Tagged: L Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:09 pm on 2021/02/17 Permalink | Reply
    Tags: L   

    latsuntatu 

    latsuntatu, latsunta, latsuntatzen || du ad. Batez ere Zub. Kareztatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    latsundatu. latsuntatu. Encalar, abonar con cal. Latsüntatzen da lürra larrazkenian eta, hoberena, bedatsian. Herr 4-6-1964 3.

    Sinonimoak: ad. Zub.

    [kareztatu]: karetu, kareztatu, gisuztatu Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (batez ere Z) encalar
    fr caiar
    en whitewash, blanch
    port encalar, blanquear

    Testuinguruan

    Latsüntatzen da lürra larrazkenian eta, hoberena, bedatsian. [Herr 4-6-1964 3. (Orotariko Euskal Hiztegian)]

     
  • Maite 10:42 pm on 2021/02/15 Permalink | Reply
    Tags: L   

    losko 

    1. iz. Urez estalitako hedadura, sarritan hondo lohitsua eta landare ugari izaten duena. 2. iz. Aintzira txikia; bereziki, parke edo lorategietako urtegia, askotan barandaz eta apaingarriz hornitua dagoena.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    losko. (S; Lecl, Gèze, Dv (S), H (BN, S)), lozko (S). Ref.: A (losko, lozko); Lrq.
    Petit étang” Lecl. “Marais” Gèze. “Marécage” Dv. “1.º pantano; 2.º estanque” A. “Lozko (S), concavidades en el fondo de arroyos” Ib. “Ur-lozko (?), profundidad de poca anchura en los ríos” Ib. “Petit bourbier” Lrq.
    Eta zunbat gaitz ezta jiten pützü eta loskuetarik! Ip Dial 37s (Dv aintzira, It, Ur zingira). Izeste herrian […] emazte bat itho da losko batetan. Eskual 22-1-1909, 3. Zingira sakonetako loskoen artean bizi ziren ibai-zaldiei dei egin nien. Mde Pr 119. Zingira-lur batetan gaindi […] hirurok losko ezkutu batean amildu ziren. Ib. 97.

    Sinonimoak: iz.

    [zingira] : zingira, istinga; urtegi

    [urmael] : urmael, putzu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. pantano, embalse (2) iz. estanque, laguna
    fr (1) iz. marécage, marais, réservoir (2) iz. étang, lagune
    en (1) iz. swamp, marsh (2) iz. pond, lake, pool
    port (1) iz. pântano, reservatório (2) iz. tanque, reservatório, laguna, lagoa

    Testuinguruan

    Izeste herrian […] emazte bat itho da losko batetan. [Eskual 22-1-1909, 3. (Orotariko Euskal Hiztegian)]

     
  • Maite 10:30 pm on 2021/01/31 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lakasta 

    iz. Ipar. Akaina. Ik. kapar2(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lakasta. Etim. Cf. bearn. lagás, lagast .

    1. (L-ain, B, BN-baig ap. A ; SP, Lar, H; -kh- Dv, H (L, BN, S)), likasta (det., -kh- H). Garrapata. “Lou […] qui s’attache aux bœufs. Lakasta>k idiei datxeste, les lous […] se tiennent aux bœufs” SP. “Tique, […] qui s’attache aux chiens, bœufs, moutons, etc. Badira batzu ezin gainetik khenduzkoak eta lakhastak bezala lotzen direnak” H. v. 1 lakain, lakats, bakasta. Estalia zaragarrez, / lakhastaz eta zakharrez. Zby RIEV 1909, 104. Lakasta batzuen pare aztaparka elgarri lothuak. Barb Piar I 44. Badakigu zer den dorifora (doryphore), lur-sagarreko lakasta tzarra.Gatxitegi Laborantza 98.

    2. (S ap. Lh ). “Fig., impertinente, inoportuno (Darric)” DRA . “(Alth), au fig., visiteur ennuyeux, collant, qui ne veut pas partir” Lh.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [akaina]: akain, kapar, zigar (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) garrapata ➥ akain
    fr iz. (Ipar.) tique
    en iz. (Ipar.) tick
    port iz. (Ipar.) carrapato

    Testuinguruan

    Hondora goazela, lortutako txertoen formulak zergatik ez libre utzi eta unibertsaldu hori bada denontzat potinak lortzeko bidea, galdera arrunt lakasta da, galdera humano gehienak bezain desegokia. [Titanic-en gu, Iñigo Aranbarri (berria.eus, 2021-01-31)]

     
  • Maite 10:34 pm on 2021/01/25 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laprastada 

    iz. Irristada.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laprastada. (A, Zam Voc). Resbalón.

    Sinonimoak: iz.

    [labainkada]: irrista, irristada, irristaldi, labainaldi, labainketa, lerradura, lerrakuntza, txirristada, lerrada Ipar., lerraldi Ipar., labainkada Heg., laprasketa g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (batez ere B) resbalón, patinazo; deslizamiento
    fr iz. glissade, dérapage
    en iz. slip
    port iz. (batez ere B) resvalo, escorregão

    Testuinguruan

    Hau ez duk enegarren laprastada traketsa baizik. [Terra Sigillata, Joxe Austin Arrieta (Txalaparta, 2008)]

     
  • Maite 10:38 pm on 2021/01/08 Permalink | Reply
    Tags: L   

    latrontxa 

    iz. (1) Nonbaitetik tantaka erortzen den ura izozten denean zintzilik gelditzen den izotz puska. (2) Izotzezko kristala. (Orotariko Euskal Hiztegian oinarritua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    latrontxa. (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ; Zt (comunicación personal).
    Carámbano de hielo” A. “Latróntxa, latróntxia, (el) cristal de hielo. Latrontxa-kandelia, el carámbano” Iz ArOñ

    Sinonimoak: iz.

    [izotz(-)kandela] : (izotz-)burruntzi, izotz(-)kandela, kandalu, karronkadela

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (1) carámbano de hielo (2) cristal de hielo
    fr iz. glaçon, stalactite
    en iz. icicle
    port iz. pingente de gelo

    Testuinguruan

    “Lehenengo edurra in xuan/xonan eta oin latrontxia egiten xabik/xabin” [Jose Angel Urquia, @joxeanjel123456]

     
  • Maite 8:09 pm on 2020/12/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    legamia 

    1 iz. Orea altxatzeko edo harrotzeko erabiltzen den gaia, zenbait onddo zelulabakarrez egina edo artifizialki lortua izan daitekeena. Ik. altxagarri1; orantza. Opila ez da jaikitzen legamiarik gabe (Ik. legamiagabe). 2 iz. Onddo zelulabakarra, bereziki ascomycetes taldekoa, karbohidratoen hartzidura eragiten duten entzimak sortzen dituena. Legamiek eragiten duten hartzidurari esker, edari alkoholdunak sortzen dira. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    legami. Etim. De lat. leuamen; v. SHLV 187 y FHV 146. 1. (G-to, AN-5vill; LarMg Nom 67 (G)Añ (G)Hb (V)H (V, G)), legamia, lemami (L-sar; SPUrt III 235Ht VocGrDvH), legamia, legamin (G), leamin, labamin (V-m), legani (H (V, G)), lebami (H), lebamami (Hb), lemani (Ht VocGr 379LeclArch VocGr ), elemani (L-côte), elemeni (H), elemamia (vEys (L)), lamiña (G-azp). Ref.: A (legami, lemami, elemani, lamina) Echaide Nav 156 Iz To Zubk Ond (labamin) . Levadura. “Fermento, levadura” Lar.

    Tr. Al Norte la forma más usual es lemami, mientras al Sur domina legami . Con -a constitutiva segura se encuentra en Ochoa de Arin y Astarloa; cf. legamiatu (aunque tbn. legamitu ) en Uriarte. En DFrec hay 5 ejs. de legamia.

    Kenezazu lemami zaharrak zure arimatik. SP Imit IV 12, 1 (Arbill y Ch lemami). Hitzkuntza arrotzaren kutsua, zeina ohi baita ganbiaduraren orhantza eta lebamia. ES 137. Lemamirik gabeko ogiak. Urt Gen 19, 3 (v. LEGAMIGABEKO, s.v. legamigabe). Lebamia du iduri [Jainkoaren Erresumak] . He Lc 13, 21 (HeH altxagarri). Lemamiaren pare da. He Mt 13, 33 (Ur, IBe legami; Lç, Dv, SalabBN, Leon altxagarri, Ip altxatürazi, Hual, Samper, Ol, IBk orantz). Ta da lurreko ogia, ezpadu ere gure artean legani edo azkarririk. Mg CC 195. Ze ederto dirudijan azkarri edo legamia onek Altarako Sakramentuba. Astar I XIIbis (sg. DRA, pero lo que encontramos en dicha pág. es azkarri, txantxadura edo lebaduria). Libera bat lemami. ECocin 39. Ta ogiya egiteko / zuri mamiña; / baiña derrior biar / dana leamiña. MendaroTx 42. Opilla ez da yaikitzen legamirik gabe. Ldi IL 109. Aizpari begiratu zionean, legamia bezelaxe zurbilkatuta oartu zun. TAg Uzt 274. Legamiñaren antzekoa da. Ker Lc 13, 21. Edozein lekutan zuzendu leizke [kefir eta yogurt], ortarako bear diran esne-legamiak izan ezkero. Alzani (ap. DRA). v. tbn. Ag G 16. Lemami: Ir YKBiz 235n.

    “Gathuak lemamia jan, gogoetarik jar, eta oheratzen da. Proverbio que se aplica a los comerciantes que habiendo perdido su capital renuncian a los negocios (Arch ms.)” DRA .

    2. (Ref. a personas). Pegajoso, pelma.

    –Aizan, Madalen, ez adi asarretu […] eta orrenbeste ur nola eraman dezaken? –Eta zuk ainbeste ogi, nola jan dezakezu? Auxe da legamiya! Anab Don 240. Baninjoan ni aurrera, mutilla ere nere bidetik joaki. Ango mutillak eskale amorratuak dira […]. Joateko andik geiago asarretuazi gabe. Ura legamia! Ala ere segi. Anab Aprika 91.

    LEGAMI-ORE. Masa de pan con levadura. Ogia egosteko gertutzen dan leami-orea bezelakorik bai al dek? TAg GaGo 95.

    Sinonimoak: iz.

    [altxagarria]: altxagarri, hazgarri, jaikigarri, orantza Naf., berantzagi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. levadura
    fr iz. ferment, levain
    en iz. leaven; yeast
    port iz. fermento, levedura

    Testuinguruan

    Bizipenen zirrarek sortzen dute nortasun iraultzaile baten legamia. [Zazpigarren heriotza, Juan Gorostidi (Erein, 2016)]

     
  • Inaki Agirre 11:02 pm on 2020/11/29 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lamada 

    iz. Bero bafada, bero bolada. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lamada , lamaa . v. lamara .

    lamara. (G-azp-bet), lamada (V-ger, AN-larr-gip; Asp Gehi ), llamara, lamaa, flamada, lanbara. Ref.: Asp Leiz (lamada); Gketx Loiola (lamara); Gte Erd 87; X. Kintana Iker-10 155. Ráfaga (de calor); vaho, vapor. “Vaho” Asp Leiz. “(¿Llamarada?). Emanación, vaho, efluvio, irradiación, vapor” Gketx Loiola. “Ráfaga de calor” Asp Gehi. “Bero ortxinga ederrak egin ditu gaur (AN-gip), eguzki onek lamada ederrak botatzen dizkik (AN-gip)” Gte Erd 87. “Toki bero batetik datorren edo irteten den beroaldi handia. Adibidez, udan etxe barru freskotik irten eta eguerdian kanpoko eguzkitara irtetean: Hau lamadea!; labearen atea irikitzean: Pua! zelangoko lamadea datorren! Itxizu ate hori, mesedez!” (V-ger) X. Kintana Iker-10, 1997, 154. “Bero-lamara” (G-azp). “Au lamara!, ¡qué vaho!” (G-bet). Cf. 1 lama. Eguzki gáu báda / nik ikústen eztút, / baña bai flamáda / batzútan senti dút. LE Kop 110. Lanparak, itzaltzera / dijoan orduan, / llamarak bota oi ditu. It Fab 252 (v. tbn. 253). Lamara ugariya datorkio gaixoari eta Balbea (eriotza) urrutiratu naiez, arnas luzeak dagizki. Ayerb EEs 1912, 18. Amak eman bear dio semeari maitasun bero eta garbi ori. Biotz orren lanbarak umearen biotza ta dan guztia lasaitu egiten du. EgutAr 29-5-1959 (ap. DRA, que traduce “ardor”). Simaurrak botatzen dun lamaa. Oñatibia Baserria 15. Teiladiak odol hezearen lamada dariotela. PPer Harrip 60.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. emanación (de calor)
    fr iz. émanation [de chaleur]
    en  iz. heat given off from somewhere; heat coming out from somewhere
    port iz. emanação, exalação (de calor)

    Testuinguruan

    Maiatzak badaki, eguna eguzkiak berak aski luzatu diolako, batetik, eta uda bideko malkarra pasatuxea ere baduelako bestetik, badaki lorail honek azaleko mapen egoera aprobetxatu eta bero dezentekoak ekartzen: ez dira izango horren zakar sapatsu usteletakoak igoal, baina hegoaren lamada epeletatik hasi eta izerdi sapatsutan bustiz, bero itogarriren bat edo beste ekartzen ere badaki. [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)]

     
  • Maite 11:33 pm on 2020/11/06 Permalink | Reply
    Tags: L   

    loeri 

    iz. 1 iz. Logaleak eragiten duen astuntasuna; logalea, logura. Loeri batek bezala, emeki-emeki hartu du gaitzak. 2 iz. Loa eragiten duen eritasuna. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [logura]: logale, logura, lohasma Ipar., lokuma Ipar., Maria bekaineko haur., Martin itsu haur. , zaldi zuri (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) enfermedad del sueño (2) iz. (Ipar.) sueño, somnolencia
    fr  iz. somnolence
    en iz. somnolence, drowsiness, sleepiness
    port iz. sonolência

    Testuinguruan

    Betazalak apaltzen zaizkizu: loeriak eroaten zaitu. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)]

     
  • Maite 11:27 pm on 2020/10/16 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lardaska 

    iz./adj. (1) iz. Lardaskatzea. Nahaste eta lardaskak. (2) adj. Lardaskatua, nahasia. Dakiten euskara lardaska nahikoa dutelakoan.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lardaska.

    I. (Sust.).

    1. (G ap. A ). Revoltijo; confusión, embrollo. “Revoltijo” A.
    Lardaska txarrak ondorenian / neka-biriak baditu. PE 56. Joan San Martinek atera ditu nahaste eta lardaskaren agergarriak. Egan-en azken zenbakian. MEIG VI 171. Relato embrollado. Orra oroitzen naizen nere bizitzako gora-beraren batzuen lardaska. Muturrik billatzen badiok, ik jakingo dek nondik asi ta bukatu. Ataño TxanKan 268.

    2. Jerigonza, chapurreo. Euskera ongi ikasteko zalla, ta dakiten lardaska naikoa dala dasaten euskaldun zabar-nagiyai. EEs 1913, 259.

    3. “(G-bet), chapuza, trabajo mal hecho” Zt (comunicación personal). Artoak ega-lodisko lardaska ditute. “Algunas mazorcas tienen las alas demasiado gruesas por trabajo imperfecto” . Or Eus 59. Nere eskuan dabillen lumak / egin du zenbat lardaska. MMant 109.

    4. Cosa inapropiada. Lardaskaren bat egin ote nuan errezeloa badaukat. JAzpiroz 195. 5. (G-azp), lardaxka. Llovizna. ” Euri lardatsa egin du (G-azp) […] lardaska pixkat (G-azp)” Gte Erd 111. Urte ontan beti euria edo lardaxka bazan. Insausti 90.

    I I (Adj.).

    1. Chapucero. ” Maratza len esan dogu zer dan: narrasa ta lardaskea eztanari esaten iako” A Ezale 1897, 142a.

    2. lardazka. Imperfecto. Jaso zuen begiak gauza guztien Egille onagan, lurreko gauza lardazketan lizuntzen beti euki gabe. Munita 101. HAUTSI-LARDASKA. Estropicio. Burni bidean autsi-lardaska bat egin, 101garren trena geldierazi. Or SCruz 52. LARDASKA EGIN ( (V-gip)). “Lardaskia iñ […] hacer mal, embrollar (una cosa)” Iz UrrAnz. LARDASKAN. a) “Lardaskan gauzak egin (G-to), hacer las cosas a la buena de Dios” A.
    Zenbat jenderekin kutsutu eta lardaskan ibili naizen jarri nai det bistan. Albeniz 230. Ni bertsotan edo lardaskan ari nintzan. Insausti 331. Ofiziokoek [sic] aserra zitezkeelakoan lardaskan hasten banintzen ez zegokidan landan. MEIG V 91. b) Picando (comida), comiendo un poco de todo. Lardaxkan bare adar-aundiyak / jaten marrubi goxuak. MendaroTx 102. Danean lardaskan ibilli, bai, bañan gutxi jan du. Lek EunD 30.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [anabasa]: anabasa, nahaste-borraste, nahaspila, nahastura, morokil, kaka-nahaste, pataska, saski-nahaski, saltsa-maltsa, sasi-nahaste. Ant. ordena.

    [lardaskatu]: lardaskatu, nahasi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. revoltijo, embrollo, confusión, desorden (2)  izond. revuelto, -a; confuso, -a; embrollado, -a; desordenado, -a
    fr (1)  iz. fouillis, confusion (2) izond. embrouillé, -ée ; confus, -e
    en iz. muddle; mess; confusion
    port (1) iz. confusão (2) izond. revolto(a), confuso(a)

    Testuinguruan

    -Ez naiz ona, baina beti izan dut gogoko musika, eta oso ondo pasatzen dut lardaskan. [Sei istorio, W. Somerset Maugham (Xabier Olarra), Igela, 2008]

     
  • Maite 10:59 pm on 2020/10/14 Permalink | Reply
    Tags: L   

    leinargi 

    1 adj. Etorkiz bikaina dena, aitoren semeen edo alaben nolakotasunak dituena. Ik. noble. Arnaldo zaldun leinargia. Gipuzkoako probintzia txit leinargia. Etxe leinargi eta aberats batean sortua. 2 iz. Leinargitasuna. Euskaldunen leinargia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    leinargi. 1. (-eñ- Lar→Chaho), leinuargi (Lar). (Sust).Nobleza, hidalguía; estamento nobiliario. “Nobleza” Lar. “Calidad, lustre, nobleza, leñuargia ” Ib. Etzen hiriko lehen leñargitik, bainan aberatsa zen. Birjin 377. Eleizgizonak, serorak, donedea, Gipuzkoako leñargia, leñargi akiatua eta Aide nagusiak. Ag Lar 554. Ezagutzen dezute zuen animaren leñargia edo nobleza. Kortazar Serm 32. Pobre-aitzakiz ez euskaldunoi / leñargia uka, ordea! SMitx Aranz 77. [Arimak] azturik zeukan goi-leñargira. Gazt MusIx 83.

    2. + leinargin. (Adj.). Noble. Dakidalakoz dierri leiñarginagorik mündian eztela eziez enia. Egiat 37. Nasterik gabeko [españar] garbienak, piñenak, leialenak eta leñargi edo nobleenak. Izt D I. Bizkaitar liñargi eta prestuben leijaltade agirijak. (1846). BBatzarN. 163. Señorijo edo lur linargi onen mirariz […] beteko sentimendubak. (1866). Ib. 231. Gipuzkoako probinzi txit leñargian . (noble). Ag Lar 546. Deba leñargiko seme argidotarrak arduratsuak ziran. Ag EE 1895b, 169. Euskal-erria oso leñargiaren menaudia. Ag Ioan 109 (cf. ib. 158 beñargia, sin duda errata por le-). Gazte leiñargiak Hausburgtarren ikurrinpean aintzarako biltzen diralarik. Goen Y 1934, 184. Etxe leñargi ta aberats batean. Etxde JJ 17. Noble (de espíritu).
    Arnoldo zarraren biotz leiñargiak. Ag AL 16. Ezin ukatu diteke Iparragirre leñargia izan zala bere arlotekerian. Lab Y 1933, 193.

    LEINARGIZKO. Noble, franco. Begi andi leiñargizkoak. Ag AL 11.

    LEINARGIZKO ESKUTITZ. Carta de hidalguía. Erosirik leñargizko eskutitz bat. Iza EE 1881a, 126.

    Sinonimoak: iz. neol. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [leinargitasuna]: noblezia, leinargitasun g.e.    

    [noblea]: aristokrata, leinargiti neol., leinargitsu neol., handizuren g.e., noble g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. noble (2)  iz. nobleza
    fr (1) izond. noble (2)  iz. noblesse, aristocratie
    en (1) izond. noble (2)  iz. nobility, aristocracy
    port (1) izond. (masc) nobre (fem) fidalga, aristocrata (2)  iz. nobreza

    Testuinguruan

    Haiek ez ziren ergelak, noski. Bat: Biblia zen orduan historiaurrea azaltzeko paradigma: etorki bat ematen zion euskarari, eta kronologia bat. Bi: Orduan (eta luzaro) etimologia horrela egiten zen, alegia, edo paronimia edo hotsen antzekotasunagatik (Aralar & Ararat, Gorbeia & Gordeia), edo zati ulergarrietan zatituz (Anda-luzia). Hiru: euskararen antzinatasuna eta leinargitasuna defendatuz euskaldunen pribilegioak babestu nahiz ari ziren (eta badirudi lortu ere lortu zutela). Euskara, Jainkoak sortutako hizkuntzetako bat. Euskaldunak, Penintsulako lehen biztanleak. Lehen espainolak. Espainolenak. (Nola aldatu diren kontuak). [Munduari biraka, Blanca Urgell (Berria.eus, 2020-10-14)]

     
  • Maite 11:46 pm on 2020/10/02 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lañotasun 

    iz. Lañoa denaren nolakotasuna. Ik. tolesgabetasun. Lañotasunez mintzatuz. Bihotz guztiak betetzen ditu bere lañotasunaz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lañotasun. (L-ain, BN; Ht VocGr 424 (-iñ-), Dv, H (+ -in-)), lanotasun (Urt II 40, Lar, H), lanotarzun. Ref.: A; Gte Erd 208. Sencillez; candidez; afabilidad. “Simplicité” Ht VocGr. “Afabilidad” Lar. “Caractère simple, naïf, candide, affable” Dv. “1.º (L-ain), sencillez, afabilidad; 2.º (BN), franqueza, lealtad” A. Tr. Documentado en autores septentrionales desde mediados del s. XVIII; al Sur lo emplean Lardizabal y Arrue, ambos la forma lanotasun .
    Haur baten sinpletasunarekin eta lanotasunarekiñ. He Phil 492. Hirri egiten du bihotz obedienten lanotasunaz. Mih 74. Nola lanhotarzuna anitz baliatzen zaukun bezala elgarren arteko amorio hunaren begiratzeko, orobat […]. AR 432. Haritu naiz emaitera lenguaiarik klarena […] entseiatuz sartzera Lafontenen pentsatzeko eta mintzatzeko laiñotasunean. Gy XI. Hango on guziak badire Testament Zahar eta Berrian eta bere lainhotasunean bertzelako arraizia eta atsegina dute erakurtzalentzat. Hb Egia 84. Mendi handiegia zen, ez egiteko noizbait asiki eta zilho arinkeria, yelosia edo lainhotasunak. (Interpr?). Ib. 7. Zuzentasunean eta bihotzeko lañotasunean. “In simplicitate cordis” . Dv 3 Reg 9, 4. Bihotz guziak beretzen zituen bere lañotasunaz, bere amultsutasunaz. Laph 150. Kondesa prestuaren lanotasun eta konsejuak. Arr GB 140. Izpirituko lañotasun edo xinplezia. Jnn SBi 278. Lañotasun eta fidantzia osoarekin mintza gakizkion gure Jainko onari. Dih MarH 344 (ap. DRA). Guti haztatu dut ene bizian [apezño] harena bezalako lañotasunik. JE Ber 57. [Jaunari] atsegingarri zaizko lañotasunean eta leialtasunean dabiltzanak. Zerb IxtS 58.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [tolesgabetasuna]: bakuntasun, inozentzia, inozotasun, lautasun, tolesgabetasun, xalotasun, sinpletasun Ipar., frankezia beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) llaneza, sencillez, candor, candidez, ingenuidad, cordialidad, afabilidad
    fr iz.
    en iz.
    port iz.

    Testuinguruan

    Bihotz guztiak betetzen ditu bere lañotasunaz. (Hiztegi batua)

     
  • Maite 9:18 pm on 2020/08/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lokuma 

    iz. Ipar. Logaleak eragiten duen astuntasuna. Ik. lohasma. Iratzar gaitezen gure lokumatik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lokuma. v. LO-KUMA.

    LO-KUMA. (L-côte ap. A; -kh- SP, Dv).

    a) Sopor (sdos. prop. y fig.). “Assoupissement” SP y Dv. “Modorra, sopor” A. v. lohasma. Huneraño ene arima / egotu da lokhuman, / iratzar ezazu othoi / hek obran detzan eman. EZ Eliç 211. Atzar nazazu ene lokhuma pisutik. Ch IV 4, 1 (tbn. en Brtc 71; SP nagitasun, Mst, Ip lohasna phezü, Leon nagikeria, Ol, Pi lozorro). Iratzar gaitezen gure lokhumatik, zeren gure salbamendua hurbillago baidugu fedea errezibitu ginduenean baino. He Rom 13, 11 (Lç, TB, Dv lotarik, BiblE lotatik). Erna zaite beraz, ene semea, zure lokumatik, errepara zazu denbora galduba. Mih 11. Atzar gaitzazu gure lokumatik. Monho 160. Lokhuma triste hortan bethi ehortzia / bahago, hire kontra, oi zer sentenzia! CantIzp (ed. 1826), 40 (ap. DRA). Erraiten daroku erna eta altxa gaitezila gure lokuma lanjerosetik. Jnn Bihotz 70. Petri eta haren lagunak halako lokuma batean zauden. Leon Lc 9, 32 (BiblE logaleak jota).

    b) (H; lo-khunba Ht VocGr 425, Dv, H). Sueño profundo. “Sommeil” Ht VocGr (tal vez ‘somnolencia’). “D’après Darthayet (Manuel 40), sommeil profond, il écrit lokhunba” Dv. “Sommeil profond.Lokuma batean sarthu da eta atzodanik ezta atzarri, il (le malade) est entré en un profond sommeil […]” H. Cf. Urt V 389: “Coma, lokhum eritasuna”.

    c) (-kh- Dv; lo-kumu V-gip). Cabezada, breve sueño. “Sommeil court et léger” Dv. “Komeni zaigu loalditxoa egitea (V-gip), lokumu bat eitea (V-gip)” Gte Erd 308. “Bazkalondoan lokumu bat egin dot (V-gip)” Ib. 68. v. LO-KULUXKA. Aspaldi logaletuek, / ez baitzezaketen lokumarik dasta. Gy 309. Lokhuma bat egin zueneko jeikiko zen. Laph 191.

    e) “(Lf), premier sommeil” Lh.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [lohasma]: logale, logura, loeri Ipar., lohasma Ipar., Maria bekaineko haur., Martin itsu haur., zaldi zuri (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) modorra, sopor, letargo, sueño profundo
    fr iz. (Ipar.) sommeil profond
    en iz. (Ipar.) drowsiness, sleepiness; (formal) somnolence
    port iz. sonolência, letargia, modorra, torpor

    Testuinguruan

    Iratzar gaitezen gure lokumatik. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:15 pm on 2020/08/06 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lehenbailehen 

    adb. Ahalik lasterrena. Ik. lehen baino lehen. Zatoz lehenbailehen. Urrun hadi lehenbailehen. Joan daitezela lehenbailehen. Liburua lehenbailehen kaleratzea erabaki zuten. Esan dezadan lehenbailehen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lehenbailehen. (L, BN, S; SP, Urt Gram 412, Ht VocGr 330, VocBN , Dv), len-bai-len (V, G, AN-ulz, B; Lar, Añ), lehen bait lehen (leen Izt), len bait len (V-gip; Lar, Añ, Dv (G)), lenballen. Ref.: A (lehen, len-bai-len); Iz Als (lenbailen); Etxba Eib (lenbaitlen); Iz Ulz (torri); Gte Erd 7. Cuanto antes. “Antes con antes” , “quanto antes” Lar y Añ. Tr. Aunque poco documentado hasta el s. XVIII, a partir de dicho siglo empieza a hacerse más frecuente y se encuentra en todos los dialectos literarios, en mayor o menor medida (en vizcaíno es relativamente escaso). Al Norte, todos los autores emplean formas con bai, a excepción de M. Dassança (lehen bait lehen ); en textos meridionales hay formas con bait y con bai (incluso ambas en un mismo autor). En DFrec hay 27 ejs. de lehenbailehen , 5 de lenbailen, 4 de lehenbailen, 3 de lehenbaillehen, 2 de lehenbaitlehen y sendos de lenbaillen y lenbaitlen .

    Sinonimoak: adond.

    [ahalik lasterrena]: lehen baino lehen (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  adb. cuanto antes, lo más rápidamente posible
    fr  adb. le plus tôt possible
    en  adb. as soon as possible
    port adb. quanto antes

    Testuinguruan

    Zatoz lehenbailehen! #gaurkohitza

     
  • Maite 11:44 pm on 2020/07/27 Permalink | Reply
    Tags: L   

    litxarreria 

    1 iz. Lapurreta txikia. Litxarreriak egin. Gau eta egun litxarrerian ari direnak. Ume-mirabeei erakusten dienak litxarrerietan: “hoa, ekar itzak urliaren sorotik arbia, basotik garoa, hostoa, egurra, sagarrak, artoa”. Etxean litxarreria, jokoan iruzurra. 2 iz. Premiarik gabe jaten diren gauza goxoak. Gozotegiko litxarreriak besterik ez dute jaten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    litxarreria.

    1. (V-gip, G; H), litxarkeria (G (-i); Añ (G), H), letxarreria (V-gip), litxurreria (A, que cita el msLond ), letxurreria (Izt). Ref.: A (litxarreri, litxarkeri); Iz ArOñ. Hurto, ratería; robo. “Hurtillos, raterías” Añ. “Pequeñas sisas, hurtos” Iz ArOñ. Sg. Hb: “Litxarreria <lich->, filouterie, divertissement inconvenant, action blâmable même sous le rapport de l’enfantillage”. v. listerreria.
    *Zeren [esku] oez baliatzen dan bekataria […] litxarreriak egiteko. AA I 537. Esku oriek izan badira litxarreriarako. AA III 564. Egiten zituztela [zeltarrak] litxarreri ta txarkeri asko. Etxeg EE 1882c, 561. Zenbait itsusikeri eta litxarreri egindakoan eraman zuen Zeutara. AJauregi EE 1885b, 177.

    2. + lutxarreria (-i V-oroz-ger-m ap. A). Golosinería.

    *Litxarreriya! Obe zuben arto berua jan [lau zentimoko pastela baño] . Sor Bar 62. Litxarrerian orla oituak / asko kalian gabiltza; / gizen iduki nai gantza, / zartzera ona esperantza. MendaroTx 174. Gorrioi zarrak baratzatxuan / litxarreriya gozuan. Ib. 116. Lapurretak ere egin oi nitun gurasoen iaki-gelatik edo maietik, litxarreriz, naiz beste aurreri emateko. “Gula imperitante” . Or Aitork 34.

    (V-gip, G), litxarkeria (V-gip), letxarreria (V-gip). Ref.: A; Etxba Eib (letxarrerixia, litxarrerixia); Elexp Berg (litxarrerixa). Golosina. “Antojo en el comer. Ez eukan jateko gogorik litxarrerixak baño ” Etxba Eib. “Dícese de los antojos en el comer: golosinas, alimentos caros, etc., sobre todo si se comen a deshora y a escondidas. Goiz guztia litxarrerixak jaten ” Elexp Berg.
    *Zuek, konfiteiko litxarrerikin agortuak zauzte. Alz Bern 58. Jan egosia litxarkeritzat etsiten dabe. Ibarg Geroko 57 (ap. DRA).

    LITXARRERIAN. a) (Andar, etc.) robando, rateando. Ezagutzen du litxarrerian bizi danak […] gauz ona […] dala Jaungoikoa serbitzea. AA III 419. Errikotik eta auzoetatik litxarrerian gau ta egun ari diranak. Ib. 425. Españako tropatik igesturik litxarrerian zebiltzan soldaduai. Izt C 387. Oliyo-usaian ezkill-torrian / ujuka bezela ontza, / litxarrerian oitua marruz <me-> / solora begira auntza. MendaroTx 114. b) (V-gip ap. Elexp Berg). (Andar, etc.) comiendo golosinas. “Atsalde guztia litxarrerixan zabitz” Elexp Berg.

    LITXARRERIARA. A robar, a hurtar. Etxean [igali-zugatzik] jarri ez eta auzora litxarkerira joateak. Munita 64.

    LITXARRERIETAN ERAKUTSI. Enseñar a hurtar. Eskandaloaren bekatuan erortzen zera ume-mirabeai erakusten badiezu litxarrerietan. AA III 557.

    Wikipedian

    Gozogintzan, litxarreria azukre eduki handia duten janari multzo bat da, tamaina txikikoak eta maiz kolore bizikoak, hala nola gozokiak, makil-goxoak eta bonboiak. Nutrizioaren aldetik, karbohidratoen proportzio handia dute eta proportzio urria beste nutrizio-elementuetatik. Hori dela eta, horien gehiegizko kontsumo iraunkorrak osasun-arazoak ekar ditzake.

    Litxarreria etiketa janari gazi batzuei ere jartzen zaie. Jaki gazi hauek ere karbohidrato proportzio handia dute. Esaterako, eguzki-lore pipita txigortuak, patata frijitu industrialak, etab. Produktu gazi hauek karbohidrato proportzio handia izateaz gain koipe proportzio handia ere izan ohi dute. (litxarreria, Wikipedia)

    Litxarerria denda bat, Bartzelonan. [Bernard Gagnon / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)]

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [lapurreta txikia]: lapurreta, lapurreria, ebaskeria.

    [gozokiak]: gozoki, gozo, mizkeria

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)  iz. ratería, hurto (2) iz. golosina
    fr (1) iz. [lapurreta] filouterie (2) iz. [gauza gozoa] gourmandise, friandise
    en  iz. sweet (Br); candy (Am)
    port (1)  iz. ladroeira, furto (2) iz. guloseima

    Testuinguruan

    Litxarreriarik ez jan, gero ez duzu eta ezer afalduko! (Elhuyar hiztegia)

    litxarreria

     
  • Maite 11:45 pm on 2020/07/24 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lastertu 

    lastertu, laster/lastertu, lastertzen || da/du ad. Lastertasuna hartu edo eman; lasterrago ibili. Ik. bizkortu 2. Badirudi gizakiek alferrik gastatzen dutela energia, gorputzaren abiadura lastertzen eta moteltzen. Azterketa-garaia hurbiltzen zenean, lastertu egiten zitzaizkion bihotz taupadak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lastertu.

    1. (L, BN, S ap. Lh ; Urt I 71). Apresurar(se). “Presser, précipiter” Lh. Ni izanen naiz testigu lastertua o kexatua hetxizeroen […] kontra. (B, s. XVIII). BOEans 1373. –Barrenen itxoingo diagu. […] Eta ez daukak lastertu biarrik. Egon nai dezuten guzia. Alz Ram 47. Nere apari-legea eginda etxetik irten naiz eta alderdi orretatik ez daukat lastertu bearrik. Ib. 25. “Agilitarse” Lar. “(B), anticipar. Beia lastertu da erditzeaz, se ha anticipado la vaca en parir” A.

    2. (c. sg. A; Añ). “Abreviar, acortar: (c.) laburtu, lastertu ” Añ. “Abreviar” A. 3. Anticipar. Batu gaitezan beti betiko / Elisa neure kutuna, / neure atsakabak amaituteko / lastertu daigun eguna. Azc PB 124 (Ur PoBasc 167 elduko al jaku albait lasterren / ain gura dogun eguna).

    Sinonimoak:

    ad. g.e.  [lasterragotu]: agudotu, lasterragotu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. andar rápido, apresurar(se)
    fr da/du ad. accélérer
    en da/du ad. to accelerate
    port da/du ad. apressar-se, apressurar-se

    Testuinguruan

    “Bihotza lastertu eta bizkortu zitzaidan.” [Lur bat haratago, J.M. Irigoien]

     
  • Maite 10:39 pm on 2020/07/04 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lepomakur 

    lepomakur, lepo-makur|| adj. Bizk. Lepo-okerra (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lepomakur. (V-ple ap. A ). Encorvado. “Corcovado” A. v. LEPO-MAKURTU, lepoker. Giusseppe txartes-gorria […] / itsas-lapurra / lepo-makurra. Azc PB 214. Uztabiltzaillearena ta goldari lepomakurrena. Ibiñ Virgil 38.

    Sinonimoak: iz.

    izond. Bizk. [lepo-okerra]: lepo-makur Bizk., lepo-oker (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. jorobado, -a; giboso, -a
    fr izond. bossu, bossue
    en izond. hunchback
    port izond. encurvado, corcunda

    Testuinguruan

    Agure lepomakur batengana jo nuen. #gaurkohitza

     
  • Maite 1:44 pm on 2020/06/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lohikeria 

    iz. Lohitasun gaitzesgarria; bereziki, haragizko bekatua; egite lohia. Ik. likiskeria; lizunkeria; zikinkeria. Zernahi lohikeria den tokia. Dantza eta lohikeria elkarrekin dabiltza. Gizonek gizonekin lohikeriako bekatuak egitea. Lohikeriaz musukatu zuen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lohikeria. Tr. Documentado al Norte desde mediados del s. XVIII, y al Sur desde principios s. XIX.

    1. (gral.; Urt II 15, Lecl, Arch VocGr , VocBN , Dv, Gèze 338, H; loi- Izt 69v, vEys (V, G), H (V, G), VocB ), loikeri. Ref.: A (loikeria); Lrq /lohikéia/; Etxba Eib (loikerixia). Obscenidad, indecencia, impureza; fornicación; lujuria. “Péché contre le 6.e commandement de Dieu” VocBN . ” Lohikeriari emana, adonné à l’impudicité” H. ” Batzuen auan dana da loikerixia ” Etxba Eib. v. lohitukeria. Birjinak orhoitu behar dire, lohikeriaren haize den xumenak nothatzen duela birjinatasunaren distiadura. CatLav 134. (V 70) Izan baidire betheak injustizia suerte guziez: maleziaz, lohikeriaz, abariziaz, gaixtakeriaz, inbidiaz, gizon hiltzeaz […]. He Rom 1, 29. Lohikeria edo paillardiza guzietarik apartatuak eta garbi dire. He Gudu 79. Erio gaiztora eraman dezaken aragiaren loikeri galdua. Mb IArg I 65. Aithortu behar da lohikeriari daronson pasionea dela, […] bihotza gal-arazten duena. Lg II 162. Badakite berenez mortalak zirala loikeria alakoak. Mg CC 113. Loikeria edo gorputzaren atsegin likitsaren gurari zikiña. Gco I 418. Lujuria edo loikeria. Gco II 40. Gorputzean asmau ez eban suzko tentamendurik, ez aragizko loikeriarik, ez griña txarrik. Añ MisE 3. Laster alabaña zabaldu zan idolatria ta loikeria-mota guzia. AA III 282. Diabrubak […] agertuten ditu bere okertasunak ta emendik etorten dira ainbeste loikerija. JJMg BasEsc 200. Pornikazinoia, loikerija, berdekerija, lujurija… fB Ic II 253. Zeuk zeure bakarrian egin oi dituzuzan loikerija eta zikinkerijak. Astar II 287. Izkribatu dugu, manaturik ez deus begiratzez holakorik, bainan xoilki paira dizten yainko falsoei sakrifikatuak direnetarik, odoletik, abre ithuetarik eta lohikeriatik. TB Act 21, 25 (Dv lohikeria; Lç paillardiza, He fornikazione, Ker aragikeri, IBe lizunkeria, IBk sasi-ezkontza, BiblE legearen kontrako sexu-harreman). Hitz emaiten dautzut […] etzautala sekulan gehiago gerthatuko ene lohikeria izigarrietan erortzea. MarIl 73. Zeure arimia ezaintasun ta loikerijaz beterik [dozu] . Ur MarIl 82. Umetan egin oi dira loikeria ez gitxi edo mutiltxoak motiltxoakaz edo neskatillatxoak alkarregaz edo aek oneekaz. CatBus 50s. Mundu guzia loikerian sartua eta kutsutua zegoala ikusirik […] oso garbitzea erabaki [zuen] . Lard 8. Zoazte urrun ohore eta hanpuruskeriak, atsegin eta lohikeria itsusien lehiak. Dv LEd 171. Urgulua zapatzen du humiltasunak, zikhoiztasuna karitateak, lohikeria garbitasunak. Hb Egia 102. Itsutua osoki lohikeriaren lanhoek, […] haur gazte hari buruz zohan. Jnn SBi 138. Bazuten ohoingoaren Jainkoa, bazuten lohikeriarena. Lap 6 (V 5). Elizako dotor eta argi handiak dio, dantza eta lohikeria elgarrekin dabiltzala. Arb Igand 143. Arnoldoren izen garbiari loikeri apurren bat bota bearra. Ag AL 77.
    ( s. XX.) Lohikeria da garbitasunaren kontrako atseginen maithatzea. CatJauf 90. Ardo zale ta loikerira txit etzana. EEs 1913, 163. Lutero oso gaiztoa da. Obe litzeke bere loikeritan neurria artuko ba-lu, gure izen onaz! Inza Azalp 96. Akelarre da! […] / Han erabili lohikeriak ez ditut erran behar. Ox 30. Ohointza barkatzen zuen, lohikeria ere ba; gizon-hiltzale bati ere badugu uste barkatuko zuen. JE Med 150. Oinbeste loikeri garbitzeko, […] bere Semea igorri du. ‘Immondices’ . Or Mi 134. Maitatzen zaitut / nik beti maitasun garbiz, / sekulan ere ez naz ni bizi / loikerirako egarriz. BEnb NereA 105. Maitekeriz ta loikeriz estalitako liburu… aldizkari. MAtx Gazt 54.
    v. tbn. Mih 23. CatLan 116. Brtc 221. Monho 110. Dh 83. Laph 201. Legaz 47. Itz Azald 184. ArgiDL 95. Zerb IxtS 38.

    2. (c. sg. A; H; loi- Lar, Añ, H (V, G)), loikeri. Suciedad, porquería. “Horrura, bascosidad” Lar. “Asquerosidad”, “porquería” Ib. “Zer nahi lohikeria den tokia, endroit où il y a toute sorte d’ordure. Lohikeria guztiak garbitzea, enlever (nettoyer de) toutes les malpropretés” H. Tr. La mayoría de los ejs. son de autores vizcaínos. Au da miaren errauts ta loikerija. Onelan garbituten da burdiñia. Mg PAb 132. Ezarriko zeunkez Erregek berak jan biar daben platerera esku loikeriz atsitubak? Astar II 232. Gatx asko arrak baño ez dira. Bitartian loikerijatik datozala esaten dabe. Ur Dial 34 (It, Dv zik(h)inkeria, Ip theiarzün). Ortzagiñetan ta albagiñetan egiten dan loikerijagaitik. Ib. 36s (It zikinkeria, Dv, Ip zikhin). Ibaiko urak, ujoldietako loikeri guztiak bazterrera kendurik. Ag Kr 37. Au ustel usaia dago zuen artean! […] Loikeri danetan muturra jartzen? Txerriak bezela gizentzen? Ag G 168. Ill-obi oiek kanpotik eder ematen dute, barnean ordea il-ezur ta loikeriz beteak daude. Ir YKBiz 402.

    Sinonimoak: iz.

    [lohikeria] : lizunkeria, lohidura, kutsadura, likiskeria, zikinkeria, zikintasun, zaborreria. Ant. garbitasun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. impureza; lascivia, lujuria; obscenidad
    fr  iz. pollution ; impureté, impudicité; luxure
    en iz. lust; lechery; obscenity
    port iz. impureza; luxúria; obscenidade

    Testuinguruan

    Lohikeriaz musukatu zuen. (Hiztegi batua)

    lohikeria

     
  • Maite 11:13 pm on 2020/06/05 Permalink | Reply
    Tags: L   

    loharkatu 

    da ad. (Ipar.) Lokartu. Deabrua ez baita behin ere loharkatzen.  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Ipar.

    [loak hartu]: lo hartu, loak hartu, lokartu, lokumatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. (Ipar.) adormecerse, dormirse
    fr s’endormir, s’endormir
    en fall asleep
    port adormecer, adormecer

    Testuinguruan

    Deabrua ez da inoiz loharkatzen (Elhuyar hiztegia)

    loharkatu

     
  • Maite 8:42 pm on 2020/04/11 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lixiba 

    1 iz. Arropak, izarak eta kidekoak garbitzeko eta, bereziki, zuritzeko erabiltzen zen isurkari alkalinoa, errautsarekin egiten zena. Arropa lixiban berotu eta beratu baino lehen. Hiru edo lau lixibatan igarotako oihala. Borrokatzen bazara tentazioen kontra, hauek izan arren zikinenak, haiekin garbituko zara, lixibako hauts lohiak zapiak garbitzen dituen bezala. Lixiba ura.

    2 iz. Sodio hipokloritoaren ur disoluzioa, desinfektatzeko edo garbitzeko erabiltzen dena. Iurretako enpresa batek 1.000 litro lixiba isuri ditu Ibaizabal ibaira, nahi gabe. Lixiba usaina beti amaren eskuetan.

    3 iz. Lixibatzea. Ik. bokata. Lixiba egin. Arropa zuri, lixibara askotan doana, errazago garbitzen da. Zortzi lixiba edo behar ditu matazak zuritzeko. Nire alkandora lixiban dut eta horregatik nago ohean. Lixiba ontzia.

    4 iz. Batera lixibatzen den arropa multzoa. Lehen errautsez egosten zen lixiba. Lixiba zuritu. Emaztea lixibako arropa bezala astindu du. (Hiztegi batua)

    Sinonimoak lixiba iz. (UZEI sinonimoen hiztegia)

    [arropak garbitzeko isurkari alkalinoa]: gobada Gip., bokata Ipar./Naf.    

    [lixibatzea]: bokata, gobada Gip.    

    [batera lixibatzen den arropa-multzoa]: bokata, gobada Gip.

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es (1) iz. lejía (2) iz. colada
    • fr (1) iz. eau de javel (2) iz. lessive
    • en (1) iz. lye; bleach (2) iz. wash, washing, laundry
    • port (1) iz. água sanitária, alvejante, cândida (2) (de ropa) barrela, coada

    Testuinguruan

    Egun osoan lixiba eta amoniako potoen artean sartuta daukat sudurra. Korapiloak, Jasone Osoro (Elkar, 2001)

    Argazkia: casalista.com

    Amonak lixiba zabaldu du. #gaurkohitza

     
  • Maite 10:59 pm on 2020/03/22 Permalink | Reply
    Tags: L   

    luzatu 

    luzatu, luza, luzatzen (Hiztegi batua)

    1 da/du ad. Luzeago bihurtu, luzera handitu. Erraza da horrelakoen zerrenda luzatzea. Bi zangoen puntetan gorputza luzatuz. Urratsa luzatu. Arazo honetan laburtzea da zaila, ez luzatzea. Soinekoa luzatu beharra daukat.

    2 da/du ad. (Denbora-bitarteez mintzatuz). Epea luzatu. Egunak hozten eta gauak luzatzen direnean. Bizia luzatzen badio. Hamabost urtez luzatuko ditut zure egunak. Kontakizuna ez luzatzeko. Ez naiz gehiegi luzatuko alde makurra erakusten.

    3 da ad. Pertsonez mintzatuz, hazi. Zure semea luzatua aurkitzen dut. Nola luzatu den aspaldian Iñaki!

    4 da ad. Landareez mintzatuz, garatu. Urazak, nahiz batzuk luzatuak izan, agertu orduko eramaten zizkidaten eskuetatik.

    5 da/du ad. Luzera guztian hedatu. Besoak luzatu. Azpeitiraino luzatzen den ordokia. Zezen gaixoa kordokan mihia luzaturik hiltzen ikustea. Inguruko mendietatik harantz begiak luzatzen ez badakigu.

    6 da/du ad. Zerbait egiteko edo gertatzeko uneaz mintzatuz, atzeratu. Ik. berandutu. Bekatutik ateratzea egunetik egunera luzatuz. Gerora ezin luza daitekeen gauza. Geroko luzatu. Jendartean azaltzea franko luzatu badu ere. Ez ahal da luzatuko agindu zaigun liburuaren bigarren zatia! Gehiago luzatu gabe, esan dezadan esan nahi dudana.

    7 du ad. Norbaiten eskumenean jarri. Aulki bat luzatu dio. Eskua luzatu zion.

    Sinonimoak

    ad.    [berandutu]: atzeratu, berandutu, geroratu, berandu Ipar., gibelatu Ipar., belutu Bizk., tardatu Heg. beh.

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es (1) da/du ad. alargar(se), prolongar(se); crecer (2) da/du ad. retrasar(se), demorar(se), alargar(se) (3) da/du ad. extender(se), alargar(se), estirar(se) (4) dio ad. poner al alcance de; ofrecer; dar (5) du ad. (Kir.) estirar
    • en (1) da/du ad. [luzeago egin, bihurtu] to lengthen (2)  da/du ad. [pertsona, landarea, ilea] to grow (3) da/du ad. to prolong, to extend (4) da/du ad. [atzeratu] to postpone, to put off; to delay (5) da/du ad. to stretch (6) dio ad. [eskura jarri] to pass, to give, to hand
    • fr (1) da/du ad. (s’)allonger, (se) prolonger (2) da/du ad. (s’)ajourner, (se) remettre, reculer (3) da/du ad. (s’)étendre, (s’)allonger ; pousser (4) da/du ad. (s’)étirer (5) dio ad. tendre ; offrir ; donner
    • port (1) da/du ad. prolongar-se, alargar-se ; crescer (2) atrasar-se, demorar-se

    Testuinguruan

    Ez dakigu zenbat luzatuko den egoera hau. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:21 pm on 2020/03/13 Permalink | Reply
    Tags: L   

    larrialdi 

    iz. Larritasunezko unea edo denbora. Ik. estualdi. Larrialdi estu hartan. Bere ezbehar eta larrialdietan. Larrialdi hurbilik ikusten ez zutenez gero, ez ziren kezkatu hizkuntza lantzen. Gero beste larrialdi bat gertatu zitzaidan.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    (V-gip, G-azp, AN-gip-larr-5vill; Izt). Ref.: Iz Ulz ; Asp Leiz ; Elexp Berg; Gte Erd 275 y 19. Situación apurada, trance; apuro, momento apurado. “Apuro, lance” Izt. “Apuro, congoja” Asp Leiz. ” Hasierako larrialdia joan ondoren (G-azp, AN-gip)” Gte Erd 275. ” Larrialditan ibilli da (AN-5vill)” Ib. 19. v. larriune, larrigiro.

    Sinonimoak:

    larrialdi iz. [larriunea]: ataka, egonezin, estualdi, estura, estutasun, ezinegon, hinka, kinka, larri, larridura, larrimin, larritasun, larriune, arrangura Ipar., arteka Ipar., behar-ordu Ipar., herstura Ipar., kexa Ipar., kexaldi Ipar., zinak eta minak Ipar., angustia Heg., elorrio Bizk., istilu Gip., hertsidura Zub., estu g.e., herrestadura g.e., larri-ordu g.e., trantze Heg. beh., antsia Heg. g.e., arbin Bizk. g.e., erreki Gip. g.e., estres Ipar. zah., kexagune Ipar. zah. (UZEI sinonimoen hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan:

    • es (1) iz. momento crítico; crisis; aprieto; urgencia; mal rato (2)  iz. (Med.) urgencia
    • en (1) iz. critical moment; tight spot; fix (2) iz. casualty (ward); emergency room (Am)
    • fr (1) iz. angoisse, crise, gêne, oppression (2) iz. urgence
    • port (1) iz. momento crítico; crise; urgência (2)  iz. (Med.) emergência

    Testuinguruan

    Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdiko egoera ezarri du (berria.eus, 2020-03-13)

    Argazkia, eitb.eus

     
  • Maite 11:07 pm on 2020/02/06 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lur(-)jausi 

    iz. lur jausi, lur-jausi iz. Luizia. Uholde eta lur-jausien eraginez salbamendu lanak zaildu egin dira. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    LUR-JAUSI (V-gip; A Apend; -jauzi G-bet, AN-ulz). Ref.: Zt; Iz Ulz (luryauzíe); Elexp Berg. “Desprendimiento de tierras (G-bet)” Zt (comunicación personal).  Bitan ondoa jan lurjausiak, / bitan jausiormagintza. SMitx Arantzazu. Euskal-sinismenaren poema (1949). “>Aranz 97. (G-bet ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ; lujauzi G-bet ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ). “Tierra corrida” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.

    Sinonimoak: iz.

        [luizia]: luizi, lurtadura, luperi Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es desprendimiento [de tierra(s)]; corrimiento de tierra(s)
    fr éboulement [de terre, de rochers]
    en landslide, landfall
    port desprendimento de terras

    AP-8a itxita dago Zaldibar parean, lur-jausi baten ondorioz  (Goiena.eus, 2020-02-06)

    lur-jausi (Argazkia: SOS Deiak – 112)

     
  • Maite 9:43 pm on 2020/01/27 Permalink | Reply
    Tags: L   

    larde 

    izond. (zah.) Koldarra, beldurtia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (SP→Dv, A, H). ” Lardea, appréhensif. Larde naiz horren egitera, j’appréhende de faire cela” SP. “1. craintif, qui a peur; 2. timide, qui a une honte honnête de ce qui blesse la pudeur” H (que cita los dos ejs. de Oihenart).
    Gero ahutz-araldea, / potarentzat lardea. O Po 35. Etziren ber zu batere / larde, gaurgoitik, oinaren / puntan bihotza duenaren. Ib. 44.
    2. “(Sust.) (SP, O), appréhension, peur” Dv (pero no aparece como sust. en ninguno de los dos).

    Sinonimoak: izond. zah.

    [beldurtia]: beldurti, bihozgabe, ikarakor, ikarati, izukor, izuti, koldar, txepel, izipera Ipar., lotsakor Ipar., oilobusti Ipar., makal Bizk., kakati beh., kakatsu beh., beldurbera g.e., beldurkor g.e., lepozale g.e., ihabali zah., lotsor Zub. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. cobarde, medroso, -a; temeroso, -a
    fr izond. poltron, -onne ; lâche
    en izond. coward, chicken
    port izond. covarde; temeroso, -a

    -Hago isilik, oilo larde hori! #gaurkohitza

    larde (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:26 pm on 2020/01/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    letreiatu 

    ad. du letreiatu, letreia, letreiatzen || Hitzez mintzatuz, letrak banaka eta hurrenez hurren izendatu. Letreia itzazu zeure izen-abizenak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    letreiatu. 1. letraiatu (SP, Ht VocGr 430), leteriatu (Chaho). Deletrear, leer. “Épeler” SP. “Par syllabe, letraiatuz ” Ht VocGr. Ungi eta trebeki lehen-bizitik letreiatzen haurrér irakats diezezuen. Lç ABC A 3r. [Profetek] irakasten dute letreiatzen, baina zuk erakusten duzu barreneko sensua. SP Imit III 2, 2 (Ch ematen dute letraren axala, Mst leterak emaiten zitizie). 2. Deletrear, transcribir. Paperera jaulki beharko ditugu, letreiatu, tresnaren batean jasoak daudenak ere. MEIG VI 130. Zertarako saiatu behar du bere alorrekoak ez direnak ikasten, fisiko batek, esaterako,. apophthegma eta hendiadyoin zuzen letreiatzen? MEIG VII 183s.

    Sinonimoak: iz.

    [kibizta] : begizta,  txori, begiten, txibista

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. deletrear
    fr du ad. epeler
    en du ad. to spell
    port du ad. deletrear

    Interneten bila ibili naiz, baina ez dut aurkitu euskaraz letreiatzeko alfabetorik. [Letreiatzen hasita, @artzubi (artzubi.eus, 2020-01-09)]

    letreiatu (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:22 pm on 2019/12/08 Permalink | Reply
    Tags: L   

    labainkatu 

    ad. dalabainkatu, labainka/labainkatu, labainkatzen || Labaindu. Ur gainean labainkatzen den ontzia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    labainkatu. Deslizarse. v. labaindu.  Ur-gañean ontzia labainkatzen dan baño bigunago. TAg Uztaro (1937). “>Uzt 76.

    Sinonimoak: ad.

    [irristatu]: irrist egin, irristatu, labain egin, labaindu, limurtu, txirristatu, laprast egin Bizk., laprastatu Bizk., lerratu Ipar. jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. deslizarse, resbalar(se)
    fr ad. glisser, patiner
    en ad. slip, skid
    portad. deslizar, escorregar

    Ur gainean labainkatzen den ontzia. (Elhuyar hiztegia)

    labainkatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:00 pm on 2019/12/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lasaitasun 

    iz. 1 iz. Estutasunik, kezkarik edo larritasunik eza. Baina estutasunok lasaitasun bihurtu ziren bat-batean. Lasaitasun gehiagorekin era hobean bizitzeko. Bake eta lasaitasun giroa behar baitu gure hizkuntzak. Hau da lasaitasuna hartu dudana, ongi zaudela jakin dudanean! Lasaitasuna erraz galtzen duzu, gizona. 2 iz. Lasaia denaren nolakotasuna. Bidearen lasaitasuna. Soinekoaren lasaitasunagatik. 3 iz. Ohitura onek eskatzen dutenarekiko hertsitasunik eza. Ik. lasaikeria. Solas eta azturen lasaitasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lasaitasun (H), lasatasun. Tr. Documentado en textos meridionales desde mediados del s. XVIII. En DFrec hay 9 ejs. de lasaitasun.

    1. Libertinaje, licencia, relajación. “Lâcheté, défaut de zèle. Iaunaren aginduen egitean lasaitasuna, […]; défaut de soin, d’ordre. Eginbideetan lasaitasuna, […]; défaut de raisonnable épargne. Iantzian, iateko apaintzean lasaitasuna, […]; liberté, libertinage, défaut de retenue et de modestie dans les manières, discours, actions. Solasetan, […], egitetan, azturetan lasaitasuna” H. v. lasaikeria. Zure barrengo libertade geiegi ta eragabeko lasaitasun ori autsi, ta ukatzea zuk bear dezu. Cb Eg III 389. Etsai gaiztuen tentaziyuak / ezpaninduke josiko, / pekatuaren lasatasunak / nuke adieraziko. (Interpr?). Xe 363.

    Dejadez. Orietatik dira beren gaistakeriz edo lasaitasunez zorpetik ateratzen ez diranak. Mb IArg II 534.

    2. (G, AN ap. A; Lar, Añ (G, AN), H). “Flojedad <-x-> que no aprieta” Lar y Añ. “État, qualité de ce qui est lâche, desserré, détendu, délié, dénoué, détaché, laissé en liberté, élargi, rendu ample” H. “Desahogo, anchura” A. Amabi lagun kabitzen zireala bertan lasaitasun andian eseririk naierara. Izt C 136 (v. tbn. 3). [Ataka bat] zeñetatik gizona jatxi ditekean eroso lasaitasun guztiarekin. Ib. 66. Meriñakia azpitik eta / gero soñeko berriya, / lasaitasunak galdu ez ditzan / kortsiatua gerriya. Xe 318 (v. tbn. 312). Gelak txikik. […] Kutxa ta maletatxo […] aiek naiko ziran bi gelatako lasaitasuna galtzeko. JAIraz Bizia 40.

    3. (Lar, H), lasatasun. Tranquilidad, calma; alivio, desahogo. “Holganza” Lar. Bihotzaren lasaitasun andi batekin arkitzen naz. Mb JBDev 177. Esan-al guztien gañekoa da […] Gipuzkoako nekazaritzak egin daben aurrerapena eta bertako atxurlariak artu duten lasaitasuna. Izt C 182. Lo etzan zan, biotzeko lasatasun guziarekin. Lard 503. Egittasun on orren gogo-betea edo lasatasuna (satisfacción) daukagu. Echta Jos 269. Bizitza onak ematen duan animako lasaitasun eztian. Ag G 67. Pellok barkatu dio / mundu guztiyari, / nundik etorri zaio / lasaitasun ori? Tx B 155. Baña esturasunok lasatasun bigurtu ziran bat-batez. Otx 129. Lasaitasuna errez galtzen dezu, gizona. […] Mediku batek bere buruaren jabe beti izan behar du. Lab EEguna 67 (SuEm 196 lasatasun). Bidaztien lasaitasunarentzat […] kaltegarriak diran lanariak kanopan utzi eraztera. EAEg 27-10-1936, 150. Nolanai ere eztiok lasaitasun txikia emango. Etxde JJ 277. Jauna artuko du, barruko pakea ta lasaitasuna iritxiko. MAtx Gazt 92. Au da lasaitasuna artu dedana, ongi zerala jakin dedanean! NEtx LBB 80 (v. tbn. en contexto similar Arr GB 96 lasaitasuna artu). Ondo pentsatu ezkero, zer da / mendiko lasaitasuna? Uzt Sas 169. Batek bestia besarkatuaz / lasaitasun ederrian. Uzt ZArg 1-9-1974, 2. Jarrai zak tiroka, al deken lasaitasun ederrenez. Alkain 50. Bake eta lasaitasun giroa behar baitu gure hizkuntzak. MEIG VII 171. [Leku eta pertsona izenak] ez baitira […] hitzak erabil daitezkeen bezalako lasaitasunez erabiltzekoak. Ib. 81. v. tbn. Sor Bar 25. Ill Pill 29. Mde HaurB 76. Or Aitork 38. Vill Jaink 143. Berron Kijote 17. Ostolaiz 67. Insausti 25. Lasatasun: Elizondo KristPE 13. BBarand 162.

    4. Desfallecimiento. “Lasitud <-ss->, lasamiento” Lar.

    Sinonimoak: iz.

        [baretasuna]: baretasun, naretasun, sosegu, deskantsu Ipar., jabal Ipar., jabaltasun Ipar., nasaitasun Bizk., donario Gip., trankiltasun g.e., sosegamendu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. tranquilidad, calma, sosiego; apacibilidad (2) iz. alivio, desahogo, consuelo
    fr iz. accalmie, tranquillité, calme
    en (1) iz. calm, calmness, peace, quietness (2) iz. relief, removal of anxiety/pain; consolation, comfort
    port (1) iz. tranquilidade, calma (2) alivio, desabafo

    Hau da lasaitasuna hartu dudana, ongi zaudela jakin dudanean!  (Hiztegi Batua)

    lasaitasun (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:32 pm on 2019/09/29 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lapitz 

    iz. (1) iz. Ipar. Arbela. Lapitzaren gainean ereiten den hazia bezala.  (2) iz. Arkatza. Lapitza eta papera. Hamar marrazki, lapitzez nahiz ikatzez eginak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lapitz.
    Etim. De lat. lapis .
    1. Pizarra. (V-gip, AN-gip, L, B, BN, S; SP (que cita a Ax), Lar Sup , Izt, VocBN; -ph- Dv, H). Ref.: A; Iz ArOñ.   “Lieu pierreux” SP. “Piedra” Lar Sup (que lo toma probablemente de Ax). “Piedra cayuela” Izt. (Algún ej. puede corresponder a la 2.a acepción).  Les maisons de Lapiztoy (1520). Arzam 312. Semen lapiçeco (1366). Ib. 312.  Hura da lapitzaren gaiñean ereiten den hazia bezala. Ax 456 (V 297). Legorretan ere badira arrobiak karezko arria eta lapitza ematen dabeenak. Izt C 59. Buztinak eta laphitzak ur guti uzten dute jaustera berak baino beherago. Dv Lab 109. Paretak harria bezein tinko dagon lur edo laphitz batetarik eta teilatua lastoz. Prop 1892, 61. Gezaltzako lizuna baiño goratxuago dago sorgiñen puxeta-arrixe. Lapitza da, kuadradua (V-gip). Eusk 1956, 213. Han da herri guzia laphitz eta harri. Gazte n.º 16, Mayo 1958, 3. (L-sar, S; Arch VocGr; + -ph- Chaho, Gèze). Ref.: A; Lrq (-ph-); JMB At (merla). “La marne” Arch VocGr. “Marga” A.  Badira lapitzak latsün hanitx dadükenak, eta ezinago hun direnak büztin lürrarentako. Ip Dial 51 (It, Ur tuparriak, Dv merla harriak). Gisukiak dira gisu-harria […], merla, laphitza, igeltsua. Dv Lab 18. Lapitzak, marlak, igeltsuak, kledak badute guti aski gisu. Gatxitegi Laborantza 27.
    2. Lápiz. (V-gip ap. Elexp Berg; Lar, Añ, -ph- H), lapiz, lapix. “Lápiz, especie de carbón mineral” Lar. “Lápiz” Voces Bascongadas (~1800). “>Añ. “Crayon, mine de plomb” H. v. arkatz.
    Tr. Documentado sólo en textos meridionales. Prima, berriz, lapitzakin jarria, ara nola zuan. Urruz Ur-zale baten ipuiak (1885-1893). “>Urz 17. Ataraten dauz sakeletik ingi edo papela ta lapixa. Kk Abarrak (1918). [II]: Bigarrengo Abarrak (1930). “>Ab I 88. Lapitza atera ta zuzenduaz. Lab Euskal-Eguna (1931). “>EEguna 102. Eskuetan lapitz edo zerbait bear zunan beti. Or Quito-n arrebarekin (1950). “>QA 141. Errezetia egiterakoan konturatu ei zan lapitzik ez eukala. SM Zirikadak (1960). “>Zirik 81. Adar zathi ttiki bati alde bietatik zorrozten zaizkio puntak, punta biko laphitz baten itxuran. Osk Kurl 77. Lapitz lodi bat eskuan. Erkiag Batetik bestera (1962). “>BatB 32. Eskolako mai-ganean marrak eta lerroak lapizez nai igeltsu zuriz markauaz. Ib. 40. Mundua lapitzak eta paperak galduko dute. Esaera zaarren bilduma berria [I, II] (1985). A. Zavala (arg.). “>EZBB II 63. Argizaiolean, lapitzaren loditasunaren antzeko argizaria lokarria bailitzan batzen zan. Etxabu Ondarroa”ko kontuak (1995). ‘”>Kontu 80.  v. tbn. Ayerb EEs 1915, 259. Gerrika 287. Zendoia 217.
    3. Pizarra para escribir.  Bortz urthetan joaiten ginen eskolarat, larruzko kartablea bizkarrean, laphitzez, tupa batez eta kukumarraka gottor batzuez hanpatua. Herr 7-10-1965, 1.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [arbela]: Ipar. arbel
        [arkatza]: Heg. arkatz

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. lápiz (2) iz. (Miner.) (Ipar.) pizarra (3) iz. (Ipar.) marga
    fr (1) iz. crayon (2) iz. (Ipar.) ardoise
    en (1) iz. pencil (2) iz. slate
    port (1) iz. lápis (2) iz. (Ipar.) lousa, quadro-negro

    Lehenago ere marraztu izan zuen Leirek marrazki ederrik, koloretako lapitzak erabilirik, baina harekin harri eta zur utzi ninduen. [Ipuin batean bezala, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lapitz (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:40 pm on 2019/09/11 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lekat 

    lok. lok. Ipar. Zah. Salbu, izan ezik. Adoratua naiz leku guztietako herriez, lekat juduez. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lekat (L; Lar, Dv, H; -kh- SP, Urt I 507, Ht VocGr 319, Dv, H (L, BN)), lekot (BN; H (+ -kh- BN)). Ref.: A (lekhat, lekot); A Morf 680. Tr. Documentado en la tradición septentrional no suletina desde Dechepare (lekot) hasta mediados del s. XIX (cf. leko bidi al Sur en el Cantar de los Cántabros; v. 1 lekatu). Vuelve a aparecer más tarde en Mirande y Oskillaso. La forma más general es lek(h)at: sin aspiración sólo en INav, Arambillaga y Mirande (en éste junto a lekot).

    1. “Excepté, hormis” SP. “Excepto, exceptuando ésto o lo otro, […] lekat au edo hori” Lar. “Hil ziren guziak, lekhat bat, tous moururent, excepté un. Har ezatzu oro, lekhot enea, prenez-lez tous, hors le mien” H. “Salvo, fuera de, exceptuando” A.

    (Antepuesto a sintagma nominal). Amoria itsu da eta eztazagu zuzena, / eztu uste berzerik dela, lekot maite duiena. E 140. Batre minik heben eztuk, lekot ialgi nahia. Ib. 242. Atsegiñaren hirritsak bagarabiltza maiz […], zer handik ekharriko dugu lekhat konzienziaren pisutasuna? Ch I 20, 7 (SP, Leon bertzerik, Mst, Ip baizik, Ol, Pi izan ezik). Adoratua naiz lekhu horiek guzietako populuez, lekhat, yuduez. Lg II 131. Halako asko badugu Frantsesez, ez ordean eskaraz, lekhat buru edo kapitulu bakhar batzu Filotean. Dh 110. Denek erretzen eta edaten zuten gogotik, lekot (salbu) batek. Mde Pr 134. Eremu guztian mintzatzen zen, lekot hiri handietan. Ib. 236. Denak, lekhat ama, prest zauden karrikara irtetako. Osk Kurl 189. v. tbn. INav 97. He Phil 288. HeH Lc 8, 51.

    (Antepuesto a sintagma verbal, en subj. o con suf. -t(z)ea). Deus eztiat galdetzen, / lekhat, gogotik enplega adin haukin ikhasten. EZ Man I 5. Guziak banaloria dire, lekhat Iainkoa maite izatea. SP Imit I 24, 7 (Ch lekat; Mst, Ip salbü, Ol izan ezik, Leon bertzeak; tbn. en Lg II 92). Nihoren hitzaz eztela erran behar hura eztela hala, lekhat bekhatu bada […] haren konsentitzea. SP Phil 363 (He 366 baizen). Ez baitut izanen bertze egitekorik lekat ikhustea eta gustatzea zeiñ estia eta gozoa zaren. Ch III 21, 3. Ez dute bertze xederik lekhat Jainkoaren gogara egitea. He (ap. Dv). Etzuen egin ahal han mirakuilurik batere, lekhat (ezpada, ezperen, baizen) zenbait eri bakhanen sendatzea. HeH Mc 6, 5 (He lekhat […] baitzituen sendatu; Lç, TB baizen, Dv non-ez, Leon baizik-ere, BiblE hala ere).

    (Precedido de sintagma nominal). [Oxala] entzuten dauden guziak ere egiten bazinezte egun, ni naizen bezala, gathe haukiez lekhat. Dv Act 26, 29 (He landan, TB salbu, BiblE aparte). Britaindar gobernuak hilerazi egin zituen, Eamon de Valera lekat. Mde Pr 299.

    2. (No)… sino… “Excepté que, si ce n’est que. Eztezaket erran zer ordu zen, lekhat ilhuntzea zela, je ne puis dire quelle heure c’était, excepté que, seulement que c’était l’entrée de la nuit” H. Askok predikaturen du hura dela Mesia / eta oraiño etzela zeruetarik iautsia, // lekhat harotz baten Seme zela Nazarengoa, / ez ordean Iainko. EZ Man I 64. Tristezia ezta bertzerik, lekhat bihotzean dugun damua. SP Phil 459 (He 465 lekhat damu bat baizen). Deusere aurkhitu ezpaitut fede katholikoaren […] kontrakorik, lekhat guzia iuiatu dut konforme dela siñeste egiazkoarekin. In Arg DevB II. Izaren dira zeinbat Thaula zeinetan ezpaitu behar egin deusik lekat lehenbizirik, ioan behar du marea kontra. INav 136.

    Sinonimoak: adond. Ipar. zah.

        [izan ezik]: izan ezik, salbu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es lok. (zah.) (Ipar.) salvo, excepto, a excepción de
    fr sauf, excepté
    en except, except for
    port (porém) exceto

    Guztiak gelditu ziren harri eta zur hura ikusi zutenean, lekat osaba Joanikot. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lekat (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:30 pm on 2019/08/03 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lekaro 

    iz.g.er. Basamortua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lekaro (Bera). Neol. creado por AG en 1897, de leku ‘lugar’ y -ero o ero ‘vacío’ (AG 1408).

    Desierto. Cf. Eleiz JEL 1907, 148 (ap. NeolAG): “En Lekaro (desierto: entra en el nombre local Lekarotz, desierto frío) el cual aro es posible que indique idea de rodeo o circulación. […] Y finalmente lekaro, si como hay motivos de vehemente sospecha, la raíz la es el nombre indígena de la arena, significará un ‘lugar rodeado de arena’, […] ‘arenal’ o ‘desierto'”. Según NeolAG “en la prensa nacionalista de la primera época los ejs. son escasos (vid. por citar alguno, Euzkadi 1907, 238; Eleiz Euzkadi 1908, 155; etc.)”. [Umia] lekaroetan egon zan bere buruba Israel-eri erakutsi eutson artian. AG 1529. Erensugeakin lekaroan bizi be obe da. Eguzk LorIl 212 (ap. DRA). Jesukristo egon zan lekaro edo basamortura. Izur JerOs 81. Asaba deunak lekaroan egin zuten bizkera estu ta gorria! Ol Imit I 18, 2 (SP, Mst, Ip desertu, Echve eremu, Pi basamortu). Lekaruan (basamortuban) bixi da. Altuna 22. Lorea bezela / lekaro (desierto) onetan ilko naiz bestela. Jaukol Biozk 67. Lekaro zabal lurraren gerri, / ondardi kixkal eriogarri. Ldi BB 138. Lekaro gorri. Ldi IL 21. Kendu basoa… Lekaroa, basamortua dator. Munita 136. Lagatu erria, lekaroan (desertuan) jarri bere bizitokia. Etxde JJ 11n. Lekaroko baso [mardula]. Or Aitork 196. Gizon / or akuskat lekaro beroan zutik. EG 1959 (1-2), 6.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [basamortua]: basabazter, basaleku, basamortu, desertu, mortu g.e., otalur g.e., eremu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desierto
    fr iz. désert
    en iz. desert
    port iz. deserto

    Inguru haietan ez zegoen, ordea, ez elizarik ez etxalderik, dena zen mortu eta lekaro. [Berria, 2004-07-29, «Jakin-mina», Anjel Lertxundi [Iritzia]] (Egungo Testuen Corpusa)

    lekaro (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:25 pm on 2019/05/30 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lastargi 

    iz. Lasto sorta edo azao batez eginiko zuzia. Orduantxe hasi ziren alde orotarik lastargiak pizten. Lastargi sua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lastargi (AN-larr, L, BN, S), lasto-argi. Ref.: A; Lh; Asp Leiz.

    “Antorcha” A. “Antorcha de manojo de paja de trigo” Asp Leiz. v. lastazao. Orduantxe, alde orotarik hasi ziren lastargiak phizten. Prop 1898, 248. Bere lastargiz lurrari urre-kolorea ematen. Or Mi 109. Gizalde aundi bat krisellu ta lastargi ta ezpata ta makillekin. Ir YKBiz 470. Negu gorrian lastargiekin / ala zimeltzen txerria. “Con fajos de paja”. Or Eus 390 (v. tbn. 137). Lasto-argiak eskuan, bazoazin oro elizarat. Barb Piar II 155. Zuzi, lastargi eta harmaz. IBe Io 18, 3 (IBk argiontzi, zuzi eta armekin). Lastargi-su bat, Sanjuan-su bat / gau illunean piztua / degu. SMitx Aranz 157.

    Sinonimoak: iz.

        [zuzia]: lasto-bala, zuzi, tortxa Ipar., lastazao g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. antorcha [de haces de paja]
    fr iz. torche
    en iz. a straw torch
    port iz. tocha [de haces de paja]

    Orduko, iluntzen ari zuen eta ibaiertzean lastargi eta zuziak piztu zituzten: hondartzan egindako festa bat zirudien benetan.  [On Camillo, Giovanni Guareschi / Koldo Biguri (Ibaizabal, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     lastargi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:59 pm on 2019/05/24 Permalink | Reply
    Tags: L   

    luser 

    iz. Informatika-erabiltzaile adituen arteko hizkeran, haiek bezainbesteko ezagutza informatikoak ez dituen erabiltzaile arrunta. Ingelesezko looser (galtzaile, frakasatu) eta user (erabiltzaile) batzetik sortua. (Hiztegi Batua)

    Wikipedia (gazt.)

    Luser, castellanizado Lúser, contracción del inglés entre loser (perdedor, fracasado) y user (usuario), es un término utilizado por hackers y BOFHs para referirse a los usuarios comunes (local users en inglés o l-users, de ahí el término), de manera despectiva y como burla. “Luser” es el usuario común, que generalmente se encuentra en desventaja frente a los usuarios expertos, quienes pueden controlar todos los aspectos de un sistema.

    Wikipedia (ing.)

    Internet slang prior to the popularization of the Internet in the late 1990’s, defined a luser (sometimes expanded to local user; also luzer or luzzer) as a painfully annoying, stupid, or irritating computer user. The word is a blend of “loser” and “user”.Among hackers, the word luser takes on a broad meaning, referring to any normal user (in other words, not a “guru”), with the implication the person is also a loser. The term is partially interchangeable with the hacker term lamer.

    It can also signify a layman with only user account privileges, as opposed to a power user or administrator, who has knowledge of, and access to, superuser accounts; for example, an end luser who cannot be trusted with a root account for system administration. This term is popular with technical support staff who have to deal with lusers as part of their job, often metaphorically employing a LART (Luser Attitude Readjustment Tool, also known as a clue-by-four, cluestick, or cluebat), meaning turning off the user’s access to computer resources and the like.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es luser
    fr luser
    en luser
    port luser

    Garbi ikusi zuten hasieratik nire lagun informatikariek: luser bat zen.

    luser (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:39 pm on 2019/04/23 Permalink | Reply
    Tags: L   

    liburuzale 

    iz/adj. Liburuen zalea dena, liburuak irakurtzea nahiz bildumatzea gogoko duena. Ik. bibliofilo. Liburuzalea naiz, asko irakurri dut neure urteetan. Gure herria ez da inoiz izan liburuzalea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    liburuzale (V-gip ap. Etxba Eib; T-L), libruzale.

    Aficionado a los libros, a la lectura. “Gaztetatik ixan zan liburuzalia, bai erosteko eta bai irakortzeko” Etxba Eib. “Bibliophile”, “amateur de livres” T-L. v. liburukoi. Anima zale, orazio zale, libruzale ta Jangoikoaren urreko bat. Mg CC 135. Ni liburu zalia naz. Mg PAb 184. Seme bata eskolauba da, liburu zalia. Ib. 95. Urteoroko “Jocs Florals” direlakoak, liburuak, batez ere liburuzaleentzako edizioak. MIH 151. Paper eta liburu zahar bila zebilen beti, ez ordea zekenkeriaz beretzat gordetzeko, zenbait liburuzalek bezala. MEIG VIII 69.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./izond. bibliófilo, -a [persona aficionada a leer o coleccionar libros]
    fr bibliophile
    en bibliophile, book lover
    port bibliófilo(a)

    Liburuzalea naiz, asko irakurri dut neure urteetan.  (Hiztegi Batua)

    liburuzale (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:02 pm on 2019/03/06 Permalink | Reply
    Tags: L   

    ler 

    iz. Pinua. Izeia eta lerra hazten dira toki laiotzetan. Insignis lerra. || ler gorri Ler azal-gorrixka, Europako eta Asiako iparraldean hazten dena (Pinus sylvestris). (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ler (Sal, R; Aq 49 (R), Lcq 155, H), leher (S; SP, Gèze 344), lerra (Dv), leherra (Dv). Ref.: VocPir 564; A (ler, leher); Alth Bot 17; ZMoso 70.

    1. Pino. “Pino, y particularmente el que arde” Aq 49. “Lerrak albara ta korala txu […] (Sal), el pino tiene la albura y el leño” A. v. lerrondo. Cf. llerko. Saion Peire Guilem de Lerraga (1164). Arzam 326. Leerriço, Leherreaga, Badagarra (1193). Ib. 322. Auial, Lerraegui, Larraondo (1193). Ib. 325. En Lerraga (1350). Ib. 326. Lerra edo pinoak, aberasten du Kaskoinia. Dv Lab 320. Izeia eta lerra aztandra oxezkietan. Mdg 130. Izai, zapin, lerra. “Abeto o pinabete, pinsapo, pino”. ForuAB 137. Ler-ostrotzan. “En la fronda del pinar”. Laux AB 47. Ler beltzen abarrak ebaki. Or Mi 90. Ler-adaburuan. Ib. 27. Ler-basora igesegin. Ib. 48. Jakin bear dezu ler edo piñu-mota asko dirala. Munita 56. Insignis-lerrak bezin azkar. Ib. 79. Baditut emen laratza eta ler-abar guriak. Ibiñ Virgil 52. Zuberoako leherrak, Errongari-Zaraitzuetako ler eta llerko lerdenak. MIH 375s. v. tbn. Zerb Azk 41.

    2. “Leher (S-saug), champignon vénéneux” Lh. v. infra LEHER-ONDDO.

    3. “Leher (S), amadou” Lh.

    Sinonimoak: iz.

        [pinua]: pinu, leher Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Bot.) pino
    fr iz. (Bot.) pin
    en iz. pine (tree)
    port iz. (Bot.) pinheiro

    Izeia eta lerra hazten dira toki laiotzetan.  (Hiztegi Batua)

    ler (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:41 pm on 2019/02/20 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lastamarrega 

    iz. Lastaira. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [lastamarrega] : lastaira (Adroez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) colchón de paja y lana basta; jergón
    fr iz. matelas de paille; couche, paillasse
    en iz. straw mattress; (formal) paillasse
    port iz. colchão de palha; palete

    Lastamarrega zahar eta lohi batean egin zuen lo. #gaurkohitza

    lastamarrega (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:54 pm on 2019/02/19 Permalink | Reply
    Tags: L   

    larderiatzaile 

    adj. Ipar. Bere nagusitasuna edo agintea ezartzen duena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    larderiatzaile, larderiatzale. Que impone su autoridad. Orai prefeta guzien nausi, guzien larderiatzale. HU Aurp 137. Denen nausi Benoat: so egile, larderiatzale, akhulatzale, begirale, zaintzale, argitzale, kontsolatzale. Othoizlari 1958, 185.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) el que impone autoridad
    fr iz. celui qui impose l’autorité
    en iz. the one that imposes authority
    port iz. aquele que impõe autoridade

    Bere jarrera larderiatzailea eta zanpatzailea da.

    larderiatzaile (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2019/01/24 Permalink | Reply
    Tags: L   

    liskar 

    iz. Etsaitasunezko hitzen edo keinuen (eta are ekintzen) bidezko eztabaida, errieta edo borroka. Ik. liskarraldi; kalapita; sesio. Sokratesen eta sofisten arteko liskarrak. Apaizen liskarrak, deabruaren jaiak. Halako solasek maiz pizten dituzte liskarrak. Lagun hurkoarekin beti liskarrean. Ez zaiola behartsuari liskarrik edo mehatxurik egin behar. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    liskar (Lc ap. A; SP, Deen II 139, Urt I 185, Lar, Añ (G), Izt, Dv, H), lixkar (Lc ap. A), lizkar (Dv, que dice tomarlo de SP), lisker.

    1. Discusión, disputa. “Certamen, duelo, pelea”, “litigio” Lar. “Contienda”, “debate, contienda”, &c. Lar y Añ. “Riña, contienda” Izt. “Aphezen lixkarrak, debruaren jaiak (Lc)” A. Tr. Documentado en textos septentrionales desde principios del s. XVII, aunque a partir de aprox. 1920 prácticamente sólo aparece en autores meridionales. En DFrec hay 7 ejs., meridionales. Nolazpait eztiraden guduak, inbidiák, aserretasunak, liskarrak, gaizki-erraiteak. Lç 2 Cor 12, 20 (He ihardukitze, Dv eskatima, Ol iskanbilla, Ker agokaldi, IBk irain, Bibl aharra). Liskarretik […] aparta beitea. Harb 441. Berehala lehenbiziko liskarrean, puta seme deitzen dute. Ax 360 (V 238). Liskarrak, inbidiak, eskarnioak. SP Phil 372 (He 375 liskarrak). Altxatu ere zen liskar bat hekien artean. He Lc 22, 24 (cf. infra LISKAR ALTXATU). Ez da alde guzietarik ikhusiko liskar eta gerlarik baizen. Lg II 185. Bere artean bethi liskarra zutenen / lagun. Gy 278. Doipuru ta bakalgaien arteko liskarrak. Zink Crit 71. Pipari esker / ez du gau-lisker / onek irauten luzaro. EA Txindor 118. Liskarra bat-batez ebagitteko. Otx 146. Ez da handi liskar ezin hezi bat sortzen bazen haien eztabaidatik. Mde Pr 137. Berealako batean egundoko liskarra ta arma-otsa sortzen da. NEtx Antz 28. Populu-arteko liskarrak debekatu zituen. Arti Ipuin 48. Eskolastikoen etiketak, praileen arteko lixkarrak. Gazt MusIx 60. Gogoz irakur daiteke liskar sumin haren oihartzun baketsu hau. MEIG III 122. v. tbn. Eguzk RIEV 1927, 423. Ol Rom 13, 14. Etxde JJ 108. Zait Plat 150. Vill Jaink 182. Ibiñ Virgil 92.

    Reprimenda. Cf. infra LISKAR EGIN. Bere burasoen eta nausien liskarrak eta zehatzeak edo punizioneak […] sofritu. CatLav 144 (V 74). Balia diteke liskar borthitzago eta gogorrago batez, hura ahalkeria handiago batean sar-arazteko. He Phil 242 (SP 240 liskartuko ahal zaio).

    Combate, batalla. Gu, gizonok, liskarrean gizonki il gintezke. Goen Y 1934, 100. Nundik nora Iparra / liskar billa datorren. “A mover guerra”. Gazt MusIx 125.

    2. “(Hb), (adj.) tenace” Lh.

    Sinonimoak: iz.

    [istilua]: ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, demanda, errieta, errietaldi, etiketa g.e. , gorabehera, iskanbila, istilu, kimera, lipizta, liskarraldi, mokoka, mokokaldi, tirabira, tirabirako, zalaparta, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., xaribari Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., lazka Bizk., ardaila Gip., matxetin Gip., sesio G-N, kalapita Ipar./Naf., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., liskarreria g.e., zirriparra g.e., ahaka zah., ateleka zah., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., haparka Ipar. g.e., despita Gip. g.e., biahore Ipar. zah., debadio Ipar. zah., disputa Ipar. zah., atralaka Bizk. zah., bilaka Zub. zah., arroitu Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. combate, pelea, reyerta, discusión, disputa
    fr iz. combat, altercation, bagarre
    en iz. quarrel, row; argument, dispute
    port iz. combate, briga, briga, rixa, contenda

    Nik ez nuen, komunzki, liskar eta diskusione haietan parterik hartzen. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    liskar (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:40 pm on 2019/01/11 Permalink | Reply
    Tags: L   

    linburdikatu 

    ad. du ad. Beste norbaiten edo zerbaiten bizkar bizi. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Gorronear. “Écornifler” SP y H. Harriet lo relaciona además con limurtu, y lo da como casi sinónimo de éste en todas sus acepciones.

    Sinonimoak:

    [linurdikatu]: inoren bizkar bizi/jan/edan, inoren bizkarretik bizi/jan/edan, inoren lepotik bizi/jan/edan, besteren bizkar bizi/jan/edan, besteren bizkarretik bizi/jan/edan, besteren lepotik bizi/jan/edan

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. vivir de gorra, vivir a expensas de otro; gorronear
    fr taper, vivre aux crochets de
    en mooch, sponge, freeload
    port aproveitar-se dos outros, parasitar

    Linburdikatzea gustuko duen jende ugari dago. #gaurkohitza

    linburdikatu (Argazkia: chilango.com)

     
  • Maite 10:30 pm on 2019/01/06 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lintzura 

    iz. Zingira. Lintzuran haltza eta sahatsa beste zuhaitzik ez da. || Irud. Altuberen lege horiek noraino betetzen diren beste kontu bat da, eta nahiago nuke lintzura irristakor horren saihetsetik igaro. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lintzura (G-to; Lar (-nz-), H (V, G)), lintzira (AN-gip). Ref.: A; Iz IzG (lintzira); Gte Erd 214. Pantano, terreno pantanoso. “(Lugar) pantanoso” Lar. “Lintzuran altza ta saratsa beste egurkirik ezta (G-to)” A. v. intzura, lintsa. [“Altuberen legeak”] noraino betetzen eta bete izan diren, beste kontua genuke eta nahiago nuke lintzura irristakor horren saihetsetik pasa. MEIG VI 146.

    Sinonimoak: iz.

        [zingira]: idoi, istinga, zingira, ihiztoka Ipar., inta Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pantano, ciénaga
    fr iz. lagune, marécage
    en iz. marsh, swamp
    port iz. pântano, lamaçal

    Urean eta lohian gerriraino sarturik palastatu nintzen lintzura haietan, eta hamaika aldiz pentsatu nuen hezurrak bertan utzi beharko nituela.  [Eros tren txinatar batean, Depestre, Rene / Joxan Elosegi (Igela, 2013)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lintzura (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:47 pm on 2019/01/02 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lohasma 

    iz. Ipar. Logaleak eragiten duen astuntasuna; logalea, loeria. Ik. lokuma. Lohasma pisu honetatik iratzar nazazu, Jauna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lohasma (L-côte, BN-mix ap. A; loa- Sal ap. A; Dv, H), lohazna (S ap. Lh; Lecl), lohazma, lohasna (loa- H), loasmo (Dv). Tr. Documentado en textos septentrionales desde mediados del s. XVIII. Emplean lo(h)asma Duvoisin, Prop, Mirande y Bibl; lohasna los suletinos Maister, Inchauspe, en Meditazioniak… y Eskual, y lohazma en TB.

    1. Sueño, somnolencia, modorra. “Lo-asma, -asna […] batean egotea, être en un léger assoupissement” H (s.v. losun). “(BN-mix), modorra, soñolencia” A. “Pesado (se aplica a sueño). Lo-asma, lo-hasma, sueño pesado, modorra” Ib. (s.v. asma). Goiti ezazü zureganat ene bihotza eta lohasna phezü huntarik iratzar nezazü. Mst IV 4, 1 (Ip lohasna; SP nagitasun, Ch lokhuma, Leon nagikeria, Ol, Pi lozorro). Lohazmak hartu zituen eta lokhartu ziren guziak. TB Mt 25, 5 (Lç, Dv, Ip, SalabBN, Leon, BiblE logaletu, Samper lokumatu). Ah! ene Jinkua, iratzar ezazü ene arima bere lohasna tristetik. Meditazioniak (S, 1844), 68 (ap. DRA). Aphezpiku saindua lo hasma batean erori zen; agonian sartzera zoan. Prop 1876-77, 187. Loasma apostoliko hori nigarregingarri da, ikhusiz bereziki Angletarreko protestanten harahuna eta suhardura. Prop 1899, 98. Haiñ abilki jokhatü izan dira nun katoliko saldorik handiena edo sorhaio-erazi beitie edo ezaxol erazi edo lohasna batetan bezala ezari. Eskual 3-7-1908, 3. Jainko Jaunak lohasma bat aurtiki zuen gizonaren gainera. Lokartu zen. Bibl Gen 2, 21 (Dv loaldi, Urt lo haundi bat, Ur lo pisu batean ipiñi zuen, Ol lo-zorro, Ker lo astun bat, BiblE lozorroan murgilarazi).

    2. + lohasna (Sc ap. A; loa- Sal ap. A), lohazna (S (Foix) ap. Lh). “Pesadilla de sueño” A. “Cauchemar, délire” Lh.

    3. “Lohazna (S; Foix), syncope” Lh.

    4. “(R-vid), dormir” A (tal vez se refiera a un uso pred.: loasma egon, o similar).

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [loeria]: logale, logura, loeri Ipar., lokuma Ipar., Maria bekaineko haur., Martin itsu haur. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) modorra, sopor, letargo, sueño profundo
    fr iz. (Ipar.) assoupissement ; torpeur
    en iz. (Ipar.) drowsiness, sleepiness, drowsiness; (formal) somnolence
    port iz. (Ipar.) modorra, sopor, letargia, letargo

    (…) ohi baino beranduagora arte egoten zen sofan telebistaren aurrean, lohasman. [Bihotz handiegia, Eider Rodriguez (Susa Literatura, 2018)]

    lohasma (Bihotz handiegia, Eider Rodriguez)

     
  • Maite 11:00 pm on 2018/12/29 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laingo 

    adj. laingo g.er. Adinakoa. Lekutxo bat, ardi pare bat gordetzeko laingoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj.

    [laingo] : adinako (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) semejante a (2) tanto como
    fr (1) semblable à (2) autant que
    en (1) similar to (2) as much as
    port (1) semelhante a (2) tanto como

    Lekutxo bat, ardi pare bat gordetzeko laingoa. (Hiztegi Batua)

    laingo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:02 pm on 2018/12/01 Permalink | Reply
    Tags: L   

    leban 

    adb. Eskumuturraz eta eskuaz, besoa inon bermatu gabe indar eginez; inoren laguntzarik gabe, norberaren lanaz. Leban jaso du. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    LEBAN (V-m ap. A). A pulso. “Leba (V-m), pulso. Leban jaso, levantar a pulso” A.

    Sinonimoak: adb.

    [leban] : pultsuan (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es a pulso
    fr à bout de bras loc adv
    en (sin apoyar el brazo) freehand
    port a pulso

    Leban altxatu du pisua. 

    leban (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 7:24 pm on 2018/11/16 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lainezoso 

    adj. Lgart., Beh. Apetatsua, lainezaz betea. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj.

    [lainezoso]: (Lgart.) (ikus apetatsu) caprichoso/sa, antojadizo/za.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (lgart.) orgulloso, -a, fanfarrón, -ona, arrogante; caprichoso, -a; consentido, -a, mimado, -a
    fr izond. fier, orgueilleux, arrogant; capricieux, -euse
    en izond. capricious; full of whims; unpredictable; proud, vain, conceited
    port izond. (lgart.) orgulhoso, -a; fanfarrão, -ona; arrogante

    Zer zarete idazleok idazkaririk gabe? Ume lainezoso galanioso apetoso patetiko batzuk, besterik ez…  [Terra Sigillata, Joxe Austin Arrieta (Txalaparta, 2008) Orr.: 406] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lainezoso (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:13 pm on 2018/11/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lainezatu 

    ad. da/du ad. Laineza hartu edo eman. Nadal saria edonor lainezatzeko modukoa da, baina ez nintzen haizatu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

        [laineza hartu]: hanpatu, hantu, harropuztu, harrotu, oilartu, prezatu Ipar., putzak hartu Bizk., laineza hartu Gip., burgoitu g.e., handipuztu g.e., handitu g.e., ilarraindu g.e., urgoitu g.e., fiertu Ipar. g.e., haidortu Ipar. g.e., morgatu Ipar. g.e., urguilutu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. envanecerse, enorgullecerse, volverse arrogante/presumido
    fr s’enorgueillir, être fier de loc
    en become vain, feel proud, feel pride
    port inchar-se, orgulhar-se de algo

    Nadal saria edonor lainezatzeko modukoa da, baina ez nintzen haizatu. (Hiztegi Batua)

    lainezatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:48 pm on 2018/11/06 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lotsagaldu 

    adj. Lotsagabea. Ik. lotsa galdu. Ematxar lotsagaldua! Lotsagaldua izan arren, beldurti eta koldarra zen. Begirunez jantzi zaitez, ez lotsagalduen antzera. Nahitaez lotsatuko da denik eta lotsagalduena ere. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lotsagaldu, lotzagaldu.

    Desvergonzado, descarado, insolente. Cf. LOTSA GALDU. v. lotsagabe. Lotsagalduak […] ta gaisto itxura andikoak izan arren, etziran barrutik gaistoak. Ag Kr 171. Lotzagalduak eztauko ezeren ardurarik. Echta Jos 66. Lotsa galdurik ezta / gure tartian. AzpPr 75 (v. tbn. 76). Begirunez jantzi zaitez, ez lotsagalduen antzera. ArgiD 46. Lotsagaldu bat izan arren, beldurti eta koldarra zen. Mde Pr 179. Ematxar lotsagaldua! Etxde JJ 126. Ez dezula lotsa-galduen bearrik. MAtx Gazt 69. Lagun lotsa-galduren batek. Ib. 23. v. tbn. Or Eus 18.

    Sinonimoak: izond.

        [lotsagabea]: bargasta, lotsagabe, lotsagabeko, ahalkegabe Ipar., krapaut Ipar., lotsabako Bizk., lotsagalduko , ozar Ipar. jas., aujame Ipar. g.e., lotsa gaiztoko , lotsa gutxiko (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. sinvergüenza; desvergonzado, -a; insolente; descarado, -a
    fr izond. dévergondé, -ée ; insolent, -e ; osé, -ée
    en izond. insolent; rude; disrespectful; cheeky (inf)
    port izond. sem-vergonha; desvergonhado(a), descarado(a)

    Nahitaez lotsatuko da denik eta lotsagalduena ere. (Hiztegi Batua)

    lotsagaldu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:16 pm on 2018/10/27 Permalink | Reply
    Tags: , L   

    lazakeria 

    iz. Utzikeria. Bistan da badela han ere zenbaiten aldetik euskararen aldeko lazakeria edo alferkeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lazakeria. v. laxakeria.

    laxakeria, lazakeria. Negligencia. Agian ez diogu ondoko egunetan ahantzaraziko… sobera lazatuz. Lazakeria batere, batere ez doako girixtinoari! Herr 27-2-1958, 1. Bixtan da badela han ere zenbaiten aldetik euskararen aldeko lazakeria edo alferkeria. Larre ArtzainE 299.

    Sinonimoak: iz.

        [utzikeria]: utzikeria (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) laxitud, negligencia
    fr iz. relâchement, négligence
    en iz. laxity, laxness, slackness; negligence, malpractice
    port iz. lassitude, negligência

    Bistan da badela han ere zenbaiten aldetik euskararen aldeko lazakeria edo alferkeria. (Hiztegi Batua)

    lazakeria (Argazkia: elcorreo.com)

     
  • Maite 10:51 pm on 2018/10/09 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lazka 

    iz. Bizk. Egoera nahasia; gatazka, borroka. Langile arteko haserre, gorroto, lazka eta borrokak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 lazka (V-oroz-m ap. A).

    1. Enredo, turbulencia, conflicto. Tr. Documentado en textos occidentales desde finales del s. XIX. Euki gura dabenak / surrakaz bakea / inoz bere eztau bear / astindu lazkea. Azc PB 135s (in Ur PoBasc 189 ez dau biar astindu / iñoz gauza loirik). Zer zan ango lazka ta matasea! Ag AL 27 (v. infra LAZKA-MATAZA). Rusiak eztau nai, gaur-egunean beintzat, iñogaz lazkarik edo nasterik. A Ezale 1899, 16a. Nik eztakit zenbat tresna, ele, gizadi ta lazka ikusi nituan enparantzarako bidean. Ag G 83. Antxen izaten da lazka ta iskisalda! JKort EuskOl 1931, 36. Langille arteko asarre, gorroto, lazka ta burruka oneik. Eguzk GizAuz 154. Alkar ezin aituta, eztabaida ta lazkea sortu ziran batzar aretan. Ib. 69. Yainkoren batek-edo, lauso gaizto batek yota, lazka bigurria sortu dute len ere errukarri ziranok. ‘Funesta rivalidad’. Zait Sof 116. Lazka ontan nasturik nora yoko dut itz billa? Ib. 42. Jarri ete dot nik neure burua lazka onetan? Erkiag BatB 191.

    2. Susto. “Demonio Itsusia! Ura lazka eman zidan (AN-5vill)” Gte Erd 278.

    2 lazka.

    Gasto, dispendio” BeraLzM. Cf. 3 lazkatu (2). Lazkak edo eralgiak berriz (gastuak) izugarriak izan bear dira, ain toki urrutietatik orrenbeste lagun narratzen. Ayerb EEs 1915, 157. Iyeki bakoitzaren saneurriyak 1,50 laurlekotik 2,50-ra bitarteko gora-bera izango du, argitalgundiaren lazka zenbatekua dan alaxe. EEs 1916, 233.

    3 lazka. v. 3 lazkatu.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [istilua]: ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, demanda, errieta, errietaldi, etiketa g.e. , gorabehera, iskanbila, istilu, kimera, lipizta, liskar, liskarraldi, mokoka, mokokaldi, tirabira, tirabirako, zalaparta, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., xaribari Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., ardaila Gip., matxetin Gip., sesio G-N, kalapita Ipar./Naf., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., liskarreria g.e., zirriparra g.e., ahaka zah., ateleka zah., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., haparka Ipar. g.e., despita Gip. g.e., biahore Ipar. zah., debadio Ipar. zah., disputa Ipar. zah., atralaka Bizk. zah., bilaka Zub. zah., arroitu Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (batez ere B) enredo, embrollo (2) iz. (batez ere B) conflicto
    fr (1) imbroglio (2) conflit
    en (1) (countable) mess, muddle, snarl;  (uncountable) trouble (2) conflict
    port (1) enrascada,  embrulhada, embrulho (2) conflito

    Langile arteko haserre, gorroto, lazka eta borrokak. (Hiztegi Batua)

    lazka (Argazkia: pxhere.com, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:39 pm on 2018/06/09 Permalink | Reply
    Tags: L   

    langa 

    iz. 1 iz. Esparru edo bide bateko sarbidea eragozteko zeharka jartzen den haga multzoa, ireki eta itxi egin daitekeena; bereziki, haga horietako bakoitza. Ik. kereta. Txantxangorri bat hesiko langan. Etxeburuko langa gaindituta. 2 iz. Kirol batzuetan, ateko goiko haga. Pilotak langan jo zuen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    langa (G; Lar, Añ, H (V, G, L)). Ref.: A; AEF 1955, 79. Tr. Documentado en la literatura meridional, sobre todo del s. XX. En DFrec hay 3 ejs. Etim. De lat. planca.

    1. Cancilla, portilla. “Puerta, para entrar en los sembrados que están cerrados” Lar. “Puerta, barrera” Añ. Cf. Echaide Orio 121: “Puerta de un vallado”. Cf. VocNav s.v. langa. Ataka, langa, langamalla, langatea. Izt C 234 (en una lista de vocablos relacionados con la agricultura). Orduantxe zetorren Patxi etxe azpiko langatikan aurrera. Apaol 81. Tarte estuduna zan langa ori ta ezin atera zuan arkuma kanpora. Muj PAm 71. Belar-zelaian esiak asko / mallak ugari langetan. EuskOl 1933, 9. Langa berêla atzemanez, / jauzi batean gaiñeti igaro. Or Eus 313. Langatik berriz otsegin dio. Ib. 313. Etxeburuko langa gaindituta. TAg Uzt 115. Astoa langan bezela, ez aurrerako ez atzerako (G-to). A EY III 55. Txantxangorri bat esiko langan, / ardi ta bildots zainketan. Gand Elorri 62. [Eiztariak] langak irikitzeko / ederrak mutillak! Uzt LEG II 307.

    Ez degu errenditu nai / legeak jartzen dun langan. Basarri 171.

    Portería de fútbol. Tarteka [baloia] iristen zan, / bai, bi langetara. Zendoia 151.

    2. (V-arr-m-gip). Ref.: A; Iz ArOñ; Etxba Eib; Elexp Berg. Cada una de las traviesas que forman una cancilla. “Traviesa, leño largo y grueso” A. “Erromadiari kendu langa bat eta ondoren jarraittu zeskun jabiak” Etxba Eib. “Palanca, palos que se ponen en los portillos (Amescoa)” J.L. Elcarte. Beijak sartu dituzube langa arteko ziskubetan? Mg PAb 108. Ol zut auentzat setiñezko langak egin bear dituzu. Ol Ex 26, 26 (Dv, Ur (h)aga, Bibl trebes, BiblE zehar-egur). Ateraldi baten zazpi mille langa edo trabez atara eudiezan. Akes Ipiñ 24. Gure Elburua goian dagola / kurtze latz baten langetan. Gand Elorri 143.

    3. (V-gip ap. A; H). “Barre avec laquelle on maintient une porte fermée” H. “Tranca” A. Ertsi begi nasai kanpoko atea, barrutik langa sendoa ezarriaz. Erkiag BatB 144.

    4. “Entretoise d’un chariot” H.

    Sinonimoak: iz.

        [hesia]: hesi, lezoi, pezoi Ipar., barrera Heg., luhesi g.e., baragailu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) z. cancilla; barrera, puerta movil (2) iz. (Kir.) travesaño, larguero
    fr iz. barrière, traverse, barre transversale
    en (1) iz. a pole that is placed over two stakes or posts as a boundary to discourage people, animals, etc. from entering a field, or to block the way; barrier, gate (2) iz. [kiroletan] crossbar
    port (1) barreira  (2) iz. (Kir.) travessão

    100.000 lagunen langa gaindituko du giza kateak.  Arantxa Elizegi Egilegor (Berria.eus, 2018-06-09)

    langa (Argazkia: Gure Esku Dago)

     
  • Maite 10:45 pm on 2018/05/21 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lanjeros 

    adj. Ipar. g.er. Arriskutsua. Gizon lanjerosa. Bekatu lanjeros bat da kolera? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lanjeros (Hb ap. Lh), danjeros, danjerus (Chaho), lanjerus (/lanžeúś/ S ap. Lrq; Chaho, Gèze), lanieros (-ñ- Chaho), danieros (-ñ- Chaho).

    Peligroso. Partikularki arimaren egitekoan luzamendiak baitira danjeros eta perillos. Tt Onsa 54. Tentazione handi bat eta danjeros <-ie-> bat. Tt Arima 8. Nola ordean gauza hauk danyerosak baitire presuna suerte guzientzat. He Gudu 80. Etsaiaren artifizio haiñ danyerosari ihes egiñ nahi badiogu. Ib. 170. Bekatü lanjeros bat dea Kolera? CatLan 117 (v. tbn. 109). Non ez duen errenontziatzen Elizak debekatzen dituen libertizione lanierosei. JesBih 429. Oi zer gauza lanyerosa den / amodioa gaztendako! Bordel 65. Kolera arimako eritarzün bat da lanjerusenenetarik khorpitzarenzat. Arch Gram 34. Bizitze huntako itsaso gaitz eta lanjerusian. Ip Hil 29. Ez dauzkigu debekatzen deboxkeriak, desordenak, plazer lanjerosak eta hobendunak baizen. Arb Igand 187s. Gizon lanjeros hari. HU Aurp 130. Libertimendu desonest eta lanjerosetan ibili denetz. CatJauf 16. Lanjerosenak dira atso begi gorriak. Larz Senper 28. Harma lanjerosa da geiago ezina. Xa Odol 136. Etxahun gizon lanjerosa dela. Lf ELit 176. Ibiltzen zen izigarriko leku lanjerosetan. Etchebarne 62. En DFrec hay 3 ejs. v. tbn. AR 275. MarIl 4. Jaur 118. Prop 1876-77, 89. Elsb Fram 173. Lap 14 (V 9). Casve SGrazi 17. Larre ArtzainE 57.

    Sinonimoak: izond. Ipar. g.e.

        [arriskutsua]: arriskugarri, arriskutsu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) peligroso, -a, arriesgado, -a
    fr izond. dangereux, -euse, risqué, -e, périlleux, -euse
    en izond. risky, dangerous
    port izond. perigoso, -a, arriscado, -a

    Geltokira daramaten bi eskailerak lanjerosak dira. (Eelhuyar Hiztegia)

    lanjeros (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2018/05/20 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lanberri 

    izond. Ipurtarina.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lanberri (Lar -> H, Aq 705 (G)), lanbarri (V-ple-arr-oroz-m-gip ap. A).m1.Roza, la acción de rozar” Lar. “Artiga, tierra recién labrada” Ib. “Lanbarrixa eiñ, roturar una tierra por primera vez. […] Lanbarrixa esate jako leku berrixan luarrixa eiñ danian. Lanbarrixa ein dda” Elexp Berg.

    Sinonimoak: adj.
    [ipurtarin] : (col.) ipurtaire, ipurtarin, ipurterre, oilo kanpoan errule (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) culo de mal asiento (2) artiga, tierra recien labrada
    fr (1) avoir la bougeotte
    en (1) (mainly US, informal) antsy adj
    port (1) formiga no rabo

    Lanberri-ospea du, lan bat amaitu aurretik beste batera ihesean dabilelako beti.

    lanberri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:40 pm on 2018/05/19 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lankerio 

    iz. g.er. Nahigabea, atsekabea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lankerio. “(V-ger), disgusto. Etxat lankerio txarra etorri etxera!” A. Oinaze <-re>, lankerio (disgusto), samiñaldi eta al zuan gaitz oroz. Ayerb EEs 1912, 180. Selimunte-n il zan Trajano lankeriyo (disgusto) ta eragabekeriz (desorden) josirik. EEs 1913, 163. Dioklezianok lankeriyoz, ezbearrez eta apoitaz (miseria) beterik bere burua erail zuan gosez. Ib. 180. Ez egarririk, ez lor, ez lankeriyorik. Garit Veni mecum 120 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [ezbeharra]: alditxar, asturugaitz, ezbehar, koaita, miseria, zorigaitz, zorigaizto, zoritxar, dohakabetasun Ipar., lazeria Ipar., makur Ipar., malur Ipar., ondiko Ipar., meskabu Zub., desgrazia beh., gaitzegoki g.e., helkaitz g.e., desditxa zah., dohaingaitz zah., behargabe Ipar. g.e., dohakaitz Ipar. g.e., destorbu Zub. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. penalidad, disgusto, adversidad, desgracia
    fr iz. pénalité, contrariété, adversité, malheur
    en iz. hardship, suffering, annoyance, adversity, misfortune
    port iz. penalidade, desgosto, adversidade, desgraça

    Ez zaidak lankerio txarra etorri etxera! (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    lankerio (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:14 pm on 2018/04/30 Permalink | Reply
    Tags: L   

    larrutu 

    ad. gabetu, gabe/gabetu, gabetzen 1 da/du ad. Norbait edo zerbait gauzaren bat gabe utzi edo gelditu; norbaiti zerbaiten jabetasuna kendu. (Dagokion osagarriak -z atzizkia hartzen du). Bere ondasun eta aberastasun guztiez gabetu zuten. Zegozkidan eskubideez gabetu naizenez gero. Ez dut eskuetan dudanaz gabetu nahi. Azeria, buztanaz gabetua. Laguntza mota guztiez erabat gabeturik. Zeruko grazia miragarriaz gabetua aurkitzen den arima. Kalte handia da begietako bistaz, osasunaz eta azienda guztiaz gabetzea. 2 (Hitz elkartuetan, bigarren osagai gisa). Ik. axolagabetu; baliogabetu; bihozgabetu. Juduak errege gabetuak izan zirenean. 3 (Era burutua izenondo gisa). Ezedukien eta gabetuen artean. || Gizonik behartsuenari, on guztiez gabetuenari galdetzen badiozu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.
    [gabetu] : kendu, larrutu, bipildu. Ant. ipini, jarri, hornitu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. desollar, despellejar (2) da/du ad. (hed.) arrasar, asolar (3) da/du ad. [lurzorua soildu] desmontar, desbrozar (4) da/du ad. [ondasunak] despojar, desplumar (5) da/du ad. desacreditar, desprestigiar
    fr (1) da/du ad. (se) dépouiller, (s’)écorcher (2) da/du ad. (hed.) (se) ravager, (se) dévaster (3) da/du ad. [lurzorua soildu] (se) débroussailler (4) da/du ad. (se) dépouiller, plumer (5) da/du ad. (se) discréditer
    en (1) da/du ad. [larrua] to skin (2) da/du ad. [lurzorua] to clear of, to leave bare of (3) da/du ad. [ondasunak] to clear out
    port (1) esfolar (2) arrasar (3) capinar (4) despojar (5) desacreditar

    Nolanahi ere, inor larrutu gabe, gauza bitxi asko konta zezakenat. [Denak du bere prezioa, Migel Angel Mintegi (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    larrutu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:27 pm on 2018/04/19 Permalink | Reply
    Tags: L   

    luze-labur 

    iz. luze-labur iz. Luzera, neurria. Bertso lerroak ez dira berdinak luze-laburrean. Ez naiz hemen abiatuko bide horren luze-laburra neurtzen. Nire lanaren zer-nolakoa, luze-laburra eta zertarakoa. || Latin silaben luze-laburra. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [neurria]: handitasun, handi-txiki, hein, izari, kaizu, neurri, tamaina Heg., esteria Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. estatura; tamaño; distancia
    fr iz. taille; distance
    en iz. height; size; distance
    port iz. estatura; tamanho(a); distância

    Luze-laburrean antzekoak gara. (Elhuyar Hiztegia)

    luze-labur (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:07 pm on 2018/04/13 Permalink | Reply
    Tags: L   

    larritasun 

    iz. 1 iz. Larri dagoenaren egoera. Ik. larrimin; larridura; estutasun. Bizitzako estura eta larritasun guztietarako pozgarri handi bat. Hona nire larritasunaren sustraia: euskara mendeko ikusten dut, gero eta mendekoago. 2 iz. Larria denaren nolakotasuna. Bekatuaren larritasunari begiraturik. Arazoaren larritasunak hartaraturik. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [estutasuna]: ataka, egonezin, estualdi, estura, estutasun, ezinegon, hinka, kinka, larri, larrialdi, larridura, larrimin, larriune, arrangura Ipar., arteka Ipar., behar-ordu Ipar., herstura Ipar., kexa Ipar., kexaldi Ipar., zinak eta minak Ipar., angustia Heg., elorrio Bizk., istilu Gip., hertsidura Zub., estu g.e., herrestadura g.e., larri-ordu g.e., trantze Heg. beh., antsia Heg. g.e., arbin Bizk. g.e., erreki Gip. g.e., estres Ipar. zah., kexagune Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. angustia, inquietud, aflicción (2) iz. gravedad, importancia (3) iz. grandeza, tamaño, magnitud (4) iz. (Fil.) (Psikol.) angustia
    fr (1) iz. angoisse, inquiétude, affliction (2) iz. gravité, importance (3) iz. grandeur, énormité
    en (1) iz. [herstura] anguish, worry, restlessness (2) iz. [garrantzia] gravity, seriousness
    port (1) angústia, inquietude (2) gravidade, importância (3) grandeza, magnitude

    Larritasun demokratikoaz” ohartarazi dute arlo ugaritako 70 lagunek[Jon o. Urain, Berria.eus (2018-04-13)]

    larritasun (Argazkia: Jon Urbe/FOKU, Berrian)

     
  • Maite 10:08 pm on 2018/04/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lagunkidatu 

    ad. 1. Lagundu. 2. Zerbait lortzen lagundu. || Contribuir o ayudar a la consecución [de una cosa].

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Acompañar. “Coadyuvar” Lar y Añ. [Agintzen ziolarik] Prinzipe Franziakoak lagunkidatu zitzala beren erresumarako joaneran. Izt C 495.

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [lagun egin]: lagun egin, lagundu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es acompañar, coadyuvar
    fr accompagnerparticiper
    en  accompanycontribute
    port acompanhar,  coadjuvar

    Erregiña Doña Juanak itzkribatu zion karta bat milla bosteun ogei ta amargarren urteko epaillaren amaseigarren egunean agintzen ziolarik, ezen Españan geldituak izan ziran Prinzipe Franziakoak lagunkidatu zitzala beren Erresumarako joaneran. [Juan Ignazio Iztueta, Gipuzkoako probintziaren kondaira (1847)] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    lagunkidatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:25 pm on 2018/02/16 Permalink | Reply
    Tags: L   

    largatu 

    ad. largatu, larga, largatzen du ad. Zah. Laga. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [askatu]: askatu, jaregin, liberatu, libratu, lokabetu, laxatu Ipar./Naf., soltatu beh., delibratu Ipar. zah.
        [utzi]: laga, utzi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (zah.) liberar, largar, soltar, dejar libre (2) du ad. (zah.) h. laga, utzi dejar, abandonar
    fr du ad. (zah.) h. laga, utzi libérer, relâcher
    en abandon
    port deixar

    Izpiritua largatu zait, laxatu, haitzaren nasaia ene izate osoan sartzera doa, pertzepzioa sendimendu bilakatzen zaidala ohartu gabe. [Azken apeza, Piarres Aintziart (Elkar, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    largatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:43 pm on 2018/02/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    likatsu 

    adj. Itsaskorra. Ik. biketsu; biskatsu; likin. Gai likatsuak. Isurkari likatsua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    likatsu (Lar, H), likitsu. Pegajoso. “Viscoso” Lar. Ez dute gaiñera bestetarako bildu oi arbola-negarra, uia bera ta Idako pikea baiño likitsuagoa. Ibiñ Virgil 108.

    Sinonimoak: iz.
    [likatsu] : biskatsu, biketsu, likin, itsaskor, inkakor, likitsu, lingirdatsu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. pegajoso, -a; viscoso, -a (2) izond. viscoso, -a
    fr izond. visqueux, -euse
    en izond. viscous; sticky
    port (1) izond. pegajoso(a), viscoso(a) (2) izond. viscoso(a)

    Ripleyrekin ikasi genuen likatsua dena ez dela inoiz atsegina izaten. Likatsua den norbaiten konpainian egoteko, hobeto gaudela bakarrik. [Soberakinak, Ana Malagon (Berria.eus, 2018-02-18)] 

    likatsu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2018/02/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lumera 

    iz. Baleen eta arrainen koipea. Ik. sain. Zurezko ardatzak lumerarekin ahal zen maizena igurtzi. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 lumera (G, AN-egüés-ilzarb, B; Sb-Urq, Lar, Añ (G), H), numera (Sb-Urq). Ref.: Bon-Ond 145; A; Arin AEF 1960, 79.

    Etim. Para su origen, en último término, en lat. luminaria, v. BAP 1953, 558s. y 1961, 332s.

    1. “Grasa de ballena” Lar y Añ. “Grasa o aceite de peces” A. Barrika t’erdi lumera. EE 1884b, 115. Baleak ematen zuen koipe edo “lumera” gabaz argi egiteko ondo zetorren. Etxeg Itzald II 163. Zurezko ardatzak lumerarekiñ / al zan maizena iyurtzi. Tx B II 112. Naiz arrantzale izan ez, / itxas-ondoan geienez, / murgiltsu pike-lumerez. Inzag Y 1933, 419. Lumera edo grasa, gabaz argi emateko, baleagandik atera oi zuten. EgutAr 31-3-1957 (ap. DRA). Saina edo lumera ateratzeko egiten ziren suak. MEIG III 57.

    2. (AN-egüés-ilzarb ap. Bon-Ond 145; A). Ballena. Lumerak eta uretan mogitzen deren gauza guziak (AN-egüés). CantTP 23 (AN-ilzarb lumera; AN-olza bale).

    2 lumera. “Luméra-sulo, se abren estos agujeros en la carbonera de intento cuando convenga para que tiren el fuego hacia allá […]. Lumera-zuluak” Iz ArOñ. v. tbn. s.v. lumenario.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [arrainen koipea]: sain g.e.
        [balea]: Naf. g.e.balea

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (GN) grasa de ballena; grasa de pez (2) iz. (GN) ballena
    fr (1) graisse de baleine (2) baleine
    en (1) blubber (2) whale
    port (1) gordura da baleia (2) baleia

    Baleak ematen zuen koipe edo “lumera” gauez argi egiteko ondo zetorren. (Etxeg Itzald II 163. , OEH)

    lumera (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:57 pm on 2018/01/26 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lagunabarrean 

    adb. Besteak bezala, besteengandik bereizi gabe edo atentzioa eman gabe.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    LAGUNABARREAN (V-ger-gip). a) “Lagun-abarren (pescar) casi igual unos que otros (V-ger)” A Apend. “Lagun-abarrean ekarri dabe atuna, casi a igual cantidad han traído (las lanchas) el bonito (V-ger)” A EY III 257. “Lagúnabárrian jantzi, vestir como los compañeros. Lagúnabarrian bizi da, como los demás, sin llamar la atención ni distinguirse. Lagunabarrian baabill, ya anda a la par de los demás, sin llamar la atención” Iz ArOñ.

    b) Entre la gente, en la sociedad. Ekandu txarrak idokitzen […] ekingo balute, ez legoke lagunabarrean ainbeste oker. “In populo”. Ol Imit I 3, 5 (Pi errietan). “Lagun-abarrian, entre compañeros” Iz ArOñ.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta 5000 hiztegiak eta Google Translate):

    es como los demás, sin distinguirse, sin llamar la atención (Elhuyar hiztegia)|| adb. casi igual, casi en igual cantidad (5000 hiztegia)
    fr comme les autres, sans attirer l’attention
    en like the rest, without attracting attention
    port como os outros, sem atrair atenção

    Lagunabarrean bizi da. (Orotariko Euskal Hiztegian)

    lagunabarrean (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:20 pm on 2018/01/15 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lankidetza 

    iz. Elkarlana. Ik. lankidego. Hainbat idazleren lankidetzaren fruitu den liburua. Nazioarteko lankidetza indartzeko. Lankidetza-hitzarmena. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [lankidetasuna]: lankidego, lankidetasun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. colaboración, cooperación, trabajo en común
    fr iz. coopération, collaboration, travail en commun
    en iz. collaboration, cooperation
    port iz. colaboração, cooperação

    Goietan ereiten ari den lankidetza-haziak fruitu ederrak izango dituelakoan nago ni.  [Hemingway eta euskaldunak zerbitzu sekretuetan, Edorta Jimenez (Susa, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lankidetza (Irudia: wikipedia Commons, moldatua)

     
  • Maite 9:04 pm on 2018/01/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    leber 

    adj. Bizk. Trebea; bizkorra, zalua. Lemazain leberra da. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    leber (V-ger ap. A).

    Ágil; hábil. “Activo, hábil” A. “Eskuerazko leber ‘activo, hábil’, ingles ‘clever’-tik dator” Berriat Bermeo 387. Oneik bai leberrak arin ibiltteko! Otx 112. Ondarrutarrak leberrak! Anaitasuna VIII (n.º 89), 1962-5, 4. Pelotaka, leberra ta azkarra zan, bere adiñean gitxi lakoa. Erkiag BatB 24. Lemazain leberra da, eta gaiñera gure barkua berez da maniobrosoa. Berriat Bermeo 387. (Uso pred.). Leber, mutillak, tapa zuloa! Echta Jos 87. Zaratea beti bat, / garbi, leber, samur. Gand Elorri 67.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [trebea]: artetsu, esku-trebe, ezertako, mainatsu, trebe, agudo Ipar., antzetsu Ipar., artez Ipar., fetxo Ipar., jeinutsu Ipar., pijo Gip., iaio G-N, adret Zub., abil beh., bitore zah., entregu Ipar. g.e., errime Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (B) activo, -a; hacendoso, -a (2) izond. (B) hábil
    fr (1) actif adj, travailleur adj (2) habile, adroit
    en (1) active (2) (UK) skilful, (US) skillful
    port (1) ativo(a), diligente (2) hábil

    Joan zaigu olerkari fina, musikari leberra eta kulturgile paregabea! Euskal kulturak asko zor dio letraz eta espirituz. Goian bego. [Andres Urrutia (Joxan Artzez) @Plazaberri-n]

    leber (Argazkia: gaztezulo.eus)

     
  • Maite 10:47 pm on 2017/12/26 Permalink | Reply
    Tags: L   

    largoro 

    adb. Kopuru handian; ugaritasunez.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    larguro. v. largoro.

    largoro, larguro (V-ger-ple-arr-oroz-m ap. A; Mic). En abundancia. “Abasto” Mic. Zatozenean itz egingo dugu lasai ta larguro […]. (Nere amak maiz erabili oi zuen itz latin-irudiko au). (A, carta a Bähr, 30-7-1925). ABibl. Mutillak larguro bota deutso azukerea. Berriat Bermeo 388.

    Sinonimoak: iz.
    [barra-barra]: ugari, ugariki, erruz, jori, oparo, barra-barra, mara-mara, ibaiaz, ibaika (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (5000, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. abundantemente; en abundancia
    fr loc adv abondamment adv, en abondance 
    en amply, abundantly, plentifully
    port em abundância

    Mutilak largoro bota dio azukrea: el mozo le ha echado mucho azúcar (5000 hiztegia)

    largoro (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:51 pm on 2017/12/23 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laratro 

    iz. Bizk. Daratulua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laratro. v. taratulu. Taladro.

    Sinonimoak: iz.
    [laratro] : daratulu*, barauts, broka(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. taladro, barrena grande.
    fr iz. tarière, chignole, foret
    en iz. drill
    port iz. broca

    Ideia hura laratro baten gisan ari zitzaion barneratzen.

    laratro (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:58 pm on 2017/12/19 Permalink | Reply
    Tags: L   

    largo 

    adj. Ipar. Zabala, lasaia. Sorbaldaz arras largoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    largo (S ap. Lrq; Urt, Ht VocGr, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H).

    1. Amplio, ancho; extenso. “Large” Ht VocGr, Arch VocGr, VocBN, Gèze y Dv (podría tbn. significar ‘generoso’). “Amplius” Urt II 65. “Capacissimus, […] largoena, […] largoa”, “capacior, […] largoagoa, zabalágoa” Ib. IV 164. “Ample” Ht VocGr 326. “Large, étendu en largeur” H. Ezen bortha largoa eta bide zabala da perdizionetara irioiten duena. Lç Mt 7, 13 (He, TB, Ip largo; Ur (V y G), Dv, IBe zabal, Ker, IBk haundi). Mundu largoan bizitu diren gizon guztiak. EZ Man I 62. Lekhu handi zabal eta largo batetara. Tt Onsa (ed. RIEV 1909), 165. Ala zabala eta largoa bai da […] Ifernurat gidatzen duen bidea. Brtc 140. Bere erresuma largoan. Gy 67. Hirur alasetako abre largoaren soiñean. Ib. 124. Kasola largo bat. ECocin 33. Arropa largo ortan. Bordel 171. Sorbaldez arras largoa. Elsb Fram 124.

    (Con medidas). Atherbe hau hogoi eta hamar urrhats luze da, hamar urrhats largo eta bertze hainbertze gora. Laph 41. Kapera bat hogoi eta hamar metra luze eta zortzi largo dena. Prop 1876-77, 42. Etxe txipi bat, hameka metra lüze eta laur metra eta erdi largo. Ip Hil 137s. v. tbn. Elsb Fram 77.

    2. Laxo, relajado. Epel eta largo batzuk konfesatzeko. SP Imit IV 10, 4 (Ch laxo eta ansikabe, Mst laxü eta xede gabe, Ol epel ta zirrilda). Zeren hain agudo zaren gauza largoetara eta haragiaren plazeretara. Ib. 7, 2. Gure aztura largoak. SP Phil 226 (He 227 laxokeriek). Kofesor largoak, penitenzia arinik baizen emaiten ez dutenak. CatLav 301 (V 149). Ez sekulan ibil kofesor largo, errexki absolbitzen dutenen bilha. Dh 59. v. tbn. Brtc 57.

    Desvergonzado, demasiado suelto, osado. Ahoa largo eta mihia libro. SP Imit I 10, 2 (Ch haiñ gaizki mihia begiratzen, Mst ezaxolatüki). Ez xoilki deliberatuko dut ez largo izaitera haren ofensatzera. SP Phil 117 (He 120 goardian egotea hura ez ofensatzeko).

    Libre. Hura egiazko alagrantzian eta bihotzeko plazer larguan ezta izanen. “Neque in corde suo dilatabitur”. Mst III 9, 2 (SP bihotzeko libertate, Ch sosegu, Ol bere baitan zabaldu).

    Abierto, franco. Erraiten diozula bihotz ideki eta largo batez zer bekhatu egin dukezun. SP Phil 160 (He 162 largoki).

    3. (S ap. A; SP, Ht VocGr, T-L). Generoso. “Large, liberal” SP. “Liberal” Ht VocGr 379. “Generoso, fig., largo” A. “Large, généreux” T-L. Grazia bihotzbera da, trebe eta largo guziekin. SP Imit III 54, 4 (Ch liberal, Ol erkidezale). Zure largo eta hun izate müga gabiak. Mst III 8, 3 (Ch jenerostasun, Ol esku-zabal). Gordea zadukan bere xede gaixtoa; eta fede largo eta zabal bat erakutsten zuen kanporat. Lg II 129. Ikusliarren eretzeko ezinago largo zen. Const 28.

    4. (Urt I 64), largu (V-ger ap. A). Abundante. Konsolio largorik eneganik ükhen. Mst III 12, 5 (SP konsolazione geiagorik).

    Sinonimoak: izond. Ipar.

        [zabala]: hedatsu, zabal, tokitsu g.e., xabal Ipar. adkor., anple Ipar. beh., zabalkote Heg. beh.
        [lasaia]: bare, ezti, eztitsu, geldi, gozo, lasai, malats, naretsu, trankil, eme Ipar., jabal Ipar., laxo Ipar., ole Ipar., astitsu Bizk., nasai Bizk., basi Naf., anple Zub., goxo adkor., baretsu jas., nare jas., dultze zah.
        [eskuzabala]: emankor, esku-luze, eskuzabal, liberal zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Ipar.) amplio, -a, ancho, -a (2) izond. (Ipar.) generoso, -a
    fr (1) ample, large (2) généreux
    en (1) wide, broad (2) generous

    Nola ekarri ordea hitzetara, gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa! [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    largo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2017/12/09 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lardats 

    adj.  1 adj. Narrasa; zikina. Gizon lardatsa. Esaera lohi lardatsak. 2 adj. Lanean zabarra dena. Idazle lardatsa zen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lardats (G-goi), lardatx (G-goi).

    1. Sucio; (fig.) impuro, vicioso. “Au ume lardatxa! (G-goi)” Gketx Loiola. Esaera loi lardats aiek. Arr May 67s. Onenbesterañoko gaistakeri itsusia ikustea Juanek ezin eramanik, prinzipe aragikoi lardatxaren kontra ojuka zegoen. Arr Bearg 66 (ap. DRA).

    2. (G-azp ap. Iz IzG), larratx (AN-larr ap. Asp Leiz2). “Persona que no tiene orden en sus cosas y las hace mal” Iz IzG. “Poco ordenado para el trabajo” Asp Leiz2. Baroja? [..]. Idazle lardatsa; […] gertaerak burugabe josten dituana. TAg GaGo 51.

    3. (G-goi-azp, AN-gip-5vill), latrats (G-azp). Ref.: A Apend; Iz IzG; Gte Erd 86. “Eguraldi lardatsa, tiempo revuelto, lluvioso (G-goi)” A Apend. “Egualdi lardatsa, cuando ni llueve como para aprovechar ni hace bueno para trabajar” Iz IzG.

    4. “Euri lardatsa egin du (G-azp), euria da” Gte Erd 111.

    Sinonimoak: iz.
    [lardats] : narras, zikin, lorrin (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. malo, -a (2) izond. descuidado, -a; desaseado, -a (3) izond. sucio, -a; sórdido, -a; soez
    fr (1) izond. mauvais, -e (2) izond. sale, malpropre, négligent, -e
    en (1) izond. [eguraldia] bad, nasty, unpleasant (2) izond. careless; negligent; untidy; messy
    port (1) izond. mau(má) (2) izond. desasseado(a) (3) izond. sujo(a); sórdido(a); soez

    Aisialdian esaera lohi lardatsak idaztea gustuko zuen.

    lardats (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:44 pm on 2017/12/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laiotz 

    iz. 1 iz. Eguzkiak gutxitan jotzen duen aldea. Ik. ospel2. Baserri batzuk egutera ederrean, besteak laiotz itzaltsuan. 2 adj. Tokiez mintzatuz, eguzkiak gutxitan jotzen duena. Mendiaren alde laiotzean. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak eta antonimok: iz.
    [laiotz] : ainube, ospel, uspel, itzaltsu, goibel, ilun || egutera, eguzki-begi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. umbría, paraje sombrío (2) izond. sombrío, -a; umbrío, -a
    fr (1) iz. endroit sombre (2) izond. sombre, ombragé, -ée ; obscur, -e
    en (1) iz. shady place, shady area, shady side (2) izond. shady
    port (1) umbria (2) sombrio(a),

    Albo kale laiotz batera egin dute gero, eta hango eraikin zuri batean sartu dira. [Hondamendia, Xabier Montoia (Elkar, 2015)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    laiotz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:51 pm on 2017/11/02 Permalink | Reply
    Tags: L   

    larderiatu 

    ad. larderiatu, larderia/larderiatu, larderiatzen 1 du ad. Ipar. Mehatxatu. Itsua larderiatzen zuten, isil zedin. 2 du ad. Ipar. Zigortu; zentzatu. Gaizkileak larderiatzeko. 3 du ad. Ipar. Errieta egin, erantzuki egin. Israeldarrak larderiatu zituen beren huts handiengatik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    larderiatu (L-ain ap. A; VocBN, Dv, H), lardeiatu (S ap. A).

    Castigar; reprender; amenazar. “Menacer, inspirer de la crainte” VocBN. “Reprendre avec autorité et même avec menace” Dv. “Iausten ezpada eztitasunaz, larderiazazu” H. “Larderiaturik isilarazi nuen (BN-arb)” Gte Erd 170. Eta hainitzek larderiatzen zuten, ixil zadin amoreagatik. TB Mc 10, 48 (Lç mehatxatzen, IBe gogor egiten). Larderiatu zuen Piarres erranez: Gibelerat egik, satan. Dv Mc 8, 33 (Ol, Leon larderiatu; Lç reprotxa, He erreprenitu, Ker agiraka egin, IBk haserre egin, IBe gogor eraso). Oinhazeez halaber larderiatzen du bere ohean. Dv Iob 33, 19 (Ol arragotu, Ker zuzendu, BiblE zentzarazi). Serora batzu borthizki larderiatu zituen. Laph 73. Bere amak larderiatzen eta laidostatzen du. Prop 1876-77, 73. Jainkoak larderiatu zuen [Mois]: Ez hola utz gizon hori. Arb Igand 70. Lehen, behar zenean, burhasoek haurrak larderiatzen zituzten. Ezale 1897, 174b. Herrestatu zuten, fededunen eta Fedea besarkatzekoa zuketenen larderiatzeko. Prop 1908, 59. Israelitak larderiatu zituen [Jeremiasek] bere huts handien gatik. Zerb IxtS 68. Jaungoikuarren zin desaskat, ez larderijatu ni. Arriand Mc 5, 7.

    Inspirar respeto. Mendiz hunateko Euskaldunak, ahur bat baizik ez gare. Gu zer garen ikusteak, non nihor larderia dezake? Lander RIEV 1910, 604.

    Sinonimoak: ad. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [mehatxatu]: keinatu, mehatxatu, mehatxu egin, zemaitu, zemai egin g.e., makatu Ipar. g.e., amenazatu Heg. g.e., dixidatu Ipar. zah.
        [zigortu]: zigortu, gaztigatu Ipar., kastigatu Heg., atarratu g.e., nekaldu g.e., penatu g.e., punitu Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) amenazar, conminar (2) da/du ad. (Ipar.) castigar (3) da/du ad. (Ipar.) reprender, reñir, amonestar
    fr (1) da/du ad. [mehatxatu] (Ipar.) menacer (2) da/du ad. [zigortu] (Ipar.) châtier, punir (3) da/du ad. [errieta egin] (Ipar.) réprimander, gronder
    en (1) da/du ad. [mehatxatu] to threaten, to menace (2) da/du ad. [zigortu] to punish

    Baina zer larderiatu nahi zigun zehazki? [Hobe isilik, Garbiñe Ubeda (Elkar, 2013)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    larderiatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:49 pm on 2017/11/01 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lur-arras 

    adb.  Lurraren arrasean.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    LUR-ARRAS (Sal, R ap. A; luherras Sc ap. A). a) (Adv.). Por el suelo, en el suelo. “Lur-arras lo egin du (Sal, R), ha dormido en tierra” A. A ras de tierra. Zakurra ene sahetsean saingaka eta jauzteka, burua lur arras. JE Bur 16. Zirristan lerratzen lur arras [pilota]. Ib. 30. Xoria lur-arras, uria laster has. EZBB II 134. b) (lurrarras L-ain, S, Sal, R ap. A; lurras R-uzt ap. A). (Sust.). “Pavimento de tierra en una habitación” A.

    En gral., suelo. Hiru [dupa] kentzen ahal ditugu lur-arrasetik, gain-gainean ezartzeko. Lf Murtuts 16.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es por el suelo, en el suelo; a ras de suelo
    fr à ras de de terre
    en at floor level, at ground level
    port ao rés de solo (terra , chão)

    M.M.ren barruan sartzerik ez daukat, nire begiek ezin sumatu haren begiek ikusten duten dena, baina haren tristura nolakoa izango den pentsatzen jartzen naiz, baserria uzten duen egunean, edo garabiak iritsi, paretak eraitsi, teilatua porrokatu eta dena lur arras uzten dutenean… [Etxegabetze isil bat, Xabier Mendiguren Elizegi (Berria.eus, 2017-11-01)]

    lur-arras

     
  • Maite 11:05 pm on 2017/09/26 Permalink | Reply
    Tags: L   

    letraldatu 

    ad. letraldatu, letralda, letraldatzen du ad. Idazkera-sistema bateko ikurrak beste idazkera-sistema bateko ikurren bidez eman. Ik. transkribatu 2. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    letraldatu. Transliterar. Letraldatu behar denean, nola egin? Har ditzagun, esaterako URSS-ekoak. MEIG VII 192.

    Sinonimoak: ad.

    [letraldatu] : transkribatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak)

    es du ad. (Hizkl.) transcribir, transliterar
    fr transcriretranslittérer
    en transcribe, transliterate
    port transcrever,  transliterar

    -Txolarteetan -jarraitu zuen hizketan Ezra Jenningsek-, idazteko modu arruntera letraldatzen nituen takigrafiaz jasotako oharrak: hutsarte handiak uzten nituen esaldi etenen artean eta are hitz solteen artean ere, Candy jaunaren ahotik irten bezalaxe kopiatzen bainituen, elkarren arteko loturarik gabe.  [Ilargi-harria, Wilkie Collins (Antton Olano), Elkar-Alberdania, 2008] (Egungo Testuen Corpusa)

    letraldatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 11:35 pm on 2017/08/31 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lanperna-musu 

    iz.  Lumaje zuri-beltzeko itsas hegaztia, 30 cm-rainoko luzera izan dezakeena, laranja-koloreko oinak eta alboetatik zapalduriko moko triangeluar handia, gorri, urdin eta horia, dituena (Fratercula arctica).  (Hiztegi Batua)

    Wikipedian

    Lanperna-musua (Fratercula arctica) Fratercula generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcidae familian sailkatua dago. Euskal Herritik Zembla Berriaraino eta Groenlandiatik Ingalaterra Berriaraino hedatuta dago. (Irakurri gehiago…)

    Sinonimoak: iz.
    [lanperna-musu] : zabal-mozo (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Wikipedia):

    es frailecillo, frailecillo atlántico, frailecillo común
    fr Atlantic puffin
    en Macareux moine
    port fradinho ou papagaio-do-mar

    Faroe uharteetan lanperna-musu kolonia batekin egin genuen topo. [Joxean Koret, Twitter (2017-08-25) mold.]

    lanperna-musu (Argazkia: Joxean Koret, Twitter)

     
  • Maite 11:28 pm on 2017/08/15 Permalink | Reply
    Tags: L   

    luperi 

    iz. Bizk. Luizia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    luperia. v. luparia.

    luparia (Lar Sup-> H, Izt 16; -ri (que cita RS)), luperia. Etim. Tiene el mismo origen que rom. lobera, por ej.

    1. Atolladero. Edozein zidorrek dau luparia. RS 367. Burdia luperian sartuta gelditu zalako. Eguzk GizAuz 70.

    2.Luperia “(V-arr-oroz-m), corrimiento de tierras” A.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [luizia]: luizi, lur-jausi, lurtadura (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es corrimiento de tierras
    fr eboulement
    en landslide, landfall
    port corrimento de terras

    Luperi bategatik hainbat bidaiari hil ziren.

    luperi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:12 pm on 2017/05/27 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lertzotu 

    ad. lertzotu, lertzo/lertzotu, lertzotzen da/du ad. Ipar. Lohitu, zikindu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lertzotu (Dv, A).

    “Se charger d’impuretés, en parlant des eaux qui semblent s’épaissir en se corrompant” Dv. Bere emazte eta haurrek utziesten dute, […] ez nahiz haren notha higuinez lertzotu, den gutienik kutsatu. Prop 1912, 126 (ap. DRA). Gibelak eri, odola loditua eta osoki lertzotua. GAlm 1962, 69.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [lohitu]: lohitu, lokaztu, zikindu, baltsatu Ipar., likistu Ipar., lohiztatu Ipar., notatu Ipar., zetakatu Ipar., ugertu Bizk., teiutu Zub., orakatu jas., satsutu jas., lerdatu g.e., lupeztu g.e., tortikatu g.e., urdetu g.e., basatu zah., idoiztatu Ipar. g.e., istildu Ipar. g.e., makulatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) ensuciar(se), mancharse (2) da/du ad. (Ipar.) corromper(se) el agua
    fr se salir
    en get dirty
    port sujar-se

    Osoki lertzotua dago.

    lertzotu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 4:36 pm on 2017/05/25 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laurdenkatu 

    ad. laurdenkatu, laurdenka, laurdenkatzen du ad. Ipar. Laurdendu. Jujatu eta lau zamarien artean bertan laurdenkatu zuten. Gillotina gutxietsirik, gizonak laurdenkatzen zituzten aldi eder haiekin ametsetan. || du ad. Lau zatitan bereizi. Oihala laurdenkatu. Urtearen egunak laurdenkatuak diren bezala. Laurdenkatua dakar bere armarria arma urdin, berde, zuri eta horiz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laurdenkatu (VocS 132, Dv -> A, Lecl, H), laurdengatu (BN, S ap. A; VocBN), laurenkatu (H (V)).

    Descuartizar, despedazar, partir en cuatro pedazos. “Diviser par quatre, mettre un corps en quatre portions” VocBN. “Bildots bat laurdenkatzea, mettre en agneau en quartiers. […] Onthasuna laurdenkatu zuten, ils tirent quatre parts, prennent les quatres chacun un part de l’héritage, du bien. […] Giza-erhaile bat laurdenkatzea, écarteler, tirer à quatre chevaux un assassin. […] Laurdenka zazu oihal hori ikhusteko baden aski laurdena athorra batentzat, divisez, partagez cette toile en quatre […]” H. v. laurdendu. Tr. Documentado en textos septentrionales de los ss. XIX y XX, y en Berrondo. La forma más empleada es laurdenkatu; Joannateguy emplea laurdengatu.

    Dezagün laurdenka / mündian ükhen dezan / bere merexia. Xarlem 1365. Laur anaiek laur menbretarik / esteka laur kordas eta laurdenka. Ib. 1366. Harria harriaren gainen / eztiagü osorik utziren / bena bai arrakuntratiak / oro laurdenkaturen. Mustafa (ap. DRA). Txakurrak lo ziren; […] / senditu gabetarik, / ithorik, / laurdenkaturik izan ziren. Arch Fab 142s. Oi seme lotsagabe izigarria! […] Laurdenkatzea, puskatzea ez duk hiretzat sobera! Dv LEd 112. Gaztigu handia eta luzea; desterrua, galerak eta batzutan heriotze penatua ere: urkhatzea, laurdenkatzea, burumoztea. Ax (ed. 1864), 441 (las tres últimas palabras son del editor Inchauspe). Lotzen ziozkatelarik lau soka lau zango-besoetarik, haritu zitzaizkon tiraka […]. Burregoak gelditu zirenean harren laurdengatzetik […]. Jnn SBi 150. Gizonak laurdenkatzen zituzten aldi eder haiekin ametsetan. MIH 321.

    Dividir en cuatro. Min handia bai, urthe egunak / zeren diren laurdenkatiak. “Dans l’an s’entremêlent des jours qu’il faut chômer”. Arch Fab 227. Bizkai-Berriko printzea, laurdenkatua dakar bere ikurdia. “Partidas a cuarteles”. Berron Kijote 196s. Lau apez ginenen artean laurdenkatuak zituen Hazpameko lanak. Larre ArtzainE 218.

    Sinonimoak: ad. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [laurdendu]: laurdendu, laurgitu g.e.
        [gillotinatu]: gillotinatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Ipar.) descuartizar, cuartear (2) du ad. (Ipar.) cuartear, dividir en cuatro partes (3) du ad. (Ipar.) guillotinar
    fr (1) du ad. (Ipar.) dépecer, écarteler (2) du ad. diviser par quarts
    en du ad. to quarter, to cut into quarters, to divide into four
    port (1) du ad. (Ipar.) ] esquartejar. (2) du ad. (Ipar.) esquartejar, quartear (3) du ad. (Ipar.) guilhotinar

    Aurrena gorputza laurdenkatu nuen. [Kontakizunak, Edgar Allan Poe / Koro Navarro (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    laurdenkatu (Argazkia: elmetronauta.blogspot.com.es)

     
  • Maite 10:14 pm on 2017/05/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lurruspe 

    iz.  Haitzuloa, harpea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lurruspe (Lar, Añ, Izt, H), lur u(t)spe, lurrespe. “Cueva” Lar, Añ e Izt. “Covacha” Lar. En LE Urt voc. aparece “Lurrupea, cueva”, seguramente errata. Lurruspe edo kueba famatu artan […] libru au eskribitu zuen. Cb Eg I 4. Etxola edo lur utspe bat. Ub 62. Eta zé lurruspe-bát: eta arri-bát paraturik zego gañean. LE Io 11, 38. Bete zuen bere lur uspe edo leizea arikiz. VMg 51. Azeariak bere toki, bizi-leku, lurruspe ta lezeak ditu. Añ NekeA 233. Mendietan, lurruspetan eta lurreko ziloetan. TB He 11, 38 (Lç, He leze, Dv, IBe harpe, Ker leza-zulo, IBk leize). Azariek baituzte lurruspeak. (Mt 8, 20). BOEanm 1292 (Samper altxabe). Udalako lurruspe aomen andikoa. Izt C 73. Lurruspe edo koba ori. Lard 26. Ikusiko dezute […] nola diran tentatuak […] Jeronimoak, Belengo lurruspe santuetan. Kortazar Serm 177. Espetxe eta lurruspe (catacumbas) illunak. J.M. Tolosa EEs 1913, 210. Naiago det borda eta naiz lurrespe batian nere añaiaren inguruan bizi. Ill Pill 12.

    Sinonimoak: iz.

        [hartzuloa]: haitzulo, haizpe, harkaitz-zulo, harpe, harpe-zulo, hartzulo, leize, leize-zulo, koba Heg., kobazulo Heg., harkaizpe Gip.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cueva, caverna, gruta
    fr grotte, caverne
    en cave, cavern, grotto
    port caverna, gruta

    Ez banauzu nahi, mendira joango naiz, eta lurrusperen bat bilatuko dut.

    lurruspe (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:09 pm on 2017/04/17 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lantu 

    iz. Negarra, marraska. Josefen lantu eta negar hotsa aditu zutenean. Negartiak eta lantu-jotzaileak(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lantu (Gc ap. A; Lar -> Chaho y H), llantu. Llanto, lamento. Nun asi zan llantu andi bat egiten. Lazarraga 1142r. Izurridunak / asko eukaen llanturik. Ib. 1202v. Llantu eta negar egiten dogula negarrezko erri onetan. Cap 7 (CatLlo 6 llantu). Konberti bidi llantua gozo / konsola bidi mundua. Acto 480. Alako infernuko lantu, deadar ta garraxi samiñetan egun artan an egondu zan. Cb Eg II 167s. Kastigu paregabe onek, nor lantuz ta lutoz beteko eztu? Ib. 141. Semeak gabe gelditzen ziran gurasoen negar eta lantuak. Lard 72. Lantu eta zispuruz zegoala. Ib. 236. Illun, triste, negar eta lantuz betea arkitzen zan. Arr GB 124. Beste batean egingo du bere animaren erditik errukigarrizko lantu au: […]. Otag EE 1884a, 310. Denbora pasatuko lantu triste oek. Ant Ezale 1899, 1b. Ez baida atsegin denbora askoan / olako negar-lantua. Insausti 98. En DFrec hay 5 ejs. de lantu. v. tbn. EZBB I 123. Zendoia 56. Llantu: Arz 22.

    Sinonimoak: iz. Gip. g.e.

        [negarra]: negar (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [kexua] (G) llanto, queja
    fr plainte, gémissement
    en complaint
    port pranto, choro

    Josefen lantu eta negar hotsa aditu zutenean.  (Hiztegi Batua)

    lantu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:06 pm on 2017/04/03 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laza 

    iz.  Ipar. Habea. Bere begietan laza bat ikusten ez duenak ikusiko du lasto bat besteen begietan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laza. v. laz; 1 laxo.

    laz (Lc ap. A; Urt Gram 25, Dv, H (L)), laza (SP, T-L), lasa (vEys, T-L).

    1. Viga. “Poutre” SP, T-L. v. fontal. Nola erran diokezu zure anaiari: “utz nazazu khen diezazudan fits bat begitik”, laz bat zeronek duzularik zure begian? He Mt 7, 4 (Dv laz; Lç gapirio, TB, EvL, HeH, Leon ernai, Ip sumer, Samper, Echn zur, SalabBN pitrail, Ur (G), Ol, Ker abe, Or, BiblE (h)aga). Bere begietan laza bat ikhusten ez duenak ikhusiren du lasto bat bertzeen begietan. Lg II 148. Bonaparte bat zeukaten, / eta hura laza bat zen. “Soliveau”. Gy 111.Horrengatik da nekhe egungo egunean laz eta taula gairik bazterretan atzematea. Dv Lab 349. Tits xume bat ikhusten du bertzeren begietan eta laza lodiena behinere beretan. CantIzp (ap. H). Ostraliatik ekharrarazi behar zen zura eta burdinazko laza edo somerrak. Prop 1892, 178. Giristino gaizo bat jo dute eta umatu makhila ukhaldika, lasa edo somer batetarik dilindan zaukatelarik. Prop 1905, 150.

    2. (Dv >  A). “Gizon laza, homme de haute taille et de forte corpulence” Dv. “Alto, corpulento” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [habea]: gapirio, goi-habe, goi-haga, habe, haga (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) viga
    fr iz. (Ipar.) poutre, chevron
    en iz. (Ipar.) beam, rafter, girder
    port iz. (Ipar.) viga

    Bere begietan laza bat ikusten ez duenak ikusiko du lasto bat besteen begietan. (Hiztegi Batua)

    laza (Argazkia: DeviarArt, Lexis-Saia)

    Save

    Save

     
  • Maite 9:14 pm on 2017/03/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lapaitz 

    iz. Uztaoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [lapaitz] : lapa-belar (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Leitzako Hizkera Adierazkorra (PDF)

    Belar soroetan izaten den belar txarra. Belar txarrek izaten duten gisan, zainak luze baititu eta arrunt gaiztoa baita garbitzeko, jende gaiztoari esaten zaio. Konparaziotako ere, asko erabiltzen da: Lapaitze beño gaixtogoa da (“Lapaitza baino gaiztoagoa da”). Maila arinekoa da, baina, ez da arruntean aurrez aurre esaten.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, 5000 Adorez, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es (Bot.) acedera (Rumex sp.) || iz. Mikol. (Hydnum repandum) lengua de vaca. || (Bot.) lampazo mayor, bardana {Arctium lappa}
    fr (Bot.) oseille
    en (Bot.) sorrel, oxalis
    port (planta) azeda, azeda-miúda

    Eguzkia da niregana izpika, amodioaren zoroa gorago haziz lapaitz soro abandonatuan baino. [Ulenspiegelen elezaharra, Charles De Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    lapaitz (Wikimedia Commons, Burschik)

     
  • Maite 11:45 pm on 2017/01/28 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lez 

    Bizk. Legez.  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adlag. Bizk.

        [legez]: bezala, hala nola Ipar., edu Bizk., legez Bizk., iduri Ipar./Naf., antzo jas., antzora zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es postp. [(B) h. legez] como, en calidad de
    fr comme, en qualité de, en tant que
    en as
    port como

    Gauerdiko airea edaten hasi naiz, errekako edo lakuko ura lez[Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lez (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:37 pm on 2017/01/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lugorritu 

    iz. Erein gabe uzten den lursaila. Bukatu zen lehortea, eta lugorriak uzta ederra eman zuen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lugorritu (Lar, H).

    1. “Almagrar” Lar.

    2. lurgorritu (V-arr-m, Gc ap. A). “Rozar o revolver la tierra” A.

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [lurgoratu]: lurgoratu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. binar, arar, labrar, remover
    fr  biner, labourer
    en to hoe, dig over; till, plow
    port binar, arar, sulcar

    Gustatu edo ez, lurra altxatu du, lugorritu du ingurua. Hortik, sastrakak, haritzak edo asunak aterako diren, ez dugu guk erabakiko. Fundazioak programa egin behar zuen eta egin dugu. Orain politikariek erabaki behar dute apustu hori zertarako zen eta zertarako nahi duten aurrera begira. Gustatu edo ez, 2016ak ingurua lugorritu du. Hortik, sastrakak, haritzak edo asunak aterako diren, politikariek erabakiko dute», Xabi Paya (Naiz.eus, Amagoia Mujika)]

    lugorritu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 12:11 pm on 2017/01/01 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lantzurda 

    1 iz. Ipar. eta Naf. Euri lanbroa. 2 iz. Ipar. eta Naf. Antzigarra. (Hiztegi EntzikloBatuapedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lantzurda. v. lantxurda.

    lantxurda (AN-ulz, L-ain, BN-arb-baig, Sal, S, R; Gèze, Dv, H), lanxurda (BN, S; VocBN, Gèze 334 (-ü-)), lantzurda (BN-baig, R; H). Ref.: VocPir 80; A (lanxurda, lantxurda, lantzurda); Iz Ulz; Gte Erd 254.

    1. “Ondée mélangée de neige et d’eau, tombant en petite quantité” VocBN. “Lanxurda, aguacero de agua y nieve, cayendo en pequeña cantidad” A. “1.º agua de la niebla; 2.º llovizna” Ib. “Lantxurda ari zelarik (BN-arb)” Gte Erd 254. v. langar. Iautsi zara gure bilha, / uri lanxurda legez. Hm 87 (v. tbn. 130, 152). Lanxurda gisa, xortilaka jausten baitira haren erranak, xokho-mokho gehienetarat. SoEg Herr 9-8-1956, 1.

    2. (AN, S; Aq 375 (AN), H), lanxurda (SP vEys), lantzurda (G-azp-to-nav, Ae; -nz- V-gip; Lar, Dv (G), H), lantxurde (G-nav, AN-olza), lantzurde (V-gip, G-azp-nav, AN-ulz, B). Ref.: Bon-Ond 137; A; Echaide Nav 34s; Iz UrrAnz (lantzurdía), To (lantzurda), Als (lenoó); Elexp Berg (lanzurda); Gte Erd 86. Escarcha; gotas que quedan en las hojas después de la lluvia. “Eau demie glacée, verglas” SP. “Escarcha más gruesa, que prendiendo en los árboles, parece que ha nevado” Lar. “Lanzurde, escarcha” Garate 6.a Cont BAP 1949, 360. “Auribeé dana lantzurdiá kuando elúrra ein zeela; arboliak itsetsiik lantxurdiakin” Iz Als (s.v. lenoó). “La niebla que se hiela en los árboles de los altos. Lantzurde gitxi; auntzan adarra (V-gip); lantzurdia, lantzurde gutxi (G-azp)” Iz UrrAnz. “Lantzurde egin du (B)” Gte Erd 86. Cf. VocNav: “Lanchurda o lenchurda, carámbano de hielo (Cuenca). Me he quedado como una lanchurda”, y “lanchurria, niebla muy fría que deja hielo en las ramas de los árboles (Tafalla)“. Ur-ondotik osto-pean / ikharan dago gaxo lantxurda. Elzb Po 185. Benedika jauna, lantxurda eta ihintz guziek. Dih MarH 139 (ap. DRA). Nestatia oboroagotanda ungurunetan, noiz ta karrontek eta arrosadek eta lantxurdak galaraztanteinian erintziuak. Mdg 145. Elurrez zuritutako mendien gañetik igaro ta beroneurria beeratuaz goizetan lantzurde piska bat agertzen bada ere itxas inguruan. EEs 1912, 226.

    3. lanxurda (B ap. A; VocB <lanxuda>), lantzurde (B ap. Izeta BHizt). “Bruma, humedad de la nube” A. “Humedad. Mendi zoko hoietan bazen lantzurde haundie” Izeta BHizt. “Lanzurda (L, B), humedad que se pega a la ropa como si hubiera lloviznado. Lanzurda uda ta negu uririk gabe lanoak ematen duen ezetasuna da (L)” A. Hats-hantuarekin sahetsa goiti eta beheiti zerabilala, mihia luzatua, hunen axaletik lantxurdan odolaren bafada bazoakolarik. JE Bur 62.

    4. “Lantzurda (G-to-nav), nieve menuda y dura” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

        [lanbroa]: euri-lanbro, euri-langar, euri-zirin, lanbro, langar, lantxurda, lantzer, zirimiri, zarama Bizk., landur g.e., eurixka Ipar. g.e.
        [antzigarra]: antzigar, intzigar, zurda Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (GN/Ipar.) llovizna (2) iz. (GN/Ipar.) niebla, bruma (3) iz. (GN/Ipar.) escarcha
    fr (1) bruine (2)brouillard, brume (3) givre
    en (1) drizzle, misty rain (2) fog (3) frost
    port (1) chuvisco, garoa (2) névoa, nevoeiro, bruma (3) geada

    Lantxurda-tantek distira esnetsua egiten zuten ilunpeetan. [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lantzurda (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:36 pm on 2016/11/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lakio 

    iz. 1. Piztiak harrapatzeko prestatzen den soka urka-bilurduna. Azkonar eme bat bizirik lakioan harrapatu nuen. 2. (Ipar.) Janaria eramateko zorroa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [sarea]: lazo, sare, segada Ipar., lakirio Bizk., xedera Ipar. jas.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (B) lazo; trampa (2) iz. (Ipar.) zurrón, morral
    fr iz. lacet [piège]
    en iz. trap
    port (1) iz. (B) laço; armadilha (2) iz. (Ipar.) surrão

    Egiazkoa, jatorra, bertakoa. Hitz hauek datoz herritartasuna definitzera. Oso gureak dira dagoeneko. Eta mesfidantza osoz hartu behar ditugu, lakioak baitira. Oso arriskutsuak, batez ere, datsegit/desatsegit jolas batean aske hautatzen dugula sentitzeko ematen diguten aukera bakarra burua lakioan sartzea denean.  [Trump eroaren lakioa, Edu Apodaka (Berria.eus, 2016-11-10)]

    lakio (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 9:04 pm on 2016/10/15 Permalink | Reply
    Tags: L   

    labirinto 

    iz. Elkar gurutzatzen duten bide bihurgunetsuen sarea, bertatik ateratzea nekeza gertatzen dena. Kretako labirintoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [labirinto] : galmendi (Adorez Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. laberinto (2) iz. (Anat.) laberinto
    fr (1) iz. labyrinthe (2) iz. (Anat.) labyrinthe
    en iz. labyrinth, maze
    port iz. labirinto

    Norabidearen zentzua erabat galdua nuen ordurako, labirinto batean nengoela ulertu nuen. [Euskal karma, Jon Alonso (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    labirinto (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 10:02 pm on 2016/09/14 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lipar 

      iz. 1. (Ipar.) Oihalzati txikia, erakusgarritzat erabiltzen dena. 2. (Ipar.) Zati txikia, apurra. Ogi-liparrik ez dugu etxean. 3. Denbora oso laburra, unea. Hari begira gelditu naiz lipar batez. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [unea]: aldiune, istant, memento, une, limar Ipar., oldar Ipar., momentu Heg. beh., erasti Bizk. g.e., ergai Gip. g.e.
        [apurra]: Ipar.pizar, apur Ipar. pl., miko Ipar., papur Ipar., apurreria Bizk., birrin Bizk., pixar adkor., papor Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. momento, instante (2) iz. (Ipar.) pizca, pedacito, trocito, migaja, partícula (3) iz. (Ipar.) trozo de tela pequeña utilizado como señal
    fr (1) iz. moment, instant (2) iz. (Ipar.) un peu, petite quantité
    en (1) iz. [unea] moment, instant (2) iz. [apurra, zati txikia] pinch, crumb, little bit
    port (1) iz. momento, instante (2) iz.  fam pitada, ponta

    Hainbat politikariren ustea: berak ahotan darabilen kalaka darabilela kaleko jendeak ere; beren arteko debateak eta tirabirak direla jendearen debateak, jendearen tirabirak. Hainbat politikariren uste puztua: beren kezken bozgorailuak direla tabernak, plazak, lantegiak. Baina kontsidera dezagun lipartxo batez: egunotan zein da buruhauste serioena familia gehienetan? Eskola da sujeta. [Bolo-bolo, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2016-09-14)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lipar (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:27 am on 2016/09/11 Permalink | Reply
    Tags: L   

    libre 

    (gaur Heg.) 1. izond. Inoren eta inolako morrontzarik jasaten ez duena, askea. Pertsona libreak. Irakaskuntza librea. 2. adb. Aske. Uztarri gabe, libre bizi ziren. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:
    libre adond.
    [aske]
    lokabe, solte Heg., libro Ipar., aske neol.
    libre izond.
    [askea]
    berjabe, burujabe, independente, jare, lokabe, libro Ipar., aske neol. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) libre (2) en libertad
    fr (1) libre (2) en liberté
    en (1) free (2) free; released
     

    Libre izan nahi dut!

    libre (Gaurkoh hitza, CC)

     

    Egin klik irudiaren gainean, hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 7:54 pm on 2016/08/15 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lanbero 

      Tenperatura altuak eta hezetasun handiak eragiten duten bero itogarria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, “sargori”)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 lanbero (Lar, Hb ap. Lh, H, A), launbero. “Bochorno” Lar. Epeldu, sargori, launbero, giroa, zaroa. Izt C 235 (en una lista de fenómenos atmosféricos).

    2 lanbero.Dinámico, trabajador. Baziran lanberonekuak Eibar-en, lenenguari itxulittara jarritta seguru izen ori” Etxba Eib.

    Sinonimoak: iz.

        [goha]: goha Ipar., sapa Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es bochorno [referido al tiempo]
    fr chaleur étouffante/lourde
    en sticky [weather]
    port bochorno

    Hau da lanberoa!

    lanbero (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:38 pm on 2016/08/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lagunpide 

     iz. (Ipar.) Helpidea, laguntza. Lagunpidea galdatu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    lagunpide. v. lagunbide.

    lagunbide, lagunpide (S-saug ap. Lh).

    “Secours, aide” Lh. Elizaren iru umetalde auen artean badegu alkartasuna, artu-eman edo ontasunezko batzuek besteen lagun-bidea. Inza Azalp 103 (v. tbn. 102).

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [arrisku edo larrialdiko laguntza]: sorospen, heldura Ipar., helpide Ipar., sokorri Ipar., sokorru Bizk., soroski g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) ayuda, socorro
    fr aide, secours
    en help
    port ajuda, socorro

    Lagunpidea eskatu zuten.

    lagunpide (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:28 pm on 2016/07/24 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lafiara 

    iz. Mozkorraldia.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lafiara. “Borrachera. An jebillan Osintxun kriston lafiariakin” Elexp Berg.

    Sinonimoak: iz.

        [hordialdia]: hordialdi, hordikeria, horditasun, mozkor, mozkorkeria, mozkortasun, mokoilo Gip., aitzur beh., zakur beh., katu Bizk. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegian, “mozkorraldi”)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es borrachera
    fr ivresse
    en drunkenness
    port porre, bebedeira, pileque

    Hantxe ibili zen jaietan izugarrizko lafiararekin eta gero… lo geratu zen.

    lafiara, #27hizki27argazki (FlickrCC, Dabid Martinez)

    Ikusi “lafiara” hitza Dabid Martinezen #27hizki27argazki blogean.

     
  • Maite 1:44 pm on 2016/07/23 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laidoztatu 

      du ad. (Ipar.) Laido egin, iraindu. Itsuski laidoztatu eta desohoratu gaitu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laidoztatu (AN, L, BN, S; Ht VocGr 348, Lar, Dv, H), laidostatu (L, BN, S; Gèze, Foix ap. Lh), laidaztatu (Lar, H). Ref.: A (laidoztatu); Lh (laidozt-, laidost-); Lrq (laidost-).

    Ultrajar, afrentar, deshonrar, ofender. “Desdorar, deslucir”, “deshonorar” Lar. “Diffamer” Gèze. v. laidotu. Tr. Documentado en autores septentrionales desde mediados del s. XVII; lo emplean tbn. algunos meridionales modernos. Laidoztatu y laidostatu son las únicas formas presentes en los textos, siendo la segunda algo más frecuente. [Iesus] ezagunek eta adiskideek utzi dute laidoztaturik. SP Imit II 1, 5 (Ch abandonatua laidoen eta doloreen erdian). [Gizonak] desohoratzen eta laidoztatzen zuelakotz lurra. Lg (ap. H). Thuz estalia eta guzia laidostatua. Lg II 153. Juduek gisa guzietara eskarniatu, laidoztatu, thormentatu zuten Jesu-Kristo. Dh 221.

    Sinonimoak: ad.

        [iraindu]: ahapaldi egin, irain egin, iraindu, laido egin, laidotu, ofentsatu Ipar., pelakatu Ipar., pelatu Ipar., ofenditu Heg., injuriatu beh., irainztatu g.e., laidetsi g.e., puiesak eman g.e., bidegabeztatu zah., idoiztatu Ipar. g.e., damuztatu Ipar. zah., agrabiatu Heg. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) afrentar, insultar, ultrajar, deshonrar
    fr du ad. offenser, injurier, outrager, déshonorer
    en du ad. to insult, to offend, to outrage; to dishonour; to dishonor (Am)
    port vtr afrontar, insultar

    Hitz hori, nahiz zuri sobera bortitza iruditu zaizun, ahulegia litzateke haatik, baldin nire malkoek eta nire hitzek bertze kausarik balute; baldin laidoztatu behar nauten sentimenduak gaitzetsi beharrean, sentimenduok neuretzeko beldurrez egon ahal banendi.  [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    laidoztatu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:48 pm on 2016/07/04 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laratro 

    iz. Zurean zuloak egiteko erabiltzen den eskutresna aho-bihurria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, “daratulu”)

    Orotariko Euskal hiztegian

    laratro. v. taratulu

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [daratulua]: daratulu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es taladro
    fr tarière, chignole, foret
    en drill
    port broca

    Latruakin eiñ biarko destazu zulo ori. Etxba Eib. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    laratro (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:12 pm on 2016/06/28 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lei 

    iz. (B) Izotza. 

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [izotza]: horma, izotz, karroin Ipar., jela Gip.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) hielo, helada
    fr iz. glace
    en iz. ice
    port iz. gelo

    Ura lei eginik dago txarroan. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    lei (Gaurkohitza, CC)

     
  • Maite 10:51 pm on 2016/04/30 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lapatin 

    iz. (Ipar.) Lapa-belarraren fruitu arantzatsua. Lapatina bezala lotzen den gauza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    lapatin (B, S (-thiñ); H), lapatina (AN-gip-araq, B, BN-arb, S (+ -ph-); Chaho (-thiña), T-L), lafatina (-ñ- Lh), lapati (Sal, R-uzt). Ref.: A (lapati, lapatiña); Lh (laphatin, lafatiña); Izeta BHizt; Gte Erd 74.

    1. “Lapathina, patience, parelle, rumex patientia” H. “Bardana (bot.). Lapatia da belar latz bat, betaren gisakoa, baia mearrago ta bastoago, zain-luzea” A. “Agrimonia, hierba de hojas anchas, medicinal para curar llagas” Ib. “Bardane, herbe aux teignes” Lh. “Gure landa dena lapatinez betea dago” Izeta BHizt. “Belar orri lapatina deitzen diote (B)” Gte Erd 74. “Lapatiña, osto-luze, zain-gorri. Azelga bezela tontortzen da. Udaberrian osto ttiki luziak, udan altu-altu” (AN-gip). Sugeak bat ausikia zuelarik, biziki erremedio huna zela lapatin hostoaren jusa. Etchebarne 60.

    2. “Lapatin (L-ain, BN-arb-baig), fruto de la bardana” A. Bainan zer zuen gizon bitxi horrek bera baino gazteago bati lapatina bezala lotzeko? “Bardane”. Ardoy SFran 105.

    3. (Dv -> A). “(Adj.), amateur de discussion, de tracasseries” Dv. “(L?, BN?), bullanguero, trapacero (Dv ms.)” A.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) fruto de la bardana
    fr fruit de la bardane
    en fruit of the burdock

    Gure landa dena lapatinez betea dago, Izeta BHizt.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    lapatin (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:04 pm on 2016/04/27 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laurogeitaz 

    Laurogeitik gora, laurogeitaka.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laurogeitaz, larogeitaz. Ochenta y tantos. v. laurogeitaka. Berak be larogeitaz urtiak eukazala. Gerrika 245.

    Sinonimoak: iz.
    [laurogeitaz] : laurogeitaka (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ochenta y tantos
    fr quatre-vingts et quelques
    en eighty somethings
    port oitenta e poucos anos

    Osabak laurogeitazak urte ditu eta ez dauka lotsarik ezer esateko eta inori esateko. Ezequielen haria, Unai Elorriaga

    lauregeitaz (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:40 am on 2016/04/23 Permalink | Reply
    Tags: L   

    liburukote 

    iz. (Heg.) Liburu handia eta lodia. Mila orrialdeko liburukotea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    liburukote. Aum. de liburu. “Egundoko liburukotia da UZEIko dikzionarixua” Elexp Berg. En DFrec hay 3 ejs.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Heg.) mamotreto, libro de muchas hojas
    fr iz. despec (libro) pavé
    en iz. (=libro) hefty volume
    port iz. despec (libro) tijolo

    Ikasle saldo bat sartu da une honetantxe, besoetan liburukote eta fotokopiak gainezka; batzuk ile luzea uzten ari dira; nerabezaro osoan, eta hogei urtetan ondo sartuxeak arte, haien izaera babestuko duen sahatsa. [Urregilearen orduak, Pako Aristi (Erein, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    liburukote (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 6:57 pm on 2016/04/22 Permalink | Reply
    Tags: L   

    libragailu 

    iz. Trabatuta dagoen hoditik oztopo egiten duena kentzeko erabiltzen den gailua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desatascador [aparato]
    fr débouchoir
    en plunger, plumber’s helper EEUU
    port desentupidor m (de pia)

    Arlekina izanagatik ere, harrizkoa zirudiela pentsatu zuen Karmelek, zeren behin teila bat erori zitzaionean, ez baitzitzaion ile bat ere higitu, ezta betileak ere, eta beste batean berari bezala arlekinari ere gauzak (maleta bat, bi libragailu eta pare bat zapata zahar, zehazki esateko) bota zizkioten arren, ez baitzuen zirkinik ere egin.  [Kartografien eta mikrobio narratiboen artean, Amaia Iturbide (Maiatz, 2013)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    libragailu (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 10:44 am on 2016/04/18 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lurrikara 

      iz. GEOL. Lurrazalaren higidura edo astinaldi bortitza, lurrazalaren barneko puntu batean (hipozentroan) gertatutako perturbazio baten ondoriozko uhinen hedapenak eragindakoa. Hipozentroari lurraren gainazalean dagokion puntua epizentroa da. Lurrikaren indarra eskala batzuen bidez neurtzen da (Mercalliren edo Richterren eskalak, adib.). (Jarraitu irakurtzen Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan)

    Sinonimoak: iz.

        [lurrazalaren astinaldi bortitza]: seismo  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. terremoto, temblor de tierra; seísmo, sismo, movimiento sísmico
    fr iz. tremblement de terre ; séisme
    en iz. earthquake, quake
    port iz. terremoto

    Ekuadorren 18:58 zirela gertatu da dardara, Manabi probintzian. Sei orduz izan dira lurrikara gehiago, 2,5 eta 5,3 gradu artekoak. Ekuadorreko Sismologia Institutuak ez du baztertzen, beraz, dardara gehiago izatea. Egoera bereziki “konplexua” da Pedernalesen, epizentroa izan den lekuan, erreskate taldeek lanak izan baitituzte bertara iristeko. [272 lagun hil dira Ekuadorren izandako lurrikara batean, Berria.eus (Mundua, 2016-04-18 )]

    Argazkia: Berria.eus

     
  • Maite 11:17 pm on 2016/04/08 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lorratz 

    iz. Aztarna, arrastoa, batez ere higituz doan zerbaitek (untzi, hegazkin, kometa, etab.ek) uzten duena. Gurpilaren lorratza lokatzetan. Txaluparen lorratza aintzirako ur geldietan.ihes-gasen lorratz. AERON. Erregaiaren errekuntzaren ondorioz ur-lurrinezko eduki handia daukan ihes-gasa hoztean airean eratzen den kondentsazio-lorratza.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.

        [arrastoa]: aierupen, arrasto, aztarna, aztarren, hatz, seinale, zantzu, herexa Ipar., aztar jas., kuntze g.e., antz zah., aieru Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es huella, rastro, pista, vestigio
    fr trace, vestige, piste
    en track (usually pl); trace; [oinarena] footprint, print (usually pl)
    port rastro, rasto

    Eta baten batek bere aldia egin, altxatu eta alde egiten badu, airean tristura lorratz bat uzten duela esan daiteke. [Romain zen bere izena, Joxean Agirre (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lorratz (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 8:50 am on 2016/03/30 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lipizta 

    iz. Aharra, kalapita. Eleketa luze eta lipizta gogaikarriak.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lipizta (BN-baig ap. A), lipixta (Dv), lipista. Etim. Préstamo románico, de disputa sg. Corominas FLV 1970, 173. Para la metátesis de la sibilante, v. FHV 297.

    Disputa, disensión. Horrek eman du lipizta, ése ha sido la causa de la disputa” A. Lipizta zikin / arimen etsaia. Monho 94. Xizmatikoek liphizta asmatzea katolikoen kontra. Ducq 189 (ap. DRA). Ez dela han pizten dremenden eztabaida edo lipista. Zub 55. “Au nere da” esaka biren artean lipizta sortzen bada. Ol Ex 22, 9 (Dv ikhusteko, Ur, Ker, BiblE auzi, Bibl afera). Bekaizkeri, targo, lipizta, guda ta erioak. Zait Sof 141. Mendes-France eta André Morice-n arteko liphiztak bertze bide batetik du bere ethorkizuna. SoEg Herr 25-10-1956, 1. Fededun biltzar enpoildua, dena liphizta! Id. ib. 23-1-1958, 1. Munduko lipizta eta arloetan ez dabe lekaimeak, aurki, larregi jakingo. Erkiag BatB 199. Komata eta Lakonen arteko lipizta bezala. Ibiñ Virgil 37.

    Sinonimoak: iz.
    [kalapita]: ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, demanda, errieta, errietaldi, etiketa, gorabehera, iskanbila, istilu, kimera, liskar, liskarraldi, mokoka, mokokaldi, tirabira, tirabirako, zalaparta, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., xaribari Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., lazka Bizk., ardaila Gip., matxetin Gip., sesio G-N, kalapita Ipar./Naf., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., liskarreria g.e., zirriparra g.e., ahaka zah., ateleka zah., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., haparka Ipar. g.e., despita Gip. g.e., biahore Ipar. zah., debadio Ipar. zah., disputa Ipar. zah., atralaka Bizk. zah., bilaka Zub. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es disputa, discusión, contienda, discordia, riña
    fr vacarme, tumulte, tapage ; chahut (fam.)
    en uproar, racket; quarrel, argument
    port disputa, discussão, contenda, discórdia

    Horrek eman du lipizta (Orotariko Euskal Hiztegia)

    lipizta (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:00 pm on 2016/03/24 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lusuil 

    iz. (G) Ontzimota, suila. Eliasek lau lusuil-ur ekarri zituen.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lusuil (G; vEys; -ill Lar, Añ, H), lusull (Lar, Dv, H), luzull (BN-baig). Ref.: A; Lh (luzull).

    Cántaro. “Parra, cierto vaso de barro” Lar. “Cruche” Dv. “Seau de terre” H. Topatuko dezute lusull edo pegarra-urarekin dijoan gizon bat. Lard 437. Lau lusull-ur erakarri zituen. Ib. 226 (Azkue, que cita de la ed. de 1887 (248) da lusuill-ur, pero en dicha pág.. tbn. aparece lusull-). Agindu zien ango serbitzariai bete zizatela urez an zeuden zenbat lusullak. Arr Orac 225 (ap. DRA). An lusuil batzu dituzu, gizon esku-egoki batek egiñak. Zait Sof 119.

    Sinonimoak:iz. Gip. g.e.

        [pegarra]: edarra, murko, pegar, suil, ferreta Ipar., txanbil g.e., txantxil g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cántaro
    fr cruche
    en (metal or clay) jug, pitcher
    port cântaro

    Han lusuil batzuk dituzu, gizon esku-egoki batek eginak. Zait Sof 119.  [moldatua] (Orotariko Euskal Hiztegia)

    lusuil (Wikimedia commons, Public domain)

     
  • Maite 10:58 pm on 2016/03/23 Permalink | Reply
    Tags: L   

    leihoburu 

    iz. Leihoaren goiko aldea eratzen duen zurezko, harrizko edo metalezko elementu horizontala, leihoaren alboek eutsia eta haren gaineko kargari eusten diona.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. dintel [de la ventana]
    fr iz. linteau
    en iz. lintel [of a window]
    port iz. dintel

    Leiho eta ateak trapezoide-formakoak ziren: oinarri zabala eta leihoburu estua izaten zuten, itsuak nahiz irekiak izanda ere.  [Inken harrobia, Txema Ezpeleta (Zientzia.eus, 1999/10/01)]

    leihoburu (Wikimedia Commons; Public domain)

     
  • Maite 11:15 pm on 2016/03/22 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laztura 

    iz. (batez ere Ipar.) Zirrara bizia, izua. Zerbait izugarri jasan behar nuelako lazturak korapilatzen ninduelarik. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegian

    laztura (Lc, BNc, R-uzt ap. A; Dv), lazdura (L, BN-baig ap. A; Lecl, H), latzdura (VocBN vEys y Lh), latztura. Tr. Documentado al Norte desde el s. XVII; al Sur se atestigua en algunos autores modernos como Erkiaga y Gaztelu. La forma general es laztura. Emplean lazdura Mongongo Dassança, Larreguy, Jauretche, Hiribarren, Prop (tbn. laztura) y Lafitte; latzdura Haraneder (tbn. latztura), Mihura y JesBih, y latztura Etcheberri de Ziburu (tbn. laztura en Noel 101). En DFrec hay 3 ejs. de laztura.

    1. Miedo, temor, terror.

    2. lazdura (BN, S ap. A), latzdura (VocBN, Gèze 349). Aspereza.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [izua]: beldur, ikara, izu, izumen, izutasun, laborri, latzikara, laztasun, beldurkunde Ipar., izialdura Ipar., lotsa Ipar., lotseria Ipar., zurkaitz Gip., izi Ipar./Naf., ikareri g.e., sarrakio g.e., beldurtasun zah., larderia Ipar./Naf. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (batez ere Ipar.) impresión (2) iz. pavor, temor, horror
    fr (1) iz. frisson, frayeur, panique, horreur, peur (2) iz. aspérité
    en iz. terror, fear; horror
    port (1) iz. impressão (2) iz. pavor, temor, receio, horror

    Pentsa hemengo jendearen laztura[Oilandoiko ermita, Michel Oronoz (Elkarlanean, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    laztura (FlickrCC, Bob Bekian)

     
  • Maite 6:15 pm on 2016/02/18 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lagunabar 

    1. iz. Herri xehea. Lagunabarrekoa da. 2. izond. Pertsonei dagokienez, arrunta, gehiengoa bezalakoa. Lagunabarrez bizi da. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lagunabar (V, G, AN ap. A).

    1. Gente. “Vulgo, pueblo, común de las gentes” A. Guziok alegitan lagunabarrei Yesuk esan zizkien. Ol Mt 13, 34 (Ker laguntaldeari, BiblE jendeari). Jesus iragarlea duk au, ziagoten lagunabarrek, Galileako Nazaretarra (Mt 21, 11). Or MB 181s. Lagunabarrak (las multitudes), mutillaren liraintasuna […] txalotu zuten. Etxde AlosT 77. Zintzarrotsan ibillitako lagunabar guztia ezkongaiak lagunduz joan oi zen elizaraño. Etxde JJ 171. Erriko lagunabar eta zaratazulotik aienatu ziranean […]. Ib. 207. Lagunabar talde ugariak […] galdezka ari dira. Zait Plat 16.

    2. “Neska itza, itz lagunabarra dala (palabra plebeya)” Euzk 1929, 160.

    3. Familiar, conocido. Lagun-abar egin nintzaion, eta aren izketara ernai txoraturik nindagon. ‘Habiéndome familiarizado mucho con el’. Or Aitork 78.

    4. lagun nabar. Cosa conocida. Ez da neronen eragozpena / baiña bai lagun nabarra, / pake lortzeko kendu bear jako / ama askori negarra. Ayesta 39.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. vulgo, gente corriente (2) izond. corriente, común, del montón
    fr (1) despec (plebe) peuple, masse (2) ordinaire
    en (1) masses, common people (2) ordinary, common
    port (1) vulgo, povo   (2) comum, normal

    Entzun:

    Sostean, begiak kriskitinka iltzatu zaizkio lagunabarrean hitzean: lagunabarrean jantzi, bizi eta ibiltzea esaten omen zaio besteen moduan jantzi, bizi eta ibiltzeari. Ez nabarmentzeari alegia. Diskrezioan bizitzeari. «Lagunabarrean bizi izan da, lagunabarrean joan da». Lagunak Orotarikoa begiratu du: gente gisa definitzen du lagunabar. Edo vulgo. Izan daiteke masa ere. Jende artean beste lagun bat gehiago da lagunabarra. [Lagunabarrean, Anjel Lertxundi (Hitz Beste, 2016-02-16)] (Berria.eus)

    lagunabar (Gaurkohitza, CC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel