Recent Updates Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:51 pm on 2021/11/27 Permalink | Reply
    Tags:   

    euritan 

    adb. Euripean. Euritan ibili. Euritan eta eguzkitan. Gazteak euritan saltoka. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    EURITAN. Bajo la lluvia. Cf. A Morf 108: “Difícil sería explicar la diferencia (y hay alguna) entre euritzan y euritan expuesto a la lluvia o algo así”. Ta iruntz edo euritan zuritu ditezan, zabalduten dira bedar ganian. Mg PAb 139. Or ibillten ziran aldra andiak, oiuka, deadarka, garrasika, mendirik-mendi, ibarrik-ibar, basorik-baso, euritan da edurretan. Ag AL 12. An egongo zala bear ba-zan gau guztian euritan. Anab Usauri 123. Patioan beste aldera euritan joan zan. JAIraz Bizia 58. Bazkaltzen berriz euritan / izaten giñan sarritan. Uzt Sas 69. Iñoiz euritan, orduan zakua burutik artu ta karobira. JAzpiroz 205. Traste guztiak euritan. Gerrika 54. v. tbn. EZBB II 60 (V-m). Alkain 79.

    Sinonimoak: adb.

    [euritan]: euripean

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. bajo la lluvia
    fr adb. sous la pluie
    en adb. under the rain
    port adb. sob a chuva

    Testuinguruan

    Euritan blai zegoen. [Eguzki beltzaren sekretua, Alberto Ladron Arana (Elkar, 2004)]

     
  • Maite 11:41 pm on 2021/11/26 Permalink | Reply
    Tags:   

    ziborio 

    iz. Ostia-ontzia. Ik. kopoi. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ziboara. Ciborio. Agertu zitzaion begitarterik eztiena zuen apez bat, ziboara eta Ostia Saindua eskuetan, eta egin zuen komunionea. Jnn SBi 95. Hiru kalitz urrezko, bi urrezko ziborio edo ostia saindu untzi. HU Zez 165. Bere aita kofesora errekeritzen du othoi bere ohe-ondora ekhar dezon ziborioan Sakramendu-Saindua. Arb Igand 116. Halaber ziborioa gorderik dagon armairuñoa, halaber aldare-mahaina jasaiten duten tenteak. JE Ber 63.

    Wikipedian

    Ziborio edo kopoia metalezko ontzi bat da, eukaristia ostiak gorde eta banatzeko, liturgia katolikoan ohiko elementu bat meza ematean. Normalean kopa-forma izaten du.

    Historia

    Gaur egun ezagutzen diren motarik zaharrena usoa da (columba eucharistica), baldakinotik zintzilik edo plaka baten gainean zegoena, eta horrela erabili izn zen garai gotikoa (Santo Domingo de Silos monasterioan XIII. mendeko bat gordetzen da).

    V. mendetik X.era bolizko edo metalezko kutxa zilindriko batzuk ere erabili ziren, turres deiturikoak.

    XI. mendetik aurrera, ohikoagoa zen pixide zilindrikoa edo prismatikoa, estalki konikoa edo piramidala zuena, oinik gabea edo kalizak bezala euskarri batean muntatua.

    XVI. mendetik forma globotsua du, gaur egungo kopoiei dagokiena.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [kopoia]: kopoi Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Arkit.) (Erl.) ciborio
    fr iz. ciboire
    en iz. ciborium
    port iz. baldaquino

    Testuinguruan

    Agertuak izan dire aldareko ziborio eta gauza ederrak. [SENPERE, SINADURARIK GABE, “HERRIETAKO KRONIKAK” (2005-09-29, 4. orr.)]

     
  • Maite 10:13 pm on 2021/11/25 Permalink | Reply
    Tags:   

    aurkako 

    1 adj. Kontrakoa. Elkarren aurkako diruditen gauzen elkartze miragarria. Aurkakoa izan du euskarak bakartasuna, idazketa zailtzen zion aldetik. Haien eta gure iritziak aurkakoak dira. 2 iz. Aurkaria. Etsaiak eta aurkakoak zentzatzeko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    AURKAKO.

    a) De enfrente. “Aurkhako burgua” SP. “(El de) delante, aurrekoa, aitzinekoa, aurkekoa, aurkakoa” Lar. “Devant (celui de), aurkhakoa, aurrekoa, aurkhikoa, aitzinekoa” H s.v. aurra. Zoazte zuen aurkhako burgura, eta bertan eridenen duzue asto eme bat estekatua. Lç Mt 21, 2 (He, Dv zuen aitzinean den, Ur, Ker zuen aurrean dagoan, Ol aurkez duzuten, IBk, IBe aurreko).

    b) (Tras gen.). Contrario a, opuesto a; desfavorable a. Gure aurkako legeak ondo dakizki. Lab EEguna 89. Apaiznausiak eta batzarre guziak Yesusen aurkako (kontrako) aitorrera bat billatzen zuten. Ir YKBiz 476. Alemanen aurkako gudateak. Ldi IL 163. Erkalaren aurkako egintzetan. EEg 6-11-1936, 231. Albitarren aurkako gurutzadatik landa, neurri gogorrak erabakiko dituzte Aita Santuek. Mde Pr 309. Batzuetan on-arau edo gizarte-arauen aurkako zirela ahazturik. Ib. 347. Norbere buruaren kaltezko edo aurkako zer bat, ezin zitekean erabagi zuurra izan. Erkiag Arran 62. Izpidezkoa egiaren aurkako gertatzen da, ta onuragarria, izurrite. Zait Plat 33. Beraz aburu ori biziaren kaltetan da, izadiaren aurkakoa, okerra, gezurra. Vill Jaink 187. Bosgarren Aginduaren aurkako pekatua da. MAtx Gazt 76. Gargaritarren aurkako guduak. Ibiñ Virgil 95. Mujikak etzun atera izan / iñoren aurkako itzik. Uzt Sas 345. Zalduketa-liburuen aurkako eraso utsa. Berron Kijote 21. Estatutoaren aurkako idazlan sakon bat. Etxabu Kontu 67. Badirudi, horietan bederen, ko-ren aldeko joera agertzen dela: ko-ren aldekoa eta ren-en aurkakoa. MEIG VI 174. v. tbn. JAIraz Bizia 54. Akes Ipiñ 11. Onaind STeresa 108. (Tras tema nudo). Auxe bai dala Doibatz aurkako / Guzur ontasun dongia. Enb 174. Biurrikeri eta Laterri ziurtasun aurkako lege-austeak. EAEg 23-10-1936, 115. (Uso sust.). Agintariagana zure aurkakorekin zoazala, bidean bertan arengandik yaregiteko alegizu. ‘Cum adversario tuo’. Ol Lc 12, 58. Etzan ordea bere aurkakorik agertu eta auzipetu gabe libre utzi zuten. Etxde JJ 195. (No precedido de gen.). Contrario, desfavorable, opuesto. Orain nire aldekoak egin ditudan bezala, aurkakoak (kontrakoak) ere, edo aurkakodiruditen zertxo bi aipatu bear ditut. Or Y 1934, 12. Adiskide ori eztet euskeltzale; ezta ere aurkako. Ldi IL 31. Zuzendari Nagusiak aurkako beste zerbait erabakitzen duanean. “Cuando disponga otra cosa en contrario”. EAEg 3-6-1937, 1758. Geiago ere esan genezake: gauza bat probatu-ala aurkakoa egizta ditekeala ere. Txill Let 56. Egia, aurkakorik egongo ez zana jakiña zan. Etxabu Kontu 69. An azaldu zan gizaki bat. Ez nekian aldekoa ala aurkakoa zan. AZink 104. Aurkako protesta geienetan, mikrofonorik ez. Gerrika 195. Aurkakoa izan du, berriz [euskarak bakartasuna], idazketa zailtzen zion aldetik. MEIG VI 30.
    (Uso sust.). Aurkako biok –barru-bizitza ta zentzunen atsegin puskila-muskilak–, bateratu ta adiskide erazo nai nituan eta. Onaind STeresa 53. Naiz ta aurkako asko / eraso seguruz. Zendoia 125.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    iz. [aurkaria]: aitziko, antagonista, aurkari, etsai, partida Ipar., arerio Bizk., izterbegi Zub., kontrario beh.aurkako izlag. [kontrakoa]: antagoniko, kontra, kontrako, kontrario g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izlag. contrario, -a, opuesto, -a (2)  iz. contrario, -a, contrincante, rival, adversario, -a (3) iz./izlag. (Mat.) opuesto, -a
    fr (1) izlag. contraire, opposé, -ée (2) iz. adversaire, rival, -e
    en (1) izlag. contrary, opposite; against (2) iz. opponent, adversary; rival
    port (1) izlag. contrário(a), oposto(a) (2)  iz. adversário(a), rival, adversário

    Testuinguruan

    Manifestazioa Bilbon, Emakumeen Kontrako Indarkeriaren Aurkako Nazioarteko Eguna dela eta. (eitb.eus, 2021-11-25)

    Argazkia: eitb.eus

     
  • Maite 10:33 pm on 2021/11/24 Permalink | Reply
    Tags:   

    hamahiru 

    1 zenbtz. Hamabi eta bat, 13. Hamahiru urte eman zituen eri. Hamahiru urtez preso egona. Hamahiru hortzeko area. Bost liberako hamahiru txanpon. Hamahiruren artean. Berrogeita hamahiru. Hamahiru mila. Heldu diren hamahiruak onik heldu dira. 2 iz. Zenbaki arrunten segidan hamahirugarrena. Hamahirua zenbaki itsusia dela esaten dute batzuek. Sei eta zazpi hamahiru dira. Hamahiru zenbakia. 3 (Data adierazteko). Aurten, otsailaren hamahirua igandea da. Hurrengo egunean, ekainak hamahiru, bete egin zitzaigun desira. Uztailaren hamahiruan bukatuko dugu ikastaroa (Hiztegi Batua)

    Wikipedia:

    Hamahiru (13) hamabiaren ondoren eta hamalauaren aurretik doan zenbaki naturala da. 13 seigarren zenbaki lehena da, 11aren ondoren eta 17ren aurretik.

    Iturria: Wikipedia, hamahiru

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) zenbtz. zehazt. trece (2) iz. [zenbakia] trece
    fr (1) zenbtz. zehazt. treize (2) iz. [zenbakia] treize
    en (1) zenbtz. zehazt. thirteen (2) iz. [zenbakia] thirteen
    port (1) zenbtz. zehazt. treze (2) iz. [zenbakia] treze

    Testuinguruan

    Gaurko hitzak gaur hamahiru urte bete ditu! #gaurkohitza

     
  • Maite 11:06 pm on 2021/11/23 Permalink | Reply
    Tags:   

    aitzakiatu 

    du ad. g.er. aitzakiatu, aitzakia/aitzakiatu, aitzakiatzen || Aitzakia bidez zuritu. Zeure ezjakinak aitzakiatzen zaitu (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    aitzakiatu.

    1. atxakiatu (V-m ap. Bon ). Manchar(se) (la pureza o perfección de alguien o algo con una falta, pecado, enfermedad…). ” Noizbait atxakijauriko iturriko ura, edan oi da (V-m)” Bon n. º 9. Halako maneraz non diraden sainduenek-ere, [atxakio] hari resistitzen eta bihurtzen enseiatzen bazaizkio-ere, infirmitatez eta faltaz atxakiatu izatea mundu hunetan diradeno ezpaitute utziten. Lç Ins G 3r (ref. al pecado original).

    2. (Lar, Añ, Dv), atxakiatu (Lar, Añ). Excusar, disculpar, pretextar, justificar (a alguien o algo). “Prétexter” Dv. Pekatu mortala egingo dozube, zeuben ezjakinak edo fede onak atxakijetan edo eskusetan ezpazaitube. Astar II 38. Zere bekatuak aitzakiatu edo eskusatuaz. Arr Orac 170.

    3. (Lar→H), atxakiatu (Lar→H). “Achacar. […] Le achacan que, aitzakiatzen diote, ezen ” Lar.

    4. Poner pegas (a algo), buscar defectos, criticar. “Baña au saltsau eztozue atxakiatuko, pero a esta salsa no le pondréis pegas” (V-m). Zer esan biar da Kristinau asko gaitik, zeintzuk lagunaren egite onetan bere atxakia ta egiera txarrak asmau daruezan? –Diriala Fariseo madarikatuben lagunak, zeintzuk beti oi ebiltzan Jesu Kristoren egiterik onenak atxakietan. CrIc 92. Ez arimarik mantxau ta demoniuari entregau, dan ziurreenak balira bere ezkontzako berbaak. Garbija dalako, ez dau sekula iñok iñor atxakijau ezkonduteko, borondatia euki ezkero. Baña alan balitz bere, leenago da arimia, beste gauza gustijak baño. JJMg BasEsc 250. Siniste au izan zedilla ezelanbere iñoz atxakiau eta gitxitan eukia. Ur BulaV 10 (BulaG 526 aitzakiatu). Gure etxekoandreak porru-salda egiten eztaki, eta alare nik egiten dedan jateko guzia aitzakitzen du. Ezale 1897, 400a.

    5. Excusarse. Berein onango gizonen artean! / […] / al dana egin ta ezin dabenean / atxakiatu. Zav Fab, RIEV 1907, 533. Tentatzen zaituzte aragiak eta […] al dezuten gustu guziak berari ematen diozute. Eta gero nai izango dezute aitzakiatzea edo exkusatzea esanaz demonioak tentatzen zaituztela? Kortazar Serm 182. Baldin deitua izango baziña, ez aitzekiatu (ez aitzakiak atera). ZArg 1955, 254. (ap. DRA)

    Sinonimoak: ad. g.e.

    [zuritu]: justifikatu, zuritu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. exculpar, disculpar, excusar, descargar de culpa; justificar
    fr du ad. disculper, innocenter, excuser; justifier
    en du ad. exonerate, excuse; justify
    port du ad. exculpar, desculpar, dispensar; justificar

    Testuinguruan

    Zeure ezjakinak aitzakiatzen zaitu. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 10:14 pm on 2021/11/22 Permalink | Reply
    Tags:   

    zapuztaile 

    iz. eta izond. Dibertsio edo alaitasun une bat hondatzen edo eteten duena.

    Sinonimoak: iz.

    [zapuztaile] : hondatzaile, izorratzaile

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. aguafiestas, persona que fastidia
    fr iz. rabat-joie, trouble-fête
    en iz. (UK) spoilsport, (US) party pooper, (colloquial) buzzkill
    port iz. desmancha-prazeres

    Testuinguruan

    Eguraldiak eguraldi, zapuztaileak zapuztaile: azaroa ez da arazoa! [Azaroa ez da arazoa, Leire Narbaiza (Gipuzkoako hitza, 20221-11-19)]

     
  • Maite 5:58 pm on 2021/11/21 Permalink | Reply
    Tags:   

    amabargo 

    iz. (B) 1. Esne-txerrikumea. 2. Emakume utzia, zaindu gabea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    amabargo.

    1. (V ap. A ← Añ (V) ; Izt 24r). “Lechoncillo” A.

    2. (V ap. A ; Izt 24r). “(V, ms), mujer desaliñada, descuidada” A.

    Sinonimoak: iz.

    iz. [esne-txerrikumea]: esne-txerrikumea

    iz. [emakume utzia]: mari-purtzil

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  (1) iz. (B) [esneko txerria] lechón (2) (B) mujer desaliñada/descuidada
    fr (1) iz. cochon de lait (2) izond. (femme) négligée, débraillée
    en (1) iz. suckling pig (2) izond. (woman) scruffy, untidy, slovenly
    port (1) iz. leitão (2) izond. mulher desalinhada

    Testuinguruan

    Gustuko zuen amabargoarekin jolastea. #gaurkohitza

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel