu 

    ad. dendatu, denda/dendatu, dendatzen || 1 da ad. Bizk. g.g.er. Ahalegindu, saiatu. 2 da/du ad. Bizk. g.g.er. Adoretu, animatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    dendatu.

    1. (Vc ap. A; Mg Nom 66, Añ, H (V, G, BN, citando a Lç y Mg)), dentatu. Intentar, afanarse, esforzarse, aplicarse. Cf. tentatu. v. ahalegindu, saiatu. Dendadi eta heiagora egin ertzeko penan ez aizená. “Efforce-toi” . Lç Gal 4, 27. Nere Osaba jaun ta besteekin ere leiatu edo dentatu naiz onelako izen-aldatze edo, erdera usaian,. ethimologietan. VMg XVs. Dendatu biar dogu ardura andijagaz guraso tristeen pozgarrijaren billa. fB Ic I app. 10. (Acompañado de -t(z)era ). Ze poza niria enzuten badot bizkaitarrak alkarren leijan dendatuten diriala erostera liburu au. Mg CO IV. Dendatu biar gara […] nekezari euskaldun utsak irakatsi deuskuben gisaan berba egitera. Mg PAb 195s. Murgildu edo mus eginik uretan, dendatu zan arrapatzera. VMg 6. Abiatu ta dendatu bear da laster medizinak, sendagarriak, erremedioak artzera. Añ GGero 214. Dendatu gaitezan bada guztiok dotrina egijazkua ikastera. fB Ic I 9. (Acompañado de -t(z)en ). Dendatu nasala, uste dot, gurasuai eureen, ta umeen onerako zer egin santu au buruban sartuten. fB Ic I 304. Jakitunak ez dirala dendatu [euskeeran] […] eureen adin aberatseen ondasunak zabaltzen. JJMg BasEsc II. Ez zaitiala arren dendatu kendu nai izaten neure gogotik daukadan pensamenturik gozueena. Ib. 278. Dendatuten bagara geure alegin guztijakaz erreiñu au jaso ta eregiten. (1860) BBatzarN189. Euskal azia ereiten, arren, / danok gaitezen dendatu. AB AmaE 427. (Acompañado de -t(z)eko ). Ezarri eutsazan [kargiari] egur barrijak lenguak gitxitu biarrian; dendatuten zan ostera lepora jasoteko, baña alperrik. Mg CO 117. Denda ta igitu zaiteze apari ta oe garbi on bat iminteko lagun oni. Mg PAb 93. Ikustekua da, damubaz bere, zelan dendatuten dirian [azerijak] zelatetako, bidiak ebagiteko, samapeti oratu ta itoteko [ardiak]. Ib. 110.

    2. Animar(se). [Komunioa] sarri egitera dendatu edo animatzeko esan zuen “Ogi au jaten duena biziko da beti”. Mg CC 206. Bildurrak ez dau nagituten, ta bai dendatu ta azkortuten pelietako irme ta sendo. Mg CO 86. Deritxat nor edo nor dendatuko dala Giputz euskeran imintera. Ib. 294. Eztago dema bezelako akullurik nekazaririk txepel, nagi ta geldoena dendatzeko. Ag G 80. Orrelako autuetan joan zitzaien orduak […] goizalderarte, batak bestea dendatzen edo bildurtzen […] beti ere alkarri ixo-ixoka, andik edo emendik zarataren bat ote zalakoan. Ib. 158.

    3. (V-ple ap. A ; Lar, Añ, H). “(Hacer) cala y cata, averiguar con certeza, denda, dendatu, errotik jakin ” Lar. “(Descubrir) campo, explorar” Ib. “Requerir, reconocer, probar” Ib. “Tentar, probar, examinar, tentatu, dendatu ” Lar, Añ.

    4. (V-oroz-ple ap. A; Añ, vEys, H). “Quiere decir adornarse, engalanarse” Ast Apol 90. “Ataviar” Añ. “S’habiller, se vêtir avec recherche, s’attifer” H. “Engalanarse” A.

    5. “(B), incorporar a un niño para que salga de vientre” A.

    Sinonimoak: ad. Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [ahalegindu]: g.e.ahalegina egin, ahaleginak egin, ahalegindu, indarkatu, saiatu, bermatu Ipar., entseatu L-BN, iseiatu Zub., aplikatu zah., permatu Ipar. zah.
    [adoretu]: adoretu, kemendu, kuraieztatu, azkortu Bizk., animatu beh., arnastu g.e., ausarditu g.e., alaitu zah., esportzatu zah.
    [aztertu]: g.e.analizatu, arakatu, aztertu, ikertu, ikuskatu, ikusmiratu, ikustatu, miatu, etsaminatu Ipar., aratu Bizk., azterkatu g.e., bilakindetu zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. (1) ad. intentar, afanarse, esforzarse, aplicarse (2) animar(se), alentar(se), estimular(se) (3) tentar, probar, examinar, tantear, indagar (4) engalanar(se), ataviar(se)
    fr ad. (1) essayer, tenter (2) encourager (3) tenter,  tester (4) se décorer
    en ad. (1) attempt to, try to vtr + prep  (2) encourage, cheer up (3) temp, try, examine (4) adorn
    port ad. (1) esforçar-se, labutar (2) animar-se; alentar (3) tentar, averiguar, investigar, examinar (4) engalanar-se

    Laruelle dendatu zen ahotsa apur bat goratzen. [Sumendiaren azpian, Malcolm Lowry (Karlos del Olmo), Elkar, 2008] (Egungo Testuen corpusa)

    dendatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     

     
  • Maite 11:32 pm on 2019/10/24 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desjabetze 

    iz. Norbaiti, legez, ondasun baten jabetza kentzea. Aurkeztu duten desjabetze planak ez du zuzenean hartzen bere etxea. Desjabetze agiria sinatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    desjabetu . “Desheredar, despojar” PMuj. En DFrec hay 4 ejs., y 10 de desjabetze. Ez dugu petrentzionerik neor gure zangopean ezartzeko, neori bere mintzaira galarazteko, neor bere nortasunaz desjabetzeko. Herr 8-10-1964, 4.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. expropiación, desapropiación
    fr iz. expropriation
    en iz. expropriation
    port iz. expropriação

    Espero dut hurrengo urratsa desjabetzea izatea. #gaurkohitza

     
  • Maite 10:56 pm on 2019/10/17 Permalink | Reply
    Tags: D   

    domaia 

    iz. Ipar. Pena, lastima. Domaia da ez baititut 30 urte gutxiago. || damu-domaia Ipar. Kalte-ordaina. Bizikleta hautsi didazue; damu-domaiak zor dizkidazue. Sei mila euroko damu-domaiak pagatu beharko dizkio. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (En la expresión domaia da, ‘es una lástima’). Domaia da ez baititut 30 urthe gutiago! Larz Iru ziren (1962). “>Iru 24. Domaia duk hik eskola kitatzea. Erramun harginaren oroitzapenak (1989). “>Etchebarne 21.
    2. v. DAMU-DOMAIA(K) (s.v. damu).

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [domaia]: lastima, pena
    [domaia]: kalte, gaitz, oker

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) lástima, pena
    fr iz. dommage
    en iz. pity
    port iz. lástima, pena, dó

    Eta ez, ez zait jendea gustatzen. Horrela, oro har. Domaia da, ze zutabe onak idatziko nituzkeen bestela. [Ez zait jendea gustatzen, Aritz Galarraga (Argia.eus, 2019-09-15)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    domaia (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:14 pm on 2019/10/10 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desobiratu 

    ad.  Exhumatu (Elhuyar hiztegia)

    Sinonimoak: iz.

    [desobiratu] : exhumatu, desobiratu, hobitik/lurpetik atera (Elhuyar hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. exhumar
    fr du ad. exhumer, déterrer
    en du ad. (formal) exhume, disinter, (colloquial) dig up
    port du ad. exumar

    Franco hobitik ateratzeko azken oztopoa kendu du Gorenak. Hala, Espainiako Gobernuak desobiratzea gauzatzeko aukera du jada. Auzitegiak Gobernuaren dekretuaren gaineko kautelazko galarazpena indargabetu du. [Franco hobitik ateratzeko azken oztopoa kendu du Gorenak (Eitb.eus, 2019-10-10)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    desobiratu (Argazkia: EFE)

     
  • Maite 11:42 pm on 2019/08/31 Permalink | Reply
    Tags: D   

    donario 

    iz. Gip. Baretasuna, lasaitasuna. Donario ederrean zihoazen. Euskaraz gozo-gozo donariorik egokienean dihardute. || Donarioz ari du euria. Donario onean ari du euria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    donario (Lar Sup).

    1. Don, gracia. “Galardón” Lar Sup. v. dohain. Irudi zait emaztia dela gauza eztia, / Donario guzietan guziz gauza emia. E 127. Bere edertasun eta donario paregabeen bidez. Arr May 178.

    2. (G-goi ap. Gte Erd). Tranquilidad, calma, parsimonia. “Donarioz ari du euria (G-goi), donario onean ari du euria (G-goi)” Gte Erd 110s. Gudariak etsaiaren alboratzean, eraen onean jartzeko martxa donariozkoa. Izt D 72. Mundu osoari begien aurrean ifintera, ikusi zezaten donarioz ondo. Izt C 10. Bereala batean andreak maneatutako jana donario andi gabe artuta. Lard 181. Guziai zegokien donario ederrean zijoazen. Ib. 86. Erromarrak gauza betaz eta donarioz artu zutelako. Ib. 531. Ala joan zan Brasil aldera / donarioz ta garboso. Iparg 361. Euskaraz gozo-gozo donariorik egokienean [diarduela]. Aran SIgn II. Esanaz gañera donarioz. Ib. 41. On Antoniok donario ederrean […] esan zuen. Camp EE 1883b, 521.

    Sinonimoak:  iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [dohaina]: zah.bertute, dohain, onbide, onoimen g.e., donu zah., prenda Heg. zah., onoidade Bizk. zah.
    [donaria]: zah.prima, sari, sarigarri, errekonpentsa g.e., donari zah., premio Heg. beh., golardo Ipar. zah.
    [baretasuna]: Gip.baretasun, lasaitasun, naretasun, sosegu, deskantsu Ipar., jabal Ipar., jabaltasun Ipar., nasaitasun Bizk., trankiltasun g.e., sosegamendu zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. don, gracia (2) iz. (G) tranquilidad, parsimonia
    fr (1) iz. don  (2) tranquillité
    en (1) iz. gift, talent (2) tranquillity, calm, peace, serenity
    port (1) dom, graça (2) tranquilidade

    Donario ederrean zihoazen. (Hiztegi Batua)

    donario (Gaurko hitza, CC0Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:41 pm on 2019/08/30 Permalink | Reply
    Tags: D   

    derbi 

    iz. Herri edo eskualde bereko bi kirol talderen arteko partida; aspaldiko aurkariak diren bi kirol talderen arteko partida. Errugbian, Lapurdiko derbian angeluarrak nagusitu zaizkie hendaiarrei. (Hiztegi Batua)

    Wikipedian

    Kiroletan, derbia hiri edo eskualde bereko bi taldek elkarren aurka jokatzen duten kirol-lehia da, hedabideek arreta berezia eskaini eta zaletuek historian zehar zirraraz jarraitu dutena. Esate baterako, Euskal Herrian ezaguna da Real Sociedad eta Bilboko Athletic Kluba urtero jokatu ohi dituzten partidak, Bilbon eta Donostian hain zuzen, non bien zaleak elkartu eta jai-giro bizia sortzen den.

    Euskal derbia

    Euskal derbia izenez Euskal Herriko Bilbo hiriko Athletic Kluba eta Donostia hiriko Erreala futbol taldeen artean urtero birritan jokatu ohi den partida edo derbi klasikoa da. Halere azkeneko hamarkadetan bi talde horien artean eta Euskal Herriko beste talde batzuen arteko partidek ere euskal derbia izendapena bereganatu izan ohi dute, esate baterako Osasuna, Deportivo Alavés, Eibar KE, Real Unión edota Sestao River taldeen aurkako lehiak.  (Wikipedian, derbi)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. derby
    fr iz. derby
    en iz. derby
    port iz. derby

    Derbiak beti izaten dira intentsitate handikoak. [Ander Capa. Athleticeko jokalaria (Berria.eus, 2019ko abuztuak 30 )]

    derbi (Gaurko htiza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel