Tagged: U Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:08 pm on 2021/05/07 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uzkurtu 

    ad. uzkurtu, uzkur/uzkurtu, uzkurtzen || 1 da/du ad. Batez ere gorputzaz, giharrez eta kidekoez mintzatuz, tamaina txikiagoko bihurtu, laburrago bihurtu. Ik. kuzkurtu. Hotzak uzkurtua dauka su ondoan. Gihar bat uzkurtu. 2 da/du ad. Makurtu. Zure uztarri bigunari lepoa uzkurtzeko. Bere burua uzkurtzen duenaren otoitzak igaroko ditu hodeiak. 3 da/du ad. Kikildu, adorea galdu edo kendu, ezeri aurre egiteko gauza ez dela gertatu; uzkurtasuna sentitu. Uzkurtua gelditzen da Jainkoaren aitzinean. Heriotzaren oroitzapenak uzkurtzen du bekataria. Hain karitate sutuaz miretsi eta uzkurturik. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [kuzkurtu]: kikildu, kizkurtu, kuzkurtu, mokortu Ipar., kuxkuldu Gip. g.e.    

    [adorea galdu]: adoregabetu, kikildu, koldartu, kukuldu, txepeldu, makaldu Bizk., oilotu Bizk., ikarakortu g.e., kubildu Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. [koldartu] acobardar(se), apoquinar(se), amilanar(se) (2) da/du ad. [hozmindu] encoger(se); acurrucarse; agachar(se) (3) da ad. [muskulua] contraer(se)
    fr (1) da/du ad. hésiter, prendre peur, (s’)intimider (2) da/du ad. se blottir, se pelotonner, se recroqueviller (3) da ad. se rétrécir, se contracter
    en (1)  da/du ad. [koldartu] to unnerve, to intimidate, to frighten; to get frightened, to get scared, to quail, to shrink back (2)  da/du ad. [hozmindu] to curl up; to crouch (3) da ad. [muskulua] to contract
    port (1) da/du ad. [koldartu] acovardar, abater-se, desanimar-se, acovardar-se; (2) da/du ad. [hozmindu] encolher-se, proteger-se de forma (3) da ad. [muskulua] contrair

    Testuinguruan

    Gorputz osoa uzkurtu zitzaidan ur koloregabe horren ukipen hotza sentitzean. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)]

     
  • Maite 9:36 pm on 2021/03/30 Permalink | Reply
    Tags: U   

    umildu 

    da/du ad. Apaldu, umil bihurtu. Harro eta hantustez beteak umilduko dira. Deusek ere ezin umil gaitzake. Gaitzak gara umiltzen. Hirurogeita hamasei urte, garaia dut umiltzeko, bultza beharrik ez naukate goitik behera amiltzeko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    umildu. Tr. Documentado al Sur desde mediados del s. XVIII, donde convive con umillatu y el menos frec. umildatu (q.v.). Al Norte se encuentra en autores labortanos de los ss. XVII y XVIII como Etcheberri de Ziburu, Haramburu, Pouvreau, Gasteluçar y Chourio, y ya en el s. XX, en Etchamendi y Mattin, alternando con (h)umiliatu (q.v.) en algunos de ellos. Hay part. humiltu en un ej. de Mendiburu. En DFrec hay 7 ejs. de umildu.

    1. (V, G, AN, L; Añ, Dv; h- SP, Lar, Izt 60r, H), humiltu. Ref.: A; Iz Ulz (umíllek) ArOñ (umilddu); Elexp Berg; Gte Erd 275. Humillar(se), postrarse; volver(se) humilde. “Humilier, s’humilier. Humildu da, s’est humilié” SP. “S’humilier; devenir soumis” Dv. “1. rendre ou devenir docile, obéissant […]; 2. (V, G), rendre ou devenir humble; […] humilier, s’humilier” H. “Sosegarse, aplacarse. Oso arrua zan gaztetan baina majo umilddu da edadiakin” Elexp Berg. . v. umilatu, umiliatu, umildatu. Imajina sainduaren oiñera naiz hurbiltzen, / eta haren aitziñean belhauriko humilltzen. EZ Man I 10. Belhauriko makhurtzen naiz guztia humildurik. EZ Man II 9. [Iongoikoren Semeari] humilduko zaio / heriotze kruela, / ezaguturik garaia / haren gañean duela. EZ Noel 33. Eliza sainduaren etsaiak zuk humilzeagatik, othoi adi. Harb 363. Merezi onez bada humil gaitezke, sekulan gure burua handi iduki gabe. SP Imit I 22, 6 (Ch gure buruen humiliatzeko). Guzien gainetik humildu behar zare eta apaldu. SP Imit IV 15, 1 (Ch humiliatu). Deusek ere ezin humil gaitzake Iainkoaren miserikordiaren begietan hark egin derauskigun ontasunen hainitztasunak humil gaitzakeien bezanbat. SP Phil 204 (He 206 humiliatu). Erran behar dugu bihotz guziaz eta barrena humildurik. Ib. 489s (He 496 humilitate barreneko batekiñ). Othoitzten zaitut humildurik. Gç 189. [Leoirik] aserreenak ere barkatzen dio bere atzaparren […] artean urratzera zijoan gizonari artara baño len beratzen ta humilzen zaion aldian. Mb IArg I 336s. Ta bere Jangoiko maitagarria noizbait galdu zuelako naigabez beterik eta berriz galzeko beldurrez humilturik bizitzea . (Ps 37, 9). Ib. 247. ( s. XIX.) Zeinbat nagusiago zarean, ainbat geiago humildu bear zara; lenengo, goitura, arrotasun, ta andi-usteaz geiago galduko zendukelako. Añ LoraS 166s. Iraun beti humildurik ta etxunik Jangoikoaren aurrean. Ib. 88. Eurok dira asko humildu, ta beeratuteko gizonik panparroiena. Ib. 167. Zek alan humildu, auspeztu, ezerbereztu, ta beeratu eban lurregiño zure Anditasun beneragarria? Añ EL1 194. Arro, eta antustez beteak umilduko dira. AA III 536. Ezagutu daiguzan geure pekatubak, eta humildurik ezauera onegaz […]. Astar II 186. Ezagututen dau semiak bere gatx egitia, humilduten jatzu, parka eskatuten deutsu. Ib. 64. Umildubaz eskatu / ezkeroz pakia. Afrika 136. Bildotx baten antzera humildu zitzaion. Aran SIgn 55. Damutasun bat artu dezagun / asi gaitezen umiltzen. Xe 364. [Arbolaren] azpian umildu ziran / Errege Gaztelakoak. AB AmaE 16 (tbn. en Or Eus 198, que traduce “se postraron”). Nai dozun guztia egingo dot zugaitik: auspeztuko natxazu, umilduko natxatzu ta. Ag AL 40. Kristoren legeak erakutsi duela nola barkatu, nola umildu, nola beartsu eta ezer eztuenari begiratu. Etxeg ib. 5. Jaun au bi bider dago / lenago ere ezkonduta, […]; zenbait umildu izandu dira / orrela alargunduta, / azari gisa eizian dabill / leio-zulotik sartuta. PE 138. Andreak daruzkagu / nun-nai agintari, / begira umilduta / gizonen plantari. JanEd I 24. ( s. XX.) Ikusiko degu zein diran fanfarroi oiek. –Umilduko dira, bai. Ill Testim 16. Nunbait kontrarioak / ikaratzen ziran, / solo umildu ziren / plazara sartzian. EusJok 75. Nai diet lagundu, / nik baldin al banu, / alkarri umildu, / berriz ere bildu. Ib. 131. Arrokeriyaz oiek kontatzen / or zebillen jai ta aste, / nik orrelako buru gogorrak / umiltzen badakit laiste. Ib. 135. Bakotxa gure hutsez, / apaldu, umildu, / bide hortaz bakezko / estaturat heldu. Etcham 58. Arriturikan alkarri beira / ango seriyotasunez, / gaixto samarrak umildu ziran / naiz fede asko izan ez. Tx B II 92. Biotzez gaiten umildu. Yanzi 83. Otxan asko egondu zan / lepotik eltzian, / gizona umiltzen da / dirua galtzian. Lizaso in Uzt Noiz 36. Elgarretarik urruntzen gaitu / gure urguilu trixteak, […]; umildurikan hurbil gaitezen / batzuek ala bertzeak. Mattin 67. Arrokeriak utzi ta biotzak umiltzeko orduak dituk oiek. Ataño TxanKan 174. Ea […] erregela batera edo bateratsura umiltzeko prest bihurtzen ote garen. MEIG VI 135. v. tbn. Ch III 7, 2. LE Ong 96v. Ur Mt 18, 4. Zab Gabon 105. Arti MaldanB 230. Zendoia 24. (Con bere burua)
    Ezin dagoke nihor hemen, nahi ezpadu bere burua bihotz guziaz Iainkoa gatik humildu. SP Imit I 17, 3 (Ch ez bada Jainkoagatik humiliatzen). Bainan hori eztu egiten bere buruaren humiltzeko eta Iainkoaren handietsteko baizen. SP Phil 205s. Goratu egiten bait du Jaungoikoak bere burua umiltzen duana. “A quien se humilla” . Berron Kijote 124. (Part. en función de adj. o sust.) Eta etxekotzat hautatu baitutzu pobreak, humilduak, beherenak eta munduaz mesprezatuak. SP Imit III 22, 4 (Ch humillenak). Pekatari oso damutu eta umilduari. AJauregi EE 1885b, 216. Humillar, bajar, inclinar (la cabeza, los ojos…). Jaso biotzak batera, / begiak umildu bera, / eta belaunak lurrera, / guazen Jaunaren aurrera. Echag 124. Nai izan baleu onek umildu burua / Okendok laster eutsan […] / O! zer gatx txarra dan izatia arrua! AB AmaE 97s. [Beorrak] lerro lerro doakoz / umilduz buru ta begi. “Con la cabeza y vista bajas” . Or Eus 331. Bestia berriz Juan / ikaragarrie, / orrek umildu ditu / oien panparrokeriek.EusJok 76. Piarres […] bere aurka oldartzen ausartu zen. Bere puztukeria umildu ta bere agintearen ahalmena lotsagarri bizian utzi zion. Etxde JJ 40.

    2. Derribar, abatir. Jakin zazu ezik, izan zerala umildua […] mirabe gazte batengandik. ‘Te lanzó fuera de la silla’ . Bil 163. [Zezenak] begiyak erne zeuzkan, / belarriyak tente, […]. Saiatu naiagatik / ori umiltzera, / igual sartuko zan / legoia iltzera. Xe 207.

    3. Decaer; quedar abatido. Utzirik sarrazenua umildurik eta sekulan bañan nastutuagua. ‘Dejando al sarraceno tan abatido’ . Bil 163. Iya guriak egin du / badegu zeñek agindu; / ez oraindik umildu, / alkarrengana bildu; / gerra nai duben guziya, / berari kendu biziya. Xe 410. [Uri] au ezereztua eta umildua badago ere, antxinako denboretan izan du dala […]. Zab EE 1884b, 201. Gizona oso umildua da, / juan zaio lengo garbua / egun guzia pasa daneko / erango zuen mordua. Uzt Sas 234. Irurogei ta amasei urte, / garaia det umiltzeko, / bultza bearrik ez nadukate / goitik bera amiltzeko. Tx B III 140.

    Sinonimoak: ad. beh.

    [apaldu]: apaldu, umiliatu Ipar., baxatu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. volverse humilde, humillarse (2) da ad. abatir(se), decaer (3) du ad. humillar, denigrar, agraviar; menospreciar, ultrajar
    fr (1) da ad. (s’)humilier, (s’)abaisser (2) da ad. se décourager, se laisser abattre (3) du ad. offenser, dénigrer ; mépriser
    en (1) da ad. to humble oneself, to lower oneself (2) du ad. to humble; to humiliate
    port (1) tornar-se humilde, curvar-se, humilhar-se (2) abater-se, decair (3) humilhar, denegrir, agravar; menosprezar, ultrajar

    Testuinguruan

    Deusek ere ezin umil gaitzake. (Hiztegi batua)

     
  • Maite 11:14 pm on 2021/01/13 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ukatzaile 

    iz. Aipatzen dena ukatzen duen pertsona. Jakite berriaren ukatzailea. Arrotzak eta beren sorlekuaren ukatzaileak. Hala mintzo dira gaurko jainko-ukatzaileak. Ukatzaile horiek badakite gezurrez mintzo direla. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ukatzaile.

    1. (-alle Lar, Añ, -kh- Dv, H), ukatzale (T-L), ukazale (-kh- S ap. Lrq , -kh- H), ukazalle. Negador. “Negador” , “negativo” Lar. “Celui qui nie” Dv. “Négateur” Lrq, T-L. Jainkoaren ukhazaleak. Prop 1888, 161. Ukhatzaile horiek badakite gezurrez mintzo direla. Arb Igand 150. Ikusten ditu Jesusek mendez-mende haren jainkotasunaren ukhatzaileak. Etcheb Zeruari 140. Ongia ukatzen dutenak, agerriz eta itxuraz dira ukatzailleak, baiña ezkutuan eta muiñean ongiagan siñesten dute. Vill Jaink 89. En DFrec hay 3 ejs. de ukatzaile. (Como segundo miembro de compuestos). “Jainkogabea, Jainko-ukatzailea, athée” Dv ( A). Au gaiti esaten deutsee Eleisiaren Gurasuak […] errijeetako […] komedijai: jentilidadiaren zatijak, […], idolatrijak, Jaungoiko-ukatzalliak. fB Olg 145. Ala mintzo dira gaurko jainko-ukatzailleak. Vill Jaink 35s.

    2. (-kh- Urt, H), ukazale (-kh- H), ukatzale. Renegado, que reniega. “Apostata, errelijio ukhatzáillea” Urt II 172. “Qui renie” H. San Pedro ukatzallea, ta San Pablo Jesusen persegillea. Añ MisE 88. Alzimo judu bere lege eta erlejioaren ukatzalle biurria. Lard 345. Zoinek arrotz eta beren sor-lekhuaren ukhatzale batzu bezala baitauzkate. Prop 1885, 90. Behar-orduetan haren alde agertzen ez dena, haren kontra dela; eta ukhatzaile bati bezala behatzen dioela. Arb Erlis 244s. Lege horri uko egiten diona deitzen da ukatzailea edo trahitzailea. Herr 30-7-1964 4. Jakite berriaren ukatzailea. MIH 293. (fede-ukh- Dv). (Como segundo miembro de compuestos). Siniste-gabeak, siniste-ausleak, sinispen-ukatzalleak. KIkG 25. (KIKV 38 siniste-ukatzalleak)

    3. (-kh- H), ukazale (-kh- H). “Qui refuse” H.

    4. (-kh- H), ukazale (-kh- H). “Qui renonce” H.

    Sinonimoak:

    [ukatzaile] : negazionista

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./izond. negacionista
    fr iz. négateur, -trice ; renégat
    en iz./izond. denialist

    Testuinguruan

    Ukatzaile horiek badakite gezurrez mintzo direla. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:07 pm on 2020/11/28 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uxo 

    izond. Iheskor. (Hiztegi Batua)

    Hiztegi batuan

    iz. Adkor. Usoa. Ik. izar uxo. Uxo polit hori.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 uxo. (V-oroz ap. A ), uzo (V-ger-ple ap. A). “Espantadizo” A. ” Uzo […], arisco, espantadizo, incivil” Ib. v. 3 ixo, 1 uxaka. Zer liteke zaldi uxo ostikari batez, eziko ezpaliz? Añ MisE 69.

    2 uxo. 1. “(BN-mix), voz con que se detiene a los animales” A. Cf. ux. 2. ” Üxo! Üxo! (S-saug), cri de pasteur pour pousser le bétail” Lh. Cf. 2 ixo, iso.

    3 uxo. (V-gip), ixo (V-gip). “Uxo, ixo, ixua, el hongo” Iz ArOñ (s.v. onddua).

    4 uxo. v. ux.

    Sinonimoak: izond.

    [itzurkorra]: itzurkor jas., itzurti g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. espantadizo, -a; huidizo, -a
    fr izond. fuyant, craintif(ive)
    en izond. easily frightened, easily scared; elusive, evasive
    port izond. espantadiço, -a; fugidio, -a

    Testuinguruan

    Aizaroak ilunpean murgiltzen gintuen, eta hitza baino ez zen azaleratzen handik, ausaz han edo hemen, eta berehala itzaltzen zen izar uxo bat bezala. [Ene herri txikia, Gaël Faye / Irati Bereau (Igela, 2019)]

     
  • Maite 10:26 pm on 2020/09/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    udagoien 

    iz. Bizk. Udazkena. Ik. larrazken. Udagoieneko arratsalde epel batean.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    udagoien. (V-ger-ple-oroz-gip; Añ (V), Izt 85v, Zam Voc ), udagoen, udaguen (V-m), uragoien. Ref.: A; Holmer ApuntV; Vill (comunicación personal).
    Otoño. Eldu zanean uda-goiena. Azc PB 159. Udagoien da neguan. Echta Jos 57. Sastu biar da uragoienian, negua baño lenago. NecCartV 13. Udagoieneko arratzalde epel-epela da. Kk Ab I 68. Udagoienak igali gozuak ekarri eutsezan baratz gustijai. Altuna 46. Erle nagiok be erlauntzean bizi oi dira udagueneraño. Eguzk GizAuz 110. Urrilla deritxogun illera eldu ezkero, udagoiena oso-osoan sartzen yaku. Martiartu Karmen Egutegia 1932, 119 (ap. DRA). Samin gozo bat daroat: / udagoengoa. Gand Elorri 201. Onek aurtengo udagoien otz onek (1964) badaroia beragaz euskalari pillo bat. Alzola Atalak 109. Uda goienak ziur naroa / bidean neguganantza. Ayesta 80. 1966ko udaguen aldera, Reno-ko osaba etorri zan. Gerrika 161.

    UDAGOIEN-AZKEN. Final del otoño. Udagoen azkena, orbel zarataz, doan bitartean. Gand Elorri 192. Udagoen azkenetako laiñoa. Ib. 192.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [udazkena]: udazken, larrazken Ipar./Naf., neguantz g.e., udatzen g.e., ihartze Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (B) otoño
    fr iz. (B) automne
    en iz. autumn, fall
    port iz. (B) outono

    Testuinguruan

    Ustezko paradoxa ez da horren paradoxikoa. [Europako mugetan barrena, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 10:55 pm on 2020/09/24 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urdinarre 

    adj. Urdinaren eta arrearen arteko kolorekoa. Harkaitz urdinarrea (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    URDIN-ARRE ( (Lar, H)). “Gris, color entre azul y pardo, urdiñarrea” Lar.
    Gorontz-urdiñ-arre, bular-mokanes kolorezko, ta zanko-erditaraiñoko gona gorriakin. “Gris” . Mok 16. –Bere bizarra urdiña zan, ez? –Bai, urdiñarrea: bizi zala ikusi nion bezelaxe. Amez Hamlet 32. Eta nire begiek harkaitz urdinarre larri bat idoro zuten. Mde Pr 118. Margo urdiñarre, beltza jabetuz, / emen, or, an. I. Olabeaga EG 1956 (9-10), 2.

    Sinonimoak: iz.

    [urdinarre] : grisaxka (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izond. azul gris/grisáceo
    fr izond. grisâtre
    en izond. (UK) greyish, (US) grayish
    port izond. cinzento(a)

    Testuinguruan

    Eta nire begiek harkaitz urdinarre larri bat idoro zuten, ibai bazterrean zegoena, ilargiteak argiturik. Harkaitza urdinarre latz eta gora zegoen, harroka urdinarre zegoen. [Jon Mirande, Narrazioak (1951-1963, 1999) (Euskal Klasikoen Gordailua, 2000)]

     
  • Maite 9:11 pm on 2020/04/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uhanditu 

    uhanditu, uhandi, uhanditzen 1 da/du ad. g.er. Harrotu. Hainbeste zorionekin aurkitu zenean, bihotza uhanditu zitzaion. 2 da/du ad. g.er. Urez hanpatu. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (H), uhantu (SP→Dv, A, H). “Devenir hydropique. Uhantua, hydropique” SP. “Rendre ou devenir hydropique; causer ou être atteint de tympanite” H. (Lar, H (+ ua- V, G)), uhantu (H), uaunditu (H). Hinchar(se). “Hincharse” , “abotagarse, hincharse como una bota”, “embotijarse, hincharse” Lar. ” Belar bustiak uanditzen ditu abereak, l’herbe humide gonfle les animaux. […] Belar bustia janez uanditzen dira abereak, […]” H. (AN-5vill ap. A ), uranditu (V, G, AN ap. A ), urhantu (L-côte, BN ap. A ), urhauntu (L, B, BN-baig ap. A ). “Hincharse (algo puesto a remojo)” A. “Arrufar, curar la madera metiéndola en el agua” , “meter grandes maderos en el agua para hincharlos” Ib. ” Urhantu (BN-mix), dejar corromper el lino en agua, para separar la arista” Ib.
    Goizaldeak ere liho ur-hantzen deramatzate. Lf GH 1924, 393. Empaparse.
    O mokadera, lienzo txuri alako negar tantaz bete ta uanditu ziñatenak! Lar SermAzc 46.

    2. (H, A (que cita a Izt y Lard)). Envanecer(se). Aiñ arro dabill, […] ta bere buruz betea ta uanditua dago, non dirudien iñor ere eztaukala ezertan. Lar DT CCXIV. Augusto agintaria egun aetan arkitzen zala arroturik berez betea eta arras uanditua. Izt C 258. Ainbeste zorionekin arkitu zanean biotza uanditu zitzaion. Lard 270.

    3. + uganditu. Acrecentar(se), hacer(se) más grande. Bataio Santubaren urak leenere baño birtute eta indar geiagoz betetzen, arrotzen eta uanditzen. Lar SAgust 9. Azi, zuzendu, eraendu ta uganditu zuben [Jesusen Konpañiya] . Aran EE 1885a, 73.

    4. (Part. en función de adj.). Ahuecado. “Raro, ralo, arroa, uanditua ” Lar. 5. hurhantu (Foix ap. Lh). (Sust.). Hidropesía.

    Sinonimoak (Adorez sinonimoen hiztegia)

    1. ik. harrotu.
    2. ik. urez hanpatu

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es (1) da/du ad. [uretan edo bustita egoteagatik] hinchar(se), agrandar(se) (2) da/du ad. (hed.) envanecer(se), engreír(se), ensoberbecer(se)
    • fr (1) da/du ad. [uretan edo bustita egoteagatik] (se) gonfler, (s’)enfler (2) da/du ad. (hed.) (s’)enorgueillir, (se) targuer, (se) vanter
    • en (1)  da/du ad. to swell [usually sth that has been in water] (2) da/du ad. to become haughty/proud
    • port (1) inchar-se (2) envaidecer-se

    Testuinguruan

    Ez al zarete oraindik ohartu egurrezko ziri lehorrak uhandituz gero harrobirik gogorrena leher lezakeela? [Absurdoko kontuak, Patxi Zabaleta, Pamiela, 2013]

    Hurrengo goizean, su-hiltzaileek atera zuten motorra ibaitik; uhanditurik zetorren ibaia, azken euriteak zirela eta. [Hauts bihurtu zineten, Juan Kruz Igerabide, Alberdania, 2005]

     
  • Maite 10:02 pm on 2020/04/05 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uhartedi 

    iz. Uharte multzoa. Ik. artxipelago. Kanaria uharteak Ozeano Atlantikoko uhartedietako bat dira. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ugartedi. Archipiélago. Cf. Bera EEs 1915, 169: “Ugartediko [= ‘de Oceanía’] ugarte aundienak zein dire?”. v. uharteri.

    [Ugarte] ok aunitz direnean orduan ugartedia deritza. Bera EEs 1915, 167. Iguzkipean ugartedia. Ldi BB 138.

    Sinonimoak

    iz. [artxipelagoa]: artxipelago

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es iz. archipiélago
    • en iz. archipelago
    • fr iz. archipel
    • port iz. arquipélago

    Testuinguruan

    Imajinatu uhartedi bat, milaka lur zati txikiz osatua, itsasoaren erdian. Berria, 2011-02-22, «Koloreen transmisioa», BEÑAT GAZTELUMENDI [Kultura]

     
  • Maite 10:40 pm on 2019/11/07 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uztondo 

    iz. 1 iz. Garia ebaki den soroa. Ik. galondo. Uztondoan arbia erein dugu. 2 iz. Uzta bildu ondoren lurrean gelditzen den zurtoin hondakina. Nekazariek uztondoa baimenik gabe erretzen dutenean gertatzen dira suteak, batez ere. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    (B ap. A e Izeta BHizt2 ). “Rastrojera, terreno en que se ha segado el trigo. Uztondoan arbia erin dugu, hemos sembrado el nabo en la rastrojera” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A. Erria orduan Aigitoko mugapean alde orotara barreiatu zan, lastoaren orde uztondoak biltzeko. Ol Ex 5, 12 (BiblE soroetan lasto bila).
    Sinonimoak: iz.
    [galondoa]: galondo, ibintze Naf., kizki g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. rastrojo (2) iz. rastrojera, terreno en rastrojo
    fr iz. chaume
    en iz. stubble
    port iz. restolho sm

    Uztondoan arbia erein dugu. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    uztondo (Argazkia: manuel m. v., Flickr,CC)

     

     
  • Maite 11:23 pm on 2019/08/25 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ustekabean 

    iz. 1 adb. Espero izan gabe. Udazkenean, hau ere ustekabean, H. Gavel jauna galdu dugu. Ustekabean hartu gaitu haren heriotzak. Egun hura ustekabean etor ez dakizuen. 2 adb. Oharkabean. Ez dakigu ustekabean ala berariaz egin zuen. Askotan hutsak egiten ditugu ustekabean eta oharkabean. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [ustekabean]: oharkabe, oharkabean, ezustean, ustekabez, ustekabe, ustekaberik, otoz otoan. Ant. nahita, berariaz.
    [ustekabean]: bat-batean, itsumustuan, mementoan, tupustean, ziplo

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. por sorpresa, de repente, de manera imprevista; por arte de birlibirloque, (como) por arte de magia (2) adb. involuntariamente, sin querer; inadvertidamente; accidentalmente
    fr (1) adb. au dépourvu, soudain, tout à coup (2) adb. par inadvertance
    en (1) adb. by surprise, unexpectedly (3) adb. [ohartu gabe] inadvertently, unintentionally
    port (1) adb. por surpresa, de repente (2) adb. involuntariamente, inadvertidamente; por engano

    Ustekabean harrapatu gaitu  (Elhuyar hiztegia)

    ustekabean (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:28 pm on 2019/07/08 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uholde 

    iz. 1 iz. Eurite handiaren ondorioz, ibaiek gainez egitea eta lur eremuak urez estaltzea. Ik. uraldi. Euri-jasa jaitsi zen, uholdeak etorri ziren, haizeek erauntsi eta etxe hari eraso zioten. Uholdeak bezala etorriko dira gaitz guztiak zuen gainera. Uholdeak eraginiko kalteak. Gure mendi eta herriak odol horren uholdeaz itoak genituen. || Uholde handia: Bibliak dioenez, Noeren garaian gertatu zen uholdea, mundu osoa estali zuena. 2 iz. Irud. Negar uholdeak. Laugarren mendean, iparraldeko uholde hark kristau herria eta erromatarren inperioa estali zituen. Hortik etorkinen lehen uholde gaitza. . (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [eurite guztiz handia]: uraldi, pesia Ipar., zoperna Ipar., uralde Ipar., ufal Bizk., uriola Bizk., dilubio zah., tulubio Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. inundación, anegamiento, anegación (2) iz. lluvia torrencial; aguacero (3) iz. (hed.) oleada
    fr (1) iz. inondation, crue (2) iz. déluge (3) iz. (hed.) vague, remous
    en (1) iz. flood (2) iz. [euri-jasa] torrential rain, downpour (3) iz. (hed.) wave, torrent, surge
    port (1) iz. inundação, alagamento (2) aguaceiro

    Tafallako ipar eta heagoaldeko sarrera-irteerak blokeatuta gelditu dira uholdeekin (Berria.eus, 2019-07-08)

    uholde (Argazkia: @dominguez_jdm, Twitter)

     
  • Maite 7:54 pm on 2019/06/23 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ugerdo 

    adj. Bizk. Zikina. Bizar zikin, ile luze, ugerdo, koipetsua. Txanpon ugerdo batzuengatik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ugerdo (V-ger-ple ap. EI 171).

    Sucio. Eskeko agure bat, bizar zikin, ule luze, ugerdo koipatsu bat. Erkiag BatB 114. Txanpon ugerdo batzukaitik. Ib. 182. Atenasko filosofo ugerdo au (Diojenes) barregarria genduan benetan. EgutAr 13-10-1957 (ap. DRA). Roñoso, herrumbroso. Farol ugerdo batean eukiten zituan. Erkiag BatB 40.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [zikina]: likits, lohi, satsu, urde, zikin, zikintsu Ipar., enas Heg., txerri Heg., ugertsu Bizk., zerri Ipar./Naf., endes Zub., teiu Zub., ahats zah., zital zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (B) sucio, -a, mugriento, -a, cochambroso, -a
    fr izond. sale, crasseux
    en izond. filthy, grubby, dirty
    port izond. sujo(a), sebento(a), seboso(a)

    Txanpon ugerdo batzuengatik. (Hiztegi Batua)

    ugerdo (Argazkia: udit saptarshi on Unsplash, Domeinu Publikoan)

     
  • Maite 11:00 pm on 2019/01/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ufada 

    iz. g.er. Ufakoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ufada. Soplo. Nola menderatu aizearen ufada? TAg Uzt 39. Gogoko zitzaion aurpegiari ere aize-ufadaren esku-atseginka biguna. Ib. 86.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [ufakoa]: putz, alpore Ipar., bafada Ipar., ufa Ipar., ufako Ipar., lurrun Bizk., buhada g.e., buhako g.e., bafa zah., bapore zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. soplo, soplido
    fr iz. souffle
    en iz. breeze, (strong) blast
    port iz. sopro, soplido

    140 km/h orduko haize ufadak utzi ditu Gabriel ziklogenesiak Bizkaian haizelekuetan. Euria ere erruz egin du Bizkaiko kostaldean. Alerta laranja goizaldean mantenduko da bihar goizera arte.  [‘Gabriel’ ziklogenesi esplosiboa, eitb.eus]

    ufada (Argazkia: eitb.eus)

     
  • Maite 9:39 pm on 2019/01/13 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ultraeskuindar 

    adj. 1 adj. Eskuin muturrekoa. Alderdi ultraeskuindarrak. Delta izeneko talde ultraeskuindarrak bere gain hartu zuen hilketa. 2 iz. Eskuin muturreko ideologiaren aldekoa den pertsona. Han ziren komunistak, liberalak, ultraeskuindarrak (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adj./iz. (Pol.) ultraderechista
    fr adj./iz. (Pol.) d’extrême-droite, ultra
    en adj./iz. (Pol.) right-wing extremist, right-wing radical adj + n ; far-right, radical-right, extreme-right adj

    Alderdi ultraeskuindarrak hortzak erakusten ari dira.

    ultraeskuindar (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:25 pm on 2018/10/13 Permalink | Reply
    Tags: U   

    unada 

    iz. Bizk. Denboraldia, bolada. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    unada (V), unara (V-gip).

    1. Momento. “Unada, trecho, temporada, época (V)” A Apend. “Unara baten, de una…” Iz ArOñ. Nork gogaitu unada luze-samar batez, nork asper-usaiñik zati baten izan. Erkiag Arran 10. Goiz erdian nai goiz beranduan, etxeko sukaldera eltzen zan, amaren alde-unadak zelatean zainduaz. Erkiag BatB 25. Au eztizko unada! / Bakartade / zoragarrian nago. Egieder UrreB 159.

    2. (A DBols), uneda. Tramo, espacio; paraje. “Espacio vacío” A DBols. Bultzadaka eroan dau mutilla serbitzuko ateraiño, eta an egotzi dau malladiko unadan, eta atea arrapaladan itxi. Erkiag BatB 157. Ubideti Ipiñeburu bitartean, orraitio, bidarlo luze bildurgarrie eukien […] lapurrentzako leku berebizikoa. Unada bildurgarri ori atzean itxite […]. Akes Ipiñ 11. Baserri oneen mendi-unedatan troka edo kabiak zabaltzen dira. Eta uneda onetan, zugazti asko. EgutAr 13-5-1962 (ap. DRA).

    Pasaje (de un libro). Irakurrita arrast egindako idaztitxu orren uneda guztiak gomuteratu biar baneukez. EEs 1923, 162.

    3. unara (V-gip), unaa (V-gip). “Unáatxo bat, unária, unáa bat […] un trozo o porción” Iz ArOñ.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [denboraldia]: aldikada, bolada, denboraldi, unekada Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) espacio de tiempo; temporada
    fr iz. saison, période
    en iz. season; period
    port iz. temporada

    Amurrioko baso publikoen Antolamendu Planean proposatutako bioaniztasunaren hedapenerako jarraibideak kontuan izanda, hiru unadetan banatutako 4,95 hektareatan landatuko den espeziea tulipa arbola (Liriodendron tulipifera) izango da, ekoizpen eta babes funtzio mistoa duen espeziea. [Amurrioko Udalak 10,24 baso hektarea birlandatuko ditu, Aiaraldea.eus (2018-10-13)]

    unada (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:00 pm on 2018/09/28 Permalink | Reply
    Tags: U   

    unadura 

    iz. Ipar. Nekea, akitzea. Ik. akidura. Egiptorainoko bide luzeak emanen dien unadura. Bideko unadurak oro ahantziak ziren orain. Jainkoaren zerbitzuan unadurarik baizen sentitzen ez duzunean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    unadura (-nh- L, BN ap. A; -nh- SP, Urt I 305, Dv, H), onadura (-nh- Ht VocGr, Arch VocGr).

    Cansancio, fatiga; tedio, hastío. “Lassitude” SP. “Ennui” Ht VocGr. “Ennui, fatigue” Dv. “Fatigue, lassitude, proprement sentiment de fatigue, de lassitude” H. “Tedio, hastío” A. Tr. Documentado en autores septentrionales no suletinos. La forma onhadura se encuentra en JesBihD y en un ej. de Herria.

    Unhadura, tristezia eta nekhadura molde guziez zapatua. SP Phil 196 (He 198 lazeria). Arima hek ongia egiten dute hain espirituzko unhadura handirekin, non edertasun guzia edekiten baiterauezate bere exerzizio onei. Ib. 29 (He 28 desgosturekiñ eta ispirituko uzkurtasunekiñ). Unhaduraz printaderetan. Mong 587 (595 unhadurik primaderetan). Gorputz herbal hau dakarkegiño, eziñ gaitezke […] bizi dolorarik edo unhadurarik gabe. Ch I 22, 5. Konsolazione eztiak gure onhaduren arinzeko. JesBihD 6. Desgustuaren edo unhaduraren lehenbiziko tentamenduari amor ematen diot. Mih 114. Unhadura ta gauza guziezko desgustu bat jabetzen da arima hazkar hartaz. Dh 480. Bidea nola zen luze, horlatan unhagarri; / unhadura ebitatzeko […]. Gy 146. Eta, gehiago dena, unhadurak, bethi aintzina yuanez, emaiten ditu ezin urrunago yuanezko estatuan [bideranteak]. He Gudu (1827), 194. Egun guzietako ogiaren irabazteko jasan behar diren unhadurak. Lap 49 (V 27). Esiptorainoko bide luzeak emanen dioten unhadura. Jnn SBi 18. Heien semeak hartu behar zituen unhadura eta lanengatik. Ib. 165. Zer pil pil goxoa bihotzean! Bideko unhadura eta gal-menak, oro ahantziak ziren orai han. Barb Sup 165. Beren onhadurak ahantzi dituzte lanak despeitu bezain laster krepa goxo eta champaña on bati esker. Herr 28-8-1958, 2. v. tbn. Zerb Azk 45. Unhadura: Hb Egia 102.

    “Besoan unhadura bat badut, j’ai au bras une sorte de lassitude” H.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [nekea]: ahitze, neke, akidura Ipar., iraungidura Ipar., abaildura g.e., anu g.e., neketasun g.e., hagoadura Ipar. g.e., nekadura Ipar. g.e., ahidura Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) cansancio, fatiga (2) iz. (Ipar.) fastidio, tedio, hastío
    fr (1) iz. (Ipar.) fatigue, épuisement, exténuation (2) iz. (Ipar.) ennui, découragement
    en (1) iz. [nekea] tiredness, fatigue, exhaustion (2) iz. [gogaitasuna] boredom
    port (1) iz. cansaço, fadiga (2) chatice, tédio, fastio

    Hala ere, berehala lokartu nintzen, azken asteko unadura guztia batera etorrita. [Mailuaren odola, Aingeru Epaltza (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    unadura (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 5:32 pm on 2018/08/07 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urrumatu 

    ad. urrumatu, urruma/urrumatu, urrumatzen 1 du ad. Usoak bere lagunari urruma eginez txera erakutsi. 2 du ad. Urruma gisako hotsak eginez (haurra) lokarrarazi. Amona zaharra, haurtxo bat urrumatzen ari dela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    urrumatu (T-L).

    Arrullar. “Roucouler” T-L. Kabi beroan ume maiteak / laztantzen ditu uso txit garbiak; / Eliz-gañean urrumatzen du… A. Olano ZArg 1925, 523. Txoriak kabi-egiten / alkar urrumatuz. Jaukol Egan 1950 (2), 13.

    (Fig.). Eta burua yaubearen bular-gaiñean ezarrita, eskalearen zurrungak urrumaturiko bera ere lotan asten zan. Agur 30-10-1970, 4.

    Sinonimoak: ad.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. urruma egin.
    2. orro egin, marruma egin.
    3. kexatu, auhendatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. arrullar (2) du ad. (hed.) arrullar, adormecer
    fr (1) du ad. roucouler, ronronner (2) du ad. (hed.) bercer en chantant
    en (1) du ad. [usoak] to coo (2) du ad. [lokarrarazi] to lull to sleep
    port (1) vtr arrulhar, arrular (2) du ad. (hed.) adormecer

    Asko kostatu zitzaion unibertsitatearen mekanikara egokitzea. Ez zegoen batere eroso zorroztasun akademiko eta unibertsitateko arauekin. Zorionez, Manuel González Portillak eta Jose Mari Garmendiak babestu egin zuten eta, beren erara, urrumatu egin zuten; izan ere, Txemak sekula ez zuen curriculum akademikoen berezko logikaren gaineko interesik izan, ez eta erakunde intrigetan ere. Nire ustez, burutsu bereziegia zen, unibertsitateko ohiko irakasle bilakatzeko. [In memoriam:Txema Larrea, Alfonso Unceta (EHUko Campusa, 2018/08/07)]

    urrumatu (Argazkia: ellahoy.es)

     
  • Maite 8:59 pm on 2018/07/11 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urpekari 

    iz.  Ur azpian, kirolari gisa edo lanbidez, aritzen den murgilaria. Ik. itsaspekari. Gaur egun, urpekari gehienek helio-oxigeno nahastea erabiltzen dute nitrogeno-oxigeno nahastearen ordez. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    urpekari (Dv). Buceador. “Plongeur” Dv. Urpekari edo buzoa igota. Anab Poli 18.

    Sinonimoak: iz.

        [murgilaria]: eskafandrari, murgilari, buzo g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. submarinista; buzo
    fr iz. plongeur, -euse ; scaphandrier
    en iz. scuba-diver
    port iz. escafandrista

    Urpekari batek marrazo bat filmatu zuen itsasoaren erdian. (Elhuyar Hiztegia)

    urpekari (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:50 pm on 2018/05/10 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urrats 

    iz.  1 iz. Ibiltzean, oin bat altxatzea, aurreratzea eta berriro lurrean uztea. Ik. pauso; oinkada. Urratsez urrats etorri. Urrats bat ezin egin biziki nekez baizik. Bi urrats egin ondoan gelditu zen. Azken urratsa egin baino lehen. Urrats bat gibelerat egin. Urrats txikiak, xeheak. Gizona bazihoan urratsa luzatuz. Urrats batzuk entzun zituen. Jauna, gida itzazu, arren, ene urratsak. Erraldoi urratsak.

    2 iz. Irud. Leheneko urrats makurretan abiatu zen. Oi ondikozko zango, urrats gaiztoetan ibili zaretenak! Larramendiren urratsetan datoz Mendiburu, Basterretxea eta Ubillos. Bere gisara eta moldera, ez inoren urratsen ondotik, egin dituelako beti itzulpenak. Jaun hura bere sareetara biltzeko egin zituen urrats eta jukutriak.

    3 iz. Urratsen segida; ibiltzea edo ibiltzeko era. Beti urrats berean doa. Mahaiz mahai dabil emakumea, etxekoandre handi baten urratsean. Barraskiloaren urratsean goaz. Idiek ere segitzen dute nagusia urrats onean. Urrats bizia. Oinez bihurtzen dira eta urrats geldian. Adinak urritua zion urratsa. Orain arte ez zen gehiegizko urratsik egin bide honetatik.

    4 iz. Urrats bakoitzean egiten den bitartea. Hiru urrats aurrerago. Harrixuria Urtebitik hogei urratsetan da. Jerusalemeko murruetarik zenbait urratsetara. Batetik bestera uzten da hiru urratseko hutsarte bat. Hamar urrats luze da eta beste hainbeste gora. || Irud. Ez dela urrats bat baizik bizitik heriotzara.

    5 iz. Mailaka edo zatika egiten den zerbaiten zati bakoitza. Literatura kritikan urratsez urrats eta mailaz maila beharko dugu ibili. Denbora txikian urrats handiegiak egitera behartu omen dugu. Behar dugun batasun hori, lehen urratsetan behintzat, euskara idatziarena da. Hurrengo urratsa hizkuntzalarien esku gelditu zen.

    urrats egin Ibili. Eta hargatik, ilkitzen naizenean plazara, urrats egiten dut gizon triste baten gisara.

    (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [oinkada]: hinka, oinkada Heg., pauso Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. paso (2) iz. (hed.) (askotan pl.) paso, huella (3) iz. (hed.) paso, fase (4) iz. paso, marcha (5) iz. (Kir.) [saskibaloian] (pl.) pasos
    fr (1) iz. pas (2) iz. (hed.) trace, vestige (3) iz. (hed.) pas, étape, phase
    en (1) iz. step, pace (2) iz. (hed.) footstep (3) iz. (hed.) step, stage
    port (1) iz. passo (2) iz. (hed.) rastro, rasto (3) iz. (hed.)  fase

    Baina noan baratx eta urratsez urrats. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    urrats (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2018/04/18 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urmael 

    iz.  Aintzira txikia; bereziki, parke edo lorategietako urtegia, askotan barandaz eta apaingarriz hornitua dagoena. Urmaeleko hondo harritsua. Urmaelaren karelean jesarrita. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    urmael (L, BN-lab; Hb ap. Lh), urmail, urmale. Ref.: A; EAEL 119.

    1. Laguna, charca; estanque. Hegalak eta ezkatak dituzten guziak, nahiz itsasoan, nahiz hibaietan eta ur-maeletan, janen ditutzue. Dv Lev 11, 9 (Ur putzu). Jenesaretheko ur-maelaren aldean. Dv Lc 5, 1 (Lç lak, He lakhu, TB ur handi, Ol, IBe aintzira, Ker zingira). Zalduko gaztelua, bere ur-mael edo naza xumearekin. Leon GH 1923, 529. Egazti aundi zangaluzeak, urmaeletik aterata, egaz erraiñu egiten du legorrean. ‘Des étangs’. Or Mi 118. Baratz erdi-erdijan berebixiko urmael eder bat eban, mueta askotako arrañez betia. Otx 133. Mutilko biurriak urmaelean arri-konkorra jaurtitzen. TAg Uzt 129. Urmael txiki borobil bat dut aurrean. Txill Let 22. Leizaren ur-maila bezala, erdirat botatzen diozularik harria. SoEg Herr 28-7-1960, 1. Ta zoriona / gaiñezka / bularreko zure / urmael garbian. Gand Elorri 138s. Ango ur-erreten aundia ta ango urmael (estanque) ugariak ikusgarriak omen ziran. Zait Plat 13. Urmaelean ozkak sortu. Erkiag BatB 111. Baratzearen erdian ur-mahel pollit bat. GH 1973, 251. Goroldio orlegiz inguratutako urmaelez iantzia. “Stagna uirentia”. Ibiñ Virgil 108. Igela hasarreturik ere, ur-maleari ez zaio inporta. EZBB II 13.

    2. “Eau stagnante, eau qui semble sans mouvement dans les parties profondes des petites rivières” Dv.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [aintzira txikia]: naza Ipar., umantzi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. estanque, laguna; [arrainentzat] piscina (2) iz. charca, balsa; alberca; remanso
    fr iz. lagune, étang, marée, mare
    en iz. pool, pond; lagoon
    port (1) tanque, reservatório (2) açude, poça; alverca; remanso

    Beherago urmael bat zegoen, aingira-belarrez estalia, zeren hori, bestetik, ez da batere bitxia Errusiako lurjabeen lorategi ingelesetan. [Arima hilak, Nikolai Gogol / Jose Morales (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    urmael (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:32 pm on 2018/04/16 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uzkurtasun 

    iz.  Atsegina ez den egoera batean atzera egiteko gogoa. Ik. atzerakuntza. Ohetik ilkitzeko uzkurtasuna garaitu. Gogoaren epeltasun, urritasun edo uzkurtasun bat. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    uzkurtasun (V, G, AN ap. A; Dv, H), uskurtasun.

    1. Pusilanimidad, falta de ánimo y de brío, retraimiento, desgana. “État d’une personne retenue par manque naturel de hardiesse ou par toute cause qui l’intimide” Dv. “État, dispositon d’une personne qui répugne à, hésite à, ne se prête que malgré sui à” H. “Rémora, retraimiento” A. v. uzkurdura, uzkurkeria, uzkurreria.

    Agertu zuen haren manuen alderat, aitzinagoko uzkurtasunaren orde, lehiarik khartsuena. Lg I 211. [Kofesatzearen] gainean sentituko ditutzun uzkurtasunak arthoski gudukatzen ditutzularik. Dh 511. Ohetik ilkhitzeko uzkurtasuna garaitzekotzat. Ib. 48. Gogoaren epeltasun, urritasun eta uzkurtasun bat, nekea igui eragiten diguna. Gco II 74. Hortik heldu da maiz asmuka hari behar baita irakurtzailea, eta ardura dudazka bezala, eta bethi uzkurtasunekin eta herabeki. MarIl VIII. Eta zarzaroan onela jarri zala esaten uzkurtasun edo lotsa-antz bat zeukalako, bost illabete ezkutuan egin zituen [Isabelek]. Lard 362. Jaunaren esanera Gedeon osotoro jarririk, eta uzkurtasun guzia utzirik, prestatu zan, irureun gizonekin etsaiari erasotzeko. Ib. 129. Uzkurtasun-antz bat erakusten zuten, beren begiakin ikusi gabe, osotoro sinisteko. Ib. 470. Orduan asi zitzaion Jenobeba […] esnea jatzitzen, eta abereak batere uzkurtasun gabe kalabaz aiek esnez betetzen utzi zion. Arr GB 45. Baña beren uskurtasun eta ez nai guziak gatik ere, Maisu jainkozkoak bere lana aurrera darama, guziai oñak garbitu arte. Arr CDoc 225 (ap. Zait EG 1958, 394). Bazuten behin uzkurtasun bat, lehen aldiko aphez bat ikhustearekin. Prop 1899, 133. Errepikatu baititu, trabarik ez uzkurtasunik gabe, zeru lurren Erregiñaren laudorioak. Prop 1906, 133. Holako gure gizon haundiaz oroitu gira azkenian, uzkurtasuna inarrosirik. Yuan den urrian ospatu dugu Iruñen haren izena. Zub 34. Bainan gogoan harrazu uzkurtasun hori galdu behar duzula, besteak bezenbat bazirela. JEtchep 94. “Egi-billa” taldeak uzkurtasun guzien gaiñetik lanari ekin dio. Lab Agur 20-1-1973 (ap. DRA). v. tbn. Mih 89.

    2. “(B), encogimiento” A.

    3. “(AN), melancolía” A.

    Sinonimoak: iz.
    [uzkurtasun] : uzkurdura, atzerakuntza, adore gabezi. Ant. animo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cobardía; timidez, retraimiento; renuencia
    fr iz. crainte, répugnance
    en iz. shyness, reluctance, cowardice
    port iz. covardia; timidez, retraimento

    Amak ere ez zuen uzkurtasun hura atsegin. [Ihes betea, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    uzkurtasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:49 pm on 2018/03/27 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uxartu 

    ad. uxartu, uxar, uxartzen du ad. g.er. Uxarrean jardun. Ik. induskatu; iraulkatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    uxartu (G ap. A), uxarratu (G-nav ap. Ond Bac), uxerratu (G-nav ap. Iz Als), ixurtu (V-gip ap. Elexp Berg), usarraatu (V-gip ap Iz ArOñ).

    “Revolcarse, hocicar” A. “Hozar. […] Txarrixa ixurrian dabill, ixurtu ein ddau” Elexp Berg. Oiu miñez zuregana mintzoa yasoko dute, autsez beren buruak estalirik eta autsetan uxarturik. Ol Ez 27, 30 (BiblE eta lurrean iraulkatuko). (Uso fig.). Bialdu ditut noizbait kezka txar guziak / nere barrena uxartzen / aspaldi asiak. J. Mujika in Onaind MEOE 846s.

    Sinonimoak: ad.

        [induskatu]: aztarrikatu, haztakatu, induskatu, muturkatu, musurikatu Ipar., kafatu g.e., aztertu Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (G) hozar
    fr fouir avec le museau loc, (familier) fouiner avec le museau loc v
    en rout, root vtr

    Txerriak uxartzen ari ziren simaurtegi bat zeharkatu behar izan genuen, eta erne ibili ginen botak simaurretan ez sartzeko.  [Kriseiluaren argipean, Anxel Fole / Josemari Navascues (Alberdania-Elkar, 2010)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    uxartu (Argazkia: dbellota.net)

     
  • Maite 7:34 pm on 2017/12/15 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ume-maite 

    adj. Umezalea.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    UME-MAITE. Amante de los niños, aficionado a los niños. “Umemaitea (V-gip, G-azp), haurkina da (BN-arb)” Gte Erd 192. v. UME-LAZTAN.

    Sinonimoak: adj.
    [ume-maite]adj. haurzale, umezale (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. niñero, -a
    fr qui apprécie les enfants
    en fond of children adj
    port adj menineiro(a)

    Aita ume-maitia zan. (Xebastian Lizaso)

     
  • Maite 11:01 pm on 2017/09/09 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urakan 

    iz.  Haize guztiz indartsuko ekaitza. Ik. tifoi; zikloi. 2005ean Katrina urakanak AEBko Atlantikoko kostaldea gogor jo zuen eta hondamendi handia eragin zuen Louisiana, Mississippi eta Alabama estatuetan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    urakan (AN-egüés-ilzarb; Lar), urajan, urekan (AN-olza), uakana (V-m). Ref.: Bon-Ond 137; A (uakana).

    Huracán. Larramendi lo hace derivar de urak han o urak jan, por lo que tiene un cierto uso en el ambiente de los Juegos Florales. Aspaldi arrapatu zion urajanak bere burutik munduko korua. Otag EE 1881b, 59. Obedituaz urakan aldun, zemuiezgarriren bultzada bortxariari. Otag EE 1882c, 480. Urakan gogorrak bere bultzada izugarriyarekin arbola bat makurtzen duen antzera. Etxeg EE 1885b, 371. Urakan gogorrak oi dauz zugatzak ausi. AB AmaE 112. Gizon ta ontzi irunsten / daben urakana. Azc PB 274.

    udakan (G-to). “Udakanak, las lluvias torrenciales; udakan bat, una tromba de agua” Iz To.

    Sinonimoak: iz.
    [urakana] : haize-erauntsi, erauntsi, zirimola (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Meteorol.) hurakan
    fr iz. ouragan
    en iz. hurricane
    port iz. furacão

    “Irma urakana dela eta tentsioan gaude une oro, mezurik iristen zaigun edo ez begiratzen” [Ane Castro, Urola Kostako Hitza] (Ereduzko Prosa Gaur)

    urakan (Irudia: independent.co.uk)

     
  • Maite 10:46 pm on 2017/05/08 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urruma 

    iz. 1 iz. Usoen eta usapalen kantu apal beti-batekoa. Usoak dirudite, teilatu ertzean, urruma eta jolasa, elkarren artean. Eta uso zuriek elkarri urruma egiten diote. 2 iz. Intziria; marruma. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [kurruka]: kurruka, urru g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [usoarena] arrullo (2) iz. [katuarena] ronroneo (3) iz. [abelgorriarena] bramido, mugido (4) iz. grito, chillido
    fr (1) iz. [usoarena] roucoulement (2) iz. [katuarena] ronronnement, ronron (3) iz. [abelgorriarena] mugissement, meuglement, beuglement (4) iz. cri, glapissement
    en (1) iz. [usoarena] cooing (2) iz. [katuarena] purr (3) iz. [abelgorriarena] moo; bellow (4) iz. shout, cry, yell
    port (1) iz. [usoarena] arrulho, arrulo (2) iz. [katuarena] ronrom (3) iz. [abelgorriarena] bramido, mugido (4) iz. grito, berro

    Maite-maite egiten zion bitartean katutxo lasaiak urruma egiten zuen. [Katu kontuak, Xegun Altolagirre (xegun.eus, 2017-05-08)]

    urruma (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Inaki Agirre 11:28 pm on 2017/03/21 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uhandre 

    iz. Euproctus, Triturus eta Amphiuma espezieetako urlehortar batzuen izena. (Hiztegi Batua)

    Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa:

    iz. 1. ZOOL. Kaudatuen ordenako eta Euproctus, Triturus eta Amphiuma generoetako anfibioen izen arrunta. Urari oso lotuta bizi dira, dimorfismo sexuala dute araldian eta animalia txikiz elikatzen dira. 2. MIT. Gerritik gora emakumezkoa eta gerritik behera arraina den itsasoko ninfa. • gailurretako uhandre. T. alpestris. || uhandre marmolaire. T. marmoratus. || uhandre palmatu. T. helveticus. || uhandre piriniar. E. asper.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zool.) tritón (2) iz. (Mit.) sirena
    fr (1) iz. (Zool.) triton (2) iz. (Mit.) sirène
    en mermaid
    port (1) iz. (Zool.) tritão (2) iz. (Mit.) sereia

    Salmahaiaren atzeko sorgina azti bati aholkuak ematen ari zitzaion bi isatseko uhandreak zaintzeko; beraz Harryk, Ronek eta Hermionek itxaron egin behar izan zuten. [Harry Potter eta sorgin harria, J.K. Rowling / Iñaki Mendiguren (Elkar, 2000), Orr.: 52 ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    uhandre (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:17 pm on 2017/03/20 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urostasun 

    iz. Ipar. Dohatsutasuna, zoriontasuna. Ene iduriko, urostasunaren lehenbiziko gakoa, premiatsuena, maite duzun lan baten egitea da.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    urostasun, urustasun, urustarzun, irustasun. Felicidad. [O Birjina] hainbeste desir bero gure urustarzünaz formatü düzüna. Mercy 22. Hotan dago bizitze huntako urostasuna. CatLuz 29. Gaixtaginen biziak badirudi urusa, bainan haren urustasuna itxurazkoa da. Jaur 174. Mundu huntan ezta urustasun osorik. Gy 25. Zeen hoitan baitao bizitze huntako urustasuna eta bertzeko espeantza. Dv in BOEl 442. Sekulako gal diro / bere urostasuna. Bordel 145. Jende guzien urostasuna / eiten du karitateak. Etcham 237. Nolako urustasuna geure baitan! Hau bizitzearen zoriona! JE Ber 8. Zer urostasuna elgarri baiak eman ginituelarik! Etchebarne 96. v. tbn. GH 1966, 265.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [dohatsutasuna]: zorion, zoriontasun, dohatsutasun Ipar., ontsatasun Ipar., dohakunde g.e., dohatasun g.e., dohatsuera g.e., ditxa zah., bonur Ipar. beh., dontsutasun Bizk. g.e., bienabenturantza Heg. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) felicidad, dicha
    fr iz. (Ipar.) bonheur
    en iz. happiness
    port iz. (Ipar.) felicidade, fortuna

    Nolako urustasuna geure baitan! Hau bizitzearen zoriona! JE Ber 8 (Orotariko Euskal Hiztegia)

    urostasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:49 pm on 2017/03/14 Permalink | Reply
    Tags: U   

    upategi 

    iz. Upeltegia. Jendeak nahi duena esango du, baina, ardo kontuetan, upategi klasikoak nahiago. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [upeltegia]: soto, upeltegi, bodega Heg. beh., xai Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es lugar donde se hallan las cubas; bodega; tonelería
    fr chai
    en (wine) cellar
    port adega, tanoaria

    Jendeak nahi duena esango dik, baina, ardo kontuetan, upategi klasikoak nahiago. [Gezurrak, gezurrak, gezurrak, Iban Zaldua (Erein, 2001) (Ereduzko Prosa Gaur)]

    upategi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:06 pm on 2017/03/09 Permalink | Reply
    Tags: U   

    umatu 

    ad. 1. du Ipar. Jipoitu. Bi soldaduk umatu eta eho zuten. 2. da ad. Umea(k) egin. Udaberrian edo udazkenean umatzen diren behiek udan umatzen direnek baino esne gehiago ematen dute. Ardi guztiak umatu zaizkigu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [bigundu]: Ipar.beratu, bigundu, guritu, leundu, samurtu, uxtertu Ipar., beraztu Ipar./Naf., mardotu Zub., labaindu Bizk. g.e.
        [umea egin]: erdi, erditu, haur egin, umea egin, seina egin Bizk., haurgin Gip., emerditu g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. [jipoitu] (Ipar.) apalear, sacudir, golpear (2) du ad. Ik. umotu (3) da ad. engendrar, procrear; parir (4) da/du ad. (batez ere Ipar.) ablandar(se), reblandecer(se)
    fr (1) du ad. [jipoitu] (Ipar.) battre, moudre (2) da ad. engendrer, procréer ; mettre bas (3) da/du ad. (batez ere Ipar.) (se) ramollir
    en (1) du ad. [jipoitu] to beat, to thrash, to hit (2) da ad. [umedun gertatu] to become pregnant; to procreate, to reproduce; to give birth (3) da/du ad. [bigundu] to soften
    port (1) du ad. [jipoitu] (Ipar.) espancar, apalear (2) du ad. Ik. umotu (3) da ad. e engendrar, gerar; parir (4) da/du ad. (batez ere Ipar.) abrandar-se, amolecer

    Alde batetik zenbait hegazti urtar daude, esate baterako, ubarroi handia, murgil handia, eta txilinporta txikia. Lehenengoak ez du gure artean kumatzen, baina sarri ikusiko dugu gure kostaldean, erreketan eta hezeguneetan. Murgil handia eta txilinporta txikia, berriz, podizepiformeen taldekoak dira eta Euskal Herriko hezegune gehienetan ikusi daitezke. Bikote gutxi batzuek, gainera, kumatu ere egiten dute Euskal Herrian. [Zazpi txori-espezie berri argitaratu ditugu: txilinporta, sai zuria, mokozabala, zikoina,…,  (Txoriak.eus, 2017-2-27)]

    umatu (Argazkia: Txoriak.eus)

     
    • asarasua 7:43 am on 2017/03/10 Permalink

      Eskerrik asko berba hori jasotzearren. Uste nuen nahiko erabilera arruntekoa zela (hala darabilt nik, fakultatean ikasi genuenetik, Biologia fakultateko irakasleren bati jasota: Txurruka? Altonaga? Elosegi?), baina egunotan konturatu naiz ezetz, jende askok ez duela ezagutzen. Niretzat ere ikasbidea izan da zure aukeraketa hori, “kumatu”ren aditz erregimen zuzena ikasteko balio izan didalako. “Kumatu dira” eta ez “kumatu dute”, orain arte erabiltzen nuen moduan. Hori bai, oraingoz jarraituko dut “kumatu” erabiltzen, eta ez “umatu”, niretzat animaliek “kumak” (kumeak) izaten dituztelako, eta ez “umeak”. 😉

      Mila esker!

    • Maite 9:59 pm on 2017/03/10 Permalink

      Eskerrik asko zuri! Joango gara ziur Txoriak.eus-etik gehiago ikasten… 🙂

  • Maite 9:28 pm on 2017/01/12 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ukitze 

     iz. ukitu aditzari dagokion ekintza. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. zah.

        [ukitua]: hunki, hunkimendu, uki, ukiera, ukipen, ukitu, ukimen g.e., hazka zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) z. tocamiento; contacto (2) iz. (Mat.) tangencia
    fr tact, contact, toucher
    en (undesired) molestation n
    port tocamento

    Bi mutili «ukitze desegokiak» egin zizkiola frogatutzat jota, elizak hiru urterako kargugabetu du Juan Kruz Mendizabal apaiza. [Elizaren iluntasuneanAinhoa Oiartzabal Azketa (Berria.eus, 2017-01-12)]

     
  • Maite 11:43 pm on 2016/11/10 Permalink | Reply
    Tags: U   

    upealako 

    izlg. Neurriz gainekoa. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    upealako. v. UPA LAKO(s.v. 1 upa).

    UPA LAKO. a) “Exorbitante, litm., como un tonel” DRA. Amaikatxu bider damutu yakon eskopetarik ez ekartea! Upielako erbiak ez ebazan ba ondo-ondotxutik atara? Bilbao IpuiB 134. Orain arte amerikatarrak bakarrik jaurtiten ebezan upielako nabarmenkeriak. EgutAr 9-10-1959 (ap. DRA). Orretara ateraten dan diruagaz, upielako kamiño zabalak eiten dira. Ib. 13-9-1960 (ap. DRA). Gitxi au naiko izan da upielako fama artzeko. Ib. 24-4-1962 (ap. DRA).

    b) “Upea lakoa, oscuro” A Apend.

    Sinonimoak: izlg.
    [upealako] : gehiegizko, gehiegi, neurriz gaineko (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es exorbitante
    fr exorbitant 
    en exorbitant
    port exorbitante

    Gutxi hau nahiko izan da upealako fama hartzeko. Orotariko Euskal Hiztegia [mold.]

    upealako (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:11 pm on 2016/07/21 Permalink | Reply
    Tags: U   

    upeltegi 

    iz. Sotoa, upategia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    upategi (V, G-to; Lar, Hb ap. Lh, Dv (V, G), H), upetegi (Añ), upatei (V-gip), iputei (V-gip). Ref. A; Iz ArOñ (upatei); Elexp Berg (upatei, iputei).

    Bodega” Lar y Añ. “Cantina” Lar. “Cellier” Dv. “Chai, cave, cuverie” H. “Bodega, depósito de toneles (msOch)” A. “Iputei, ipuiteixa. […] En algunos caseríos construidos en contraterreno se llama así al local situado bajo el nivel de la cocina, al cual se arroja el estiércol de la cuadra. También se utiliza como bodega o para otros menesteres. Ald[aera] upatei, upateixa. […] Upateixa ba, satsa ero, oilluak ero, sardaua ero” Elexp Berg. Sartzen da gero [gazta] eltze edo tinaja batean eta utzi upategian. It Dial 89 (Ur upategijan; Dv xaian, Ip zederian). Erriojako upategiak. Azc PB 79. Sartu zirean guztiak ontziaren upategian (bodega). Echta Jos 119. Danak topau ebazan ondo samar [ontzian], da upategia makallaoz beterik. Ib. 265.

    Sinonimoak: iz.

        [upeltegia]: soto, upategi, bodega Heg. beh., xai Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. lugar donde se hallan las cubas; bodega
    fr iz. cave
    en iz. (wine) cellar
    port iz. adega

    Sagardotegiko upeltegi ezberdinei egin diete bisita saio bakoitzean, upel batetik bertzera. [Upel artean, Jon Abril (Berria.eus, 2006-02-11)]

    upategi (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:41 pm on 2016/05/04 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uko 

      iz. 1. Ukatzea, ezetza. Ukoan egon. 2. Zerbait edo norbaitekiko atxikimendua haustea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [ukatzea]: ez, ezetz, ezezko, ukamen, ukapen, ukatze, ukazio, errefus Ipar., ukaera g.e., arnegu Ipar. g.e., arnegamendu Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. negación, negativa (2) iz. renuncia (3) iz. no, negativa
    fr (1) iz. négation, négative (2) iz. renoncement (3) iz. refus, négative
    en (1) iz. denial, refusal, negation (2) iz. resignation (3) iz. denial, no
    port (1) iz. negação (2) renúncia (3) nãoo

    Danteren bertso-lerro bat aipatzean, (che fece per viltade il gran rifiuto: hau da, «koldarkeriaz uko handia eman zuena»), Kavafisek per viltade ezabatu zuen. [Uko handia, anjel Erro (Jira, 2016-05-04 )] (Berria.eus)

     
  • Maite 9:30 am on 2016/04/24 Permalink | Reply
    Tags: U   

    pagadi 

    iz. Pagoz osatutako basoa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    pagadi (V, G; Lar, H (+ ph-)), pagadoi (H (+ ph-)), pagadui (V-ger-ple-gip; Zam Voc), pagadei (V-gip), pagari (V-gip, G-azp), pagai (V-gip), pagodi (V-ger, L), pagodei, pagori (BN-baig), pagoi (V-gip), bagadi (AN-ulz, B), bagadoi (S, R; ZMoso 68), bagodi (L-ain), fagadi (BN; SP, Lar, Dv, H), fagadoi (BN; Dv, H), fagodi (Arch ms. ap. DRA), fagodri (BN-baig). Ref.: A (pagadi, pagodi, pagori, bagadi, bagodi, fagadi, fagodri); Lh (pagodi); Lrq (bagardoi [oxít.]); Iz ArOñ (pagádui), UrrAnz (págadeixa), Als, Ulz (bagadi); Etxba Eib; Elexp Berg; Izeta BHizt2 (bagadi).

    Hayedo. “Hayal” Lar. Pagari-gastañarikoa da guztietan oberena [iturria]. Izt C 86. Bagadoi anitx. Mdg 130. Pagadietako bide itzaletan gora. Ag G 133 (AL 141 pagodi). Non ditut nere arizti ta pagadi ederrak? Mok 14. Borda gaineko pagodi hartarat. Zub 75. Pagadi baten babesean. TAg Uzt 254. Bazter-gabeko pagadiak. Munita 55. Pagodeietan usuak urru. BEnb NereA 40. Pagadui eder guztiek. Akes Ipiñ 25 (24 pagadi). Pagadiaren freskura. Arti in MEIG VI 182. Pagadi sarri batera maiz etortzen zan. Ibiñ Virgil 34. Sartu giñan pagadi batean. BBarand 81. Eskerrak pagadixe-eta aundixe eta gordeleku onak… Gerrika 72. v. tbn. EA Txindor 130. Ldi BB 112. Or Eus 327. SMitx Aranz 129. Etxde JJ 62. Bilbao IpuiB 154. Gand Elorri 211. Vill ib. 12. NEtx LBB 182. Uzt Sas 168. Lasa Poem 95. BasoM 65. AZink 80. Pagari: Apaol 63.

    Sinonimoak: iz./izond. Naf.

        [pagadi]: pago-baso  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. hayedo
    fr iz. hêtraie
    en  iz. beech forest
    port  iz. faial

              ZURE GORPUTZAK SUAREN KOLOREAK DITU

     

    Zure gorputzak suaren koloreak ditu

    zure ausentziak negua dakargu

                            hego haizearekin

                            pagadiak dantza dagi uso beltzak jaulkiz

                            milaka uso urgun

    zure begietan itsasoak gaua jotzen du

     Poza eta gero, Jose Luis Otamendi (Susa poesia, 1990)

     
  • Maite 4:12 pm on 2016/03/04 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urtebetetze 

    iz. Pertsona baten jaiotza-egunetik urtekopuru jakin bat iragan den eguna (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [jaiotegunaren urtemuga]: sortegun Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cumpleaños; aniversario
    fr iz. anniversaire [de naissance]
    en iz. birthday
    port iz. aniversário

    Hara, baduzu pista txiki bat nire urtebetetze egunaz oroitu nahi baduzu! [Desio izeneko tranbia, Tennessee Williams / Xabier Paya (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    urtebetetze (publicdomainpictures.net)

     
  • Maite 10:01 am on 2016/01/17 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urlo 

    iz. Lurrazaleko sakongune natural edo kokaleku artifizial batean dagoen urbildu ez oso handia, normalean iraunkorra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘urmael’)

    Sinonimoak: iz.
    [urlo] : ur bilduur geldiurmael (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es remanso
    fr nappe d’eau dormante
    en stagnant water


    ANTSIEN OHARRAK -1

    Desioaren protozooa esperantzaren urlo berdean bizi da.

    Protozooaren desioa esperantzaren urlo berdean bizi da.

    Urlo berdeko protozooa desioaren esperantzan bizi da.

    Protozooaren esperantza desioaren urlo berdean bizi da.

    Urlo berdeko protozooa esperantzaren desioan bizi da.

    Esperantzaren protozooa desioaren urlo berdean bizi da.

    Azalaren kodea, Miren Agur Meabe (Susa poesia, 2000)

     
  • Maite 2:16 pm on 2015/09/23 Permalink | Reply
    Tags: U   

    udatzen 

    iz. Lau urtaroetatik hirugarrena. Ipar hemisferioan, iraileko ekinoziotik abenduko solstiziora hedatzen da. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘udazken’)

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [udazkena]: udazken, udagoien Bizk., larrazken Ipar./Naf., neguantz g.e., ihartze Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [urte-sasoia] otoño (2) iz. (hed.) otoño
    fr iz. automne
    en iz. autumn, fall
    port iz. outono

    Entzun:

    Udatzen batean, basoak gorritzen ari zirelarik, antzara bat aurkitu zuen lurrean zauritua. [Gauza txikien liburua, Pako Aristi (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    udatzen (Wikimedia Commons)


    Udazken koloretan

    Udazken koloretan,
    landen lurrinak
    zeharkatuz,
    hitaz oroit
    eta higan nauk.

    Zuhaitz biluziaren
    gerizpean orpondoa,
    orbelaren hilobi,
    horiz eta gorriz
    dena lokarturik,
    dena lokarturik.

    Eskuratu hostoa
    xume bezain eder,
    hain soila bere heriotzean,
    zuhaitz guztiaren
    bizkortasunez hain betea,
    non erortze honen duintasunak
    hiri kantatzera naraman.

    Berriro zuhaitzari
    so natzaiok, kezkaturik ote?…
    joate askearen oparotasunean,
    betikotasunaren irria zirudik.
    irria zirudik.

    Gatibu naukan denborak,
    bere baitan egositako
    ametsetaz isekaz
    bailegoan.

    Udazken koloretan,
    landen lurrinak zeharkatuz,
    hitaz oroit eta higan nauk,
    hain soil hire heriotzean,
    hain xume, adiorik gabeko
    partitzean.

     
  • Maite 7:09 am on 2015/05/19 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ubeldura 

    iz. Larruazalean kolpe baten, hotz handiaren, etab.en ondorioz sortzen den kolore iluneko gunea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘ubel’)

    Sinonimoak: iz.

    [odolbildua]: odolbildu, ubel, ubeldu, ubelune, ubeluri Ipar., uspel Ipar., uspeldura Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cardenal, moradura
    fr bleu [ecchymose]
    en bruise, welt
    port (mancha) mancha-roxa

    Entzun:

    Gorputza ubeldurez josia zuten gazteek.

    ubeldura (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:06 am on 2015/05/06 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ursain 

    iz. Usina, doministikua.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ursain. v. urtzintz.

    Sinonimoak: iz.

    [doministikua]: urtzintz, usin, atija Naf., doministiku beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) estornudo
    fr iz. (Ipar.) éternuement
    en sneeze [sni:z]
    port espirro [iʃ’piRu]

    Entzun:

    Haurrak ursain handi bat egin zuen eta etxe osoan egin zuen oihartzun.

    ursain (FlickrCC, Cristina Domínguez)

     
  • Maite 7:57 am on 2015/02/05 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uf 

    interj. Norbait nekaturik, egonezinik edo asperturik dagoela adierazteko hitza. Uf! Hau da beroa! (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batuan:

    interj. (nekearen-eta adierazlea) 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. ¡uf! (voz con la que se denota cansancio, fastidio, sofocación, etc.)
    fr excl oh là là!
    en interj phew
    port excl fam ufa!

    Entzun:

    Uf, utzidazu arnasa hartzen. [Jeans-ak hozkailuan, Patxi Zubizarreta (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Uf! Hau nazka! (Elhuyar hiztegia)

    Uf! Hau da beroa!  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    uf (Pixabay, CC0 Public Domain & Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 9:06 pm on 2015/02/04 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ufa 

    ufa 1  interj. Poza adierazten duen hitza. Ufa! Zenbat gauza eder!

    ufa 2. 1. iz. (Ipar.) Ufakoa, putza. 2. izond. Hutsa. Intxaur ufak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [putza]: putz, alpore Ipar., bafada Ipar., ufako Ipar., lurrun Bizk., buhada g.e., buhako g.e., ufada g.e., bafa zah., bapore zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) interj. voz que denota alegría, alborozo (2) 1 iz. (batez ere Ipar.) soplo 2 izond. (batez ere Ipar.) vacío, -a, hueco, -a
    fr (1) interj. ouf ! (2) iz. souffle
    en (1) interj. word used to express joy, jubilation, rejoicing (2) 1 iz. puff, gust, whiff, breath 2 izond. hollow, empty

    Entzun:

    Ufa! horra katedrala, Burgoseko katedrala! [Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Eta geltokiko buruak jadanik ez zuen hitz egiten, ez zuen egiten arnasots eta ufa besterik, espaloira begira zegoen, Hubižcka maniobraburuaren bizkarretara. [Zorrotz begiratutako trenak, Bohumil Hrabal / Fernando Rey (Alberdania-Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Gau batez, marmitakoa afaltzen ari ginela – edo porrusalda, ez naiz oroitzen -, Carmiña ikusi genuen telebistan; aitari ahotik halako ufa arraro bat irten zitzaiolako konturatu ginen. [Gezurrak, gezurrak, gezurrak, Iban Zaldua (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ufa (FlickrCC & Gaurko hitzaCC)

     
  • Maite 7:47 am on 2015/02/03 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ufal 

    iz. Ur-korronte, urbildu edo urtegiko urak gainezka egin, eta normalean urperatuta ez dagoen ingurua estaltzea edo indar eta abiadura (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan ‘ufal’)

    Eibarko Euskara:

    ufal (ujal). iz. (TE). Crecida del río; inundación; lluvia torrencial; riada; aguas torrenciales. “Crecida de aguas en los ríos” (TE, 703). Ufala doia Maltzako ibaixan, iñoiz baiño hazixagua. / Laga bakian!, egualdixa ez dago gure eskuan eta eskerrak!; gure eskuan balego batian eurixa eta bestian ujala eta bestian harrixa eta bestian danak!. / Iketza egosi Eibarrera entregau burdixakin. Baten estu ibili nitzen. Banoie hogetalau zaku ta burdixakin, ta ufela! Ufela kamiñuen behera. Ta zakuek heldu ezin! Ta burdixari burtardatza hausi! Burtardatza hausi ta jo eban burdixorrek behia, ta “oin zer ein bihar ete juat nik?”. Mekolako bueltan. Atzenien burdi zaharra aitta zanak eruan Ermura, ta burdi bi ein zittuen gero! Barrixa ta beste txiki bat be bai. Ik. euri, ufalaldi, uraldi, euritte, eurizar.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ufal. v. uholde.

    Sinonimoak: iz.
    [uholdea] : uriola, uhar, uraldi (Adorez  Sinonimoen Hiztegian, ‘uholde’)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Eibarko Euskara eta Word Reference hiztegiak):

    es crecida del río; inundación; lluvia torrencial; riada; aguas torrenciales
    fr inondation
    en flood, rise, swelling
    port inundação, a cheia do rio

    Entzun:

    Ufala doia Maltzako ibaixan, iñoiz baiño hazixagua.  (Eibarko Euskara)

    ufal (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:45 am on 2015/02/02 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ufala 

    1. zenbtz. Ugari 2. adlag.  Sobera, gehiegi, neurriz kanpo, neurriz gain.

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    ufala. “Abundancial o excesivamente. Ango jan da erana, ufala zan” Etxba Eib. “Ufala darabill dirua aspaldi onetan” Ib.

    Sinonimoak: iz. (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    zenbatz. [ugari] : ugari, oparo, jori, naro; erruz, eurrez, franko
    adlag. [sobera] : gehiegi, lar, larregi, sobran, soberarik

    Beste hizkuntza batzuetan (Eibarko Euskara eta Word Reference):

    es 1. zenbtz. (TE). abundante, mucho, cantidad. Hango jan eta erana, ufala zan. Ik. ugari. 2. adlag. (TE). Abundantemente; excesivamente. Ufala darabil dirua aspaldi honetan.
    fr 1. abondant, -e ; fécond, -e ; splendide, somptueux, -euse 2. trop, beaucoup trop
    en 1. abundant, plentiful, copious, generous; fertile, prolific 2. excessively
    port 1. abundante, muito 2. excessivamente

    Entzun:

    Hango jan eta edana ufala zen. (Orotariko Euskal Hiztegia, moldatua)

    ufala (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 1:33 pm on 2015/01/01 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urteberril 

    iz. Urtearen lehen hila (31 egun). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘urtarril’)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    urteberril (G-bet ap. A). Enero. “Janvier, urtharila, urtarilla, […] urteberrilla” Vin RIEV 1910, 33. v. urtarril. Urteberril: urteberri-illa esan nai degu. EgutAr (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.

    [urtearen lehen hila]: urtarril, ilbeltz [G-N], izotzil [Naf. g.e.] (UZEIren Sinonimoen Hiztegian, ‘urtarril’)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es enero
    fr janvier
    en January
    port janeiro

    Entzun:

    Urteberril hartan erabaki zuen gauza asko aldatuko zituela bere bizitzan.

    urteberril (Wikimedia Commons & Gaurko hitza CC)

     
  • Maite 10:50 am on 2014/12/31 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urtezahar 

    iz. (maiusk.) (eskuarki egun izena ondoan duela) Urtearen azken eguna. • Urtezahar-gau. Urtezahar-eguneko gaua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [Urtezahar-egun] : (maiusk.) Urtezahar(-egun), Gabon zahar (egun)
    [Urtezahar-gau]: (maiusk.) Urtezahar-gau, Gabon zahar gau

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (maiusk.) (eskuarki egun izena ondoan duela) día de Nochevieja
    fr iz. (egun izena ondoan duela) dernier jour de l’an
    en iz. (maiusk.) (eskuarki egun izena ondoan duela) New Year’s Eve

    Entzun:

    Agur 2014!
    (Irudia: anasmiler1.blogspot.com)

    Agur, agur Urte Zaharra

    Agur, agur urte zaharra
    joan zaitez lotara.
    Sasoia dozu ta zoaz
    atsedendutera.

    Zatoz, zatoz urte barri
    urte barri ongi etorri
    Egizko zorun osoa
    guretzat ekarri.

    Agur, agur Urte Zaharra, Gernika-Lumoko berbalagunak
    [Muxika inguruan Urte Zaharrari agur egiteko abesten duten kantua]

    Entzun kantua Jon Enbeitaren ahotsean:

     
    HITZ ZAKUA
     
    Onda Vascako HITZ ZAKUAn ere, gaur Urtezahar eta Urteberri hitzei buruz aritu gara:

     

    Onintza Enbeitak bidalitako bi audioak ere sartu ditugu HITZ ZAKUAn. Haren aitaren ahotsean entzun ditzakegu, Agur, agur Urte zaharra eta Urte barri. Mila esker bioi!!

     
  • Maite 3:18 pm on 2014/11/24 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urtemuga 

    iz. 1. Urtebetetzea. 2. Ik. urteurren(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [urteurrena]: urteurren, urteburu Ipar., urtegarren g.e., begintzarre, urtebetetze  (UZEI eta Adorez sinonimoen hiztegiak)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cumpleaños, aniversario (2) aniversario
    fr anniversaire
    en (1) birthday (2) anniversary
    port aniversário

    Entzun:

    Ttirriki-ttarraka bagoaz aurrera. Gaur gure urtemuga da: Gaurko hitzak 6 urte bete ditu! Mila esker laguntzaile eta jarraitzaile guztiei!

    urtemuga (enriquemonterroza.com, CC)

     
  • Maite 10:18 am on 2014/11/17 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ustiatu 

    du ad. 1. Zerbaitetik, landuz, onura lortu. 2. Baliabide naturalak lehengaiak lortzeko landu; industria edo negozio batetik irabaziak atera. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

    [mozkindu]: esplotatu, mozkindu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 du ad. explotar, sacar provecho, sacar utilidad, sacar beneficios; extraer riquezas 2 du ad. apurar, aprovechar
    fr 1 du ad. exploiter, tirer profit de 2 du ad. en profiter, épurer
    en du ad. to exploit
    port du ad. 1 explorar, 2 du ad. consumir, esgotar; aproveitar

    Entzun:

    Lurra tentuz, zentzuz eta modu eraginkorrean ustiatu beharko dugu, bera ere ez baita iturri agortezina. [Baietz okerreko bidea aukeratu! , Edorta Agirre (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Egunkari batean irakurri dut udal batek (ez du axola nongoa) plaza publiko bat saldu duela bertan hotel bat eraikitzeko. Turistak ere jende dira, ez ostalaritzaren ustiagai esklusiboa.  [Turistak, Anjel Erro (Jira, 2014-11-16)] (Berria.eus)

    ustiatu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:56 am on 2014/09/12 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uve 

    iz. V letraren izena. • uve bikoitz. W letraren izena.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [alfabetoko letra] uve
    fr /ve/
    en /vi/
    port

    Entzun:

    Ordua iritsi da. Ara és l’hora. Ehunka milaka kataluniarrek —1.800.000 Bartzelonako Udaltzaingoaren arabera, milioi erdi inguru Espainiako Gobernuaren delegatuaren esanetan— Kataluniako senyera-k eskuetan, eta elastiko gorriak eta horiak soinean, V erraldoi bat osatu dute Bartzelonan. [Bozkatu egin nahi dute, Adrian Garcia (Berria.eus, 2014-09-12)]

    uve (Argazkia: berria.eus > TV3)

     
  • Maite 10:21 am on 2014/09/01 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urgunka 

    adb. Herren eginez.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘herrenka’)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    urgunka (G, AN ap. A; Lar (s.v. recancanilla), Hb ap. Lh, Dv, H).

    Cojeando. Nola pobre ori urgunka pausotik laster kentzen etzan. Cb Eg III 390. Burua makurturik / badago leoia, / ez dezake iritxi / arbolaren goia. / Urgunka badijoa / bide-bazterrera. It Fab 77.

    Sinonimoak: adb.
    [herrenka] : koxuka, mainguka, herren eginez, urgunka, txingoka (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cojeando
    fr en boitant
    en limping, hobbling
    port mancando

    Entzun:

    Gaur egun, zelaian nahiko ongi ibiltzen naiz, baina luzaroan orekari eusteko zailtasunak ditut. Nekatu egiten naiz luzera. Aldapan urgunka ibiltzen naiz, herren haundia eginez, alegia.[«Hitz egin dezagun, hizkuntza paper hutsean disekatu ordez», Patziku Perurena (Miel A. Elustondo)] (Berria.eus, 2014-08-31)

    urgunka (Irudia: sintomas.co)

     
  • Maite 11:28 am on 2014/07/20 Permalink | Reply
    Tags: U   

    udate 

    iz. uda-denbora. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [uda-denbora] : udaldi, uda parte, uda-denbora, udalde (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es temporada de verano, periodo estival; verano, estío
    fr saison d’été, période estivale; été
    en summer time; summer
    port temporada de verão; verão

    Entzun:

    Hemen badakik – azaldu dit Jeannettek frantsesez -, irailaren 1ean bertan, udatea “finie”. Egünak joan, egünak jin, udatea pasa, eta ezjakinean gelditu nintzen.  [Labartzari agur, Txillardegi (Elkar, 2005)] (Egungo Testuen Corpusa)

    udate (FlickrCC, Chris Bartnik)

     
  • Inaki Agirre 7:05 am on 2014/04/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ugatz 

    iz. 1 Ugaztun emeen guruin esne-jariatzailea. (Jarraitu irakurtzen…) 2. ZOOL. Falkonidoen ordenako hegazti falkoniformea, sai arrearen antzeko tamainakoa, baina lirainagoa eta isats erronboidala duena. Haratustelez eta animalia biziez elikatzen da. Pirinioetan bizi da eta desagertzeko arriskuan dago (Gypaetus barbatus). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [ugaztun-emeen titia]: bular, titi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [ugatz] 1 errape. 2 titi, bular. 3 kolko, bular. 4 titi-esne (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Collins eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Anat.) mama, glándula mamaria (2) (Zool.) quebrantahuesos (Gypaetus barbatus)
    fr (1) mamelle, sein, téton (2) orfraie [ƆrfrƐ], Zool gypaète m
    en (1) [bularra] breast; [errapea] udder (2) SM INV bearded vulture
    port (1) (Anat.) mama(2) m inv (ave) brita-ossos m inv

    Entzun:

    Zintzilik sentitzen nituen ugatzak, astun eta mingarri [Ahardikeriak, Marie Darrieussecq / Joxan Elosegi (Alberdania, 2004) Orr.: 66] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Beste garai batzuk ziren, Organbidexkara joaten zirenekoak, ornitologia-behaketak egitera, lehen ugatz-alea ikusi zuenekoak, Organbidexkako etxolan zebilen Normandiako ornitologo bati galtzerdi izerditu bat eman zionekoak, ornitologoak adiskidetasun-frogatzat eman zion aspaldi luzean garbitu gabeko ile-xorta baten truke.  [Erretzaileen eremua, Jon Alonso (Susa, 2006) Orr. 131] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Azkenik, hegazti eta txori koloretsuen endak, gabiraiek, ugatzek etaitsas uhin gazietan jan eta bizi bila diharduten uherroiek, beste noiznahai oso hots bestelakoak jaulkitzen dituzte, janagatik burrukan eta harrapakiagatik teman dabiltzanaren aldean; beste batzuek, sasoiaren arabera, euren ahots erlatsaren kantuak aldatu egiten dituzte, halanola bele txikien enda zaharrak edo bele aldrek ura eta […] [Gauzen izaeraz, Lukrezio / Xabier Amuriza (Klasikoak, 2001) Orr.: 367] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ugatz (FlickrCC, Seins de pierre…)

    ugatz (FlickrCC, arpian)

     
  • Maite 8:54 am on 2014/04/25 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urtzintz 

    iz. (Ipar.) Usina, doministikua.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    urtzintz (L, BN; H; -rz- Dv; urzinz Lar), burzintz (L-sar), urzainzt (BN (-inz), S; -inz VocBN), urtintx (L-sar), urtzain (S (-rz-); H; -añ Dv (BN-bard)), ursain (S; SP), ursai (Dv), urtxain (S; H), urxain (S; ürxañ Gèze). Ref.: A (ürsain, urtzintz, urzain, urzintz, burzintz); Lh (ürsain, ürxain); Lrq /ürz!án’/; EI 385; Satr VocP (urtzintz); Echaide Nav 173.

    Estornudo. v. usin.  Hire ürzain batek emaiten dik lürrari ikhareria. Chaho AztiB 9. Haren urzintzak iduri du suko garra. Dv Iob 41, 9 (41, 10 Ol urzintzak; Ker usiñak, BiblE doministikuek).

    Eritasun hartarik bederen, ez da nihun gehiago haurrik hiltzen, zeren urtzintz-aldi guzietan, amak erraiten dion haurrari: –Dominixtekun, haurra! Barb Leg 25. Parisek egiten badu urtzinez, hartzen du sukarrak mundua! SoEg Herr 9-5-1963, 1.

    Sinonimoak: Ipar.

    [doministikua]: usin, atija Naf., doministiku beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es estornudo
    fr éternuement
    en sneeze
    port espirro

    Entzun:

    Haurrak egiten du urtzintz, eta kuxean, berehala, gizon xaharrak oihu egiten dio: “Dominixtekun, haurra!  [Harrizko pareta erdiurratuak, Patziku Perurena (Euskaltzaindia, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    urtzintz (FlickrCC, Zhao)

     
  • Maite 3:23 pm on 2014/02/26 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uriola 

    iz. Ur-korronte, urbildu edo urtegiko urak gainezka egin, eta normalean urperatuta ez dagoen ingurua estaltzea edo indar eta abiadura handiz isurtzea. (uholde, Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.
    [uholdea] : uholde, uraldi, pesia Ipar., soperna Ipar., uralde Ipar., dilubio zah., tulubio Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [uholdea] : errekada, uhada, uhaldi, uhar, uhaste, uholde (bat.), uiol (bizk.), uramil (Labayru ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia eta Labayru ikastegia):

    es (sarr. pl.) torrente, corriente impetuosa, inundación.
    fr inondation, crue
    en flood
    port inundação, alagamento

    Uriolakaz negargarrizko kalteak izan ditue.
    Oraindino gogoan dodaz 1983ko uriola nagusiak.
    Urioleak eroan eutsen dana, etxe eta guzti.
    Uriolatik ozta-ozta librau ziran. (Labayru ikastegia)

    uriola (FlickrCC, camil tulcan)

     

    Mota guztietako gaur-gaurko gaien berri emateko sortu dute Uriola.info: kirola, ekonomia, kultura,politika eta baita udal gaien inguruko informazioa ere. Horrez gain, Bilboko eta inguruko jaien berri ere emango du.

    Lanean hasia da, eta, besteak beste, hainbat zerbitzu eskaintzen ditu Uriola.info-k, horien artean: agenda, eguraldia, iragarkiak, zorion agurrak eta eskelak jartzeko aukera emango du. Twitter eta Facebook bitartez ere kasu egin ahal izango zaio Bilboko euskal komunikabideak biltzen dituen plataformari. (Berria.info, 2014-02-25)

    uriola.info

     
  • Maite 10:47 am on 2014/02/15 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ufako 

    iz. (Ipar.) Arnasa indarrez jaurtiz sortzen den airea eta ateratzen den arnasotsa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [putza] : putz, alpore Ipar., bafada Ipar., ufa Ipar., lurrun Bizk., buhada g.e., buhako g.e., ufada g.e., bafa zah., bapore zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) soplo, soplido
    fr (Ipar.) souffle, soufflement
    en puff, gust, whiff, breath
    port sopro

    Entzun:

    Brastakoan beheratu zituen eskuak, ufako bat botaz ia, eta begi guztiak lurrerantz jiratu ziren, hor, benetan, zerbait hauskorra eta samurra balego bezala, txiki-txiki eginik: gizaki baten bizitza ederra. [Zazpi urkatuak, Leonid Nikolaievitx Andreiev / Jose Morales (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Urduritasunezko ufako bat ateratzen zaio zuzendariari. [Zorion perfektua, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ufako (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:54 am on 2014/01/28 Permalink | Reply
    Tags: U   

    usna 

    iz. (Ipar.) Usaimena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    usna (G-goi, L, BN-ciz ap. A; SP, Urt II 300, Lar, Dv, H), usma (L-ain, BN, R ap. A; Lar, Dv, H).

    1. Olfato.

    2. Instinto, intuición.

    3. usma (G, BN ap. A). Barrunto, sentimiento, intuición de algo.

    4. Acción de olfatear, oler.

    5. Olor.

    Sinonimoak:  iz. Ipar.
    [usaimena] : suma, usaimen (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (batez ere Ipar.) olfato
    fr (batez ere Ipar.) flair, instinct, odorat
    en (sense of) smell
    port olfato, faro

    Entzun:

    Baina irudi hutsetik haratago seinalea begiztatu duenik ere bada: datorkeenaren augurio beltza kaio eta bele gorpuztuta. Neu naiz horietako bat, trakets kudeatutako ziurgabetasunak seinale bila ibilarazten bainau usnaka[Seinaleak, Idurre Eskisabel (Birar, 2014-01-28)] (Berria.info)

    usna (FlickrCC, Dennis Wong)

     
  • Maite 11:44 am on 2014/01/01 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urteberri 

    iz. (maiusk.) (eskuarki egun izena ondoan duela) Urtearen lehen eguna(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [urtearen lehen eguna] : Urtats Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (eskuarki egun izena ondoan duela) (maiusk.) día de Año Nuevo
    fr iz. (eskuarki egun izena ondoan duela) (maiusk.) le jour de l’An
    en iz. (eskuarki egun izena ondoan duela) (maiusk.) New Year’s Day
    port ano novo

    Entzun:

    Kalean bueltaka ibili nintzen, eta nora ezean Konstituzio plazara iritsitakoan, kukurutxo-txanoak jantzita tutuak joka oraindik ere Urteberri eguna ospatzen zebilen talde handi batekin topo egin, eta ez dakit nola, gin-tonik batzuk edateko nahastu nindutelarik, luzaroan ibili nintzen kalean, eta etxeratzerako hamarrak izango ziren jada. [Gorde nazazu lurpean, Ramon Saizarbitoria (Erein, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Urte Berri On! (Gaurko Hitza CC)

     
  • Maite 1:28 pm on 2013/11/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uzkaili 

    1. da/du ad. Irauli. 2. du ad. Norbait agintetik bota; garaitu. 3. du ad. Zezena nahiz behia ezten-hagaz lurrera bota.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  ad.
    [irauli] : gainazpikatu, hankaz gora jarri, hankaz goratu, irauli, itxulastu, itzuli, itzulipurdikatu, zilipurdikatu, ipurdikatu Ipar., itzulikatu Ipar., azpikoz goratu g.e., gorabeheratu g.e., bueltatu Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (batez ere Ipar.) volcar, derribar (2) derrocar (3) [abelburuak] derribar, mancornar (4) (batez ere Ipar.) embarrancar
    fr (1) (se) renverser, chavirer (2) renverser, capoter (3) s’échouer
    en (1) to overturn, to upset; to knock down, to knock over (2) to overthrow, to bring down, to topple
    port (1) inverter, virar, derrubar (2) derrocar, derrubar

    Entzun:

    Alde horretatik —eta jipoituko nauzue akaso— ulertzen dut Espainiako Auzitegi Nazionalak atentatu deitzea Barcinari tartak jaurtitzeari; are, ulertzen dut zenbateraino sentitu zen erasoa Barcina une hartan: zeinen barregarri, zeinen zaurgarri, zeinen herritar arrunt, zeinen botere gabetu. Finean, zu eta ni bezalako: erabat uzkailgarri[Uzkailgarri, Idurre Eskisabel (Bira, 2013-11-29)] (Berria.info)

    uzkaili (FlickrCC, zen)

     
  • Maite 7:47 am on 2013/10/16 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uxadan 

    iz. ZOOL. Hirudinoideoen klaseko ornogabe anelidoa, gorputz zapala eta bentosa bilakatutako zenbait segmentu dituena. Hainbat animaliaren kanpoaldeari atxiki eta odola eta beste likido organikoak (giza odola, adib.) Zurgatuz bizi den ektoparasito hermafrodita da (Hirudo medicinalis). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko euskal Hiztegian:

    uxadan (H), uxaran (Dv (BN)), uxaden (BN-lab ap. A).

    Sinonimoak:  iz. Ipar. g.e.
    [izaina] : izain, odol-edale Ipar., xintximari Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) sanguijuela
    fr sangsue
    en leech
    port sanguessuga

    Entzun:

    Iduri dutelarik uxaranak eta banpirak egungo zozietateari bere odol guziaren edaten. Elsb Fram 179 (v. tbn. 157). (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Baitira ur hetan odol edaleak edo uxadan edo itxainak. Ducq 258 (ap. DRA).(Orotariko Euskal Hiztegia)

    uxadan (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:30 am on 2013/09/28 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ur 

    iz. 1. Likido kolorge, usaingabe eta zaporegabea, lotura kobalentez elkartutako bi hidrogeno-atomoz eta oxigenoatomo batez osatuta dagoena (H2O). Gas-egoeran dagoenean lurrin deritzo eta egoera solidoan dagoenean izotzJarraitu irakurtzen… (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) agua; agua corriente (2) zumo; jugo (3) jugo/sustancia de la carne (4) Kim. agua
    fr (1) eau [courante] (2) suc [de fruit]
    en (1) water (2) juice
    port (1) água (2) suco

     
  • Maite 10:36 am on 2013/08/18 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urpeko betaurreko 

    iz. (pl.) Urpean ibiltzeko prestatutako betaurrekoak.

     
  • Maite 7:55 am on 2013/08/16 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urrin 

    1. iz. Usaina (zenbait euskalkitan beti txarra). 2. iz. Perfumea. 3. Ik. urrun(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz. Ipar./Naf.
    [perfumea] : aroma, likurta, lurrin, perfume, atxon Naf.
    [usaina] : usain, kino Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) buen olor, aroma; perfume (2) olor (3) mal olor, hedor, tufo
    fr odeur en général
    en (1) scent, fragrance, perfume (2) smell
    port (1) aroma, perfume, fragrância (2) cheiro (3) mau cheiro, fedor

    Entzun:

    Baina ostiralekoak gutxi zuen ikerketatik, gutxi kazetaritzatik. Aspaldi igarri gabeko simaurraren urrina hartu nion nik, etxeko sofatik. [Jazarpena eta eraistea, Aritz Galarraga (Berria, 2013-05-28)]

    urrin (Wikimedia Commons)

    urrin (FlickrCC, Dennis Wong)

     
  • Maite 8:16 am on 2013/08/06 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uhaga 

    iz. Fluidoak nonbaitetik jasotzen, erauzten edo konprimatzen dituen makina(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘ponpa’)

    Sinonimoak:  iz.
    [ponpa] : ponpa (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es bomba [de agua]
    fr pompe à eau
    en water pump
    port bomba d’água

    Entzun:

    Uhaga baten modura aritu zinen botaka. [Axenario, Jules Renard / Itziar Otegi (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    uhaga (Wikipedia)

    uhaga (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:24 am on 2013/07/26 Permalink | Reply
    Tags: U   

    unai 

    iz. Behi-aziendak zaintzen dituen pertsona(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [behizaina] : behizain, betzain zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es vaquero, -a; pastor, -a [de vacas]
    fr vacher, -ère
    en cowherd
    port vaqueiro(a)

    Entzun:

    Eguzkien odolustea erakusten du arratsaldeak, lo hartu dute harritzako argiek, eta taldeari etengabe aidaka, unaia badoa, unaia badoa.  [101 gau, J.M. Olaizola “Txiliku” (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    unai (FlickrCC, CharlesFred)

     
  • Maite 8:02 am on 2013/07/01 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urardotu 

    ad. Indarra kendu; ezaugarri jatorrenak kenduz, zerbait gatzgabe bihurtu.

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [indarra edo zinezkotasuna kendu] -(r)i indarra kendu, -(r)i mamina/mamia | huna/guna kendu (fig.).  (Labayru ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es descafeinar, desnaturalizar, desvirtuar, rebajar (Elhuyar Hiztegia);  adulterar, mezclar vino con agua (5000 hiztegia)
    fr diminuer, dénaturer, fausser
    en to dilute, to water down
    port descafeinar, desnaturalizar, desvirtuar, rebaixar

    Entzun:

    Errepublikanoen zuzenketen ostean ere immigrazio erreforma urrats historiko bat izanen dela uste dutenak asko dira oraindik AEBetan, baina etorkinen eskubideen aldeko erakunde askok etsipenez ikusi dute Obamaren jatorrizko proposamenaren urardotzea[Immigrazio erreforma urardotu dute errepublikanoek, Ion Orzaiz @IonOrzaiz (Berria, 2013-06-29)]

    urardotu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:33 am on 2013/05/24 Permalink | Reply
    Tags: U   

    udatse 

    iz. Lau urtaroetatik lehena. Ipar hemisferioan, martxoko ekinoziotik ekaineko solstiziora hedatzen da.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘udaberri’)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    udatse. v. UDA-HASTE.

    UDA-HASTE (BN-baig ap. A; SP, Urt I 218, H; uda hatze SP), UDASTE. a) Primavera. v. udaberri. Eguna ganbiatzen baita bethi gauera, uda-hastea edo belhartzea udara. SP Phil 469.

    Sinonimoak: iz.
    [lau urtaroetatik lehena]: primadera Ipar., udalehen Bizk., bedatse Zub., belartze Ipar. zah.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es primavera
    fr printemps
    en spring
    port primavera

    Udaberria adierazteko zortzi-hamar bat hitz omen daude hedatuta Euskal Herri osoan: udalehen, udakhail, eralora, bedatsea, primadera, uda hats etab. Hiztegietan udatsea ageri da eta guri berau gustatu zaigu gehien, udaren hatsa sentitzea izugarri gustatuko litzaigukelako noski! [Udatsea, Barraskilo hegalaria (BlogaBoga, 2013/05/22 )]

    udatse (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:39 am on 2013/04/28 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urki 

    iz. BOT. Betulazeoen familiako eta Betula generoko zuhaitz eta zuhaixken izen arrunta. Erraz pitzatzen den azal zuri eta leuna, ertz zerraduna duten hosto peziolodunak, gerbatan elkartutako loreak eta akenio-motako fruituak dituzte. (Harluxet Hiztegi entziklopedikoa)

     
  • Maite 8:25 am on 2013/03/17 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urretxindor 

    iz. ZOOL. Muszikapidoen familiako hegazti paseriformea, 16 cm-rainokoa eta lumaje arre-grisaxka, gorputz liraina eta moko zuzen eta fina duena. Intsektiboroa da, eskualde mediterranearrean bizi da eta kantari ona da (Luscinia megarhynchos). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     

     
  • Maite 9:22 am on 2012/10/26 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urguilu 

    iz. (batez ere Ipar.) Pertsona batek bere buruaz duen gehiegizko harrotasuna; hantustea, harrokeria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [harrotasuna]
     arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harropuzkeria, harrotasun, oilarkeria, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., faunkeria g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah.,  
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es orgullo, soberbia, altivez
    fr orgueil, vanité
    en arrogance, haughtiness
    port orgulho, soberba, altivez

    Ez baduzu zure “konkisten” gainean aski publizitate egiten, ez zaizu faltako lagun begiluzerik galdezka heteroen esparrua ongi zedarritu eta urguilu heteroa ongi mantendu aldera. [Urguilu heteroa, Beñat Sarasola (Argia, 2012-10- )]

     
  • Maite 9:00 am on 2012/10/07 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urdaitegi 

    iz. Urdai, urdaiazpiko, hestebete eta bestelako txerrikiak saltzen diren denda. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 11:48 am on 2012/09/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    udazken 

    iz. Lau urtaroetatik hirugarrena. Ipar hemisferioan, iraileko ekinoziotik abenduko solstiziora hedatzen da.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [udaren ondoko urtaroa]
    udagoien Bizk., larrazken Ipar./Naf., neguantz g.e., udatzen g.e., ihartze Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es otoño
    fr automne
    en autumn, fall
    port outono

    Abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko, egin klik irudiaren gainean.

     
  • Maite 7:22 pm on 2012/07/27 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urrundu 

    da/du da. Urrun edo urrunago joan edo eraman. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    [urrutiratu]
    alboratu, aldaratu, alde egin, aldendu, baztertu, hastandu, lekutu, ospa egin, saihestu, urrutiratu, airatu Ipar., asagotu Bizk., lekuratu g.e., urrutitu g.e., apartatu Heg. beh., alderatu Bizk. g.e., aldameneratu Gip. g.e., azkendu Ipar. zah., erauzi Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) alejar(se), distanciar(se); apartar(se), separar(se), divergir (2) despejar
    fr (s’)éloigner, diverger, (s’)écarter
    en to move away, to leave behind; [ideas, position] to distance oneself from sth

    Urrats bizi eta ziurrez urrundu da, edo hala ematen du behintzat. [Itzalak, Iban Zaldua (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:30 pm on 2012/07/20 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urrutaka-urrutaka 

    adond. Tratuan ari izanaren poderioz.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    “(G-to), a fuerza de regatear” A.

    Beste hizkuntza batzuetan (Diccionario Vascónico eta Word Reference):

    es a fuerza de regatear
    en by haggling

    Parrandero haiek mantso zebiltzan, elkarri deika eta bidean geldituz gozo-saltzaileekin urrutaka aritzera, edo otoitz egitera bide ondoko santutegiren batean, batzuetan indioa, mahomatarra besteetan, bi fedeetako behe kastek inpartzialtasun zoragarriz konpartitzen dutena. [Kim, Rudyard Kipling / Koro Navarro (Ibaizabal, 1990)] (armiarma.com)

     
  • Maite 8:28 pm on 2012/06/07 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ukabil 

    iz. Esku itxia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [esku itxia]
    ahur g.e., eskumutur g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es puño
    fr poing
    en fist

    Bere buruarekin eta jendearekin haserre, ukabilak estutu eta aurrera jarraitu zuen, bizitzak eskainitako bigarren aukera ez alferrikaltzera deliberaturik. [Golgota, Xabier Montoia (Elkar, 2008)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    FlickrCC, Jaume d'Urgell)

     
  • Maite 8:00 am on 2012/05/08 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uxter 

    izond. (Ipar.) 1. Janariez (bereziki haragiaz) mintzatuz, samurra. 2. Hauskorra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [samurra] samur, bigun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) tierno, -a (2) frágil (3) fácil
    fr (1) tendre [viande] (2) cassant, -e ; fragile (3) facile
    en (1) tender (2) fragile (3) easy

    Zuzendari donostiarrak Hamabostaldian ekarpen bortitza eskaini nahi zuen; Bachen motete saila ez da eguneroko jaki uxterra baina benturak segituan arrakasta barne eraman zuen, hasieratik izerdi bipilez jorratutako lan zorrotz baten fruitu emankorrei esker. [Hutsunea betez, Arkaitz Mendoza, 2008-08-12] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
    • Eneko Bidegain 8:57 am on 2012/05/08 Permalink

      Zorionak hitz hau ekartzeagatik. Ez da oso ezaguna, guk etxean erabiltzen dugu, eta eskertzen da ezagutaraztea: haragi uxterra. Eta horren aurkakoa: haragi zaila.

    • Maite 8:16 am on 2012/05/10 Permalink

      Ez dut gogoratzen non ikusi nuen, baina izugarri gustatu zitzaidan. ‘Haragi zaila’ da aurkakoa? Hori ere ez nuen ezagutzen. Mila esker, Eneko! 🙂

  • Maite 2:20 pm on 2012/04/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    untxi 

    iz. ZOOL. Leporidoen familiako ugaztun lagomorfoa, 40 cm-rainokoa eta nahikoa belarri luzeak, isats laburra eta atzeko hankak oso garatuak dituena. Koloniak osatzen dituzte eta lurrean egindako zuloetan bizi dira. Zenbait arraza etxekotuak dira (Oryctolagus cuniculus). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 7:22 am on 2012/03/21 Permalink | Reply
    Tags: U   

    udalehen 

    iz. Lau urtaroetatik lehena. Ipar hemisferioan, martxoko ekinoziotik ekaineko solstiziora hedatzen da. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: z. Bizk.
    [udaberria]
    udaberri, primadera Ipar., bedatse Zub., belartze Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es primavera
    fr printemps
    en spring

    Hori bera egiten du beste zenbait sasoirekin ere, udarekin berarekin kasu: udaberri edo udalehen, udazken, larrazken, sasoian sasoiko martxari jarraitu, alegia. [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 10:03 am on 2012/02/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urdanga 

    iz. 1. Txerri emea. 2. (herr.) Prostituta (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [emagaldua]
    emagaldu, ematxar, maritzar, prostituta, puta (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) cerda (2) puta, ramera
    fr (1) truie (2) prostituée
    en (1) sow (2) whore

    Besteen behar fisiologiko oinarrizkoak asetzeko baino ez dut balio, behi bat naiz zentzu horretan, sukaldari erdipurdiko bat, garai hobeak ezagututako urdanga. [Katu jendea, Eider Rodriguez (Elkar, 2010)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    urdanga (Le client, Jean-Louis Forain, Wikimedia commons)

     
  • Maite 7:32 am on 2012/02/24 Permalink | Reply
    Tags: U   

    usin 

    iz. (Ipar.) Doministikua.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    urtzintz (L, BN; H; -rz- Dv; urzinz Lar), burzintz (L-sar), urzainzt (BN (-inz), S; -inz VocBN), urtintx (L-sar), urtzain (S (-rz-); H; -añ Dv (BN-bard)), ursain (S; SP), ursai (Dv), urtxain (S; H), urxain (S; ürxañ Gèze). Ref.: A (ürsain, urtzintz, urzain, urzintz, burzintz); Lh (ürsain, ürxain); Lrq /ürźán’/; EI 385; Satr VocP (urtzintz); Echaide Nav 173.

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [doministikua]
    : urtzintz, atija Naf., doministiku beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es estornudo
    fr éternuement
    en sneeze

    Telemakok, orduan, usin handi bat egin zuen, eta jauregi osoan egin zuen oihartzun. [Ulises, Homero / Juan Kruz Igerabide (Erein, 2000)]

    urtzintz (FlickrCC, labambola)

     
  • Maite 3:36 pm on 2012/02/12 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urtxintxa 

    iz. ZOOL. Zuhaitzetan bizi diren esziuridoen familiako zenbait ugaztun karraskariren izen arrunta. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 3:12 pm on 2012/01/01 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urtats 

    iz. (batez ere Ipar.) 1. Urteberrieguna. 2. Gabonsaria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 9:06 am on 2011/12/09 Permalink | Reply
    Tags: U   

    umezurtz 

    iz. eta izond. Aita, ama edo biak hil zaizkion haurra. • umezurtz-etxe. Umezurtzak jasotzen dituen erruki-etxea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [zurtza] iz. zurtz, haurzurtz Zub.
    [emazurtza] izond. g.e. zurtz, emazurtz zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es huérfano, -a
    fr orphelin, -e
    en orphan

    Etxekoak zenduz geroztik batez ere, jendetasunaren aldetik bezain hizkuntzarenetik, lurraren azalean umezurtz nenbilen, norabide zehatzik gabe loakeen harri borobilaren pare. [Jalgi hadi plazara, Itxaro Borda (Susa, 2007)] (Ereduzko Prosa dinamikoa)

     
  • Maite 7:15 am on 2011/10/27 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urteurren 

    iz. Gertakari batetik urtekopuru jakin bat iragan den urte edo eguna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [urteburua]
    urtemuga, urteburu Ipar., urtegarren g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es aniversario
    fr anniversaire
    en anniversary

    Egunek abiadura bizian egiten dute aurrera, eta ia-ia ohartu gabe iritsi zaigu Gaurko Hitzaren 3. urteurrena ospatzeko ordua. Iaz laguntza eskatu nuen ekimenaren 2. urteurrena ospatzeko: nork bere gustuko hitza aukeratu, bideo bat atondu eta youtube-ra igo. Zalantzarik gabe, arrakastatsua eta emankorra izan zen eskea; izan ere, denon artean 84 bideo/hitz grabatzea lortu baikenituen. Gaurko hitzaren kanalean dituzue denak ikusgai.

    Aurten, eskatu beharrean, eman egin nahi nuke; eta, horretarako, lagun batzuekin batera, topaketa bat antolatu dut. Gaurko Hitzaren lagunak eta, batez ere, iaz zuen denbora eskuzabaltasunez eskaini zeniguten guztiak gurekin egotea eta ospatzea nahi genuke.

    Ekitaldian, besteak beste, Anarik, Euzkitzek, ‘Fastfatum’ Igor Calzadak, Harkaitz Canok, Iban Del Campok, Imanol Murua Uriak eta Patxi Huarte ‘Zaldieroa’-k hartuko dute parte. Koldo Martinezek aurkezpen lanak egingo ditu. Amaitzean, solaserako aukera izango dugu, zizka-mizka batzuen laguntzaz.

    Laburtzeko:

    • Ekitaldia: Gaurko Hitzaren 3. urteurrena ospatzeko topaketa.
    • Noiz: azaroaren 2an, iluntzeko 19:30ean,
    • Non: Donostian, DOKAn (bertako Kafe Antzokian).

    Etortzeko asmoa baduzue, eskertuko nizueke baiezkoa ematea galdeketa honetan izen-abizenak emanez.

    Amaitzeko, eskerrak eman nahi dizkiet Doka Kafe Antzokiko lagunei, alde batetik, euren txokoa gure eskura ipintzeagatik. Bestetik, Kixkurreri, zizka-mizkarako jaki guztiengatik; izan ere, dastatzeko aukera izango dugun jangai guztiak beraiek emandako Goerriko produktuak izango baitira.  (Maite Goñi)

     
  • Maite 8:30 am on 2011/07/17 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ubide 

    iz. Ura eramateko erreten artifiziala.

     
  • Maite 8:18 pm on 2011/06/18 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uso 

    iz. ZOOL. Kolunbidoen familiako eta Columba generoko hegazti kolunbiformeen izen arrunta. Lumaje gris-urdinxka dute, hego zabalak eta ez oso luzeak eta isats nabarmena. Espezie asko daude eta batzuk giza inguruneetara (baserri, hiri, etab.etan) egokitu dira. Migratzaileak ere badaude.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es paloma
    fr palombe, pigeon
    en pigeon; [sinboloa] dove

    Egin klik irudiaren gainean, hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 7:51 am on 2011/06/06 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ukimen 

    iz. Objektuekiko ukipena, presioa, haien zenbait ezaugarri fisiko (tenperatura, laztasun/leuntasuna, gogortasun/biguntasuna) eta mina hautematen dituen sentimena, gorputz osoko larruazalean hedatuta dagoena. Jarraitu irakurtzen… (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [gorputzaren zentzumena] haztamu
    [ukitua, seinalea] g.e. hunkimendu, uki, ukiera, ukipen, ukitu, hunki Ipar., hazka zah., ukitze zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (sentido del) tacto
    fr toucher
    en (sense of) touch

    Ez nizkion segituan egin, ezta lasterka ere, ile-apaintzaile profesionalek egingo dutela uste izan litekeen bezala, geldiro baizik, haren gorputzaren zatiak ziren hari lodi haiek ukimenaz dastatuz. [On Casmurro, Machado de Assis / Josu Zabaleta (Alberdania-Elkar, 2009)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    ukimen (FlickrCC, Josep Ma. Rosell)

     
  • Maite 9:09 am on 2010/12/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urgazle 

    iz. eta izond. Urgazten duena. Euskaltzain urgazlea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [laguntzailea]
    lagungarri, laguntzaile (UZRIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) ayudante, colaborador, -a; protector, -a (2) (zenbait erakundetako kide) correspondiente
    fr (1) assistant, -e ; aide, collaborateur, -trice (2) correspondant, -e
    en helper, assistant; protector

    Brigadako buru Lukacs jenerala hil egin dute, eta haren urgazle eta komisario politiko Gustav Regler zauri larriekin da. [Hemingway eta euskaldunak zerbitzu sekretuetan, Edorta Jimenez (Susa, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Euskaltzaindiako Literatura Ikerketa batzordekidea da 1990 urteaz geroztik, eta 2003an euskaltzain urgazle izendatu zuten. [Zortzi unibertso, zortzi idazle, Ana Urkiza (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:28 am on 2010/09/13 Permalink | Reply
    Tags: U   

    upel 

    iz. Ardoa nahiz beste zenbait likido gordetzeko edo garraiatzeko erabiltzen den zurezko ontzi gerrizabala; bereziki 1.000 litrotik gorakoa. Zirkulu-formako zurezko bi taula paraleloz eta baten ertzetik bestearenera luzatzen diren eta burdin xaflazko uztaiez besarkatuta dauden ohol kurbatu ahurrez osatua dago. • upela elektrolitiko. KIM. Elektrolisia egiteko erabiltzen den ontzia, bi elektrodo (anodoa edo elektrodo positiboa, eta katodoa edo elektrodo negatiboa) eta energia elektrikozko kanpoiturri bat dituena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [upa]
    barrika, barrikote, kuela, kupel, dupa Ipar., upa Bizk., barril zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es cuba, tonel
    fr tonneau, barrique
    en barrel; cask

    Sagardotegi itxura eman nahi izan diote tabernari, erdi-erdian upel artifizial bat jarrita eta bertsolari ezagunen bertsoak paretetan idatzita. [Lurtarra da begiratua, Xabier Etxabe (Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    upel (FlickrCC, mimentza)

     
  • Maite 7:26 am on 2010/09/01 Permalink | Reply
    Tags: U   

    upelako 

    izlag. Bizk. Egundokoa, sekulakoa.

    Sinonimoak: izlag. Bizk.
    [egundokoa, itzela]
    berealdiko, egundainoko, egundoko, inolako, sekulako, berebiziko Heg., beregaineko jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es enorme, tremendo, -a, formidable
    fr formidable, énorme
    en extraordinary, incredible; tremendous; great

    Zelako emoziñoa azkeneko metroetan! Upelakoa egin degu! [Twitter, @jkgerrik ]

    Oharra

    Hainbat aldaera topatu dugu hiztegi ezberdinetan:

    • upielako: grande, abundante, abultado/da (3000 hiztegia)
    • upielako: egundoko, aparteko, bikain (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)
    • upielako. v. UPA LAKO (s.v. 1 upa). UPA LAKO, UPIELAKO.  a) “Exorbitante, litm., como un tonel” (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 7:49 am on 2010/08/26 Permalink | Reply
    Tags: U   

    udatiar 

    iz. Udako oporraldia ohizko bizilekutik at igarotzen duen pertsona. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz./izond.
    [udazalea]
    udazale, udalditar g.e., turista (Adorez eta UZEIren Sinonimoen Hiztegiak)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es veraneante
    fr estivant, -e ; vacancier, -ère
    en holidaymaker (Br); vacationer (Am)

    Kaweahren ertzetik bereizi eta, bi udatiar nagi bezala, bainujantzian, toailak lepo inguruan genituela, Rosarioren eta Efrainen etxera abiatu gara atzo Josebari agindu zioten guakamolea jasotzera. [Soinujolearen semea, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    udatiar (FlickrCC, fearandlaugh)

     
  • Maite 8:55 am on 2010/07/15 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ugertu 

    da/du ad. (B) 1. Herdoildu. 2. da/du ad. Uher bihurtu, uhertasuna eman edo hartu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. Bizk.
    [herdoildu]
    herdoilak jan, herdoilak jo, herdoildu, oxidatu, ugerrak hartu Bizk., ugerrak jan Bizk.
    [ugerrez bete, zikindu, lohitu]
    baltsatu, lohitu, lokaztu, zikindu, istildu Ipar., lertzotu Ipar., likistu Ipar., lohiztatu Ipar., notatu Ipar., zetakatu Bizk., teiutu Zub., orakatu jas., satsutu jas., lupeztu g.e., tortikatu g.e., urdetu g.e., idoiztatu Ipar. g.e., basatu zah., makulatu Ipar. zah. (UZEIren  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) enroñar(se), oxidar(se) (2) enmugrecer(se), coger mugre
    fr (1) (s’)oxyder, (se) rouiller (2) (s’)encrasser
    en (1) to rust (2) to get grimy/dirty/filthy

    Ekin deutsa gero, mutillaren laguntasunaz, burdiña ugertu eta ez ugertuak bananduten, eta luzera bardin samarrekoak alde baten ipinten lurrean. [Batetik bestera, Eusebio Erkiaga (Itxaropena, 1962)] (Klasikoen gordailua)

     
  • Maite 8:19 am on 2010/05/29 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uxatu 

    du ad. Norbaiti edo zerbaiti ihes eginarazi edo joanarazi, hurbiltzen ez utzi.
    (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    [aienatu]
    aienatu, aldenarazi, aldendu, desagerrarazi, haizatu, haizarazi Ipar., kasarazi Ipar., kasatu Ipar., aizkatu g.e., akazatu Zub. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es espantar, ahuyentar
    fr expulser, mettre en fuite, chasser
    en to shoo away, to frighten off

    Metrotik irten ostean, nire oroitzapenak uxatu nahian ibili naiz, noraezean, baina alferrik izan da, alfer-alferrik. [Pospolo kaxa bat bezala, Patxi Zubizarreta (Pamiela, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:44 am on 2010/02/26 Permalink | Reply
    Tags: U   

    utikan 

    interj. Norbaiti alde egin dezan agintzeko erabiltzen den hitza. Utikan hemendik! (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ospa, alde hemendik!, kanpora!, haize!, ut!, alde, kanpo!, ate, ken!, ken hemendik,  tu, fa!, kaka (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    es ¡largo!, ¡fuera!
    fr dehors!
    en get out!

    “Maite zaitut” ere izan zitekeen, baina, ikusiak ikusi, lepoa jokatuko nuke “alde hemendik!” – edo “utikan!” – esateko premia larria izan zela tximinoa hizketan hasteko arrazoia. [Egonean doazen geziak, Joxerra Garzia (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:36 am on 2010/01/27 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uxuka-muxuka 

    adb. (Bizk.) Marmarrean, marmarka.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  adond. Bizk.
    [txutxu-mutxuka]
    mar-mar, marmarka, marmarrean, mur-mur, txutxu-mutxuka, zurrumurruka, marmarioz Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    es murmurando, cuchicheando
    fr murmurant
    en murmuring

    Mahai batean eseri ohi zen, eta iritziak adierazten zituen, kritikak egiten, uxuka-muxuka aritzen zen. [Zortzi kontakizun, Isaac B. singer/ Koro Navarro. Moldatua. (Alberdania-Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:32 am on 2009/12/21 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uzki 

    iz. 1. Digestio-hodiaren amaierako irekigunea. Digeritu gabeko janaria bertatik kanporatzen da. 2. (Ipar.) Ipurdia. • uzkiguruin. ZOOL. Hainbat animaliaren uzki ondoko guruin edo guruin-multzoa, zenbait substantzia jariatzen dituena.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: [ipurdia] Ipar. ipurdi, popa beh. [ipurtzuloa] ipurtzulo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    es ano, orificio anal; culo, trasero
    fr
    anus; cul, derrière
    en
    anus; bottom, backside

    Nire alboan, hiru oilo saskian, elkarren kontra, luma multzoa dardaraka, burua hegalpean gordeta, dandarra gora, uzki uzkurtu eta arrosa kolorekoak agerian. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:26 am on 2009/11/11 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uhar 

    iz. (Ipar.) 1. Uholde-ura. 2. Euri-erauntsia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: [euri-erauntsia] euri-erauntsi, euri-jasa, jasa, euri-truxu Bizk., truxu Bizk., idola g.e., indriska Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Astelehen goiza ere euritsua azaldu zen, eta uhar bortitzengatik, bideetan ezin zen ibili. [Hautsi da katea, Toti Martinez de Lecea (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    uhar

    uhar (FlickrCC)

     
  • Maite 7:17 am on 2009/11/04 Permalink | Reply
    Tags: U   

    umemoko 

    iz. Aintzat edo heldutzat hartzen ez den mutiko edo neskatxa izendatzeko erabiltzen den hitza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: umegorri, mukizu, umekondo (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Umeekin egunero ibiltzeak garbi ikusarazten dizu zenbateraino aldatu zaren, zenbateraino zinen zu ere umemoko zikin bat orain dela bi urte, nahiz eta ordurako zeure burua heldutzat eduki. [Uda betiko balitz, Xabier mendiguren Elizegi (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 3:52 pm on 2009/07/27 Permalink | Reply
    Tags: U   

    uros 

    izond. (Ipar.) Dohatsua, zorionekoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: dohatsu, zoriontsu. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Bat-batean mundu munduko nabaritzen nintzen, zorioneria dorpe batean amiltzear, kasik uros. [Entre les loups cruels, Itxaro Borda (Maiatz, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:15 am on 2009/06/11 Permalink | Reply
    Tags: U   

    umo 

    izond. Sasoira heldua, sasoiak ondua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) zori, zoritu, heldu, ondu, lirin (2) zogi, zuhur, gurbil, gainbegiratu, adrezatu. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Izanez ere, atseginez lehertutako piko umo berriaren irudia, azalez larrukara horista lehun guri eta barrenez dena odol gorri gozo eta hazi zuri heze nahaste, aproposa baita erotikaren errorik sakonenak adierazteko. [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:30 pm on 2009/05/13 Permalink | Reply
    Tags: U   

    ugazama 

    iz. Aurretiko seme-alabei buruz, haien aitarekin ezkontzen den emakumea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) amaorde, amaizun (2) hazama, unide, inude.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Alfertasuna da ergelkerien ama, eta berthutèn ugazama. Eta halatan ergelkeriek, erhokeriek eta bizio suerte guztiek egiten dute laster alfertasunera, zeren ama baitute; baiña berthutèk eta obra onèk, ihes. Zeren nola baitute ugazama, baitakite, eztuketela harenganik, begitarterik eta ez ongi ethorririk. [Gero, Axular (2. kap)] (Wikisource)

     
  • Maite 12:36 am on 2009/02/10 Permalink | Reply
    Tags: U   

    urgun 

    iz. eta izond. Herrena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz./izond. Naf. [herrena] hanka-motz, herren, txanket, zango-motz Sort., maingu Sort., koxu Bizk., kojo Gip., txainku Zub. (Uzeiren Sinonimoen Hiztegia)

    Zamaketari zebilela min hartuta maingu gelditu zelakotz eman omen zioten lan hura, ez dakit, hala erraten zuten, urgun eginagatik berdin heltzen ahal zion palari, nik uste. [Sua nahi, Mr. Churchil?, Koldo Izagirre] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel