Tagged: J Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:16 pm on 2020/12/21 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jangai 

    iz. Janaria, jatekoa. Badaukazu etxean jangaia ugari. Jangaiak erostera.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jangai.

    1. jankai (A, que cita HeH), jangei. Alimento. Udare, txermen, mats eta beste jan-gai guziak. Mb IArg I 119. Garagar, olo ta jankai guztijak. Mg PAb 149. Egorratzu haukiek auzoko herri eta herrixketarat, eros dezatentzat iankai. HeH Mc 6, 36 (Lç ogi, He jateko behar dutena, Dv zerbait jateko, Ker, IBk, IBe jateko). Jankai guziak gooraka zijoazen garaian. TAg GaGo 91s. Guda eta jan gaiak gureganatuko baditugu. “Materiales bélicos y alimentos” . EAEg 2-4-1937 1411. Gobernuak ez luke nahi jan-geiak kario izan diten. Herr 1-10-1959 1. Amak egunoro bezela jangaiak benedikatu. Osk Kurl 56. Jangairik ez badago, akabo da besta. Xa Odol 150. Ondoren aparia, / bazan naiko jan-gai. Insausti 270. v. tbn. And AUzta 124. Ibiñ Virgil 71. AZink 14. Jankai: Uzt LEG I 218.

    2. Sustancia componente de un alimento. Janariak, jan-gai auek dauzkate: ura, proteina, gantza, grasa edo koipea […] eta bitaminak. Oñatibia Baserria 67. Jan-gai edo bizi-gaiak eta oiek onartzeko gorputzak duan era. Ib. 79.

    Sinonimoak: iz.

    [jatekoa]: bizigai, bizigarri, elikadura, elikapen, elikatze, hazgarri, jaki, jan, janari, jangarri, jateko, mantenu, alha Ipar., bizigailu Ipar., bizitzeko Ipar., entretenimendu Ipar., hazkurri Ipar., neurrimendu Ipar., jaten Gip., alimentu Heg. beh., bianda Ipar. zah., hazkuntza Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. alimento, comida, sustento
    fr iz. aliment
    en iz. food
    port iz. alimento, comida

    Testuinguruan

    Beharrak edozer gauza bihurtu zuen jangai, eta piztiek ere jan ohi ez dutena gizakien hortzek irensten zuten. [Asisko Frantzizko, Asisko Klara, / Askoren artean (Arantzazu, 2002)]

     
  • Maite 11:21 pm on 2020/09/15 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jendetsu 

    adj. Jende asko dagoena edo bizi dena. Hiri handi eta jendetsua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jendetsu. (Dv, T-L), jentetsu (V-gip ap. Elexp Berg ). Populoso; multitudinario. “Populeux” T-L. ” Oso entierru jentetsua izan da ” Elexp Berg. Edo ezperen jendetsu Prinzearen armada. EZ Man I 45. Flandesko uri jendetsu Brujas ta Anvereskora. Aran SIgn 65. [Hiria] nahiz den hemengo handienetarik eta jendetsuenetarik bat. Prop 1876-77, 303. Bilbo au berez da beti jentetsua ta bixi-bixija ta eragiña. Kk Ab II 124. Hendaian, Donibane Garazin, herri jendetsu guzietan. Lf ELit 221.

    Sinonimoak: izond.

    [laguntsua]: masibo, laguntsu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izond. populoso, -a, multitudinario, -a; muy poblado
    fr  izond. peuplé, -ée
    en izond. populated; massive; crowded
    port iz. populoso(a), multitudinário(a)

    Testuinguruan

    Hezkuntza komunitateko askotariko kideek manifestazio jendetsua egin dute Donostian (berria.eus, 2020-09-15)]

     
  • Maite 10:04 pm on 2020/06/08 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jabegai 

    iz. Oinordekoa. Graziak Jainkoaren seme eta Zeruaren jabegai egiten du gizona.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jabegai. (AN, L, BN ap. A ; Añ, H (ia-)), jabegei (V-gip, G, S, R ap. A ), jaubegai, jaubegei (V ap. A ; Añ (V), Izt). Heredero; futuro dueño. “Heredero, yaubeg[e]i, oñordekoa, gei ” Izt 59r. v. primu. [Grazia da] gizona Jainkoaren seme egiten duena, baita zeruaren jabegai, primo edo heredero. CatBurg 34. Egin ginduan Jaungoikoaren beraren adiskide ta seme eta Zeruaren jabegai. AA I 541. Arimea da Jaungoikoaren Alabea, zeruko yaubegei ta herederua. Zav Serm I 22. Zeruko iabe gai gera gu guztiok Jesu Kristogan siniste degunok. LE Urt (ap. H). Zeruaren erederu edo jaube-gei. CatBus 29. Nere etxean jaio dan mendeko au da nere jabegaia. Ur Gen 15, 3 (MarIl 16 jaubegei, CatArrig 85 yaubegei). Kondeak bere ondasunen jabegai bidezkorik ez baitzuen. Arr GB 93. Jaubegeirik bat daukat, bakarrik semea. AB AmaE 420. Ez al naz kristinaua, eta, beraugaitik, errege andi baten alabea eta erreñu andi baten jaubegeia? Itz Azald 8. Santi, yaubegei yaio zan ta yaubegei, oiñordeko, azi ta kozkortu. A Latsibi 12. Maizter jarriko al gera etxe on baten jabegai izanda? Etxde JJ 64. –Badakizu, neuk esanda, neuretzat nai zindukedana. […] Etxerantz yoan astiro neskatillea, bere jaubegai-gurakoa alboan ebala. Erkiag Arran 99. v. tbn. Añ MisE 39. JBDei 1919, 353. KIkV 67. Jabegei: Cb CatV 48. Jaubegai: CrIc 123. Otx 77. Jaubegei: JJMg BasEsc 47. Garit Veni Mecum 6s (ap. DRA). Yabegai: Legaz 36. Ir YKBiz 386.

    Sinonimoak: iz.

    [oinordekoa]: jaraunsle, maiorazko, oinordeko, premu Ipar., heredero zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. heredero, -a, sucesor, -a, destinatario, -a
    fr iz. héritier
    en iz. inheritor, heir
    port iz. herdeiro, -a

    Testuinguruan

    Kondeak bere ondasunen jabegai bidezkorik ez baitzuen. Arr GB 93. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 11:41 pm on 2020/05/30 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaurtiketa 

    iz. Aiz. Jaurtitzea. Xabalina-jaurtiketa. Jaurtiketa egin. Hirugarren laurdenean behin eta berriz saskiratu zuen baloia jaurtiketa-saio polit batean (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [jaurtiketa] : botaldi, botatze, jaurtitze (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. lanzamiento (2)  iz. (Kir.) [baloiarena] lanzamiento, tiro, disparo
    fr (1) iz. lancement, jet (2) iz. (Kir.) lancer
    en (1)  iz. throwing, flinging, hurling (2) iz. (Kir.) throw, throwing; shot; [pisua] shot put
    port (1) lançamento (2) iz. (Kir.) lançamento, tiro

    Testuinguruan

    Arrakastaz burutu da historiako lehen jaurtiketa espazio-ontzi pribatu batean. #gaurkohitza

    Argazkia: AP / Atlas (El País)

     
  • Maite 9:49 pm on 2020/04/27 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jasangaitz 

    1 adj. Ia jasanezina. Ik. eramangaitz; pairagaitz. Hitz-jario jasangaitzak. Ilunpearen laino jasangaitzak. Egoera jasangaitz honi nolabait aurre egiteko.

    2 adj. Oreka ekologikoa epe luzera bermatzen ez duena. Ik. iraungaitz 2. Gero eta gehiago dira hazkunde ekonomikoan oinarritutako garapen eredu hau jasangaitza dela diotenak. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (Dv→A), jasakatx. Molesto, desagradable, insoportable, difícil de aguantar. Nere umore gaxtoak hain jasangaitza egiten nau. Dh 83. Zer gauza jasan gaitz eta espantagarria. MarIl 125. [Beroa] ez da bizkitartean sobera jasangaitza. Prop 1881, 67. Dorpeago, saminago, jasan gaitzago izan bide da harentzat lana eskutik utzi behar ukaitea. HU Aurp 123 (v. tbn. Zez 156). Uri andijetako egurats edo axe aztuna […], euren zarata jasakatxa. BAizk Ipuin 87 (ap. DRA). Nik ez dut mundu huntan Gaxina baino jasan-gaitzagorik. Barb Sup 7. Miña gero ta jasangaitzagoa zitzaiola. Anab Usauri 123. Olio-urrin bortitz hura baino jasangaitzagorik bazen. JE Ber 29. Zer zaio hoin jasan gaitz zure begiari? Iratz 40 (v. tbn. Lf in Casve SGrazi 9). Nekhos eta bortxa-kara zaiku. Arropa berriak jasan-gaitz ditugun bezala, hots! Lf ELit 277. Hara zergatik jasan-gaitz zuten Frantsesek frantses dirua. SoEg Herr 7-1-1960, 1. Harriengatik ez balitz jasangaitza eginen litzaidake ene munduko bidaia hau. PPer Harrip 62. v. tbn. Jaur 124. Zait Sof 94 (y-). En DFrec hay 4 ejs. de jasangaitz.

    2. (Uso sust.). Cosa insoportable. Helas! / Zer zorigaitz / zer jasangaitz / hartzeko gogoan. CantIzp 10. (ap. DRA) Lagun proximoaren jasan gaitzak jasaitea. MarIl 32. Bai bai, ainitz eta haundiak izan dituztela jasaiteko gure gogo-bihotz guriek holako urte pisuetan. Guziz, jasan-gaitz batek ordaintzen zuelarik, gutienik ustean, aintzinekoa. Larre ArtzainE 137. 3. jasangatx. (Uso adv.). De modo insoportable. Aragi-griñea, jasangatx, igarian dabil emakume ta gizonezko oneen gorputzetan. Erkiag BatB 134. JASANGAITZAGOKO. Eritasuna baino jasan-gaitzagoko nahigabe asko. HU Aurp 157.

    Sinonimoak

    izond. Ipar. jas. [eramangaitza]: eramangaitz, pairaezin jas., pairagaitz jas., jasanezin Ipar. jas., eroangaitz Bizk. g.e. (UZEI sinonimoen hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es izond. intolerable, insoportable
    • fr izond. insupportable, intolérable
    • en izond. unbearable, intolerable
    • port izond. intolerável, insuportável

    Testuinguruan

    Isilunea luzatzen uztea jasangaitz bilakatzen ari zitzaion. [Ileak uretan, Josu Penades (Alberdania, 2012)]

    lifeder.com

     
  • Maite 6:45 pm on 2019/12/25 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaiotzatiko 

    adj. Pertsonarekin jaiotzen dena, jaiotzeko une beretik edo lehenagotik badena, hartua ez dena.  Ideia horiek jaiotzatikoak omen ditugu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa eta Hiztegi Batua

    Sinonimoak: izlag.

    [jaiotzatiko] : sortzetiko, berezko

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. (1) izlag. innato, -a, congénito, -a, de nacimiento (2) izlag. (Med.) congénito, -a
    fr izlag. inné, de naissance
    en izlag. innate, inherent, inborn, natural
    port izlag. inato, -a

    Magia, beraz, jaiotzatikoa du gizakiak, eta bere bihotza betetzen duen desira bat kanporatzea besterik ez da.  [Morala eta erlijioaren bi iturriak, Henri Bergson (Xabier Mendiguren Bereziartu), Pentsamenduaren Klasikoak, 2002] (Egungo Testuen Corpusa)

    jaiotzatiko (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:53 pm on 2019/11/06 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jangartxutu 

    ad. jangartxutu, jangartxu/jangartxutu, jangartxutzen. da/du ad. g.er. Jateko gogoa galdu edo kendu. (Hiztegi Batua

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (batez ere B) volver(se) inapetente, desganar(se), perder el apetito, hacer perder el apetito
    fr
    en
    port

    Gaixotasunak jangartxutu egin du.  (Elhuyar hiztegia)

    jangartxutu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:47 pm on 2019/08/17 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaigai 

    iz. Jai-bezpera (5000 Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jaigai, jeigei (SP, Dv, A (que cita a O), H (BN, S)). “Ieigeiak, les vigiles des bonnes fêtes” O VocPo. “Vigilia, víspera de fiesta” A. Barur egik ieigeietan. O Po 54.

    Sinonimoak: iz.

    [jaigai] : jai-bezpera (5000 Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. víspera de fiesta
    fr iz. veille de jour férié
    en iz. holiday eve
    port iz. véspera de feriado

    Batzuk jaiak jaigaietan ospatzen hasten dira.  #gaurkohitza

    jaigai (Gaurkohitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:47 pm on 2019/08/14 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jasanezin 

    adj. Ezin jasanezkoa. Ik. jasangaitz. Bere bakartasunaren zama jasanezina. Tentsioa jasanezina zen ordurako. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jasanezin. Insoportable. v. EZIN JASANEZKO. Orrengandik lotsagabekeri yasan-eziñok entzun bear ote ditut? Zait Sof 69. Len, yasan-eziñak, noski; orain, ordea, areago. Ib. 154. Bere bakartasunaren azta jasan-ezina zedukan. Mde HaurB 109.

    Sinonimoak: izond. Ipar. jas.

        [paraezina]: eramangaitz, pairaezin jas., pairagaitz jas., jasangaitz Ipar. jas., eroangaitz Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. intolerable, insoportable
    fr izond. insupportable, intolérable
    en izond. unbearable, intolerable
    port izond. intolerável, insuportável

    Egoera jasanezina da. #gaurkohitza

    jasanezin (Argazkia: @ikiagirre)

     
  • Maite 7:21 pm on 2019/08/04 Permalink | Reply
    Tags: J   

    judikatu 

    ad. judikatu, judika, judikatzen. (du) Zub. Epaitu, jujatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    judikatu. Juzgar. Eztezazuela iudika, iudika etzaiteztenzát. Lç Mt 7, 1 (He jujatu). Berzeren zerbitzaria iudikatzen duana. Lç Rom 14, 4. Goganbehartu edo arinki iudikatu. Hm 195. Besteren jüdikatzian. Mst I 14, 1. Judikatu gabe kondenatu zaitue. Arti MaldanB 209. (BN-lab-arb, S; Foix ap. Lh). Ref.: A; Lrq. “Censurar, criticar” A. Asteko denbora iragaiten mündiaren jüdikatzen. Etch 304.

    Sinonimoak: ad. Zub.

    [epaitu]: ebatzi, epaitu, jujatu Ipar., juzgatu Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) juzgar
    fr du ad. (Ipar.) juger
    en du ad. (Ipar.) to judge; to sentence
    port du ad. (Ipar.) julgar

    Judikatu gabe kondenatu zaitue. Arti MaldanB 209. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    judikatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:58 pm on 2019/05/02 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jazarpen 

    iz. Jazartzea. Ik. esetsaldi. Hirurehun urtez Eliza hersturan bizi da; jazarpenik izugarrienak jasateko ditu. Juduen jazarpena. || eskola jazarpen, eskola-jazarpen Eskola bateko ikasle batek beste ikasle baten edo ikasle-talde baten aldetik tratu txar jarraitua, fisikoa nahiz morala, jasotzea. Barakaldoko eta Santurtziko udalek webgune berria aurkeztu zuten atzo, eskola-jazarpeneko kasuen aurrean biktimak aholkatzeko. || sexu jazarpen, sexu-jazarpen Norbaitek, beste norbaiti, bereziki nagusi batek mendeko bati, honek gogoko ez dituen sexu adierazpenak edo sexu eskaerak gogaikarri edo iraingarri zaizkion eran behin eta berriz egitea. Sexu jazarpenak helburu sexualak ditu, alegia, mesede sexual bat bilatzen da, nolabait esateko. Israelgo presidente ohia bortxaketa eta sexu jazarpen delituen errudun dela erabaki du Tel Aviveko Barrutiko Auzitegiak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jazarpen (Dv, A).

    Persecución; ataque. “Persecución” A (que cita Dv Mt). v. jazarkunde. Dohatsu jazarpenak zuzenarengatik egartzen dituztenak. Dv Mt 5, 10 (Ir YKBiz 118 yazarpena; Lç persekutatzen direnak, He, Lg II 146 persekuzionea, HeH kalte, EvL, TB persekutatuak direnak, SalabBN persekuzionia, Ol esetsien, Leon gaizki erabiliak). Edozeñek […] bateko eun izango ditu mundu onetan yazarpenen erdian (Mc 10, 30). Ir YKBiz 352 (Ol (ed. 1958) y-, Or jazarpen; Dv jazargo, Ol yazarri, Arriand jazarrikaldi). Era orotako jazarpenak gaindituz –jendealdatze, presondegi […]. Mde Pr 234. Txakur bakar eta apal aren kaltezko jazarpena. Erkiag BatB 58. Auetatik aunitz, jazarpen eta zorigaitz aldiko beroz eta oñazez sortuak ditu. Gazt MusIx 63. v. tbn. Pi Imit I 18, 1 (yasarpen). En DFrec hay 7 ejs.

    “Action d’accuser” Dv.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [erasoa]: agresio, akometamendu, eraso, esetsaldi, esetsi, jaukimendu, jaukitze, pertsekuzio, atakada Ipar., bulta Ipar., jazarkunde Ipar., oldar Ipar., atake beh., hertsamen g.e., jazar g.e., jokada g.e., asaldu Ipar. zah.
    [atzemateko jarraitzea]: esetsaldi, esetsi, jazarkunde Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. persecución, embestida, agresión (2) iz. acoso (3) iz. (Kir.) [txirrindularitzan] persecución
    fr (1) iz. harcèlement (2) iz. répression, persécution
    en iz. persecution
    port (1) iz. perseguição, agressão (2) iz. acosso, assédio

    Bullyingari edo eskola jazarpenari aurre egiteko indar guztiak batzea ezinbestekoa da. #gaurkohitza

    jazarpen (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:47 pm on 2019/02/15 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jagoletza 

    iz. Zaindaritza. (Hiztegi Batua)

    Orotariko EHiztegian

    jagoletza, jagolatza.

     Custodia, vigilancia. v. zaintza. Amagandik alde egin ebanik ona, ez dau mutillak orrelako txera ta jagolatza gozo samurrik izan. Erkiag BatB 198.

    Beste hizkuntza batzuetan Elhuyar eta Wordreference hiztegietan

    es  iz. vigilancia, guardia

    fr iz. gardiennage, surveillance, garde

    en iz. guard;  custody;  watch

    pr iz. guarda, custodia

    Elenarekiko ardura eta jagoletza zorroztuko zituen. Kartografien eta mikrobio narratiboen artean, AMAIA ITURBIDE (Maiatz, 2013) Orr.: 268

    jagoletza (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:29 pm on 2018/09/23 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jeloskor 

    iz. 1 adj. Maite duen pertsonarekiko jeloskortasuna sentitzen duena. Senar jeloskor batek bere emaztea hil zuela. 2 adj. Bekaiztia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jeloskor (B, S; SP, Chaho, Gèze, Dv, H, VocB). Ref.: A; Lrq; Izeta BHizt (y-).

    1. Celoso. “Jaloux” SP y Gèze. “Sujet à la jalousie. Jelos izan daite behin, bainan jeloskorra bethi da jelos” Dv. O Israeleko Iainko guziz bortitza eta arima fidelen maitatzaille jelozkorra. “Zelator”. SP Imit III 20, 3. Ezen ni nauk Eternal hire Iainkoa, Iainko borthitza, ieloskor dena. Urt Ex 20, 5 (Dv, Bibl bek(h)aizkor, Ur zelotsu). Samurra da bere kreaturen alderat; ordean denbora berean Jinko yeloskor bat da. Mih 98. Martxuan sorthiak (neskatilak) jeloskor eta desplazent izanen dirade. Mustafa 217 (ap. DRA). Aita jeloskor batek dizü kausatü: / zure ikhustetik, / gehiago mintzatzetik / hark nizü pribatü. ChantP 6. Jeloskorrik eztüzü eiheazaiñetan / ardüra kanpun tüzü kanpokuk eihean. Xikito 7. Senar jeloskor batek bere emaztea hil. Mde HaurB 38. Dena jeloskorra, nahiz ba zuen arrazoina ere. Segurrenik ezagutzen zukeen bere emaztea. Etchebarne 86.

    2. + jelozkor. Celoso, vigilante, preocupado. Bere estatuko ohoreaz ieloskor den alhargunak. SP Phil 422 (He 426 ardura duen). Zeinaren [bihotzaren] kastitateaz arima bihotzdunak paregabeki ielozkor baitire. SP Phil 261 (He 263 jeloskor).

    3. (S ap. Lrq; Chaho, H), deloskor. Envidioso. “Ombrageux” Lrq. Ieloskor izatu zen bere aizpa Leaz. Urt Gen 30, 1 (BiblE jeloskor jarri). Jeloskor naiz ezen zuentzat Jainkozko jelosia batez. He 2 Cor 11, 2 (Lç ielosi). Latin, español edo franses yeloskorrak / goibeldu, ahal guziz, eskaldun zaharrak. Hb Esk 5. Sinhesten ditutzu naski aphez eta gizon deloskor batzuek erraiten dituzten gezurrak eta zozokeriak. Almanaka Berria 1885, 14 (ap. DRA). Munduko jeloskorrak has bite, has, trufan. Ox 157. Bainan gero hara jeloskorrak haste. Etchebarne 126. v. tbn. Egiat 250. Etcham 208.

    Rival. Bi hiri [Erroma eta Kartago] yeloskorren harmadak non nahi. Hb Esk 26.

    Sinonimoak: izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [arduratsua]: Ipar. g.e.arduratsu, arretatsu, artadun, axolatsu, artatsu Ipar., adiguritsu Bizk., axolati jas., arduradun g.e., ardurati g.e., antsiatsu Ipar. zah., artaduri Ipar. zah., artos Ipar. zah., axolduri Ipar. zah.
        [bekaiztia]: Ipar.bekaizti, inbidiatsu, jelos, bekaizkor Ipar., inbidioso beh., ondamutsu jas., bekaitz zah.
        [jeloskortasuna sentitzen duena]: jelos Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (batez ere Ipar.) celoso, -a (2) izond. (batez ere Ipar.) cuidadoso, -a, atento, -a (3) izond. (batez ere Ipar.) envidioso, -a
    fr izond. envieux, -euse ; jaloux, -ouse
    en (1) izond. jealous (2) izond. jealous, envious
    port (1) izond. (batez ere Ipar.) ciumento(a) (2) izond. (batez ere Ipar.) zeloso(a) (3) izond. (batez ere Ipar.) invejoso(a)

    Handik zortzi urtera, Paul hil egin dela jakingo du Abelek, eta haren hiletan berriro elkartuko da Mariannerekin. Harremanari berriro ekingo diote, baina horrek jeloskor jarriko ditu oso gertuko beste bi pertsonaia: Joseph (Joseph Engel), Marianneren semea; eta Eve (Lily-Rose Depp), Paulen arreba, gaztetxoa zenetik Abelekin maiteminduta dagoena. Umorea erabili du Garrelek lauren arteko harremanaren nondik norakoak kontatzeko. [Bi emakumeren aginduetara dabilen gizona, Ainhoa Sarasola (Berria.eus, 2018-09-23)]

    jeloskor (Argazkia: JON URBE / FOKU)

     
  • Maite 8:59 pm on 2018/03/17 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jakintza 

    iz. 1 iz. Helburu jakin bat eta metodo berekia duten ezaguera sailen multzoa; horrelako ezaguera sail bakoitza. Ik. zientzia. Filosofia eta jakintza. Galileo aurreko gizona, jakintza berria sortu baino lehenagokoa. Jakintzaren muga estu zorrotzak zituen maite. Egungo jakintza. Jakintzaren adarrak. Jakintza ezkutuak. Erlijioen Kondaira: horra jakintza bat, sinesgabeek asmatua. 2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Jakintza-arloan ari dena. Antze sailetik jakintza sailera. Jakintza motak. Nekez izango da gaur filosofiarik jakintza-oinarri sendorik gabe. Jakintza-lanak. Jakintza-liburuak. Lau gazte haiei jakintza-gai ororen ezagutza sakona eman zien Jainkoak (Ik. jakintzagai). 3 iz. Jakinduria. Euskal Herriaren jakintza. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian [mold.]

    jakintza (Lar, Añ, Dv (que cita a He)). Tr. Documentado por primera vez en Pouvreau; hay, por lo demás, muy pocos testimonios septentrionales. Al Sur su uso aumenta durante el s. XX, empleado sobre todo en guipuzcoano; antes lo emplean Mendiburu, Iztueta, Arana y D. Agirre (hay tbn. un ej. en JFlor). En DFrec hay 63 ejs. de jakintza y 3 de yakintza.

    Sabiduría, erudición; cultura. “Science, savoir” Dv.

    (V-gip ap. Etxba Eib; Lar, Añ, H). Ciencia; (menos usado) doctrina.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [zientzia]: zientzia, jakitate Ipar.
        [jakinduria]: jakinduria, jakite, jakintasun Ipar., jakitate Ipar., jakituria Bizk., jakiunde g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. ciencia, saber, erudición (2) iz. sabiduría
    fr iz. science, savoir, connaissance
    en (1) iz. science; erudition, knowledge, learning (2) iz. wisdom
    port (1) iz.  ciência,  saber, erudição (2) iz. sabedoria

    Animaren askatzea da yakintza edo kultura berezi bat sortzea. Ib. 166.   (Orotariko Euskal Hiztegia)

    jakintza (Argazkia: Jakintza Ikastolaren 50. urteurrena)

     
  • Maite 9:15 pm on 2017/11/19 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jondoni 

    iz. Ipar. Kristau erlijioko santu jakin batzuei aurretik ezartzen zaien hitza. Ik. san; done 2. Jondoni Joane eguneko sua. Jondoni Jakobe apostoluari eskainia. [Oharra: izen jakin batzuekin erabiltzen da; ik. Euskaltzaindiaren 125. araua]. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jondoni (L, BN; Dv, H), jondone (L, BN-baig-lab, S; SP, Lar, Dv, H), endone (A), jandone (BN-ciz-arb-baig; H), jandoni (BN-ciz-mix), jaundane (H), jaundone (Lar, Añ, Dv, H, A), jaundoni (BN-baig; A), jendee (BN-arb), joandene (BN-mix), joandone, joandoni, jondane (BN-ciz-mix, S; Foix ap. Lh), juandane (BN-mix), juandene (BN-mix), juandone, juandoni (BN-mix-lab), jundane (BN-ad, S; H (S)), jundene. Ref.: A (jondane); Lrq (jondane); AtSac 25; Satr CEEN 1969, 81.

    Etim. De jaun + done (< rom. dom’ne).

    San (título antepuesto al nombre de un santo). “Al Señor San Martín, Iaun Done Martie” Gar IX, c. 2 8ss. “San” Lar y Añ. “Señor San Joseph, Jaundone, jondone Josepe” Lar. “Endone (R, arc), san, santo. Endone Mikel arkaingiuari” A. “Jondoni Joaneko euria, ogien galgarria (BN-baig)” Satr CEEN 1969, 81. Cf. “Víspera de Señor San Pedro” (1607) RIEV 1927, 154. Cf. tbn. Darric RIEV 1911, 19, que cita el fr. antiguo Monsieur-saint. En HerVal aparecen yandunaaniz (184), yondunaaniz (217) y yundunaaniz (236).

    Tr. Documentado sobre todo en autores septentrionales desde principios del s. XVII, entre los que, a partir de comienzos del s. XVIII, jondoni es la forma predominante. Tbn. se encuentra en Lazarraga (jandone) y en textos vizcaínos arcaicos (jaundone o jandone), en Larramendi (jaundone), CatBurg (jondone) y en algunos otros autores meridionales ya en el s. XX (Orixe, Lizardi, Erkiaga o Etxaide). En la tradición alto-navarra se encuentra en Beriayn y Lizarraga. Como señalan Harriet y Arradoy (SFran 14) se emplea generalmente con los santos más importantes o de mayor antigüedad o tradición; no faltan sin embargo ejs. como Jon Doni Maiorga (Barb Sup 16).

    Sinonimoak: iz.
    [jondoni] : San, Done (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (maiusk.) (kristandadeko lehen santuekin bakarrik) San, santo, -a
    fr (maiusk.) (Ipar.) saint [titre]
    en (maiusk.) (pertsona-izenaren aurretik) Saint
    port são; santo(a)

    Jondoni Joanes Batixta, pitz bedi su farrasta! [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Jondoni Petriren parrokian gertatu zen!

    jondoni (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:54 pm on 2017/08/03 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jorrail 

    iz. Apirila. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jorrail.

    1. Marzo.  Martxoa edo Ior[r]ailla. EZ Eliç XXIV.

    2. (V-arrig, AN-erro; Lar, Añ, Lecl (y-), Dv (V, G), H), jorril. Ref.: A; EI 312. Abril. “Avril” Arch Gram 9. “(V?, G?, AN-erro), abril” A (la fuente de las referencias V y G es probablemente Duvoisin). v. apiril. Aphiril edo jorrillaz geroztik. Prop 1906, 249 (sg. DRA; la ref. es incorrecta). Jorrail ederreko asteazken baten. Ag G 42. Jorralleko / azken-aldian. Enb 168. Yorraileko egunargitzeak. Or Mi 128. Yorraillaren 15gnerako. Ldi IL 151. Jorraillaren ogeitazortzi garreneko Oroaginduak beteaz. EAEg 5-6-1937, 1769. Iorraila zen, ain zuzen, lur-lanetan asteko illabetea. Ibiñ Virgil 81. Jorrailaren zazpian. Ardoy SFran 68. Jorrailean negu, laborariak: gaixo gu. EZBB II 22. En DFrec hay 8 ejs. de jorrail. v. tbn. BOEl 226. Prop 1906, 120. Urruz Zer 127. EEs 1918, 83. ForuAG 279. Garit Usand 45. GMant LEItz 59. Itzald II 123. Inzag RIEV 1933, 413. SMitx Aranz 256. NEtx Nola 39. Gand Elorri 32. Auspoa 39, 14. Uzt LEG II 261.

    Laister arditan Jorra-illa da. “El mes de la escarda (abril)”. Or Eus 220.

    (Modo de referirse a cada año). Emezortzi jorrill zituen aur bat. Otag EE 1881b, 60. Bixitzak / ostuten daustaz jorrallak. Laux AB 35.

    Amasei jorraildun neskatxa. Laux AB 72.

    3. (G-azp ap. EI 313). Junio.

    Sinonimoak: iz.

        [apirila]: apiril  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es abril
    fr avril
    en April
    port abril

    Amasei jorraildun neskatxa. Laux AB 72. (OEH)

    jorrail (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:10 pm on 2017/07/06 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joputasun 

    iz. Jopu denaren nolakotasuna edo egoera. Ik. joputza; esklabotasun. Herriak bere joputasuna astin zezan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    joputasun. Servidumbre, esclavitud. Joputasuna baño naiago gudea daula. Arriaga Lekob 42. Andra-Mariaganako joputasunatzazko (esclavitud) eskutitza. EEs 1916, 142. Erriari su ematen zioten, bere yoputasuna astindu zezan. Ldi IL 168.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [joputza]: joputza
        [esklabotasuna]: esklabotasun, joputza

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. esclavitud, servidumbre
    fr iz. esclavage, (conjunto de criados) employés
    en iz. slavery, servitude,
    port iz. escravidão, servidão

    Herriari su eman zioten, bere joputasuna astindu zezan. [Ldi IL 168, OEH, mold.]

    joputasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:54 pm on 2017/06/29 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaiera 

    iz. 1 iz. Jaidura, joera. Jokorako jaiera. Hartu zuen gazte batek neskatxa honenganako jaiera, eta ez zen geratu gaitzera makurtu zuen artean. 2 iz. Erlijioaren eta elizkizunen alderako atxikimendu kartsua. Ik. debozio; eraspen. Izan iezaiozu Ama Birjinari jaiera handi bat. Santa Klaraganako jaiera. San Kasimiroren Birjinarekiko jaiera. Arrosarioaren jaiera zabaltzeko. Meza entzuten jaiera handiz. Elizan jaieraz egon. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [jaidura]: isuri, jaidura, joera, jaugin Ipar., pendura Ipar., jas Bizk., enjogidura Zub., gano Zub., aiher g.e., isurki g.e., natu Heg. g.e., jit Bizk. g.e., mendu Bizk. g.e., aiherkunde Ipar. zah.
        [debozioa]: debozio, eraspen, jainkozaletasun, jainkotiartasun Ipar., erlijiozaletasun g.e., oneraspen g.e., etsigitasun Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere G) inclinación, propensión; devoción, fervor religioso
    fr iz. dévotion, piété
    en iz. inclination, tendency; preference
    port iz. inclinação, propensão; devoção

    Jaieraz kantatu beharra, eskua bihotzean… [Goizalde Landabaso, Twitter (2017-06-29)]

    jaiera (Argazkia: Lavanguardia.com)

     
  • Maite 10:48 pm on 2017/06/18 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jarraipen 

    iz. 1 iz. Jarraitzea, beste zerbaiten ondotik etortzea edo gertatzea. Kontakizunaren jarraipena. Haren lanari jarraipena emateko. Zoritxarrez, haren ekarpenak ez du jarraipenik izan. 2 iz. Lan, egitasmo edo jarduera bat behar bezala dagoen edo dabilen aldian-aldian ikuskatzea. Horiek guztiak beteko direla bermatzeko, jarraipen batzorde bat osatuko dute hamaika eragileek. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jarraipen (V-arr-oroz-och-m ap. A; Hb ap. Lh).

    1. Continuación. Historijaren jarraipen eta erakuste aldi II. JJMg BasEsc 22. Zazpigarren Aginduaren jarraipena. Itz Azald 106. Bizkaiko Guda-Batzordea zanak egin zituan lanei jarraipena opa nai diegu. EAEg 29-12-1936, 595. Antxe antolatu zuten jarraipena, Eduardo ta Rafaelek Cartagenarako ta beste biak Bogotárako. JAIraz Bizia 39. Haren bil-lanari jarraipen eman behar diogu orain euskaltzaleok. Mde Pr 265. [Bigarren liburua] lenengoaren […] jarraipena dala aitortu genezake. Onaind in Gazt MusIx 148. En DFrec hay 40 ejs., meridionales.

    Descendencia. Sugeak eukan guzur edo erejiya / galdu nairik Eba ta bere jatorriya / baita bere urrengo jarraipen gustiya. Enb 79.

    Continuidad (?). [Ortzeak] urdin gardena dauka jantzitzat eta eguzkiak alako urre-isuria dau, jarraipena ta epelaro gozoa eskeiñirik. Erkiag BatB 168.

    2. “(Hb), chaîne de montagnes” Lh. v. jarraipiña.

    3. “(V-arr-oroz-och-m), imitación” A.

    4. Rutina. Txakurra […] iges egiteko amurruz lez egoten zan; baiña laster asi zan ango lanaren mailla ta jarraipena egonarriz eroaten. Erkiag BatB 50.

    Sinonimoak: iz.
    [jarraitzea]: jarraiera, segida, segizio beh., jarrai Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. continuación, lo que sigue (2) iz. seguimiento [del curso de algo]; seguimiento, imitación
    fr iz. continuité, suite, prolongation, continuation
    en iz. continuation, follow-up; continuity; continuance
    port iz. continuação

    Hasiera baino izan ez zenak jarraipen bikaina izan du. Zorionak, Ricardo, Filoblogiaren 13. urteurrenean!

    jarraipen (GAurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:36 pm on 2017/04/23 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jagon 

    ad. jagon, jagon, jagoten 1 du ad. Bizk. Zaindu, babestu, gorde. Mendian ardiak jagoten. Jagon gaitzazu gaitzetik. Jagon eta gorde nazazu estualdi guztietan. || Euskaltzaindiaren Jagon Saila: euskara babesteko eta sustatzeko ardura duena. 2 du ad. Bizk. Hitzaz, agindu batez, legeaz eta kidekoez mintzatuz, gorde. Nik neure berba jagon dudanez gero, jagon ezazu zuk zeurea. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [zaindu]: begia eduki, begiak eduki, guardiatu, zaindu, artatu Ipar., begia atxiki Ipar., geinatu Zub., antzatu zah., errekaitatu Ipar. zah.
        [gorde]: begiratu, gorde, ekarri Ipar., guardatu zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (B) cuidar, guardar; vigilar (2) du ad. [hitza, legea, promesa] (B) guardar, cumplir
    fr (1) du ad. (B) soigner, veiller (2) du ad. [hitza, legea] (B) tenir parole, tenir sa promesse
    en (1) du ad. to guard; to watch over sb/sth; to care for, to look after (2) u ad. [legea] to obey, to observe (3) du ad. [hitza] to keep one’s word
    port (1) cuidar, guardar; vigilar, vigiar (2) guardar, cumprir

    Jagon eta gorde nazazu estualdi guztietan. (Hiztegi Batua)

    jagon (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:25 pm on 2017/03/31 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jendarte 

    iz. Leku agerian dagoen jendea; jendea, jende multzoa. Ik. lagunarte. Utzi zuen Jainkoak bere ahaide eta jendarte guztietatik baztertua. Zergatik naramazu jendarte gaiztoetara? Jendarte nahasiak eta taberna zuloak. || jendartean adb. Ik. jendaurrean. Kontzientzia onak agerian eta jendartean ibili nahi du. Kanpoan eta jendartean. Ez nuke jendartean horrelakorik esango. || jendarteko adj. Ik. jendaurreko. Jesusen jendarteko bizia. Jendarteko ohorea. || jendartera adb. Bekatu isilak jendartera agertzeko. || jendartetik adb. Irten ziren jendartetik eta sartu ziren eremuan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jendarte (H), jende-arte (Dv), jentarte, jente-arte, jendetarte.

    (En casos locales de declinación, en sing.). En (a, de, etc.) compañía, sociedad, en (al, etc.) público; en (al, del, etc.) gurpo de gente. “Société des hommes. Zoaz oihanetara, ez dakizu jende-artean bizitzen” Dv. Cf. Gy 62: Yende artean (‘entre, en las personas’, opuesto a ‘en los animales’). Liburutto hunen […] iendartera atheratzeko. Mat XIII. Onez aiphaturen zaitut jende artean. EZ Man II 119 (Eliç 147 jendarte). Ez naizela iend’arteko gai. Ax 287 (V 192). Ilkhi zaitea kanpainara jendartera. ES 87. Irten ziran jendartetik. Ub 118. Jende arteko ohorea. Dh 196. Jente artian alegreetan badira puska bat. JJMg BasEsc 163. Jendarteko espantu zerbaitek. Dv LEd 156. Jende-artetik urruti eta bakar bagaude. Arr GB 49. Jentartetarik berhezirik. CatS 31. Sorgiña dala jende-tartean / ezin baitezake barra. Or Eus 345 (Mi 15 jendarte). Jendetarteko otsak egian bazun oñarri. Etxde JJ 135 (97 jende-arte). Jende artean lotsa galdu dute. MAtx Gazt 81. Izkialde gañetik bukaerara, jende tartean pasatzen ere naiko komeri izan zan. Albeniz 180. Estazioetan nahiz beste edozein jendarteko lekutan. MIH 184. En DFrec hay 8 ejs. de jendarte y uno de jendearte.

    v. tbn. SP Phil 123. Arg DevB 169. FPrBN 23. Gy 150. FIr 169. TAg Uzt 227. Mde Po 73. Xa Odol 166. Jende-arte: Ch III 54, 11. He Phil 547. Egiat 223. Lard 89. Ir YKBiz 364. Berron Kijote 150. Jentarte: Erkiag BatB 94 (Arran 70 jente-arte). Jente-arte: fB Olg 167. Jendetarte: Alz STFer 130. JAIraz Bizia 57. Lek SClar 103. Anab Poli 102. Lasa Poem 83. Zendoia 150.

    (Como sust. pleno). Grupo de gente, reunión, compañía, sociedad. Zergatik naramazu jendarte gaixtoetara? SP Phil 324 (He 325 konpañia). Baratxe sartu behar gara egitekoetan eta jendartetan. Ib. 539. Bere aide ta beste jendarte guzitik baztertua. Mb IArg I 215. Baldin jende arte batera arri andi bat tiratzen badezu. AA III 557. Ezekielen ondotik urten dau, jente-arte izerditsuan. Erkiag BatB 146. Pake gezurruts, jendarte galkor. “La errada muchedumbre”. Gazt MusIx 117. Inguruak, jendarte nahasiak, kamio hautsez edo elurrez josiak. MEIG I 173.

    Sinonimoak: iz.

        [lagunartea]: lagunarte, lagungo Ipar., laguntza Bizk., konpainia g.e., lagunkida g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (gehienetan, lekuzko kasu-atzizkiez) gente, grupo de gente; público, concurrencia; sociedad
    fr iz. milieu, public, société
    en iz. people; public; audience
    port iz. gente

    Zergatik naramazu jendarte gaiztoetara?   (Hiztegi Batua)

    jendarte (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:31 pm on 2017/03/19 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaretasun 

    iz. g.er. Askatasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jareitasun, jaretasun. Libertad. Gizakiaren aria ere, yaretasun-utsezkoa ezik, erdi-oldezko danik badasakegu. Ldi IL 125. Ez zeukanat bekaizkeririk ire yareitasunaz. Zait Sof 177. Norbere yaretasuna (libertad) iñori saltzeke. Etxde JJ 226.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [askatasuna]: askatasun, lokabetasun, libertate Ipar., haizutasun g.e., lokabe g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es libertad
    fr liberté, indépendance
    en liberty; freedom
    port liberdade

    Gazteek loturak dituzte, helduek, berriz, zenbait jaretasun. (Elhuyar Hiztegia)

    jaretasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:41 pm on 2017/02/14 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jenatu 

    ad. Eragotzi. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jenatu (Chaho, H, T-L). Molestar; embarazarse, incomodarse. “Gêner” H. Béna etzüntükégü nahi jenátü. Lrq Larraja RIEV 1931, 238. Zure beha egonen niz ez bazitut bederen jenatzen edo makurtzen. JEtchep 83. Mutiko gaztea zinez jenatua zen. Ib. 92. Halako irri jenatu batekin. Ib. 83. Ez ginen batere jenatuak gure gutunen hetsi gabe emaiteko. Larre ArtzainE 115. Holako hitz jenatu batzuekin ez jakin zer erran eta norat itzul. Ib. 274.

    Sinonimoak: iz.
    [jenatu] : e. gogaitu, eragotzi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. impedir; estorbar; molestar(se), importunar(se), incomodar(se)
    fr du ad. empêcher, rendre difficile, ne pas laisser
    en du ad. to impede, to hinder, to hamper, to prevent
    port da/du ad. impedir; estorvar, incomodar, perturbar, atrapalhar

    Mutiko gaztea zinez jenatua zen.  (Elhuyar Hiztegia)

    jenatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:00 pm on 2017/01/21 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jes 

    interj. Harridura edo ezustea adierazteko erabiltzen den hitza. Ik. jesus. Jes!, zein laster egin duzun itzulia! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jes (Lh). (Interj. de asombro, sorpresa o contrariedad). Jes! Zakhur horrek hurbilxko dabila haragi horietarik muthurra. EskLAlm 1911, 54 (ap. DRA). Jes, alditxartzera noak. Ox 48. Jes-eta… zer zitaken, banoa lasterka, denak utzirik. Lf Murtuts 52. –Ikustokia leporaño betea omen zegonan… nexkato gaztez. –Yes! Or QA 103. v. tbn. Barb Sup 89. Larz Senper 110. Othoizlari 1960, 308.

    Sinonimoak: interj.
    [jes] : jesus!; ene, bada!

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. interjección de asombro, sorpresa o contrariedad
    fr Oh mon dieu!
    en Good heavens!
    port ai Meu Deus (do Céu)!

    Jes!, zein laster egin duzun itzulia! (Hiztegi Batua)

    jes (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 10:37 pm on 2016/12/25 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jabaltasun 

    iz. Ipar. Baretasuna. Ur geldiaren antzeko jabaltasuna. Isiltasuna, bakea, jabaltasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jabaltasun (Dv). Tranquilidad, calma. Animako osasunaren aztarrenik seguruena, len esan dizudanez, pake ori da, ur-geldiaren antzeko iabaltasun ori. Or QA 185. Entzun dezagun Iñati Antiokiarrak ziona, Kristoren ixiltasuna, pakea, iabaltasuna. Ib. 185.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [baretasuna]: baretasun, lasaitasun, naretasun, sosegu, deskantsu Ipar., jabal Ipar., nasaitasun Bizk., donario Gip., trankiltasun g.e., sosegamendu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) calma, tranquilidad
    fr (Ipar.) tranquillité, placidité, sérénité
    en (Ipar.)  calm, calmness; stillness; tranquillity (Br); tranquility (Am)
    port (Ipar.) tranquilidade, calma

    Ur geldiaren antzeko jabaltasuna. (Hiztegi Batua)

    jabaltasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:07 pm on 2016/11/28 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jakin-min 

    iz. Jakiteko edo zerbait jakiteko gogo bizia. Jakin-mina zuen Sokratesek. Jakin-mina sortzen duen liburua. Irakurlearen jakin-mina zirikatzeko. Jakin-minez irrikan nauzu. Kanpoko mundua, nahiz jakin-minaren pizgarri izan, ez da beste gizakiren bat bezain ernagarri guretzat. || Haren berrien jakin-minez. Nongo herritarra zen jakin-minez. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [jakiteko gogo bizia]: jakin-gose, jakin-nahi, kuriositate, jakingura Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es deseo/ganas/ansia de saber, curiosidad
    fr curiosité
    en curiosity, desire/wish to learn, desire/wish to know
    port curiosidade

    Jakin-minak gidatzen zuen bere ikerkuntza, ez jakiteak min egiten baitzion. [Koldo Garcia, @koldotxu]

    jakin-min (Koldo Garcia, @koldotxu)

     
  • Maite 11:45 pm on 2016/11/04 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jarraitutasun 

    iz. Jarraitua denaren nolakotasuna. Ekintzaren jarraitutasuna. Etenik gabeko jarraitutasuna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [jarraikitasuna]: jarraikitasun Ipar.
        [etengabetasuna]: etengabetasun

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. asiduidad, constancia, regularidad, continuidad (2) iz. (Mat.) continuidad
    fr iz. assiduité, constance, régularité, continuité
    en iz. assiduity, regularity; constancy, perseverance
    port iz. assiduidade, constância, continuidade

    Jarraitutasunaren apustua egin du Rajoyk kargurik garrantzitsuenetan [Jarraitutasunaren apustua egin du Rajoyk kargurik garrantzitsuenetan,  Ander Perez Zala (Berria.eus, 2016-11-04)]

    jarraitutasun (Argazkia: FlickrCC)

     
  • Maite 11:44 pm on 2016/08/02 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jite 

    iz. (Ipar.) 1. Joera, jaidura. Bertsolariak gaztetatik izaten du jitea. 2. Izaera, adiurrea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [etorrera]: etorraldi, etorrera, etorkunde jas., etorpen g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) inclinación, tendencia (2) iz. (Ipar.) carácter, modo de ser, índole (3) iz. [antza] Ik. eite
    fr (1) iz. inclinaison, tendance (2) iz. aptitude, façon d’être
    en (1) iz. inclination, tendency (2) iz. temper, mood
    port (1) iz. inclinação, tendência (2) iz. gênio

    Hire jite onak pozten nau; ez dira jabe guziak hain gogotsu agertzen.  [Hautsi da katea, Toti Mtz. de Lecea / Elena Touyarou (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Baina orduan, hala izatera, aferak beste jite bat hartzen zuen.  [Erretzaileen eremua, Jon Alonso (Susa, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    jite (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:44 pm on 2016/07/03 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jolastu 

    da ad. 1. Jolasaren bidez atsegin hartu, jolasean ibili, jolas egin. 2. (hed.) Zerbait edo norbait behar den seriotasunez ez hartu (ezezko esaldietan bereziki). Sentimenduekin ez da jolastu behar. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

        [jolas egin]: jolas egin, jolasean ari izan, jolasean ibili, jostatu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. jugar, divertirse, entretenerse (2)da ad. (hed./batez ere, ezezko testuinguruetan) jugar (con)
    fr da ad. jouer, s’amuser, se divertir
    en da ad. to play
    port jogar, divertir-se

    Jolastu egin nahi nuen, jolastu baino ez, bai. [<//jokoa.com>, Gemma Lluch / Antton Olano (Erein, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    jolastu, #27hizki27argazki (FlickrCC, Dabid Martinez)

    Ikusi “jolastu” hitza Dabid Martinezen #27hizki27irudi egitasmoaren blogean.

     
  • Maite 11:08 pm on 2016/06/20 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jabaldu 

    da/du ad. (Ipar.) Baretu, ibitu. Hango berotasuna ez da behin ere jabaltzen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [baretu]: anpletu Ipar., baketu, baretu, ematu, lasaitu, naretu, deskantsatu Ipar., errexitu Ipar., ibitu Bizk., trankildu beh., artetu g.e., balakatu g.e., lañotu g.e., amatigatu zah., apazegatu Ipar. g.e., amondu Ipar. zah., fazegatu Ipar. zah., aplakatu Heg. zah., eregatu Bizk. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (Ipar.) templar(se), calmar(se), amainar(se), sosegar(se), mitigar(se), ceder
    fr da/du ad. (Ipar.) (se) tempérer, (se) tranquilliser, (se) calmer
    en da/du ad. to calm (down), to cool; to still; [eritasuna] to relieve, to soothe
    port acalmar-se; sossegar-se

    Gero, bat-batean, haizea jabaldu zen eta itsasontzia gelditu, ez aurrera ez atzera.  [Itzarri nahi ez zuen printzesa, Felipe Juaristi (Alberdania, 2002) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    jabaldu (Gaurkohitza, CC)

     
  • Maite 1:46 pm on 2016/05/27 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jalgi 

      (Ipar.) 1. da/du ad. Atera. Bizirik jalgi baitzen hilobitik. Euskara, jalgi hadi plazara, jalgi hadi kanpora! Hagin bat jalgi diote. 2. Ik. jalki. 3. Ik. jaulki. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jalgi (BN; SP, Ht VocGr 426, Dv, H; y- Lecl, VocBN), jalki (-kh- S; -kh- Gèze, Dv (S), H), jali (BN-arb-ad-lab; Dv (BN), H), jelgi (BN; Dv, H), jelki (Dv (-kh-, S), H), jaulgi (H), jaulki (H). Ref.: A (jalgi, jali, jelgi); Satr VocP (ialgi); EAEL 28, Gte Erd 169, 182, 193, 212.

    Tr. Documentado ya en Dechepare, es usado por autores bajo-navarros y suletinos; desde mediados del s. XIX tbn. se encuentra en algún escritor labortano y en el XX en algunos meridionales. Los suletinos emplean sólo jalk(h)i hasta principios del s. XIX; a partir de esta fecha hay tbn. algunos testimonios de jelk(h)i. Durante el s. XX se va imponiendo entre los bajo-navarros la var. jali, documentada desde fines del siglo anterior, o antes, si tenemos en cuenta el sust. vbal. yalte- que usa Goyhetche (37 y 245), además de un más usual yalgiten; cf. en BN-ad yaltzen / yali (EAEL 28 y 252). En DFrec hay 19 ejs. (8 septentrionales) de jalgi, 9 de jalki, 6 (5 sept.) de jali, 3 de ialgi y 1 de yalgi. En algún autor meridional como Ibiñagabeitia el uso de la var. jalki puede deberse a identificación con jaulki, jalki ‘desgranarse’.

    Etim. Para su posible relación (alternancia e-/ja-, de e- + e-) con elki, ilki, y tbn. con jaulki, v. FHV 63, nota 7, y 515.

    Sinonimoak: ad. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [irten]: atera, irten, ilki Ipar.
        [atera]: atera, idoki Ipar., ilki Ipar., edeki Ipar./Naf. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. (Ipar.) salir (2) da ad. Ik. jalki (3) du ad. (Ipar.) sacar; obtener (4) du ad. Ik. jaulki
    fr (1) da ad. (Ipar.) sortir (2) du ad. sortir, extraire
    en (1) da ad. to go out (2) du ad. to take out, to get out
    port (1) da ad. sair

    KONTRAPAS, Bernat Etxepare , 1545

    Euskara,

    jalgi hadi kanpora!

    Garaziko herria

    benedika dadila,

    euskarari eman dio

    behar duien tornuia.

    Euskara,

    jalgi hadi plazara!

    jalgi (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 9:48 pm on 2016/05/24 Permalink | Reply
    Tags: J   

    ja 

     adb. Jadanik. Ja egina da. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batuan

    ja adlag. Ipar. eta Naf.dagoeneko‘; ‘ordurako

    Sinonimoak: adond. Ipar./Naf.

        [jada]: dagoeneko, honezkero, jada, engoitik Ipar., jadan Ipar., jadaneko Ipar., jadanik Ipar., daborduko Bizk., gaurgero jas., gaurgoitik g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (GN/Ipar.) (orainaldian) ya, para ahora; (lehenaldian) ya, para entonces
    fr adb. (GN/Ipar.) déjà, à cette heure ; pour lors ; d’ici…
    en adb. already
    port adb. já

    Proiektu horrek ere hizkuntza aniztasuna jardunbideen ardatzetako bat izatea nahi zuen, eta horixe izan zen, hain justu, protokoloaren ernamuina: «Ja eskubideak zehaztuta zeudela, pentsatu genuen interesgarria zela zehaztea eskubide horiek bermatzeko zer neurri hartu behar diren; Kyoton klimarekin egin zen bezala», azaldu du Bilbaok. [Europa osoan bat eginda: eragiten, Arantxa Iraola (Gizartea, 2016-05-24)] (Berria.eus)

    ja (Gaurko hitza, CC)

     
  • Inaki Agirre 6:33 pm on 2016/04/28 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jito 

    iz. 1. Itsasontzia edo itsas gainean dagoen edozein objektu haizeen, uhinen edo korronteen menpean egotea. Jitoan dago txalupa hori. 2. Ik. deriba. • kontinenteen jito. Ik. kontinente. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jito. “(V-m), deriva, abatimiento” A.

    Sinonimoak: iz.
    [jito] : trebes (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es (Itsas.) abatimiento, deriva
    fr  dérive
    en drift
    port deriva

    Astebete ibili da itsasontzi okertua jitoan, begi hutsez ezinezkoa ematen duen 54 graduko makurdurarekin. Zazpi / Angel Erro  (Berria, 2016-02-05)]

    Jitoan dago txalupa hori. (Harluxet)

    Kunduzeko khanerriko ofizial batek egiten zuen buru, eta hark, tsarraren aginduz Krasnoiarsken gertatutakoa ez berritzeko eta emirraren tropek ibaia erraz gurutzatzeko, txalupa pila bat uretaratu eta ibaian behera jitoan joaten utzi zuen. [Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    jito (FlickrCC, Shivenis)

     
  • Maite 10:52 pm on 2016/01/19 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jostorratz 

    iz. Josteko orratza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [orratza]: orratz (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. aguja (de coser)
    fr iz. aiguille (à coudre)
    en iz. needle [for sewing]
    port iz. agulha

    Entzun:

    Medikuak pentsatuko zuen: «Adin horretan? Ez dauka-eta haria jostorratzeko txulotik pasatzen ibili beharrik!». Operatu gabe ere nahiko bizitza normala egin dezakezu, argitu zion medikuak, baina emakumeak, irmo: nola egingo dut ba bizitza normala ezin badut irakurri! [Enigma, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2016-01-19)] (Berria.eus)

    jostorratz (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 10:19 pm on 2015/09/20 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jendaki 

    iz. Jendaia.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [jendaki]: jendaia Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
        [jendaki]: leinu  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) raza, nación, pueblo
    fr parenté, famille
    en nation; race
    port raça, nação,

    Entzun:


    MUGAKO JENDEA

    Los atravesados live here

    Mugako jendeak bi alderdietako herriak eta parajeak
    ederki ezagutzen ditu. Badaki
    eremu bakoitzean bertze aldean arrotzak diren legeak
    eta usadioak ohikoak direla bertan.

    Mundu guziari arrotza zaion mugaren idurizko marra
    mugako jendearen gogoan bakarrik aurkitzen ahal da.

    Mugako jendeak dena behatzen du egonarriz,
    ez du inolako presarik
    ez agerian utziko duen deus egin beharrik.
    Ongi aski daki ikusten duenaren arabera
    jokatu beharra dela, eta noizbait
    bertze mugakiderik ikusiko balu
    biek ez ikusiarena eginen lukete, euren arteko
    hitzarmenak isilpean segi dezan. Izan ere,
    mugako jendea ezagutzen duen jendaki bakarra
    mugako jendea bera da.

    Mugako jendea betiko erbestean bizi da,
    atzerrian, sartu-irtenak eginez.
    Beren gogoan baizik ez den idurizko marra
    ez da kartografoen mapetan ageri.

    Mugaldekoak, Edu Zelaieta (Susa poesia, 2004)

     
  • Maite 9:10 pm on 2015/08/23 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaugin 

    iz. 1. da ad. Etorri, jin. [Batez ere, daugin forman eta aginterazko formetan, haugi, erabiltzen da] 2. z. Ipar. Joera. (Lur Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

     [joera] joera, grina, zaletasun, aiher.
    [etorri] etorri, jin.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. (Ipar.) venir [haugi hona: ven aquí] (2) (Ipar.) tendencia, inclinación, manía
    fr (1) da ad. (Ipar.) venir, arriver (2) tendance, inclination
    en (1) arrive, come (2) tendency, inclination
    port (1) vir (2) tendência, inclinação

    Entzun:

    HAIGU

    adatsa askatzen du emakume beltzaranak
    besoa luzatzen duen eskalearen antzera
    gaueko doinuen saminaren arauera
    Harlem osoa hemen Parisen Jazz Band
    nigar eta algara zotinka
    pianista eta dontzeilak
    emegaldu eta komikoak
    kez eta izerdiz beterik kabareta
    argiz ere ametsarenak diren argi eroez
    oi pinpilipausa dirdiratsuok
    oi artista kexatiok oi arrats odolduok
    artega eta hegatsez milaka xorinoren itzalak
    izarlokak ere hormetan barrena
    begi ausart biko neskatilak
    zeta gorrizko gona altzatu eta
    haigu erraiten derautzu
    keinu bildu eta amultsu batekin
    eta bazoaz balantzaka

    [Izuen gordelekuetan barrena, Joseba Sarrionandia (BAK, 1981)] (armiarma.eus)

    haugi (Argazkia: David Cornejo, Flickr)

     
  • Maite 9:13 pm on 2015/07/23 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jabalaldi 

    iz. (Ipar.) Barealdia, geldialdia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jabalaldi (L ap. A; Dv, H (ia-)).

    Momento de reposo, de calma. “Uriak, ekhaitzak, sukharrak gaitzerizkoak, ithurri batzuek… etc. badituzte bere iabalaldiak” H. “Momento de calma” A. Nahiz aintzineko urthetan baino bathaiatze gehiago egin den, fedearen urhatsak yabal aldi bat erakusten duela. Prop 1899, 5s. Kardal artean ondatzen / urliak batela, aren zai aoa / zabalik orra osiña; / jabaldi-zun sandia. Gazt MusIx 119. (Lar), jabaldi (Lar). “Vacación” e “intermissión” Lar.

    Sinonimoak: Ipar.

        [barealdia]: barealdi, eztialdi, lasaialdi, jabaldura Ipar., nasaialdi Bizk., lasaibide jas.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) momento de calma, bonanza en el mar; momento de alivio
    fr (Ipar.) accalmie, répit, calme
    en (moment of) relief, (moment of) calm; fair weather

    Entzun:

    Uriak, ekhaitzak, sukharrak gaitzerizkoak, ithurri batzuek… etc. badituzte bere iabalaldiakH.  Orotariko Euskal Hiztegia

    jabalaldi (FlickrCC, Dirk Vorderstraße – Egen Wark)

     
  • Maite 8:15 am on 2015/04/14 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jardule 

    iz. HIZKL. 1. Kontaketaren egiturazko analisian, ekintzaren protagonista (hau da, aditz aktiboaren subjektua eta aditz pasiboaren agentea). 2. Izakiak edo gauzak adierazten dituen unitatea, aditzak adierazten duen prozesuan era batera nahiz bestera parte hartzen duena. (adib., Peruk gozokia eman dio semeari perpausean, gozokia eta semea jarduleak dira, ekintza egiten duena irudikatzen ez badute ere). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegian:

    jardule, jardunle.

    1. Hablador, charlatán; murmurador. Nik esan nai nebana da iardulea dala gure etxeko andratxoa. Ag AL 57. Beti [oi da] jardunleren bat ondamuaren kolkotik ertetzen dioten itzak lagun artean ereiñ oi dituana. Ag G 218.

    2. (El) que se ejercita, practica (en) algo.  Ai euzkel-elerti barrutian onen antzeko jardule bat bagenu! Irakurlearen agoa gozatzeko. TAg GaGo 52. Akademiak izan bear du, noski, euskal-ekintzaren ardatz eta buru; baiñan euskeraren egille, jardule, biziragille, gu guztiok. Egan 1956 (3-4), 68.

    3. Actor. Au ez da irakurri bakarrik, entzun bakarrik egitten, baita ikusi ere yardule edo begitantzale nabarben oriik begitandu oi dutena. Or LEItz 40s. Iarduleak negar zeragidaraño. “Histrionis […] qua mihi lacrimae excutiebantur”. Or Aitork 56. [Eszenario tipi-medarrean] jarduleak, zirkin ta errankizun apartekoz, egoki agertarazi zuten. A. Irigoyen Egan 1956 (3-4), 70.

    4. Interlocutor. Eztabai zorrotza sortu zan arrantzale gazte biren artean. […] –Zertarako naizan? […] –erantzun zion jarduleetan gazteenak. TAg Uzt 45.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [aritzaile] : aritzaile, ekintzaile.
    [jokatzaile] : jokatzaile

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) el/la que actúa (2) agente
    fr (1) (personne) qui agit (2) agent
    en (1) the one who acts (2) agent
    port (1) (pessoa) que age (2) agente

    Entzun:

    Zehatz hitz eginda, beraz, irudiari dagokion guztia eslei dakioke irudien historia sozialean jardule direnetakoren bati edo besteri. [Irudia, Jacques Aumont / Josu Zabaleta (EHU, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    jardule (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/12/09 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jopu 

    iz. eta izond. 1. Morroia, zerbitzaria, bereziki gizarte feudalean. 2. Askea ez den, jabearen menpekotasun osoan dagoen pertsona, esklaboa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [morroia]: azpiko, esaneko, eskuko, eskupeko, etxeko, etxetiar, hankapeko, mendeko, mirabe, morroi, mutil, zerbitzari, manuko Ipar., manupeko Ipar., peko Ipar., petzero Ipar., sehi Ipar., agindupeko Bizk., ogipeko Bizk., otsein Bizk., nerabe Naf., mainata Zub., mixkandi Zub., mutilko zah., ogituko Bizk. g.e., sujet Ipar. zah.
    [esklaboa]: esklabo, loteki neol.


    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz./izond. siervo, -a, criado, -a, súbdito, -a (2) iz./izond. esclavo, -a
    fr (1) iz./izond. servant, -e ; domestique, sujet (2) iz./izond. esclave
    en iz./ izond. serf; slave
    port (1) iz./ izond. servo, -a, criado, -a (2) escravo, -a

    Entzun:

    Gasteizko patata tortillarenak bipolaritatera eraman nau: batetik, barrez lehertu naiz, jopuei jauntxoak ipurdi bistan ikusteak sorrarazten dien mendeku sentipen askatzaile beraz. Bestetik, sumindu egin naiz, herritar arduratsuen gisan, eta aldarrikatu dut nola litekeen halako eskasak izatea gure agintariak, munduko patata tortilla erraldoiaren Guinness marka lortzeko ezgauza. [Tortillarenak, Idurre Eskisabel (Bira, 2014-12-05)] (Berria.eus)

    jopu (wattpad.com)

    jopu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:46 am on 2014/05/08 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jariakin 

    1. FIS. Ik. fluido. 2. BIOL. Ik. sekrezio (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [jariakin]1 jariagai. 2 jario, isuri. 3 fluxu (5000 Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) [substantzia] (Biol.) secreción (2) (Fis.) Ik. fluido
    fr (1) sécrétion (2) fluide
    en (1) secretion, secreta (2) (Fis.) fluid
    port (1) secreção (2) fluido

    Entzun:

    Txirlarrian gorputz arrotz bat sartzen denean, barruko animaliak erantzun egiten du jariakina askatuz…  [Zazpi orduak, Miren Agur Meabe (Elkar, 2010) Orr.: 125] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    Larruazala izatearen arrazoi nagusia hau da: gorputzeko ehun gehienak nahiko ahulak direla eta denek (baita jariakin edo erdi jariakin ez direnek ere) oso ingurune hezea behar dutela eta, beraz, babestu behar direla lurrunketan ura gal ez dezaten. [Giza gorputza lanean, John Lenihan / Irene Aldasoro (EHU, 2006)] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    Bestetik, adituentzat gauza jakina da jariakin (latinez secretio) guztiak kaltegarri edo toxiko direla: hala, baldintza patologikotan, ez da harrigarri agiria, enpresak isilka (secretum) jariatzen duen papera, gehiegiko neurrian xurga dadin ostera, eta lokartaraz, geldiaraz edo zuzenean hil dezan bera izerdikatu duen organismoa.  [Sistema periodikoa, Primo Levi / Juan Garzia (Alberdania, 1998)] (Euskal Klasikoen Corpusa)

     
  • Maite 9:12 am on 2014/01/30 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joare 

    iz. Zintzarria, abereak lepoan daraman kanpai-modukoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Aldaerak (Orotariko Euskal Hiztegia)

    joare (AN-gip-5vill, B, BN, S, R; SP, Arch VocGr (y-), Dv, H), joale (Lar, Añ (AN), Dv, H, A), joaire (S), juale (AN-5vill-ulz; Aq 1108 (AN), H), iualle (L), juare (AN-5vill, R; Ht VocGr 426; y- Lecl, VocBN), jaola (Izt), xuale (Aq 1108 (AN)), fale (G-nav, Ae), fara (G-nav), goale (B; Lar), goare (L, B; Lar, H), guale (Aq 1108 (AN)), guare (Lar, H), gare (L, B; Lar, Dv, H, VocB), gari (L-côte), gale (BeraLzM). Ref.: A (joare, joale, iuale, iualle, juare, fale, goare, gare); Lh (joaire, gari); Ond Bac (fara); Iz Als (farí), Ulz (yualia); Satr VocP (ioale); Izeta BHizt2 (yoare).

    Sinonimoak:  iz.
    [zintzarria] : bulunba, dunba, zintzarri, metale Ipar., xilintxa Ipar., arran Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cencerro, campanilla
    fr cloche, clochette
    en bell; cowbell
    port chocalho, sineta, campainha

    Entzun:

    Ezin jakin noiz astindu zituzten joareak lehenbizikoz, baina oihartzuna oraino aditu liteke, urtetik urtera joaldunek zaharberritzen duten usadioari esker.  [Joareen hotsa, mela-mela, Iker Tubia Ituren (Berria.info, 2014-01-28)]

    joare (Gari Garaialde, @GariGaraialde)

    joare (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:19 am on 2013/08/08 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jendaila 

    iz. (herr.) Behe-mailakotzat jotzen den pertsona-multzoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    jendaila (-alla Lar y H; T-L), jendalia (Lar), jendalle (AN-larr ap. Asp Leiz2).

    Sinonimoak: iz.
    [jendaila]: jendillaje, jende-modu (5000 Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es plebe, populacho, chusma, gente de baja clase; gentuza
    fr plèbe, populace, canaille, racaille
    en (the) plebs (inf); rabble
    port gentalha, gentaça

    Entzun:

    Jendaila horrek ez luke hemen egon behar. [Groenlandiako lezioa, Bernardo Atxaga (Erein, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    jendaila (Devianart, CC)

     
  • Maite 2:01 pm on 2013/07/17 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jats 

    iz. (Ipar.) 1. Erratza. 2. Isatsa. 3. Adatsa. 4. Ik. sorgo. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [erratza] : erratz, isats, erkatz Ipar., eskoba Heg., inar Bizk., isuski Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) escoba (2) rabo (3) cabellera (4) Bot. sorgo
    fr (1) balai (2) queue (3) chevelure (4) Bot. sorgho
    en (1) broom (2) tail (3) hair (4) Bot. sorghum
    port (1) vassoura (2) cauda (3) cauda (4) Bot. sorgo

    Entzun:

    Ostatuko zerbitzaria jatsa pasatzen ari zen. [Skyroom, Ramuntxo Etxeberri (Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Nire txakurrak jats ederra du.

    Atarian zegoen neskak inoiz ikusi dudan bilo-jatsik ederrena zuen.

    Sorgoz inguraturik zegoen etxetxoa.

    jats (FlickrCC, Libertinus)

    jats (FlickrCC, Kátia)

    jats (FlickrCC, El Tecnorrante)

    jats (Wikimedia Commons)

     
    • Patxi Petrirena 8:27 pm on 2013/07/17 Permalink

      Hitz polita. Horrekin lotuta, ezpela etorri zait gogora. Nik ez dakit zehazki zenbateraino zabaldua izango zen hori Euskal Herrian, baina nik baserrian ezagutu dut (Sunbillan) erratz gisa ezpela erabiltzen ( http://eu.wikipedia.org/wiki/Ezpel ): adaxka txikiz sorta bat egin eta kirten bati lotuta, sukalde ingururako, eta adar handiago bat osorik hartuta, ukuilu ingururako. A, eta menda-belarra ere bai, geletan: usain goxoa emateaz gain, ona omen zen arkakusoen kontra. Gauza ezagunak izango dira, beharbada, baina…

  • Maite 9:27 am on 2013/01/18 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jarki 

    da ad. (B) 1. Buru egin, aurpegi eman (objektua -i kasu-atzizkiaz). Jarki haize gogorrari. Ezin jarki zitzaion urlasterrari. 2. Ekin (aditz osagarria -t(z)era eran).

    izond. (B) Ausarta, bipila. Gizon adoretsu, sendo eta jarkia, inoren beldurrik ez duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    jarki, jarki, jarkitzen. zaio ad. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [buru egin]
     aurka egin, aurpegi eman, aurpegia eman, aurre egin, aurre eman, buru atxiki, buru egin, buru eman, burura eman, gogor egin, gogortu, indar egin, kontra egin, kontrakarrean jarri, burutzia egin Ipar., iharduki Ipar., dorpetu g.e., ihardetsi Ipar. g.e., kontratu Ipar. zah.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. (1) (objektua -i kasu-atzizkiaz) oponerse, resistir, enfrentarse (2) acometer una obra, ponerse a hacer algo / izond. resuelto, -a, valeroso, -a, atrevido, -a
    fr ad. (1) résister, s’opposer (2) se livrer à une action, se mettre à / izond. courageux, -euse
    en ad. to resist, to put up with sth / izond. courageous, brave, audacious, daring, bold
    port ad. (1) opor-se (2) acometer / izond. corajoso(a)

    Uste dut badela sasoia jarkitzeko, eta bagarela esateko, euskaraz bizi gura dugulako. [Irauli beharra, Leire Narbaiza (Kalamuatik Txargainera)

    Gu ere ez gaude jarkitzeko motiboen eskasian, eta erakutsia dugu badakigula jarkitzen. Jarki bai eguraldi zakarrari, bai egoera zakurrari. Zenbat lorpen jarkiaren jarkiz jardunda bizi pertsonalean bezala sozialean ere! Boterearen jarkierak ez gaitzala izutu: jarki beldurrari eta bildu kemena bidegabekeriei jarkitzeko. [Jarki!, Anjel Lertxundi (Berria.info)

    La liberté guidant le peuple, Eugène Delacroix (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 3:19 pm on 2013/01/17 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jan-zahar 

    iz. Baraua; denbora asko jan gabe dagoenaren egoera(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [jan-zahar] barau (egoera) (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [egoera] ayuno; que lleva horas sin comer
    fr jeûne
    en fast, fasting
    port jejum

    Gosariaz geroztik fitsik ahoratu gabea nintzen, eta jan zaharra egoteak muturtzen eta zakartzen ohi nau.  [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
    • Maite 10:09 am on 2013/01/18 Permalink

  • Maite 8:16 am on 2012/11/21 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jauntxokeria 

    iz. Jauntxoari dagokion ekintza edo jokaera gaitzesgarria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [nagusikeria]
     nagusikeria 
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es caciquismo, tiranía, cacicada
    fr caciquisme, tyrannie
    en (system of) dominance by the local boss
    port caciquismo, tirania

    Ez zapalketa edo jauntxokeriarik ez dagoelako, alderantziz baizik: lan baldintzak gero eta eskasagoak izaki, ia erabatekoa delako alor horretako jauntxoen zapalketa. [Itsasoan euri, Joxerra Garzia (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 1:59 pm on 2012/09/24 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jira 

    iz. 1. Bira, itzulia. Hiri guztiari jira bat eman zioten. 2. Ingurua. Besoa estutu nuen zure gerriaren jiran. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. beh.
    [bira]
    bira, biraketa, erronda, inguraldi, inguru, ingurubira, inguru-minguru, itzuli, jirabira, birunda Ipar., ikur-makur Ipar., biraldi g.e., inguruketa g.e., buelta Heg. beh., arrunda Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) vuelta, gira (2) vuelta, contorno
    fr (1) tour, tournée, contour
    en tour; turn
    port (1) volta (2) contorno

    Trama konplexua dirudien arren, aise eta eroso doa filma uneoro; klase sozialak, sexua, familia-harremanak, artea, narrazio baten funtzionamendua… hainbat gai jorratzen dira aldi berean, batak bestea zapaldu gabe. Darabilen ironian, Allen frantziar jostalari bat dirudi aldika, baina Ozonek bere nortasuna du, eta filmak ustekabeko jira bat hartzen du, ikaslearen eta irakaslearen arteko tirabira eta aldi berean konplizitate-joko bihurtzeraino. Film desberdin bat, zinema ere desberdina, kalitatezkoa eta entretenigarria izan litekeela erakusten diguna, zinez. [Historia bat nola kontatu, Xabier Mendiguren] (Sustatu.com)

    jira (Irudia: Donostiako zinemaldia)

     
    • xme 11:10 pm on 2012/09/24 Permalink

      eskerrik asko propagandagatik.

    • Maite 9:27 pm on 2012/09/25 Permalink

      Eskerrak zuri kritikengatik. Egunero irakurtzen ditut!!! 🙂 🙂

      Aste osoan zehar zinemaldiko pelikulen kritiketatik aterako ditut. Ondo pasa!

  • Maite 12:27 pm on 2012/09/12 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jakin-gose 

    iz. Zerbait jakiteko gogo bizia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [jakingura]
    jakin-min, jakin-nahi, kuriositate, jakingura Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es deseo/ganas/ansia de saber, curiosidad
    fr curiosité
    en curiosity
    port curiosidade

    Hamida jakin-gosez beterik zegoen, eta gizonak atea zabaltzea eta Hamida begiak arranpalo geratzea dena bat izan zen. [Mirarien kalezuloa, Nagib Mahfuz / Patxi Zubizarreta (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:38 am on 2012/09/01 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jario 

    zaio ad. (Heg.) Jariatu, erion (aditzforma burutuetan eta geroaldian soilik erabiltzen da). Ur biziko ibaiak jarioko zaizkio barnetik.

    1. iz. Jariatzeko ekintza eta horren ondorioa; jariatzen dena. Barrika horrek jarioa du beheko aldean. Ur-jarioa. 2. iz. Jaidura, joera. Bekaturako jarioa. 3. iz. Hitzelkarte baten bigarren osagai gisa, aurretik duen izenak adierazten duena erruz egitea edo gertatzea. Hura izan zen gezur-jarioa. 4. adb. Hitz-elkarte baten bigarren osagai gisa, adierazten dena jariatzen zaioneko egoeran. Zerraldo utzi zuen odol-jario. Basoa lurrin-jario dago. 5. FIS. Ik. fluxu. • JARIOKA. Jariatzen. || JARIOAN. Jarioka. Beti jarioan egon. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    jario ad. Heg.
    [jariatu]
    isuri, jariatu, esuro zah., erion Bizk. g.e.

    jario iz.
    [jariatzea]
    erion Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (ad.) gotear, manar, fluir (iz.) (1) flujo, efluvio, emanación; secreción; escape, fuga, salida; goteo, gotera; diarrea; secreción (2) inclinación, tendencia (3) abundante, exuberante, que tiene algo en exceso (4) segregando, manando, fluyendo
    fr (ad.) couler, se répandre (iz.) (1) flux, écoulement (2) tendance, penchant (3) qui a quelque chose à l’excès, qui a trop (4) coulant
    en (ad.) to flow, to run; to trickle down/from/out of (iz.) (1) flow; leak, escape; drip, trickle (2) flowing, running
    port (ad.) manar, fluir (iz.) fluxo, eflúvio (2) inclinação, tendência (3) abundante (4) fluido, fluente

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko

     
  • Maite 4:38 pm on 2012/07/23 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jan-txakur 

    izond. Besteren bizkarretik bizi dena.(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa) 

    Sinonimoak:  izond.
    [bizkarkina]
     bizkarkin Ipar., zazpisuete Bizk. g.e., zazpisukalde Bizk. g.e., aprobetxategi, bizkarroi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia eta Elhuyar Hiztegia) 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia): 

    es parásito, gorrón, -ona, chupón, -ona, chupóptero, -a; enchufado, -a; vago, -a, perezoso, -a, persona inútil
    fr profiteur, -euse ; parasite, sang-sue
    en sponger; scrounger; parasite   

     

  • Jan-txakur lotsagarri bat zen gizon hura: aquel hombre era un gorrón. (Elhuyar Hiztegia)
  • Jan-txakur asko zebilen haren inguruan: tenía muchos enchufados a su alrededor. (Elhuyar hiztegia) 
  •  

    Gaur egun bi txakur dituzte bertan, biak ere lasaiak eta alferrak, baserria jendearen etengabeko pasaleku bihurtua dagoenez zaunkarik ere inori egiten ez diotenak, egonean egon eta gizendu beste lanik ez duten jan-txakurrak alegia. [Errekarteko koadernoa, Xabier Mendiguren Elizegi (Elkar, 2001) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 10:25 am on 2012/07/13 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joan-jin 

    iz. (Ipar.) Joan-etorria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [joan-etorria]
    joan-etorri, txango, ostera Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es ida y vuelta; viaje de ida y vuelta
    fr aller-retour
    en comings and goings; round trip

    Badia piztu egiten da etengabe joan-jinean dabiltzan txaluparien ontzitxoekin eta oilarraren kantua ematen duten golkoaren mutur batetik besterainoko oihuekin. [Idi orgaren karranka, Victor Hugo / Koldo Izagirre (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:40 am on 2012/04/19 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jasankortasun 

    iz. Jasankorra edo eramankorra denaren nolakotasuna.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar. jas.
    [pairakortasuna]
    egonarri, eraman, pazientzia, pairakortasun Ipar., pairamen Ipar., pairu Ipar., eroakizun Bizk., eroapen Bizk., eramanpen g.e., iraupen g.e., igurikitza Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es paciencia, aguante, tolerancia
    fr patience, tolérance
    en patience; tolerance

    Bai, Tibor zen, haren ahots isil eta patxadatsua, esaten zuen hitz bakoitzean benetakotasun goibel antzeko bat erakusten zuela, haren jasankortasun eta objektibotasuna. [Eszterren ondarea, Sandor Marai / Ander Irizar (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:41 pm on 2012/01/03 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jiratu 

    da/du ad. 1. Biratu. Beste aldera jiratu zen. 2. Itzuli. Begiak zerura jiratuz. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian, adiera hauek guztiak topatu ditugu jiratu hitzarentzat:

    jiratu (Lar, Añ, Chaho (g-), VocCB, Dv (G)), jira, giratu (SP, s.v. biratzea), kiratu (SP). Tr. Al Norte sólo se encuentra en Chourio (que es el primer autor en el que se documenta). La forma de participio jira es empleada por autores guipuzcoanos ya desde Iturriaga, con la misma frecuencia por lo menos que jiratu, con la que alterna a menudo en un mismo autor. En DFrec hay 4 ejs. de jiratu.

    1. Volver(se), girar(se). “Girar”, “entornar” Lar. “Girar, dar vuelta”, “volverse” Añ. “Tourner” Dv. Gizonen haizezko solasen arabera ez jiratzea. Ch III 45, 5 (SP itzultea, Mst khanbiatzia, Ol or-arakatzea). Guziak alde artara begiak jiratu. Mb IArg II 281. Jiratzen da gobernari beragana ta esaten dio. Ib. 289. Eskuietara jiratzen banaz. Cb Eg II 94. Jangoikoaren aldera jiratua. Mg CC 187. Gelditzen dira biak elkarri begira, / ez batak, ez besteak ez nairika jira. It Fab 260. Alako baten jirau zan batela, ta jausi ziran uretara. Ur MarIl 25. Jira zituan begiak beste aldera. Apaol 114 (v. tbn. 84). Buru-gañetik eskukada garia azkar jiratuaz. Ag G 23s. Burua beste aldera jiriaz. Alz Ram 132. Oiartzun-aldera jiratu ditut [biokak]. Lek EunD 23. Ba darabil zirkiñik naikoa, jira batera, ta bira bestera. Erkiag BatB 110. Lepoa jirata. NEtx LBB 109. v. tbn. Zav Fab RIEV 1907, 95. Zab Gabon 72. Goñi 56. Iraola 47. Ill Testim 5. Jira: Izt C 250.

    Hacer dar vueltas, hacer girar. “Bornear, jiratu, jiraka erabilli” Lar. Jira nazazu eta erabill. Ch III 15, 2 (SP itzul inguruz inguru). Itandu ginaijue [zeruko izarrai]: Nok egin zaitu? Ta nok jiretan zaitu? fB Ic III 291. Jiratu du beste libruen ostua. Iraola 91.

    2. Cambiar. Geruago ta gatxago egingo jakeela bijotza onera jiretia. Mg CO 102 (CC 75 jiratzea). Enpeinubak ta zamai erdijak jiretan dabeela asko agindupian daguanaren gogua. fB Ic III 353. Ezkontzia egiteko balijo izan ebeen dirubak […] zelan jiretan dituban orain diabrubak senar emazten bakia galduteko. Ib. 351. Iñork eztu jirako / aren sententziya. Ud 129. Ire asmua utsa dek, laster jiratu biar dek. Bv AsL 109. Zeiñ gizonek al leike [Jaungoikoaren legea] ipiñi jirauta? AB AmaE 242. Arduak jira dizkit / penak txit atsegiñ. JanEd II 13.

    3. Empujar a, llevar a. Ta eurak jirauko zaitubee barriro Jesus onari eskerrak emotera. fB Ic III 301. Edo enpeinuz edo zamaika gogo bagako lagunagaz ezkontzera norbait jiretan danian. Ib. 353.

    4. Devolver. Astarloak ditu jira [izen oek] / nor bere Amaren titira. Izt C 17.

    5. Volver, regresar. Bein juan ezkero oien birtutez / berriz ez niteke jira. Bil 107. Billa ibilli ziran / berriz jiratuta. Xe 159. Egun guziyan etzan lan-lekura jiratu. PArt in Bil 173. Aruntz jun, onuntz jira. Tx B 195. Astelenean oiñez etorri Donostira, eta larunbatean atzera oiñez jira. Uzt Sas 335. v. tbn. Salav 50 (jira).

    6. Dirigir, enviar. Cupidok eritzen nau / fletxakin berriro, / neregana jiratzen / dituen aldiro. Bil 59. Undagoitiagana / demanda jirau dau. EusJok II 79.

    7. (V-gip). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg. “Procurar, conseguir. Zela edo ala, jiratzen genduan ez iltzeko beste” Etxba Eib. “Lana jiratzia zan gatxena” Ib. “Nundik andik jirau bizikleta bat eta goazen” Elexp Berg. Gura neuke gizonak / jokuan jokatu, / galduaren dirua / atzera jiratu EusJok II 81. Oitabina duro zuten / Azkoititik jira. EusJok 173.

    8. Revolverse. Lendabiziko begiratuan barruna jiratu zitzaion. Bv AsL 36.

    9. “Arreglarse, amoldarse. Eztakitt ze moduz jirauko naizen bakarrik” Elexp Berg.

    Guk zazpigarrenari erreparatu nahi diogu bereziki, ezezagunagoa delako: lortu.

    Sinonimoak: ad.
    [biratu]
    bira egin, biratu, itzuli, jira egin, buelta egin Heg., buelta eman Heg., buelta hartu Heg., bira eman g.e., birakatu g.e., bueltatu Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [lortu] lortu, erdietsi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) girar(se), dar(se) la vuelta (2) volver(se), dirigir(se) (3) conseguir, lograr; alcanzar
    fr (1) (se) tourner, (se) retourner (2) (se) diriger (3) réussir, obtenir, atteindre
    en (1) to turn; to turn around/round; to turn sb/sth around, to turn sb/sth round (2) (lortu) to achieve, to attain, to obtain, to get

    Palindromoa (zerojasoa.com):

    Ohiko taxi madarikatu bati, aizu,
    Blas alboka-jolea festarako lortu.
    Taxietako zeini da hemen galdera.
    Honi ez, ematen du pixa egin dutela.

    4 5 4 6 7 4 9 6? 8 4 2!

    Erantzuna:
    Zein ohiko taxi putari jairako Blas albokaria jiratu? Pixatoki honi ez!

     
  • Maite 7:50 am on 2011/11/25 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joera 

    iz. 1. Norbaitengana edo zerbaitetara jotzea; bereziki, norbait edo zerbait bide jakin batetik jotzera, bilakaera jakin bat izatera, molde jakin batez aritzera daraman barnebulkada. Izokinak ibai handi gezetara du joera. 2. Alderdi politiko edo ideologi talde baten barruan ezaugarri bereziak dituen azpitalde edo korrontea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [jaidura]
    isuri, jaidura, jaugin Ipar., pendura Ipar., jas Bizk., jaiera Gip., enjogidura Zub., gano Zub., aiher g.e., isurki g.e., natu Heg. g.e., jit Bizk. g.e., mendu Bizk. g.e., aiherkunde Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) inclinación, afición, tendencia, propensión (2) tendencia, escuela (artean, politikan)
    fr (1) inclinaison, tendance, propension (2) tendance, école, courant
    en (1) inclination, tendency (2) trend, tendency (artean, politikan)

    Uste dut berezkoa duela gaitasun hori, baina bizitzak garatu egin diola joera. [3 Mariak, Arantxa Urretabizkaia (Erein, 2010)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    Susmoa daukat, beraz, joera aldatzear dagoela eta literatura, gero eta gehiago, emakumeen eskuetan geratuko dela. [Zortzi unibertso, zortzi idazle, Ana Urkiza (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 7:55 pm on 2011/09/06 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jesan 

    du ad. (Z) Maileguz hartu (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [jaistea] jauspen Ipar., jautsapen Ipar., jaitsaldi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es tomar/pedir prestado
    fr emprunter
    en to borrow

    Jesan diot ehun libera. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 12:13 pm on 2011/08/14 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jauregi 

    iz. 1. Eraikin handi eta bikaina, lehen errege, printze, goi-mailako erlijioso eta handikien bizileku izan ohi zena. 2. (hed.) Gaur egun, erakunde nahiz handiki baten egoitza handi eta dotorea. Diputazio-jauregia. Ajuria Eneko jauregia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Ricardo Gomez 9:16 am on 2011/08/04 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaitsiera 

    iz. 1. Jaisteko ekintza eta horren ondorioa. 2. KIR. Eski alpinoko modalitate edo probarik azkarrena. Ibilbidean ate gutxi egoten dira, 3 km-ko luzera behar du gutxienez eta desnibela 1000 m-koa izatera irits daiteke. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [jaistea] jauspen Ipar., jautsapen Ipar., jaitsaldi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) bajada, descenso (2) (Kir. eski-proba) descenso
    fr baisse, descente
    en drop, fall; descent

    Oso nekatua zaude eta iristeko ordua badatorrela ohartzen zara, azafataren ahotsak jaitsiera hasi dela eta segurtasun-uhalak lotzeko esaten duenean. [Eta emakumeari sugeak esan zion, Lourdes Oñederra (Erein, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zeledonen jaitsiera (FlickrCC, Roberto Cacho)

     
  • Maite 12:25 am on 2011/02/11 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jangartxu 

    izond. (batez ere B) Jateko gogorik ez duena. Jan-sarria, jangartzu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Bizk.
    [jateko gogorik ez duena]
    jakan Bizk., ligain BN g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es moderado, -a, parco, -a [en la comida]; inapetente
    fr modéré, -ée ; sobre
    en someone who usually eats very little

    Ordu biak jo orduko eskaileretan behera nintzen. Esti ez zen etxetik pasako, zuzenean zen ospitalera joatekoa, osaba-izebekin batzeko. Umeaz ez neukan arduratu beharrik, lagun batek hartuko zuen etxean biok itzuli arte. Bakarrik bazkaldu nuen. Jangartxu nenbilen, ohitura txarretara moldatua nintzen azkenaldian, gainera erortzen ari zitzaidan etxetik ihesi. [Zulo bat uretan, Iñigo Aranbarri (Susa, 2008) Orr.: 77] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:38 am on 2011/01/20 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joxemaritar 

    Nombre que se da a los donostiarras. –Guziak [Donostiakoak] dirala, aditzea nuan bezela… –Zer? –Joxemaritarrak. RIEV 1910, 321. Joxe-Maritarrak Donostiara eta Ganbelu anaiak beren errirontz. Urruz Urz 13. Mutil pizkorrak dira Joxemaritarrak. Bertsolaritza 7 (ap. DRA). Joxemaritarren gaskoin-usaiko umore berezi horren ale bat. MEIG III 54. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Sinonimoak: donostiar

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es donostiarra; easonense
    fr de Saint Sébastien
    en from San Sebastian


    BAGERA…¡
    GU ERE BAI¡
    GU BETI POZEZ,
    BETI ALAI

    SEBASTIAN BAT BADA ZERUAN
    DONOSTI(A) BAT BAKARRA MUNDUAN
    (H)URA DA SANTUA
    (E)TA (H)AU DA (H)ERRIA
    (H)ORRA ZER DEN GURE DONOSTIA

    (H)IRUTXULOKO
    GAZTELUPEKO
    JOXEMARITAR ZA(H)AR ETA GAZTE. (Berriz)

    KALERIK KALE
    DANBORRA JOAZ
    UMORE ONA ZABALTZEN
    (H)OR DI(H)OAZ
    JOXE MARI¡

    GAURTANDIK GERORA
    PENAK ZOKORA
    FESTARA¡
    DANTZARA¡
    DONOSTIARREI OI(H)U
    EGITERA GATOZ
    POZALDIZ
    I(H)AUTERIAK DATOZ¡ (Berriz)

    BAGERA…¡
    GU ERE BAI¡
    GU BETI POZEZ,
    BETI ALAI (Donostiako danborrada)

     
  • Maite 10:48 pm on 2010/12/01 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jela 

    iz. (G) Izotza, horma.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Gip.
    [izotza, horma]
    horma, izotz, karroin Ipar., lei Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es hielo; helada
    fr gel, glace
    en ice; frost

    Eta beti esaten du, gero, jela eta epela bertsotarako bakarrik direla lagun, bestela gizonarentzat alde ederrik badagoela bata edo bestea izan. [Urregilearen orduak, Pako Aristi (Erein, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:57 am on 2010/09/04 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jo eta ke 

    Gogoz eta lehiaz arituz. Han ari da jo eta ke lanean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adond.
    [jo eta su]
    jo eta su, su eta gar, su eta ke (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es ¡dale que te pego!, afanosamente, ardorosamente, sin descanso
    fr sans arrêt, à toute force
    en busily, actively

    Ulertuko ote dute nehoiz haien alde ari zaretela jo eta ke, haien hobe beharrez. [Elektrika, Xabier Montoia (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 11:16 am on 2010/08/12 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jukutria 

    iz. Jokaldi makurra, azpijokoz eta norbaiten kaltetan egindako ekintza. Begira jukutria gaizto bat guri egitetik. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [jokaldi makurra]
    jokaldi, maltzurkeria, txakurkeria (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es traición, jugarreta, engaño, trampa
    fr mauvais tour, piège, trahison
    en betrayal; (dirty) trick, ruse; deceit, deception

    Alferrik da hona nola heldu zen galdetzea.
    Gure aurreko maizterrak ahaztu ote zuen deskuidoz edo maleziaz,
    leihoak zabalik utzi arau sartu ote zen gu ohartu gabe,
    geure disko bilduma gorroto duen bizilagunen jukutria ote den
    edo hilean behin ura, gasa, argindarraren kontaduria
    aztertzera datorren
    langile buzo-urdinarena.

    Tigre batekin bizi, Harkaitz Cano (Noticias de Gipuzkoa, 10-08-08)

    Punk-rocka industriari ipurdian
    ostikada bat emateko jaio zen.
    “Anarkia U.K.”-n,
    number one zerrendetan.
    Atera dezagun dirua kaosetik.
    “Me debo ir o quedarme”
    Levisentzat.
    No more heroes
    gezurrik haundiena zen.

    Rock & Rollaren industria
    Rock & Rollaren jukutria

    Rock & Rollaren jukutria, Negu Gorriak

     
  • Maite 11:08 am on 2010/07/24 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jabal 

    (Ipar.) 1. iz. Jabaltasuna, baretasuna. Ekaitzaren ondotik dakartzu jabala. 2. izond. Barea. Ur geldi jabala. 3. adb. Modu jabalean. Itsasoa jabal. Jabal-jabal jarri ziren bazterrak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:

    iz. Ipar.
    [jabaltasuna, baretasuna]
    baretasun, lasaitasun, naretasun, sosegu, deskantsu Ipar., jabaltasun Ipar., nasaitasun Bizk., trankiltasun g.e., sosegamendu zah., donario Gip. zah.

    izond. Ipar.
    [barea]
    bare, ezti, eztitsu, geldi, gozo, lasai, eme Ipar., largo Ipar., laxo Ipar., ole Ipar., astitsu Bizk., nasai Bizk., anple Zub., trankil, goxo adkor., nare jas., dultze zah.

    adond.
    [barea]
    bare, geldi, geldirik, lasai, lasaiki, trankil, trankilki Ipar., nasai Bizk., nare jas., ekuru Zub. jas., lasaikiro g.e., narerik g.e. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) calma, tranquilidad, bonanza (2) calmoso, -a, tranquilo, -a (3) en calma
    fr (1) calme, tranquille (2) placide, apaisé, -ée (3) calme
    en (1) calm, calmness; stillness; tranquillity (Br); tranquility (Am) (2) calm, still (3) calmly

    Abokatuarekin hitza hartzera joanen nintzela xanpatu nion eta lankide batek, bere esku-zakuan zeukan lexomil pastilla bat eman zidan, ur baso batez lagundurik, jabal nendin bederen. [%100 basque, Itxaro Borda (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:48 am on 2010/01/29 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jakiro 

    iz. Gauzek dastamenean eragiten duten sentsazioa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: zapore, gustu  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    “(V-m), gusto, sabor de una vianda” A. “Jakiroko (V-m), sabroso” A. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    es sabor
    fr saveur, goût
    en savour (Br); savor (Am); taste; flavour (Br); flavor (Am)

    Jakiro gozoa eta atsegina zuen.

     
  • Maite 12:11 pm on 2010/01/24 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jauskari 

    iz. 1. Jausgailuz jaisten den pertsona; horretarako ikasketak egin dituena. 2. MIL. Aireontzi batetik jausgailuz bota eta gero lurrean borrokatzeko prestatuta dagoen militarra.

     
  • Maite 10:48 am on 2009/12/19 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jare 

    izond. Askea, lokabea. Jare egin ninduen Jainkoak eta jare iraun nahi dut. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: aske, lokabe, solte (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    es libre
    fr libre
    en free

    Bai, esadak, eta hoa jare. [Hamlet, William Shakespeare / Juan Garzia (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:34 am on 2009/08/16 Permalink | Reply
    Tags: J   

    julufrai 

    iz. BOT. 1. Kariofilazeoen familiako eta Dianthus generoko landare belarkaren izen arrunta. Hosto estu eta aurkakoak eta usain gozoko lore ikusgarriak dituzte. Zenbait espezie apaingarritarako landatzen da. 2. Delako landarearen lorea. • krabelin kultibatu. 1 m-rainokoa eta bizikorra da eta apaingarritarako landatzen da (D. caryophyllus). || krabelin txinatar. Aurrekoaren antzekoa da, baina hosto zabalagoak eta lore txikiagoak ditu (D. sinensis). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  krabelin (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Arrosa hixtuenak naute inguratzen,
    Julufrai argailenak nik ditut maitatzen,
    Horrela bizitzea ez naiz ahalkatzen,
    Munduthiarrek naute goraki laudatzen.

     [Gizon buriophetsu eta sineste gabe baten bizia eta heriotzea, Haramboure Ziburukoa (Anton Abbadiaren Koplarien Guduak) ] (Susa literatura)

    Julufrai (FrickrCC)

    julufrai (FlickrCC)

     

     
  • Maite 12:52 am on 2009/07/30 Permalink | Reply
    Tags: J   

    juanikote 

    Hallux valgus, edo ohiko hizkeran juanikotea edo tipula, oineko lehen hatzaren desbideratze bat da, erdi lerrotik kanpo, konkortxo bat ere agertzen delarik metatartsofalangiar artikulazioan, exostosi izena hartzen duena. Oro har, nerabeetan agertzen da, sarriago emakumeetan, eta, oso ohikoa da familiako beste pertsona batzuk deformazio hau aurretik jasan izana. (Wikipedia)

    Sinonimoak:  Hallux valgus, tipula (Wikipedia)

    Hiztegiek juanikote ematen dute gaztelaniazko juanete hitzaren ordainetan. Zein den zeinen egokipen, ez dakit. Baina egokipena euskarazkoa balitz ere (eta, seguru asko, hala izango da), sen handiz atondua dela esan behar. Nolanahi ere: koska segurua da Juan izena dagoela antz handiko bi hitzon atzean. Juan, edo, herri tradizioan, pertsona xumea, sanoa, jatorra. Hiztegiek diotenez, hona juanikote/juanete hitzaren atzean dagoen esanahia: bideko nekeak kaleko edo baserriko jende xume langileari -Juani, alegia- eragiten baitizkio, batez ere, hanketako kailu eta gogorguneak, hortik omen dator pinporta mingarriari juanikote deitzearena. [Ai, nire juaneteak!, Anjel Lertxundi (Hitz Beste)] (Berria. info)

    juanikote

    juanikote (Wikipedia)

     

     
  • Maite 12:18 pm on 2009/07/22 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaregin 

    du (askotan dio) ad. Askatu, libratu. Txakurrari jaregin. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1 ) askatu, libratu, liberatu, soltatu  (2) oinordetzan utzi, jarauntsi, testamentua egin (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Oroitzen naiz, baina, muxu doi bat eman zenidala masailetan, ezagunen arteko adeitasunezko agurra, besterik gabe, baina halako berotasun bat sumatu nuen edo sumatu uste izan nuen zure agur-keinu horretan, barruko joranari eutsi edo jaregin tentsioan bazeunde bezala. [Arima enkoniatuak, Xabier Mendiguren Elizegi (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:26 am on 2009/06/24 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joran 

    iz. (batez ere B) Gogo edo nahi bizia, egiteko bati ahalegin osoz lotzen zaionaren jokaera. Zu ikusteko joranez dago. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) gogo bizi, irrika, grina, nahiera, apeta, desira, nahitasun, irrits (2) lehia, ahalegin, afan, gar, su (3) arreta, ardura, axola. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Aipuak behin eta berriz bilatzeko joran hori. [Kuskue tanden, Iñaki Iñurrieta (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:40 am on 2009/04/27 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jas 

    iz. (B) 1. Itxura, eta bereziki gorpuzkera. Ez zaitez irten kalera jas honetan. 2. Jaidura, joera. 3. Trebetasuna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) itxura, eite, gorpuzkera, jite, jarrera, tankera, taxu, antz, aire (2) antze, trebetasun, prestutasun, traza (3) joera, jaidura, jaiera, grina, aiher (4) kemen, bizitasun, grazia. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Etsenplu nabarmenik badut begi-bistan: horra armada hori, halako jas eta muntakoa, printze delikatu eta xamur bat duela buruzagi, zeinaren izpirituak, handinahi jainkozko batek haizatua, destaina-imintzioak baitegizkio gertakizun igarrezinari, gogotsu utzirik hilkor eta ziurgabe dena halabehar, heriotza eta arrisku ororen esku, arrautza-oskol batengatik. [Hamlet, William Shakesperare / Juan Garzia (Ibaizalbal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:41 pm on 2009/04/12 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jazoera 

    iz. (B) Gertaera. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: gertaera, gertakari, gertakizun, gertaldi, jazokun, pasadizo.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Eskutitza, hasteko eta behin, udaberriko eta udako jazoera haien kronika modukoa da. [Hemingway eta euskaldunak zerbitzu sekretuetan, Edorta Jimenez (Susa, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:05 am on 2009/03/07 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jitezko 

    izlag. Naturala, bere izate edo funtsari dagokiona, kanpoko eraginik gabekoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: berezko, jatorrizko, sortzezko, jaiotzazko, etorrizko, izatezko… (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    -Ez zenuen horren pentsatzeko eskubiderik – Mariri jitezko ausartzia doi bat berpiztu zitzaion – [Hautsi da katea, Toti Mtz. de Lecea / Elena Touyarou] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:57 am on 2009/03/05 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaukal 

    izond. Bikaina, miragarria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: bikain, miresgarri, hobezin, sekulako, berealdiko, zoragarri, eder, harrigarri… (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Euskara, bitxi jaukal hori! (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 12:02 am on 2009/02/26 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaitsapen 

    iz. Beherakada; zerbaitek beherantz egiten duen aldietako bakoitza.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: eroraldi, beherakada,  beheititze, gainbehera, gainbeheraldi. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Izugarrizko jaitsapena du erakunde horrek.

     
  • Maite 12:04 am on 2009/02/16 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jarki 

    da ad. (B) 1. Buru egin, aurpegi eman (objektua -i kasu-atzizkiaz). Jarki haize gogorrari. Ezin jarki zitzaion urlasterrari. 2. Ekin (aditz osagarria -t(z)era eran). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) buru egin, aurpegi eman, aurre egin, jazarri, aurka egin, kontra egin (2) oldartu, eraso, jazarri,  jauki (3)  ekin, hasi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Horri guztiari jarki eta gogor eginez pentsamenduaren munduan garrantzia izan duen euskaldunik badela esan beharra dago ordea, eta bide beretik baita Euskal Herriaren iraupena bera kinka larrian egon denean euskal pentsalarien ekarria funtsezkoa izan dela ere. [Filosofiako gida, Askoren artean] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:47 am on 2009/01/09 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaidura 

    iz. (batez ere Ipar.) Joera, bereziki arimaren edo gogoarena; grina. Amodioak goiti du jaidura, eta ezin geldi daiteke gauza beheretan.

    Sinonimoak: jaiera, jas, grina, gogobizi, joera, zaletasun, irrits, gar, su, lera.

    Eta, bestalde, denon ezaguna da itsasoko jendearen mihi arina eta berriketa lotsagaberako joera, alberdanian aritzeko jaidura. [Euskal karma, Jon Alonso]

     
  • Maite 12:11 am on 2008/12/09 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jori 

    1. izond. Dagokionetik ugari duena edo ugari ematen duena, oparoa. Uzta joria. Iturri bat txit joria. Lur joria. 2. adb. Joritasunez, ugari. Ur garbia jori dariola.GOLKO JORIKO EMAZTEKI. (Ipar.) Bular handiko emakumea.

    Sinonimoak: (1) ugari, oparo, naro (2) joritasun, oparotasun, ugaritasun, narotasun

    Haren gorputz argalaren hezurrak larritzen ziren bular jori haiek ukitzean. [Parisen sabela, Emile Zola / Karlos Zabala]

     
  • Maite 6:27 am on 2008/11/04 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jagole 

    iz. eta izond. (B) Jagoten, zaintzen duena. Aingeru jagolea.gau-jagole. Gauzaina.

    Sinonimoak: (1) gordetzaile, zaintzaile, zaindari, zain… (2) zaintzaile, begirale, artatzaile, begirari, artadun… (3) talaiari

    Alferrik ekingo diote Euskaltzaindiko hizkuntza jagole guztiek batzuen eta besteen arau urratze askatzaile hauen gibeletik. [Hitzak eta giltzak, Iñigo Aranbarri]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel