Tagged: K Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:16 pm on 2022/05/21 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalekotu 

    ad. Kaletar bihurtu, kaleko ohitura edo eretara egokitu.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz.

    [kalekotu]: kaletartu (Labayru hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. hacerse de la ciudad.
    fr
    en
    port

    Testuinguruan

    Beti baserritarra izan arren, laster kalekotu da. (Labayru hiztegia)

     
  • Maite 9:30 pm on 2022/05/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kulunkaulki 

    iz. Bi beso eta bizkar luzea dituen jarleku kulunkaria, zurezko bi arku ahurren gainean finkatua dena. Supazter txokoan dago, bera bezain zaharra den zurezko kulunkaulki batean eserita. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [kulunkaulki]: zarabanda (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mecedora [silla]
    fr iz. fauteuil à bascule,
    en iz. rocking chair
    port iz. cadeira de balanço

    Testuinguruan

    Supazter txokoan dago, bera bezain zaharra den zurezko kulunkaulki batean eserita. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:26 pm on 2022/05/10 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kinakari 

    iz. Kinatzen duena.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kiñakari. kiñakari . “(V, G), hostigador” A.

    Sinonimoak: iz./adj

    [kinakari]: zirikatzaile (Labayru Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./adj. estí­mulo, incitación; incitador, -a, estimulador, -a
    fr iz. stimulation, incitation, encouragement
    en iz. incentive, encouragement, incitement
    port iz. esti­mulo, incitasao; incitador(a), estimador(a)

    Testuinguruan

    Gibel bira minduan maite-su gaiztoak,

    Beorrak ziztatu oi ditun ar-ara antzo,

    Kiñakari zaitula erretzen oartuz.

                           Kexu zera oso.

    [Horati’ren odak, Horazio/Santi Onaindia (Olerti, 1960)]

     
  • Maite 11:49 pm on 2022/03/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kortxila 

    iz. Ipar. Eskorta. Txakurrek ardiak kortxilan sarrarazi eta artzainaren lagunek ardi horiek behar dituzte moztu zeinek hobeki. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kortxila.

    Tr. Documentado en Monho, Duvoisin y en algunos textos septentrionales del s. XX. Kortxila y kurtxil(a) son las formas más documentadas. Hay korxila en Monho, kortxel(a) en textos suletinos y en un ej. de Gazte , y kortxilo en Etcheberry.

    1. (AN-ulz, L-ain, BN-arb (-rx-)), kurtxila (AN-olza, L-sar; H), kurtxil, kortxela (B, BN, S), kortxel (B, BN-ciz, S; A Apend), kortxilo, kertxola (B), kotxelu (S; StJayme ap. DRA.), kottera (Ae), kloxela (S). Ref.: A (kortxel, kortxila, korxila, kurtxila); Alth in Lander RIEV 1911, 600; AEF 1925, 133; A Aezk 295; Lrq (kortxela); Iz Ulz (kortxille); Izeta BHizt (kortxela). Aprisco, redil; establo. “L’étable à cochons” H. “Kurtxila: […] (L-sar), lugar en que se guardan las crías de ovejas, separándolas de las madres” A. “Korxila (BN-arb), parte del redil en que se guardan los corderos (esta parte está separada del resto de la cabaña por una barrera)” Ib. “Pocilga” A Apend. “El lugar para ordeñar ovejas junto a la borda” Iz Ulz. “Kortxelan bildu ditugu ardiak” Izeta BHizt. Erakarriko ditutzu ardiak korxilarat / arimak hel-araziko zeruko loriarat. Monho 50. Bai eta urdeak ere: aski da hortako begiratzea hekien khurtxilei. Dv Dial 35 (Ur toki, It eia, Ip thegi). Horra zertako bere arbasoak bezala maite duen garbitasuna eta largoa lapinak. Ez beraz hautarik sobera eman kurtxila hertsiegian. GAlm 1953, 21. (ap. DRA) Hik kuraia gaitza baituk, lo egin othe hezake kortxila horren barnean, lehoinen artean? Egunaria 27-4-1957 (ap. DRA). Zola zimentatua eta burdinazko kortxilak egin araziak ditu kontseiluak. Herr 12-12-1957, 2. Etxerat joaiten, traktür batek kortxela firrindan, joan erazten. Herr 5-5-1960, 3. Aratxeak atxiki behar dira heipe batean, lasto-zamaz eginikako kurtxil batean. Herr 10-11-1960, 4. Phapaitakeek beno jente haboro ürhats ederrek kortxelalat biltzen die. Herr 31-5-1962, 3. Hasian hasi, brastako gaitzean baderama Iñaziok bere saila. Bertze lau lagun biltzen ditu bere kortxilorat. Etcheb Obrak 25 (ap. DRA). (Ref. a los campos de concentración).
    Gizon, emazte, haur, denak [alemanek] hartu eta eremanak izan dira oinazeak eta herioak baizik bisitatzen ez dituen kortxela batzuetarat. GAlm 1946, 33.

    2. “Kurtxila (L-ain), corral o cerrado hecho de seto en el campo para conservar castaña[s]” A. v. 2 kortina.

    3. + kortxela. Coro, galería. Kalonjeak jartzen direlarik elizaren erdi erdiko “koroa” deitzen duten, beren kortxila harresikatuan. Herr 10-12-1959, 1. Ba eta entzun dut hango jendea ikusgarri dela elizetan. Emaztek bere kadirak ba, gizonak aldiz gainean, kortxela edo kaleri batzuetan. Larre Gazte 1963 (8), 1 (ap. DRA).

    4. kortxel (V-m ap. A), kortzel (V-m ap. Zubk Ond). “Tejado de la iglesia” A. “Kortzeleko mamuak, […], fantasmas de la cornisa de Ondárroa” Zubk Ond. Kortxeleko mamukaitik esaten zana ez eban aintzakotzat be artzen. Auspoa 270, 68.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [artegia]: arditegi, artegi, alhagune Ipar., hespil Ipar., korrale Ipar., kolar Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) redil, aprisco (2) iz. (Ipar.) [elizakoa] galería, coro
    fr  iz. parc à brebis
    en
    port

    Testuinguruan

    Txakurrek ardiak kortxilan sarrarazi eta artzainaren lagunek ardi horiek behar dituzte moztu zeinek hobeki. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:11 pm on 2022/01/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katarratu 

    da ad. Heg. g.er. katarratu, katarra/katarratu, katarratzen || ad. Hotzeriak joa gertatu.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    katarratu. katarrotu (Añ), katorrotu (G-goi ap. VocZeg ). “Acatarrarse” Añ. “Enronquecer, ponerse ronco” Ib. “Acatarrado, katorrotue” VocZeg 285. Nere eztarri tristea / ia urratu da / naiago det isildu / katarratu baño. GavS 35s. [Korbata] kolkuan eramango det. –Egiya; orla etzaio katarratuko. Iraola 78.

    Sinonimoak: ad. Heg. g.e.

    [marrantatu]: marrantatu, mafrunditu Ipar., errefriatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. (Heg.) acatarrarse, constiparse
    fr da ad. s’enrhumer
    en da ad. get a cold, catch a cold, get sick, become sick
    port da ad. encatarrar-se, resfriar-se, constipar-se

    Testuinguruan

    Nere eztarri tristea / ia urratu da / naiago det isildu / katarratu baño. (F. X. Munibe, Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 9:39 pm on 2022/01/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskatu 

    kaskatu, kaska/kaskatu, kaskatzen || du ad. Ipar. Kolpe bat edo kolpeak eman, jo. Zangoarekin hirutan borta kaskatzen du. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaskatu.

    1. (BN ap. A ; SP, VocBN, H), kaskaatu (V-gip), kaskiau (V-gip). Hender, partir, abrir. “Findere vel findi, kaskatze ” O Not 50 ( SP). “Détériorer un corps dur en le frappant avec un autre, fêler une bouteille, un verre” VocBN. ” Eltze kaskatua, pot qui a reçu un coup et s’en ressent” H. ” Kaskáatu dau, cascar (el huevo)” Iz ArOñ. ” Kaskíau, ídem” Ib. (Fig.).
    Kaskatzen dut urruntzean aita-amen bizia. Hb ( in Herr 875, 4 ). (G-azp).
    Trastornarse, estar tocado.

    2. (B, S; Dv, VocB, Foix). Ref.: A; Lrq . “Frapper” Dv. “Golpear” VocB. “Choquer” Foix. “Heurter (un objet, non une personne)” Lrq. Kaskatuz zango muturrak. JE Bur 26. Besagainka diola kaskatzen bizkarra. Ox 94. Bizikleta kaskatu dautazue eta hautsi. JE Ber 45. Bildotx beltxa eman zen Pettanekin bezala Piarres ttipiarekin, milika, jauzi, kaska, puttar eta itzuli. SoEg Herr 10-4-1958, 1 (podría interpretarse tbn. como sust.). Elgar kaskatzen dute [bi xoriek] . JEtchep 26.

    3. “(Sal, R), debilitarse mucho un fuerte” A.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

    [kolpatu]: mankatu, zauritu, kolpatu Ipar., zaurtu Ipar., sakitu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) debilitar(se) (2) da/du ad. (Ipar.) cascar(se), golpear(se), quebrar(se)
    fr du ad. (Ipar.) heurter, frapper
    en du ad. (Ipar.) hit, crack
    port du ad. (Ipar.) bater, socar, quebrar

    Testuinguruan

    Zangoarekin hirutan borta kaskatzen du. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 8:50 pm on 2022/01/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirikatu 

    kirikatu, kirika/kirikatu, kirikatzen || du ad. g.er. Kirik egin, zelatatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kirikatu. (V-gip), kiriketu (B). Ref.: A; Izeta BHizt (kiriketu); Gte Erd 108 . “Observar, atisbar” A. ” Nik ere kiriketu nuen ” Izeta BHizt. ” Iduzkia laino tartetik kirikatzen hasi da (B)” Gte Erd 108. An da beintzat kirikate (kirikatzeko atea) izateko aterik egokiena, iru bat beatz laburregia. A Ardi 51.

    Sinonimoak: ad. g.e.

    [zelatatu]: espiatu, zelatan egon, zelatan ibili, zelatan jarri, zelatatu, barrandatu Ipar., goaitatu Ipar., kirik egin g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. atisbar, acechar, espiar
    fr du ad. guetter, épier, espionner
    en du ad. peek, stalk, spy
    port du ad. espreitar, espiar, olhar

    Testuinguruan

    Sukaldeko leihora hurbildu eta kontu handiz kirikatu nuen. [Eguzki beltzaren sekretua, Alberto Ladron Arana (Elkar, 2004)]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel