Tagged: F Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:22 pm on 2020/12/11 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fidagaiztasun 

    iz. Mesfidantza (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    fidakaiztasun. (H), fidagaiztasun (Ht VocGr 384Lar SupH). “Défiance, méfiance, crainte d’être trompé” H.

    Sinonimoak: iz.

    [mesfidantza]: mesfidantza Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desconfianza
    fr iz. méfiance, défiance
    en iz. distrust, mistrust, lack of confidence
    port iz. desconfiança

    Testuinguruan

    Zuen artean sumindura nahiz fidagaiztasun amiñi bat geratzen bada, ezaba ezazue lehenbailehen, legamia gaiztoa baita eta goiz edo berandu zoritxarra eta Estatuaren hondamendia ekarriko bailizkizueke. [Gizakien arteko desberdintasunaren eta oinarriei buruzko mintzaldia, Jean-Jacques Rousseau (Juan Kruz Igerabide), EHU – Limes bilduma, 2007]

     
  • Maite 10:24 pm on 2020/10/12 Permalink | Reply
    Tags: F   

    flakezia 

    iz. Ahultasuna. Azkar ezazu, Jauna, gure flakezia. Ezagutzen baituzu gizonen flakezia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    flakezia. (S ap. Lrq ; Gèze, H), flakeza (Lcc, SP (sin trad.), Urt I 305, Arch VocGr , VocBN ), flakazia, flakaza (Dv), flakozia. Flaqueza, debilidad (física o moral).Faiblesse, défaut de force, défaillance, au physique et au moral” H. v. ahuleria, flakia, flakotasun. Iainkoaren flakezá gizonak baino borthitzago da. Lç 1 Cor 1, 25. Flakezeonen bildur nax, baia / oi ta gura dot azartu. Lazarraga 1169r. Ene aldeko lagunoni / elzaen zako flakezia. Ib. (B)1204r. Seigarrena sufrietea pazienziagaz geure proximoen gatxak eta flakezak. Bet 14 (v. tbn. flakezak en el mismo contexto en CatUlz 35, CatB 52, CatLuz 20, CatAe 48, CatSal 49, CatR 49; OA 100 flakeza). Hunen gaiñean hurbilltzen dire gero flakezak, / eta ungi hilltzera du exhortatzen aphezak. EZ Man I 57. Flakaziaren erdian. Tt Arima 39 (50 flakozia). Neureganat uzten nauzunean ez naiz flakeziarik baizen. Ch III 8, 1. Ikusirik zeure Seme laztanen flakezea. Urqz 55. O, Jinko Jauna, […] gizonen flakezia eta gaixtotarzüna ezagützen dütüzüna. Mst III 46, 5 (Ch, Ip flakezia; SP erorkortasuna, Leon ahulezia). ‘Indazu hirur sosena, flakezan naiz’ diote, / platorik freskoena lagun galdetzen dute. (1780). BertsZB 121. Haragiaren flakezaz. Brtc 263. Ezkare ala bainan gure baitharik flakeza hutsa baizen. Dh 219. Medikuek diotenez flakezia hori garrhaituko duzu oraino. Laph 249. Indar handiak atzeman ditu / zutan gure flakeziak. Xa EzinB 43.
    v. tbn. Bp I 140. CatLav 364 (V 176). Lg I 306. CatLan 4. AR 218. Egiat 190. Monho 82. JesBih 454. UskLiB 12. MarIl 104. Jaur 207. CatS 119. Prop 1876-77, 33 y 54. Ip Hil 149. Arb Igand 177. Etcham 230. Flakeza: Harb 209. Cap (ed. 1893), 14. SP Phil 430. OA 100s. Iraz 34. He Gudu 112. Hb Esk 106. Lap 14 (V 9). Udazken amaierako eguntto bat zen, flakeziaz betea, xirimiriz hordi-hordi eginikako egun tentel horietakoa… Lasa Poem 117. FLAKEZIAZKO. De flaqueza. Ustegabeko edo flakeziazko falta xumerik gabe. Brtc 237. Orhit zite Jesüs-Kristek so batez, Jundane Phetiriri bere flakeziazko bekhatiaz nigar eragin zereiola. UskLiB 55.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

    [ahultasuna]: ahuleria, ahultasun, argaltasun, indargabetasun, makaltasun, ahuldura Ipar., ahulezia, herbaldura Ipar., herbaltasun Ipar., histura Ipar., mendretasun Ipar., erkintasun Bizk., kadentasun Bizk., makaleria Bizk., ahuldade Gip., kaden jas., flakia Gip. beh., erpiltasun Ipar. g.e., flakotasun Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (batez ere Ipar.) debilidad, flaqueza
    fr iz. faiblesse
    en iz. weakness; feebleness; faintness
    port iz. fraqueza, debilidade

    Testuinguruan

    -“Zer senti dezu?” galdetu zion urrena. –“Plakiya, aultasuna!” esan zuen doi-doia. [A. Arzac EE 1884a, 159 (Orotariko Euskal Hiztegia)]

     
  • Maite 11:54 pm on 2020/05/27 Permalink | Reply
    Tags: F   

    funts 

    Hiztegi batuan

    1 iz. Zerbaiten, bereziki zerbait abstrakturen, muina edo oinarria. Haren izatearen funts guztia ezagutzeko gai bagina. Arrazoi honen zimendua eta funtsa. Hala bertute haren funtsa nola itxurak. Ez dut esango film honetako sinbolo guztien funts ezkutua ezagutu dudanik. Funts gutxiko ustea. Ezberdintasun guztien funtsa edo erroa zertan datzan. Funtsera jo eta funtsik gabe gelditzen da galdera hori. Bere lagunak funtsik aski gabe gaizki jujatzea. Gure hutsegiteez funtseraino jabetu arte. Zoaz funtsera eta ikusiko duzu ez dela ageri dena. Kontatzen duenak badu beti funtsa eta indarra. D. Dodgeren eleberri kaxkar eta funtsik gabeko bat.

    2 iz. Pertsonez mintzatuz, ganora, zentzutasuna. Funtsik gabeko gizona. Funts onekoa, gaiztokoa. Gazte arina eta funts gutxikoa. Funtsezko gizonen artean.

    3 iz. Kapitala, dirua, ezarritakoa bereziki. Diru maileguaren funtsa eta korrituak. Funtsak gauzatzeko. Nazioarteko Diru Funtsa.

    4 iz. Liburutegi, museo edo kideko batek dauzkan aleen multzoa. Udal liburutegiaren funtsak.

    5 iz. Lur ondasuna. Sos puska bat eginik, funts bat erostera eta emaztegai baten bila heldu zela. Pentze eta alorren erdian, beren funts ederretan bizi dira senar-emazteak.

    funtsean adb. Oinarrian; azken batean, benetan. Funtsean bat gatoz. Dabiden erokeria zelakoa ez zela funtsean erokeria, egiazko zuhurtzia baizik. Funtsean ez garela deus ere. Bi itzulpenak funtsean berdinak dira.

    funtsera eta Ipar. Azken batean, azken finean. Baina zer gara gu, funtsera eta?

    funtsez adb. Behar den bezala. Lana zintzo egin du eta funtsez. Zerbait funtsez egin behar dela ez holakorik gehiago gertatzeko. Funtsez eta zentzuz mintzatzen zaigu Truebaren idazlanez.

    funtsezko adj. Oinarrizkoa; funtsa duena. Funtsezko gauza utzi, hutsalari lotzeko. Duda funtsezkoak. Funtsezko batasunak ez ditu axaleko ñabardurak eragozten. Ez genuen zimentarririk aski, erabateko erabaki funtsezkorik hartzeko.

    Sinonimoak: iz.

    [muina]: arima, asentu, fundamentu, gune, hatsapen, muin, oinarri, printzipio, harroin Ipar., gun Gip.    [pertsonen ganora]: burubide, itxura, kanore Ipar., fundamentu Heg., ganora Bizk., gano Zub., formalidade Heg. beh., pulamentu Gip. beh.    [dirua]: fondo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [oinarria] fundamento, principio, base, cimiento (2) iz. [pertsonei dagokiela, ganora] fundamento, sensatez, seriedad, formalidad (3) iz. (Ekon.) fondo, capital, dinero; principal de un préstamo (4) iz. (batez ere Z) terreno, finca, parcela propia (5) iz. [liburutegi, etab.etan] fondo (6) iz. (Zuz.) [lur-ondasuna] fundo
    fr (1) iz. [oinarria] fondement, fond, base, principe ; raison, motif (2) iz. [ganora] fondement, bon sens, sérieux (3) iz. (Ekon.) fonds, valeur principale d’un emprunt
    en (1) iz. [oinarria] ground, reason, cause; basis (2)  iz. [ganora] reliability; responsibility (3)  iz. (Ekon.) fund; principal (amount)

    Testuinguruan

    Bruselak 750.000 milioi euroko funtsa proposatu du. [Iker Aranburu, berria.eus (2020-05-28)]

     
  • Maite 11:31 pm on 2020/03/29 Permalink | Reply
    Tags: F   

    funtsezko 

    iz. Berrogei eguneko bitartea; bereziki, eritasun kutsakorren bat bide duten pertsonei ezartzen zaien bakarraldia, lehen berrogeiren bat egunekoa zena. Laborategia apirilean itxi zuten, eta bertako laurehun langile berrogeialdian jarri zituzten. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    berrogaialdi. Cuarentena, período de cuarenta días. v. berrogeizaro. Berrogei-aldi onen ondoren deabrua alderatu eta tentatzen asi zitzaion. Lard 372. Ta andikan berrogei egunera, berrogei-aldia bete zitzaion. Jesus! Ura edaten asi ta an zakurra ikusten zuala. PEBiz 42. Naiz berrogai-aldi ezoak naiz legorikaragarriak edo izotzaldiak edo uzta ugariak zekazten. Or Mi 90. Garizumako edo berrogeialdiko barua, Jesukristo gure Jaunaren baruaren oroipenean egin oi dugu. Or MB 156.

    Sinonimoak

    iz. [berrogei eguneko bitartea]: koarentena, berrogeizaro g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es (1) iz. [isolatze-denbora] cuarentena (2) iz. (Erl.) cuaresma, cuarentena
    • en iz. quarantine
    • fr iz. quarantaine
    • port iz. quarentena

    Testuinguruan

    Zeintzuk dira funtsezko jarduerak?

     
  • Maite 10:28 pm on 2019/06/16 Permalink | Reply
    Tags: F   

    frikunkeria 

    iz. Ipar. Barrabaskeria. Duda-mudan daude, ea frikunkerian behar duten bizi ala lanerako bidea hartu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    frikunkeria (Hb ap. Lh, H (s.v. fripuneria)), fikunkeria, frikukeria (Chaho, Hb ap. Lh), frikuneria (Hb ap. Lh), fripunkeria (H), fripukeria (Chaho), fripuneria (S ap. Lrq; Chaho, H). “Friponnerie, méchanceté, fourberie” H. Dudan-mudan daude, ea fikunkerian behar duten bizi ala lanerako bidea hartu. Herr 18-9-1958, 4.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [barrabaskeria]: barrabaskeria, kokinkeria Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. barrabasada, travesura
    fr iz. acte de sauvagerie, monstruosité
    en iz. prank
    port iz. malvadeza, maldade, travessura

    -Popocatepel Mexikoko sumendi baten izena da, eta nire haur denboran sumendi bat bezain sutsua nintzelako eta frikunkeria asko egiten nuelako, gure ama zenak Popo deitzen zidan. [Jeans-ak hozkailuan, Patxi Zubizarreta (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    frikunkeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:04 pm on 2019/02/06 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fidagaiztu 

    iz. da/du ad. Fidagaitz bihurtu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [mesfidatu]: mesfidatu Ipar., itzalgaiztu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. desconfiar, no confiar; sospechar, recelar (2) da ad. volverse desconfiado/suspicaz
    fr (1) du ad. se méfier, soupçonner, se défier (2) da ad. devenir méfiant, -e ; devenir soupçonneux, -euse
    en (1) da ad./ du ad. to distrust, to mistrust; to have no confidence in (2) da ad. to become distrustful; to become suspiciou
    port (1) desconfiar, suspeitar; suspeitar, recear, suspeitar (2) da ad. tornar-se desconfiado

    Gezurtiaren damuan fidagaizten dut. (Elhuyar hiztegia, mold.)

    fidagaiztu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:06 pm on 2018/07/07 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fite 

    adb. Ipar. eta Naf. Berehala, laster. Egingo duzun ongia eta ontasuna dagizula fite, luzamenduetan ibili gabe. Artzainak, zatozte fite, zatozte heia honetara. Adimenera heltzen den bezain fite. Zeren atsegina iragan den bezain fite, han da berehala damua. Ohera joan, eta fite. Eta gero, handik fite. Laster eta fite ezagutu zuten egia zela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    fite (AN, B, L, BN, Sal, S, R; Volt 3, SP, Urt I 116, Ht VocGr 437, Lar, Aq 523, Añ, VocBN, Lecl, Gèze, H), fit. Ref.: A; Lrq; EI 76; Iz R 314; Izeta BHizt; Gte Erd 2.

    Rápidamente; pronto. “(A) paso largo” Lar. “Presto” Añ. “Vite, avec célérité, promptement” H. “Zer fíte xin da Pedro!” Iz R 314. “Fini deila lan kori fíte, que se termine pronto ese trabajo” Ib. 296. “Biziki fite joan da, ahal bezein fite (BN-arb)” Gte Erd 2. “Zuk nik baño fitio jaten duzu (B, BN-arb)” Ib. 211. v. fitetz, laster.

    Tr. Documentado desde principios del s. XVII en textos septentrionales y navarros (incluido Mendiburu), tbn. lo hallamos en Gamiz, Iztueta (C 2), J. Azpiroz y en una fábula labortana de Iturriaga. Hay fit en Mendiburu (alternando con fite, más frecuente) y en unos versos que recoge S. Mitxelena (Aranz 49 nota). En DFrec hay 13 ejs. (8 meridonales) de fite.

    Ogia eta ardoa andik fite itzul drazon obeturik. Ber Trat 58r. Eginen duzun ongia eta ontasuna dagizula fite, geroko benturan utzi gabe. Ax 77 (V 51). Elhur-hormok fite ditu / Uharretan bihurzen. Hm 158. Baina hitzak fite iragaiten eta ahantzten dira. ES 151. Emengo gusto guztiak / fite akabatzen dira. Gamiz 206. Bada zenbait ilzen dira jaio ta fite. Mb IArg I 285 (97 fite-laster; 65 fit). Zergatik baizekin fite ero laster atra bear zuela batallako kanpora (Erro, s. XIX). ETZ 264. Fite prest nündükezü etxerat ützültzeko. Etch 516. Ezarrazu grilaren gainean eta itzul aski fite, hirur minutaz erriak baitire. ECocin 6. Egun, burdinazko bideri esker, aise eta fite laiteke bide horren kurritzea. Elsb Fram 90 (119 fiteago). Eta galdatu bezen fite ardietsi du. HU Zez 162. Orai gaude eltzuka, tenprak laguntan badaikugu, fite akabaten digu. Mdg 142. Jaun erretora, fite, fite! dena jaten ari dautzu Murtutsek! Lf Murtuts 10. Holako berriak hedatzen dira neskato gazteen artean elizako zeinuez barreituak bailire baino fiteago. Larz Iru 20. Gure artian ongi zinena / apartatu zira fite, / ez adiorik, lagun maitea, / ta beraz ikusi arte! Mattin 102. Fite erre ‘ituzu bordak! ‘Agudo aspertu zera lan edo lagun edo etxe ortaz’ (AN-erro). Inza NaEsZarr 2300 (v. tbn. 2439 (BN-baig) el mismo refrán con paperak por bordak). Handik goiti urteak fiteago pasatu zauzkit. Etchebarne 74. Fite etorri nintzan etxera. JAzpiroz 139.

    v. tbn. Volt 199. EZ Man I 104. Arg DevB 144. Tt Onsa 26. Gç 30. SermAN 5r. El 85. He Gudu 120. Lg II 269. AR 30. Iraultza 73. Monho 28. LE Doc 221. It Fab 258. Gy 174. Bordel 144. ChantP 172. Balad 248. Barb Sup 55. Zub 49. ZMoso 43. Etcham 140. Iratz 186. JEtchep 78. LuzKant 125. Larre ArtzainE 112

    Sinonimoak: adond. Ipar./Naf.

    [bizkor]: agudo, aitaren batean, arin, arin-arinka, arinka, arinki, azkar, bizkor, bizkorki, bizkorrik, laster, lehiatsuki, lehiaz, presaka, aire berean Ipar., frixtan Ipar., haia-haia Ipar., lehiaka Ipar., airean beh., lasterki g.e., iraduz Heg. beh., lehiatuki Ipar. jas., erresaka Ipar. g.e., erresakan Ipar. g.e., iradu Heg. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (GN/Ipar.) pronto, rápido, presto, enseguida
    fr adb. (Ipar.) vite, rapidement
    en adb. soon, quickly
    port adb. (GN/Ipar.) já, imediatamente;

    Urteak fite pasatzen dira…

    fite (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:14 pm on 2018/06/12 Permalink | Reply
    Tags: F   

    faunkeria 

    iz.  Ipar. g.er. Hutsalkeria. Munduko faunkeriak maitatu dituena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    faunkeria (Dv  -> A, H). Vanidad. “Action molle, sans vigueur corporelle” Dv. “1. […] Munduko faunkeriak, les vanités du monde (Bijrin). 2. absence volontaire ou naturelle d’énergie ou de force au travail, à la fatigue, mollesse” H. Munduko faunkeriak maithatu dituena. Birjin 41. Oro eztira faunkeriarik <frank->baizen. Ib. 70. Bilhatzen ditutzuen ohore, onthasun, atsegin, gurikeria, gozotasun horietan guzietan eztuzue edirenen gezurrik, itxurapenik eta faunkeriarik baizen. Dh 194.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [huskeria]: Ipar.ezerezkeria, ezgauza, huskeria, txikikeria, zirtzilkeria, ezdeuskeria Ipar., fitskeria Ipar., hutsalkeria Ipar., pegesa Ipar., pegeseria Ipar., xehekeria Ipar., apurkeria g.e., pitinkeria g.e.

    [harrokeria]: arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harropuzkeria, harrotasun, oilarkeria, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) vanidad, soberbia (2) acto sin vigor, debilidad, flaqueza
    fr (1) fanfaronnade, vanité, orgueil (2) un rien, une bêtise, affaire sans importance
    en (1) arrogance, vanity, pride; ostentation (2) trifle, unimportant thing
    port (1) vanidade, soberba (2) fraqueza, debilidade

    Gorde gaitezen, bada, guztiok inolako faunkeria eta handiustetik.

    faunkeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:46 pm on 2017/10/18 Permalink | Reply
    Tags: F   

    faltetsi 

    ad. Norbaiten edo zerbaiten mira izan.

    Sinonimoak: ad.

    [falltetsi] : -en falta igarri/sumatu; -en hutsunea igarri/sumatu; -en faltaz konturatu, -en mira izan

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es echar en falta
    fr regretter qqn (a alguien); remarquer l’absence de qqch (algo)
    en ([sb]) miss
    port sentir a falta (de algo o de alguém)

    Ez zirudien ezerk ez inork ezagutzen edo faltesten ninduenik ere.  [Auzo zaharra, Angel Erro (Berria.eus, 2017-10-17)]

    faltetsi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:52 pm on 2017/02/27 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fosforilazio 

    iz. BIOKIM. Molekulari fosfatotalde bat gehitzea. • oxidaziozko fosforilazio. Arnasketa aerobioan lortutako energia erabiliz, ADP molekulari fosfato-talde bat gehituz ATP molekula sortzea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Kim., Fis.) fosforilación
    fr phosphorylation
    en phosphorylation
    port fosforilação

    Zitokromo batetik bestera egiten den transferentzia horregaz, ADPa ATPan fosforilazioaren bihurpena burutzen da. [Biologia orokorra, Lejoako biologo Taldea (Udako Euskal Unibertsitatea, 1979)]

    fosforilazio (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:02 pm on 2017/02/23 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fartsa 

    iz. 1 iz. Antzerki lan komiko satirikoa. 2 iz. Norbait engainatzeko prestaturiko ekintza. Ik. iruzur; gezur; engainu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [iruzur] : iruzur; gezur; engainu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [antzerkia] farsa (2) iz. [iruzur edo tranpa] (hed.) farsa
    fr iz. farce
    en iz. farce
    port (1) iz. [antzerkia] farsa (2) iz. [iruzur edo tranpa] (hed.) farsa, embuste

    “Ez du axola”, esan nuen nik, “buruz dakit hor barruan gertatu behar dena, epaiketa guztiak berdinak dira, dena fartsa hutsa da! ” Urrundu egin nintzen, negarrez ikus en nintzaten. [Agirre zaharraren kartzelaldi berriak, Koldo Izagirre (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    fartsa (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2017/02/10 Permalink | Reply
    Tags: F   

    firfira 

    iz. Marmarra, xuxurla. Zuhaitz hostoen firfira biguna. Haize firfira bat.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    firfira, pirpir. Susurro, rumor. Milla aldiz bai entzun zituan […] errekastoen poll-polla, zugatz ostroen pir-pir biguna… Ag G 2s. Orduan, halako urgulu-firfira bat hedatu zen eliza xoko-xokoetaraino. Lf Murtuts 12. Kanpoan gauerdi, / horstoen firfira / -auhen bat dirudi. / Izarrak non dira? Mde Po 17. Bortz milla etxek minota-laurden batez denak betan beren zimenduetarik altxatuz eta eroriz egin duketen azantza ez zitaken aize-firfira bat. Herr 10-3-1960, 1. v. tbn. Lf Herr 3-8-1961, 4. Leku bakartiak, illunpeak, uraren soiñuak, osto-firfirak, dan-danak beldur ikara ematen zuan. Berron Kijote 215. Hortaz, poesia entelega nahiko bazenu, oroit zaitez haizearen eragin liluragarriaz, […] udazkeneko hosto gorrien firfira suabeaz. PPer Harrip 56.

    Sinonimoak: iz.

        [marmarra]: marmar, marmariza, murmur, txutxu-mutxu, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. susurro, rumor [de viento, de hojas]
    fr iz. bruissement
    en iz. rustling
    port iz. sussurro, rumor

    Zuhaitz hostoen firfira biguna entzun genuen.

    firfira (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2016/06/30 Permalink | Reply
    Tags: F   

    finalerdi 

      iz. Txapelketa edo lehiaketa batean, finalera iritsi ahal izateko gainditu beharreko azken proba. Lau partaidek bi-bitara jokatutako bi proba dira, finalista bana erabakitzen dutenak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [finalaurrekoa]: finalaurreko  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es semifinal
    fr demi-finale
    en semifinal
    port semifinal

    Poloniari irabazi ondoren, Portugal finalerdietan sartu da.

    finalerdi (Argazkia: @sportscenter )

     
  • Maite 10:01 pm on 2016/06/05 Permalink | Reply
    Tags: F   

    folklore 

    (ing.ezko hitza) iz. 1. Herri edo eskualde bateko ohitura, herri-literatura, sinesmen, kondaira, musika, etab.ek osatutako multzoa. 2. Delako multzoa aztertzen duen zientzia(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    Folklore. Nere itzaldi onetan errijakintzaren edo Folkloren zati bat bakarra azaldu nai nuke. JMB LEItz 90. Gai ontan egin zun lanik bizkorrena “Tresor dou felibrige” da, probenza izkeraren araudia ta iztegia, ta baita erri-yakintza edo folk-lore ere. Or Mi V. Izan ere, ainbeste ta ainbeste kanta zar goxo dira eusko-folklorean Arantzazuri buruz. SMitx Aranz 185. Europar folklore guzietan. Mde Pr 310. Ipuiñetako gaiak, bada, euskal folkloretik edo beste nunbaitetik artuak izan dira geienetan. Vill in Bilbao IpuiB 6. Guzti ori agiri da oituretan, izkuntzan, literaturan, folklorean, legeetan eta kondairako bizitzan. Vill Jaink 172. Ez ote da hor, nehori kalterik egiten ez dion folklore edo eskualkeria? Herr 22-9-1966, 3. v. tbn. Lab Y 1933, 254. BEnb NereA 234. MEIG VI 132. En DFrec hay 50 ejs.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. folclore, folclor
    fr iz. folklore
    en iz. folklore
    port iz. folclore

    Nortasuna folklore hutsean geratu da New Yorken bizi diren euskaldunen oinordekoengan. [Piano gainean gosaltzen, Harkaitz Cano (Erein, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    folklore, #27hizki27argazki (FlickrCC, Dabid Martinez)

     

    Ikusi “folklore” hitza Dabid Martinezen #27hizki27irudi egitasmoaren blogean.

     
  • Maite 8:06 pm on 2016/04/16 Permalink | Reply
    Tags: F   

    firin-faran 

    adb. Noraezean, ez non eta ez han. (Adorez sinonimoen hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    firin-faran. v. FIRI-FARAN(s.v. 1 firi-fara). FIRI-FARAN (V-gip), FIRIN-FARAN (V-gip, G-azp). “Firin-da-faran, gandulear, andar sin ton ni son” SM EiTec1 146n. “Firi-faran ibilli, andar atrás y adelante sin sentido ni objeto. Firi-faran dabil gauza onik eiñ barik” Etxba Eib. “Firin-faran, edozein modutan ibili, ezeren ardura barik. Oin arte hor ibili haiz firin-faran, baina oin estutu biakok” Elexp Berg.

    Sinonimoak:  adb.
    [firin-faran]: firi-firi, firi-faran, goxo-goxo; noraezean, ez non eta ez han (Orotariko Euskal Hiztegian eta Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. descuidadamente; sin ton ni son; ganduleando
    fr sans rime ni raison
    en carelessly; without rhyme nor reason expr, with no rhyme or reason, without rhyme or reason expr
    port sem tom nem som

    Firin-faran dabil gauza onik egin gabe!

    firin-faran (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 6:10 pm on 2016/02/04 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fatxatu 

    izond.  Ostentazioa egiten duena (Anjel Lertxundi)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    (Adj.). Ostentoso, vano. Halako jaun gazte fatxatu bat, segurki uste baitut Ebanjelioa baino hobeki bertze libururik irakurtzen duela. Arb Erlis 181.

    Sinonimoak: izond.
    [fatxatu] : arranditsu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adj ostentoso, vano
    fr adj somptueux(euse)
    en adj ostentatious
    port adj ostentoso(a), pomposo(a)

    Atzokoan fatxatu hitza erabili nuen, eta ezagun batek, ez dakit kontu-eske edo trufaz: «Gaur ere sartu diguk hik asmatutako hitz baten ziria!». Pozik erantzungo nion baietz, nik asmatua dela, baina Orotarikoan dago. Ostentazioa egiten duena da fatxatu bat. Fatxada hutsa.  [Fatxatuak, Anjel Lertxundi (Hitz Beste, 2016-02-03/04)] (Berria.eus)

    fatxatu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 4:55 pm on 2015/12/28 Permalink | Reply
    Tags: F   

    forogu 

    izond. (Ipar.) Gogaikarria, astuna; bizkarroia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [astuna] : aspergarri, gogaikarri, nekagarri, astun, burruntzi, alameneko
    [bizkarroia] : bizkarroi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) molesto, -a; pesado, -a; inoportuno, -a; aprovechado, -a; gorrón, -ona
    fr assommant(e), lourd(e); profiteur(euse)
    en boring, tiresome, annoying; (mostly UK) cadger, sponger
    port  incômodo(a); pesado(a); aproveitador(a), sanguessuga, chupa-sangue

    Entzun:

    Ta eztugu nehoren ogia dohainik ian: baina trabaillurekin eta nekerekin gau eta egun langiten ari ginadela, zuetarik nehoren forogu ez ginadenzat. [Iesus Krist Gure Iaunaren Testamentu Berria, Joanes Leizarraga (1571)] (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Ordea gero azkenean hek eskale eta zu emaille. Haur da alferkeriatik edo nagitasunetik heldu den irabazia, probezia, errumeskeria, bataren eta bertzearen karga, eta forogu izaitea, ondore gaixtoa, kalte handia. [Gero, Joanes Leizarraga (1571)] (Orotariko Euskal Hiztegia)

    forogu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Inaki Agirre 8:03 am on 2015/11/09 Permalink | Reply
    Tags: F   

    furtxeta 

    iz. 1. Alde edo leku garaia. 2. ERAIK. Azotea, zabaltza. Etxe guztian ibili ondoren gaindegira igo eta itsasoaren ikusmiran egon ginen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    furtxeta (H (-rx-)), fortxeta (Lar, Añ; -rx- Ht VocGr (-tta), Lecl, H), furzeta (Deen I 154). Tenedor. v. sardexka. Hartu nizun kullera esku bataz eta forxeta besteaz. Arch Gram 161. Jateko mahain marbrezko ederrak, lau dotzena kollir furxeta eder. HU Zez 165. Baliza esku batean, bestean gatulua, basoa ta kuiler-furtxetak. JEtchep 102.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [sardexka]: sarde, sardexka, tenedore Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es tenedor
    fr fourchette
    en fork
    port tenedor garfo

    Entzun:

    Hartu nizun kullera esku bataz eta forxeta besteaz. [Arch Gram 161. (Orotariko Euskal Hiztegia)]

    Bildosolak furtxetaz iltzatu berria zuen okela-zatia platerean pausatu zuen eta eztarria leundu, mintzatu aurretik. [Zintzoen saldoan, J. Alonso (Ereduzko Prosa Gaur)]

    furtxeta (FlickrCC, covadonga)

     

     
  • Maite 10:24 am on 2015/10/07 Permalink | Reply
    Tags: F   

    finolatu 

    du ad. (Ipar.) Gehiegizko dotoreziaz edo harro azaldu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    fiñolatu (Dv > A (-ino-)).  “Faire l’élégant, le dandy” Dv.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Orotariko Euskal Hiztegia eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) mostrarse excesivamente elegante/presumido/orgulloso
    fr faire l’élégant, le dandy
    en be excessively elegant/smug/proud
    port ser excessivamente elegante/presunçoso/orgulhoso

    Entzun:

    Imajinatzen duzue zenbat finolatu daitekeen modelo horrekin? Bada, izorratu, ezingo duzuelako —oraingoz— bat lortu. [‘GH’ hiltzailea, Leire Palacios (Ekografiak, 2015-10-07 )] (Berria.eus)

    finolatu (Irudia: .blogdehumor.com)

     
  • Maite 1:49 pm on 2015/06/20 Permalink | Reply
    Tags: F   

    folksonomia 

    iz.Etiketen bitartez izen-tarte lau eta ez hierarkizatu batean sailkapen kolaboratiboak egiteari deitzeko erabiltzen den ingeles jatorriko neologismoa da. Software sozialetan erabiltzen da hau, hala nola deliciousFlickrTagzania edo 43 Things bezalakoetan.

    Gmail bezalako beste sailkapen mota batzuekin alderatuz gero, egindako sailkapenak gainontzeko erabiltzaileekin elkarbanatzeko aukera da ezberdintasun nagusia.

    Thomas Vander Walek egindako sailkapenaren arabera, bi folksonomia mota bereiz daitezke[1]:

    • Folksonomia estua (narrow folksonomy): Mota honetako sistemetan erabiltzaile bakoitzak bere edukiak baino ez ditu etiketatzen, eta ondorioz, elementu bakoitza pertsona bakarrak definitzen du. Adibide bezala Flickr aipa daiteke, non erabiltzaile bakoitzak norberak igotako irudiak baino ez dituen etiketatzen.
    • Folksonomia zabala (broad folksonomy): Sistema hauetan erabiltzaile guztiek dute elementu guztietan etiketak gehitzeko aukera. Ondorioz, erabiltzaile askok elementu berbera etiketa dezakete, honekiko informazio gehiago eskainiz. Zenbat eta erabiltzaile gehiagok elementu beraren etiketatzean parte hartu, dagozkion etiketa nagusien portzentajea konbergitzen doala esan ohi da[2]. Folksonomia zabalaren adibide ezaguna da delicious. 2008ko urrian, 1000 erabiltzailetik gora dira han ingelesezko Wikipedia laster-marka bezala gorde dutenak, referencewiki eta encyclopedia etiketak nagusitzen direlarik.

    Jon Udellek (2004) proposatu zuen “taxonomiak utzi eta hitz gakoen zerrendak erabiltzea ez da berrikuntza bat, eta ezberdintasun nagusia folksonomiari esker iritziak elkartrukatzea da (feedbacka), taxonomiarekin egin ezin daitekeena.”[3]

    Taxonomia hitzean oinarrituz, folksonomia hitza Thomas Vander Walena dela esan ohi da [4]. Taxonomia grezieratik dator, “taxis” (sailkapena) eta “nomos” (ordenatu, kudeatu); “Volk” (herria) alemanetik dator. Honenbestez, folksonomiak (Volk + taxis + nomos) herriak egindako sailkapena esan nahi du. (Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Wikipedia):

    es folcsonomía
    fr folksonomie, indexation personnelle
    en folksonomy
    por folksonomia

     Software sozialetan erabiltzen da folksonomia, deliciousFlickrTagzania edo 43 Things bezalakoetan. (Wikipedia)

     

    folksonomia (Manoel Lemos, Wikimedia Commons)

     
  • Maite 4:52 pm on 2015/05/30 Permalink | Reply
    Tags: F   

    final 

    iz. Txapelketa edo lehiaketa bateko azken proba, biren artean jokatzen dena, eta txapelduna erabakitzen duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    azken, ik. helburuzko (ADOREZen Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (Kir.) final
    fr  iz. finale
    en  iz. (Kir.) final
    port iz. final

    Klub bat baino askoz gehiago da Athletic. Herrialde baten ordezkaria da. Eta, beraz, argi dago zer suposatuko lukeen hiru hamarkada pasatxoan Kopa altxatzeko zain dagoen jarraitzaileen artean finala irabazteak. [Eta zergatik ez? (Berria.eus, 2015-05-28)]

     

    final (Jon Gonzalo Torrontegui, FlickrCC)

     

     
  • Maite 8:06 am on 2015/04/27 Permalink | Reply
    Tags: F   

    frantxulet 

    iz. MUS. Txirula, flauta.  (Bergarako Euskara)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    frantxulet (V-gip ap. Etxba Eib), frausulete, fraxolete, prantxulet. Flautín. “Especie de pito o flauta (Flageolet). Frantxuletakin joten zittuan soñu edergarrixak” Etxba Eib. Batek du fraxoletia, bestiak ojalatazko txilibituba eta Erramunek farola. Sor Gabon 19. Igo zan tellatura “frantxuleta” jotzera. Baserritarra 17-31 [sic]-1906 (ap. DRA). A! nere frausuletian soñua gustatzen zaio. Ill Pill 14. Prantxuleta juaz juan omen ziran / jokuba jokatutzera. EusJok II 70.

    Eibarko Hiztegia:

    Iturria TE: Toribio Etxebarria (T. ETXEBARRIA, 1998)
    Baliokideak: Flauta, flautín; pito, chiflo.
    Esanahia: “Especie de pito o flauta (Flageolet)” (TE, 376).
    Adibideak: Frantxuletakin joten zittuan soiñu edergarrixak. / (TE)
    Ikusteko: txilibittu.

    Bergarako Hiztegia:

    1. frantxulet, frantxuleta. (d). Txirula, flauta. Flautia ikisi neban lelengo. Ta frantxuleta be bai. (Lar Antz)
    2. frantxulet, frantxuleta. (d). adjektiboa. (Antzuola) “Pertsona arina, txoriburua, kaskal samarra, seriotasun gutxikoa” (Lar Antz). Bergarako gizon bati «Frantxulet» deitzen zioten; oso jarduntsua omen zen. Sin. kaskariñ, txilibitu.» (Lar Antz). Sin. kaskáriñ, txilibittero, txóliñ, txilíbittu.

    Sinonimoak: iz.

    [frantxulet]: txirula, flauta (Bergarako Euskara)
    [frantxulet]: kaskarin, txilibitu (Bergarako Euskara)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1. flautín, piccolo 2. ligero de cascos, casquivano, -a; vanidoso, -a, presumido, -a
    fr Mús flageolet, piccolo
    en (=instrumento) piccolo
    port (instrumento) flautim

    Entzun:

    Frantxuletakin joten zittuan soñu edergarrixak” Etxba (Orotariko Euskal Hiztegia)

    frantxulet (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:35 am on 2014/11/20 Permalink | Reply
    Tags: F   

    furiada 

    iz. 1. Jantzi, arte, literatura, etab.etan jendearen gustu orokorra edo garai jakin bati dagokion erabilera, ohitura eta joeren multzoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘moda’ [moldatua])

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    furiada (-ixa- V-gip ap. Etxba Eib).  “Moda, brote, actualidad. Aspaldi, jokuak furixada aundixa dauka erri onetan” Etxba Eib. “Elgorrixan furixadiakin dago gorri gorri” Ib. “Gauziari etorri jakon furixadiakin, txapel guztiak saldu dittu” Ib. “Pikuak furixadia dauka ointxe, la higuera tiene mucho fruto” (V-gip).

    Sinonimoak: iz.

    [molde igarokorra]: moda,  bolada, menta Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Orotariko Euskal Hiztegia eta Word Reference hiztegiak):

    es moda, brote, actualidad
    fr mode, actualité
    en fashion
    port moda, atualidade

    Entzun:

    Puri-purian daude literatur tertuliak, furiada politean idazle eskolak. [Beti eskean, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2014-11-20)] (Berria.eus)

    furiada (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:35 am on 2014/08/24 Permalink | Reply
    Tags: F   

    futxo 

    (Ipar.) Harridura, haserrea, etab. adierazteko hitza. Anitz bihozmin bazuen, eta, futxo, deusik ezin egin! (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    futxo (Lh).

    (Interj.). “Futxo, diable!” Lh. v. arraio. Tr. Documentado en textos labortanos y bajo-navarros desde finales del s. XIX.  Serorak ere, soinekoz aldaturik bederen –ori nolazpeit futxo!– haizuko direla herrietarat itzultzera eta eskola emaitera? HU Zez 179. Ba eta futxo hala gertatu; sendatu gizona. JE Med 92. Bainan, futxo, lau mila libera ere ez dira artho-pean atzemaiten. Barb Sup 10. Urbiltzen zaio nexkatoari soberaxko, futxo! Zub 106. Amets tzar bat nuenetz nindagon lehenik, bainan, futxo! girixtino maiteak, holako ametsik ez da. Lf Murtuts 4. Badoatzi haurrak, etxez etxe, gauza biltzen […]. Eta futxo biltzen, biltzen. Herr 23-1-1958, 3. Ez futxo! Ni biziki untsa niz hemen. Othoizlari 1962, 484. Eta futxo, Diego Pereirak aments beraren kotsua hartu! Ardoy SFran 248. v. tbn. Ox 92. JEtchep 36.

    (Uso adj., aplicado a personas). Ezkondu nahi futxo hura ere eta emazte-geiak buruan zuena ez araiz zangoan izaki… HU Zez 37. Halere futxo den bezalakoak etsai bezenbat adixkide baitu bazterretan, eta gehiago ere. JE Med 96.

    Sinonimoak: iz.
    [harridura adierazteko] : arraio! demontre! (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. (Ipar.) ¡diablo(s)!, ¡demonio(s)!, ¡caramba!, ¡rayos!
    fr diable !, mince !
    en damn!, hell!
    port diabo!, caramba!, puxa!

    Entzun:

    Gerla batean gaituk, futxo! [Elektrika, Xabier Montoia (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    futxo (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:30 am on 2014/07/26 Permalink | Reply
    Tags: F   

    freskatu 

    INFORM. ad. Unean pantailan dagoen web orria eguneratu, berriro kargatu. Web arakatzaileek freskatzeko botoi bat izaten dute tresna-barran. (Euskalterm)

    Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan:

    da/du ad. 1. Fresko jarri; bero-gehiegia gutxitu. Eztarria freskatzeko edari bat hartu. 2. INFORM. Irudi bat pantailan mantendu, behar den informaziosarrera berrituz. 3. INFORM. Memoria dinamiko bateko informazioa periodikoki berritu korronte elektrikoa pasatuz.

    Sinonimoak: ad. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [web orria eguneratu] : eguneratu 
    [fresko jarri] : fresko jarri, hoztu, hozpildu, hozkirritu. berotu, epeldu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) INFORM. actualizar (2) refrescar(se)
    fr (1) INFORM. actualiser (2) (se) rafraîchir
    en (1) INFORM. refresh (2) to refresh; to cool sb/sth down
    port (1) INFORM. atualizar (2) refrescar-se

    Entzun:

    Web orria freskatzeko eskatu nion, egindako azken aldaketa ikus zezan. 

    Kanpoan freskatu egin zuen eta kalea bustita antzean zegoen zatika, arratsaldeko momenturen batean euria egin zuen seinale. [Ugerra eta kedarra, Sonia Gonzalez (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    freskatu

     
  • Maite 8:09 am on 2014/05/07 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fetxotasun 

    iz. (Ipar.) Fetxoa denaren nolakotasuna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [trebetasun] : trebetasun, eskuaire, adrendu (5000 Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) habilidad, destreza
    fr habileté, adresse, habileté
    en skill, ability
    port habilidade, destreza

    Entzun:

    Yakintasunak, fetxotasunak, eta munduak gure baitan ederrets detzakeien merezimendu distiosenek berek badituzte bere itzalak eta goibeldurak. [Testamen berriko historioa, Bernard Larregi (1777)] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    fetxotasun (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 12:18 pm on 2013/08/11 Permalink | Reply
    Tags: F   

    flotagailu 

    iz. 1. Likido baten gainazalean flotatzeko edo flotarazteko bereziki egindako pieza edo tresna. 2. AERON. Hidroabioiak itsasartu eta bertan flotatzea ahalbidetzen duten eta fuselajearen edo hegoen azpian binaka ezarrita dauden elementuetako bakoitza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 8:05 am on 2013/03/11 Permalink | Reply
    Tags: F   

    farras 

    izond. Arlotea, zarpaila.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [arlote] arlote, zarpail (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
    [nagitsu] nagitsu, sor, geldo, soraio (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es abandonado, -a; desaliñado, -a; indolente
    fr négligé(e)
    en scruffy, untidy
    port desalinhado(a)

    Farras gizagaixo batzuk kalean ikusi eta etxera gonbidatu zituen.

    farras (FlickrCC, Vicente Alfonso)

     
  • Maite 8:02 am on 2013/03/08 Permalink | Reply
    Tags: F   

    ferratzaile 

    iz. Zamariak eta abelgorriak ferratzen dituena. Takilli errementaria ferratzaile aditua zen.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    ferratzaile (G-nav, B; SP, Urt III 270, Ht VocGr 383), perratzaile (V, G; Lar, Añ, H (ph-)), ferrazale (AN-ulz, S), perrazale (H). Ref.: A (perratzaile, ferrazale); Iz Als (ferrazaile), Ulz (ferrazale); Etxba Eib (perratzallia); Izeta BHizt; Elexp Berg (perratzaille).

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es herrador, -a [oficio]
    fr maréchal-ferrant
    en farrier, blacksmith
    port ferreiro

    Ferreiros herrian baziren ferratzaileak, zaldien aztaparrak eta erromesen oinetakoak itzatzen zituztenak aita zenaren marteiluaren ukaldi adretak, belaunen artean zituen eskalapoietan joak, oraino entzuten ditut. [Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ferratzaile (CC, Eneko A.)

     
  • Maite 11:29 am on 2012/12/29 Permalink | Reply
    Tags: F   

    futitu 

    ad. adarra jo, burla egin.

    futitu, futi, futitzen. da ad. Ipar. Beh. (Hiztegi Batua)

    Orotariko euskal Hiztegian:

    futitu (BN-arb-baig). Ref.: Satr VocP; Gte Erd 164.

    Burlarse, mofarse. “No importarle a uno por nada” Satr VocP. “Nitaz futitzen zira (BN-arb)” Gte Erd 164

    Sinonimoak: ad. Ipar. beh.
    [burlatu]
     adarra jo, burla egin, iseka egin, isekatu, burlatu Ipar., eskarniatu Ipar., eskarnio egin Ipar., musikatu Ipar., trufa egin Ipar., trufatu Ipar., ihakinztatu Zub., harpa jo beh., nausatu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es burlarse, mofarse
    fr se moquer de
    en to mock, to taunt, to jeer
    port zombar, gozar, chasquear
    grez κοροϊδεύω

     
  • Maite 3:59 pm on 2012/10/11 Permalink | Reply
    Tags: F   

    faisai 

    iz. ZOOL. Fasianidoen familiako hegazti galiformea, oiloaren antzeko tamainakoa eta isatsa luzea duena. Arrak kolore biziko lumak ditu eta emea arrea da. Bere haragia oso preziatua da (Phasianus colchicus).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [nauderra]
    nauder g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es faisán (Phasianus colchicus)
    fr faisan
    en pheasant
    port faisão

    Sabaitik zintzilika urdaiazpikoak eta faisaiak zeuden, ura berotzeko kobrezko ontzi bat beheko sutan irakiten, eta bazter batean ohe handi bat adabakiz egindako estalkiarekin. [Harry Potter eta Azkabango presoa, J.K. Rowling / Iñaki Mendiguren (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    faisai (FlickrCC, HVargas)

     
  • Maite 12:41 pm on 2012/09/04 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fokuratu 

    du ad. 1. Sistema optiko baten osagaiak bere ardatzean zehar elkarrekiko mugitu, irudia puntu jakin batean zehatz sor dadin. 2. Argi-foku bat leku edo objektu jakin baterantz zuzendu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
    fokatu* e. fokuratu (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.
    [enfokatu]
    enfokatu Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) (irudia argitu) enfocar (2) (fokua leku jakin batera zuzendu) enfocar
    fr focaliser, centrer
    en (1) (kamera, mikroskopioa) to focus (2) argia, fokua to shine (on)
    port enfocar, focalizar

    Bidearen ertzean zegoen igela fokuratu genuen.

    fokuratu (FlickrCC, Conanil)

     
  • Maite 11:57 am on 2011/03/12 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fagozitosi 

    iz. BIOL. Zenbait protozoo eta zelulak (fagozitoak) beste partikula edo mikroorganismoak inguratu eta digeritzean datzan prozesua.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: berandutu, belutu, atzeratu, kadendu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es fagocitosis
    fr phagocytose
    en phagocytosis

    Abestia entzun eta hutsuneak bete ariketa egiteko, egin klik irudiaren gainean.

     
  • Maite 7:25 am on 2010/09/03 Permalink | Reply
    Tags: F   

    firurikan 

    Adlag. Birak eginez. Bere habailarekin harri bat firurikan igorririk. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adlag.
    [birak eginez]
    zirurikan Ipar., zirurika Ipar., firurika Ipar. g.e. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es girando, rotando, rodando
    fr en tournoyant
    en whirling

    Petrola lanpa batetik dantzan ari da argi hori flako bat, ke beltz baten xingola firurikan eskapatzen dela. [Oilandoiko ermita, Michel Oronoz (Elkarlanean, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:20 pm on 2010/08/15 Permalink | Reply
    Tags: F   

    flokatu 

    du ad. (Ipar.) Apaindu, bereziki, flokak erabiliz. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 9:51 am on 2010/03/29 Permalink | Reply
    Tags: F   

    firrinda 

    iz. (Ipar.) Makila, soka, etab.en higidura lasterra; delako higidurak egiten duen hotsa. Sokaren firrinda entzuten zen bakarrik. • FIRRINDAKA. Firrindan. || FIRRINDAN. Guztiz laster; lastertasun horri dagokion hotsaz.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: furrunda, burrunbada (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es zumbido, silbido
    fr poulie; bruit d’un objet dans l’air
    en whish, whoosh

    Bero zen eta ez zen ezer aditzen, lokomotoren hotsa, eulien firrinda eta polizien arnasots larri, zurrungaren mugakoa besterik. [Hiltzaile baten aitormena, Joseph Roth / Matías Múgica (Igela, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 4:29 pm on 2010/01/10 Permalink | Reply
    Tags: F   

    ferra 

    iz. Metalezko arku-moduko txikia, zamariei eta abelgorriei apoen babesgarri ezartzen zaiena. Zaldi-ferrak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    ferra from Maite Goñi on Vimeo.


    

     
  • Maite 7:00 am on 2009/10/29 Permalink | Reply
    Tags: F   

    finolari 

    iz. eta izond. (Ipar.) Gehiegizko dotoreziaz harrotasuna azaltzen duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  harro, harrosko, harroputz, handinahi, hantuste, buruiritzi, farfail (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Ez nuen eroskeria, koipekeria edo luparkeriatan ibiltzeko aukerarik handikiren baten edo haren faboritoaren ederrik lortzearren. Ez nuen babesik behar iruzurkeria edo zapalkuntzaren aurka; han ez zegoen ez medikurik gorputza hondatzeko, ezta legegizonik aberastasunak xahutzeko; ezta salataririk nire hitz eta ekintzak zelatatzeko edo diruagatik nire kontrako akusazioak faltsuztatzeko; han ez zegoen murrikari, maiseatzaile, gaitzesale, litxarrero, bidelapur, etxelapur, letratu, lupeme, bufoi, jokozale, politikari, orojakile, ipurterre, gogaikarri, aurkagile, bortxatzaile, hiltzaile, atrakatzaile edo sasi-jakintsurik; ez zegoen alderdi edo taldeetako buruzagi eta jarraitzailerik; ezta biziora eragiten zuenik sedukzioz edo eredu txarrez; ez zegoen ziegarik, aizkorarik, urka-bilurrik, zigor-haberik edo urkaberik; ez zegoen dendari edo mekanikari zizakaririk; ezta harrokeria, handikeria edo arrandikeriarik; ezta finolari, matoi, mozkor, emagaldu ibiltari edo sifilisik; ezta emazte zaratatsu, lizun eta garestirik; ezta sasi-maisu inozo eta harroputzik; ezta lagun astun, menperatzaile, liskarti, zaratatsu, ahozabal, hutsal, harro eta biraolaririk; ezta beren bizioen merituz lohitik irtendako lotsagaberik, edo bere bertuteengatik bertan jausitako aitonen semerik; ezta jaun agurgarri, musikari, epaile edo dantza-maisurik ere. [Gulliver-en bidaiak, Jonathan Swift / Iñaki Mendiguren (Ibaizabal, 1990)] (armiarma.com)

     
  • Maite 9:42 am on 2009/01/25 Permalink | Reply
    Tags: F   

    funtsatu 

    du ad. Oinarritu.

    Sinonimoak: (1) funtsa izan, oinarritu, errotu, bermatu, tinkotu, gotortu (2) ezarri, jarri, ipini.

    Lege hau, beraz, oinarri transzendental hutsetan funtsatu behar da, eta ez enpirikoetan. [Arrazoimen hutsaren kritika, Immanuel Kant / Ibon Uribarri]

     
  • Maite 12:54 am on 2009/01/02 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fermu 

    izond. (Ipar.) Irmoa, finkoa.

    Sinonimoak: irmo,  sendo, finko, tinko, gogor.

    Eta hala egin nuen egun batean osabaren lerroetarik amaren lerroetarat, fermu, segur eta bortitz. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien]

     
  • Maite 12:40 am on 2008/12/18 Permalink | Reply
    Tags: F   

    furfuria 

    iz. (Ipar.) 1. Haserre bizia; haserrezko oldar bizia. Zernahi itsuskeria egiten ahal du bere furfurian. 2. Burgoikeria, harrokeria. Hain zen berez furfuria gutxikoa eta xehea.

    Sinonimoak: (1) amorru, amorrazio, errabia, haserre, sumin, haserrealdi (2) oldar, indarkeria, bortizkeria (3) seta, tema (4) harrokeria, burgoikeria

    Horrek areagotu egin zuen Hamidaren furfuria eta, masaileko bat eman zion bere ahal guztiekin. [Mirarien kalezuloa, Nagib Mahfuz / Patxi Zubizarreta]

     
  • Maite 12:45 am on 2008/11/24 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fereka 

    (batez ere Ipar.) 1. iz. Leunki, emeki egindako ukitua. Hitzak antzu, motz gelditzen direnean sortzen da eskuaren mintzaira, eskuaren fereka. 2. adb. Ferekatuz. Zango odoltsu horiei fereka eta musuka.

    Sinonimoak: laztan, txera, lausengu, losin, losintxa, balaku, eregu, zirri…

    Eskuin eskuko hatz lodia eta zuzena erabiliz kokotsean fereka eginik, lepotik paparrerainoko tartea inguratu nion. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel