Recent Updates Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:51 pm on 2021/09/23 Permalink | Reply
    Tags:   

    barrunbe 

    1 iz. Barruko aldea; bereziki, pertsona baten barrualdea. Zer ikusiko duzu gizon eta emakume apaindu horien barrunbeari begiratzen badiozu? Zuk, o sabel gaiztoa!, daramatzazu zeure barrunbera gure neke eta izerdi guztien irabaziak. Barrunbeko mamia harrak janik dagoela. Bere barrunbeak esaten diona. Zer zegoen eliz barrunbe hartan? Sartu ginen oholez itxitako barrunbe batean. 2 iz. Gorputz bateko barne-hutsunea. Giza gorputzeko sabel barrunbea. Digestio barrunbea. Sudur barrunbeak. 3 (Denborazko testuinguruetan). Zer probetxu duzu gauza horiekin, baldin dena utzi behar baduzu egun gutxiren barrunbean? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    barrunbe.

    Tr. Atestiguado fundamentalmente en la tradición guipuzcoana, ya desde Larramendi. Hallamos barrunpe en Iztueta (que tbn. usa barrunbe), Mujika y Uztapide. En en DFrec hay un ej., de barrunpe . (G-azp-to; Lar, H), barrunpe.
    Interior, parte de dentro. “Albergue, cubierto, resguardo de casa, venta, &c, etxa barrunbea, atarbea ” Lar. “Albergar, hospedar, acoger, etxa-barrunbea, atarbea eman, barrunbean, atarbean artu, sartu ” Ib. ” Barrunbe guzia egosi egin zaio (G-to), se le ha carcomido todo el interior” A. ” Etxe orrek barrunbe ederra du (G-azp)” Gte Erd 43.

    (Fig.).Espíritu, alma; conciencia.

    Interior del cuerpo; estómago, tripa.

    Recinto, local. “Techo, techado, barrunbea ” Lar. “(A la) inclemencia, etxakanpoan, barrunbez kanpoan ” Ib. “Aquartelamiento, gerratarien ostatua, etzauntza, barrunbea ” Ib. “Cobertizo” Ib

    Informazio gehiago: barrunbe (Orotariko Euskal Hiztegian)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [norberaren barrualdea]: barren, barru    

    [barrua]: barne, barren, barru, barna jas., barrun g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. interior, espíritu, alma, conciencia (2) iz. cavidad; hueco; interior (3) iz. albergue, cubierto, resguardo, techado; recinto (4) iz. (Biol.) cavidad
    fr (1) iz. intérieur, esprit, âme, conscience (2) iz. (Biol.) cavité
    en (1) iz. cavity (2) iz. [leku estalia] cover, shelter
    port (1) iz. interior, espírito, alma, consciência (2) iz. cavidade (3) iz. abrigo, coberto, abrigo

    Testuinguruan

    Bere barrunbeak esaten diona. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:04 pm on 2021/09/22 Permalink | Reply
    Tags:   

    irenster 

    Irensteko zorian.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    IRENSTER. A punto de tragar. Itsasoa gaitz zen eta bietan irester gintuen. Prop 1886, 245.

    Sinonimoak: iz.

    [irenster] : irenstear

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es a punto de tragar
    fr sur le point d’avaler
    en about to swallow
    port prestes a engolir

    Testuinguruan

    Itsasoa gaitz zen eta bietan irenster gintuen. Prop 1886, 245. (mold.)

     
  • Maite 11:04 pm on 2021/09/20 Permalink | Reply
    Tags:   

    laba 

    iz. Harri urtua, sumendietatik ateratzen dena. Sumendiaren laba. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laba. v. 1 labe; 2 lau.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [laba]: laba (Geol.).

    [laba]: e. labe

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Geol.) lava
    fr iz. lave
    en iz. lava
    port iz. lava

    Testuinguruan

    Hamar lekutatik irteten ari da laba. [berria.eus]

     
  • Maite 10:36 pm on 2021/09/19 Permalink | Reply
    Tags:   

    mihuri 

    iz. Ipar. g.er. Bihia, alea. Mahats mihuriak. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mihuri. v. mihauri.

    mihauri.

    1. (L, B; Lar, H (+ miauri)), mihuri (BN-mix-baig; VocBN ), muhuri (S; Casve), miauli (AN-gip), minauri (B; A), mirauli (G-to, AN-gip), minaurri (B), miaurri (B), miauldi (B). Ref.: A (miauli, miauri, minauri, mirauli, mihuri, muhuri); Lrq (muhuri); Izeta BHizt2 (miauri) . Grano (de frutos). “Abierto, la castaña, nuez y otras frutas cuando llegan a tal sazón, miauria ” Lar. “Grano de castaña. Miaulitan dago, está desgranándose” A. “Grano de castaña. Miauri oiek bildu. […] Miñauriek bildu zakure ” Izeta BHizt2. “Grain (fruit)” Casve. Mindegia egiterakoan hezkurra eta gaztaina mihauria buztantzera uzten dira. Dv Lab 339. Aihena halere haboroetan untsa lilitü da, morkhuak eta muhuriak untsa hazi. ArmUs 1900, 72. Mahats-morkho batetan zer ikhusten da? Bi gaiza: muhuriak eta muhuri-lothgiak, xankhoak. Eskual 17-11-1905 (ap. A). Xiruli, / xirula, / negu bethean mihuri, / xoxoek huntzan uztaila. Ox 132. [Aasea] beresietan miauri edo gaztaña landarakaz estrabeak egin eta gero onekaz otzarak, zaranak eta otarrak egiteko egokia da. Onaind EEs 1931, 55. Nola mahats mihuriak molkoan. Gatxitegi Laborantza 164. ” Mihauria, miauria, châtaigne, noix que se détache de son enveloppe et tombe de l’arbre. Gaztaña mihauriak eztira izaten ohi hoberenetarik, les châtaignes qui tombent de l’arbre sortant de la bogue ne sont pas d’ordinaire des meilleures” H.

    2. Hollejo” Lar. “Il se dit encore de l’enveloppe elle même qui reste sans le fruit” H.

    3. ” Mihuri (Sal), pequeñito (se dice de las pulgas). Kuso-miuri bat ” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

    [alea]: ale, bihika, bihi Ipar., grano Heg., garau Bizk., pikor Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) grano [de los frutos]
    fr iz. (Ipar.) graine [de fruits]
    en iz. (Ipar.) grain [of the fruits]
    port iz. (Ipar.) grão [das frutas]

    Testuinguruan

    Mihauri aunitz bildu ditugu.

     
  • Maite 11:01 pm on 2021/09/18 Permalink | Reply
    Tags:   

    berreskuratu 

    HIZTEGI BATUA

    du ad. berreskuratu, berreskura, berreskuratzen || Galdu zena berriz eskuratu. Aginpidea berreskuratu. Indarkeriaz galdu duten euskalduntasuna berreskuratzeko

    OROTARIKO EUSKAL HIZTEGIA

    berreskuratu. Recuperar. Ta [osasuna] berreskuratzea / asko kostatzen da. Zendoia 190.

    SINONIMOAK: ad.

    [galdu zena berriz eskuratu]: birjabetu, kobratu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    BESTE HIZKUNTZA BATZUETAN (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. recuperar, recobrar, volver a tener
    fr du ad. récupérer, reconquérir, reápproprier
    en du ad. to recover; to regain; to retrieve
    port du ad. recuperar, recobrar

    TESTUINGURUAN

    Kantatu, maitatu eta dantza ezin bada

    ez da gure iraultza

    berreskuratzeko dugunagatik

    topa egiteko ez bada botila ardorik

    eta ez badu uzten kantu bat ezpainetan

    inoiz ez dezagun sekula ez esan

    Vinu, Cantares y amor (bertsioa), Anari

    TESTUINGURUAN

    Nola moldatu ote nintzen egoera hain absurdura iristeko galdetzen nion neure buruari, eta ez nintzen gai sentitzen duintasun galdua berreskuratu eta handik irteteko. [Gorde nazazu lurpean, Ramon Saizarbitoria (Erein, 2000)]

     
  • Maite 8:49 pm on 2021/09/17 Permalink | Reply
    Tags:   

    urgoitu 

    urgoitu, urgoi/urgoitu, urgoitzen || da/du ad. g.er. Harrotu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    urgoitu.

    1. (SP, Lar Sup, H, A). Cansarse.Llenarse de fatiga, cansancio” Lar Sup. La fuente declarada de Pouvreau, Harriet y Azkue, y probable de Larramendi, es Axular. Galdez zaudete zer izanen den zuetzaz: noiz iltkiko zareten hortik. Igurikazue oraiño aphur bat, goiz urgoitu zarete. Ax 606 (V 389).

    2. “Prospérer physiquement, en parlant des personnes, des animaux ou des plantes” Dv.

    3. Enorgullecerse. Mende ontako aberatsei esaiezu ez dutela urgoitu bear, ez eta aberastasunetik entzindu ere. Ol 1 Tim 6, 17 (IBe ez daitezela handizkiak izan). Ikusten bainitun beren gaiztakeriaz urgoitzen: lotsagarriago ta areago. Or Aitork 42.

    Sinonimoak: ad. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [nekatu]: Ipar.abaildu, adikatu, ahitu, akitu, leher egin, lehertu, nekatu, hagoatu Ipar., unatu Ipar., sats egin Bizk., iraungi jas., anu egin g.e., kantsatu Bizk. g.e., augatu Ipar. zah.    

    [burgoitu]: hanpatu, hantu, harropuztu, harrotu, lainezatu, oilartu, prezatu Ipar., putzak hartu Bizk., laineza hartu Gip., burgoitu g.e., handipuztu g.e., handitu g.e., ilarraindu g.e., fiertu Ipar. g.e., haidortu Ipar. g.e., morgatu Ipar. g.e., urguilutu Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. cansar(se), fatigar(se) (2) da/du ad. engreír(se), envanecer(se)
    fr (1) da/du ad. fatiguer, épuiser; se fatiguer, s’épuiser (2) da/du ad. s’enorgueillir, (familier) prendre la grosse tête
    en (1) da/du ad. tire; exhaust; get tired, get worn out, wear yourself out (2) da/du ad. make vain, make conceited; become conceited, become high and mighty
    port (1) da/du ad. cansar-se, esgotar-se, fatigar-se (2) da/du ad. embonecar-se, envaidecer-se, inchar-se

    Testuinguruan

    Zure jakinduriak urgoitu eta puztu zaitu. #gaurkohitza

     
  • Maite 9:47 pm on 2021/09/16 Permalink | Reply
    Tags:   

    tartarika 

    iz. Ipar. Berriketa, kalaka. Tartarika leun horietaz arras liluraturik (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tartarika.

    1. (T-L). Charla, discurso; palabrería. “Charlatannerie”, “boniment” T-L. Tartarika legun hoitaz / arras liluraturik, / erostunak emaiten du / sosa bere moltsatik. Etcham 68. Apezekilako betiko tehenta (leloa, errepika, tartarika)… Dantza ez haizu. In Lf Murtuts (2.a ed.), 108n. Nola ez aipa […] ihauteri, maiatz-arbola edo tobera-munstra, auzietako lege-gizonen tartarikak? Lf ELit 36. Hori zen, hori, boza! Apala, azkarra, sarkorra! Ezker-eskuin puxketerien saltzeko dena tartarika artzearen bortxaz, nola ez zuen bildu indar eta oldar! GH 1972, 48.

    2. “(BN-baig), persona habladora que cuenta cuanto oye y ve” A.

    3. “(L-ain), en ebullición” A. Azkue da también tartarika recogido de VocBN, pero en éste se lee thastarika. v. tastarika.

             TARTARIKA-EGILE. Charlatán. Horra nun heldu den, tipus-tapas, aho bero tartarika-egile harrigarri bat. Herr 31-9-1958, 4.
             TARTARIKAN. Hablando. Badut aski erranik, aintzina tartarikan ari gabe. GH 1959, 37.

    Sinonimoak: adond. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [berriketan]: berriketan, ele-meleka, hitz eta pitz, kalakan, hizka-mizka Ipar., tartarikan Ipar.tartarika iz. Ipar.    

    [berriketa]: berriketa, berriketaldi, ele-mele, hitz-mitz, elasturi Ipar., txilimala Bizk., ardaila Gip., kalaka Ipar./Naf., kalaketa Ipar./Naf., berrikeria g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) charla, parloteo, charlatanería (2) adb. de charla, charlando, parloteando
    fr iz. (Ipar.) bavardage
    en  (1) iz. talk, chatter, quackery (2) adb. chatting, chattering
    port (1) iz. (Ipar.) conversa, fofoca, charlatanismo (2) adb. conversando, tagarelando

    Testuinguruan

    Irriz eta tartarika hasi ziren, “Elsa! [Oker ttiki garrantzigabeak, Antonio Tabucchi / Fernando Rey (Elkar/Alberdania, 2007)]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel