Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:38 pm on 2020/09/02 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ordeka 

    iz. Gip. Ordokia, eremu laua. Ik. zelai. Bi herri horietako ordeka zelaiak ureztatzen dituen ibaia. Ordeka mehar batean. Ordeka eta aldapa. Efraimgo ordekan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ordeka.

    1. (G-azp-goi-bet; Dv (que cita a Lard), H (G)). Ref.: A; EI 185. (Sust.). “Llanura, campo sembrado” A. v. ordoki. Baldin tokia bazan ordeka luze ta zabala, izena jarriko zioten Naba edo Nabia, […]; baldin ordeka bazan medarra, deituko zioten Ibarra. Izt C 22. Eta bi Martiztiak Efraingo ordekan aurkez-aurke jarri ziran. Lard 200. Galileako itsas-ondoko ordekaetara aldegin zien. Ib. 403. Ordekatik (zelaia) etxera ioan da. Ag AL 116. Ordeka erdian bei gorriak bedarra jaten. Ag Kr 205. Euskalerria nenkusan, ordeka soil bat iduri. Ez mendi, ez baserri […]. Ldi IL 63. Aren ingurua, ezker ta eskubi, zelai ta ordeka omen da, batere maldarik gabe. A. Zavala in Goñi 12. Kamio ortan danetik dago / ordeka eta aldapa. Basarri 94. Ordeka zahaletan etzan ageri tontorrik. Zubill 118. Zelaien baño ordekan, landereak indar geiago (AN-larr). Inza EsZarr 154. Makina oiek dira ordekan / ibilli izan diranak, / gu gera berriz malda txarretan / lanian ari geranak. Uzt Sas 75. Basalgo mendi orrek ordeka batzuk baditu. Alkain 95. En DFrec hay 10 ejs. v. tbn. AZink 76. Insausti 41.

    2. (Adj.). Llano. Artzairen batek laxter joko zin begiz txokon babes ordeka xamarra ta ezea zala. Ataño TxanKan 26. Aurpegi-zabala, lepondo-ordeka, sudur-motza, begi bat oker ta bestea ez oso xuxena. “Llana de cogote.” Berron Kijote 173.

    3. (Adv.). “Horizontalmente” Garate 6. . a Cont BAP 1962, 261. MENDI-ORDEKA. v. mendi. ORDEKA-ANTZEAN. Ordeka antzean, itz argiak eta garbiak egoki-egoki jarriaz, doiñu gozo-alaikoa izan deilla zure esaldia. “A la llana” . Berron Kijote 22. ORDEKA-ZELAI. Llano, llanura. Bi erri oetako ordeka zelaiak ureztatzen ditu murruak jotzeraño. Izt C 113. Erribera, ibar ta ordeka zelaiak; aldapa, egi, muno ta malkorrak. Ib. 25. Ordeka-zelai andi batera joan zan. Lard 46. Sakanean, erdi gorderik, ordeka-zelaia. Mok 13.

    Sinonimoak: iz. Gip.

    [lautada]: lautada, zabaldi, zabalgune, zelaidi, ordoki Ipar., meseta Heg., zabaltoki Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere G) llanura, planicie, lugar llano
    fr iz. plaine
    en  iz. plain
    port iz. planície, planura

    Testuinguruan

    Ederra da ordekaren ertzetik eguzkia sartzen ikustea. [Ileak uretan, Josu Penades, Alberdania, 2012]

     
  • Maite 8:38 pm on 2020/08/19 Permalink | Reply
    Tags: O   

    odolbero 

    adj. Pertsonez mintzatuz, erraz berotzen edo sutzen dena. Ik. haserrekor. Mutil odolberoa. Azkar eta odolbero bezain bakezko eta ororen adiskide zen. || Ganadu ausart odolberoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    odolbero. (V-gip, S). Ref.: Lh Eusk 1919-20 (II), 82; Lrq; Etxba Eib ; Elexp Berg. “Violent” Lh. “Irascible. Oso odol-berua zan eta karzelarako bidia eiñ eban ” Etxba Eib. “Impetuoso, impulsivo, irascible. Bixak odolbero samarrak izan, da burrukan ein zeben ” Elexp Berg. Haritchabalet haatik azkar eta odol bero bezain bakezko eta ororen adiskide zen. Const 18. Odolbero ta erreberak ziran izatez ta asmorik onenakin esandako edozertxo, txarkeriz esandakotzat artzen zuten sarri. Etxde JJ 55. Odol-zurbillak eta odol-beroak eztute beren atsegiña gauza berberatan jartzen. Vill Jaink 85. Eskual Seme, / gazte odol bero, / nola zinen / kanbiatu gero! Ardoy SFran 354. Euren ganadu ausart odolberoaren atzetik. Erkiag BatB 52. Kondairatzailleek alakoxeak izan bear bait-dute: zeatzak, egizale ta ez odol-bero. “Nada apasionados” . Berron Kijote 112. Valiente. Aize-burrunbak izutu ordez, / odol berogo besteak. Or Eus 391.

    Sinonimoak: izond.

    [haserrekorra]: odol-bero, haserrekor, suminbera, suminkor, sutsu, jauzkor Ipar., hisikor Ipar., haserreti g.e., saltakor g.e., odoldun g.e., samurkor Ipar., haserretsu g.e., hirakor g.e., odolerre g.e., odol-erre g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izond. irascible, de sangre caliente
    fr  izond. impulsif, -ive ; nerveux, -euse ; sanguin, -e ; violent, -e
    en  izond. irascible, irritable
    port  izond. irascível

    Testuinguruan

    Eta ni odolberoa naiz, ordea, eta odolbero direnekin baizik ez naiz ondo moldatzen, bai eguneroko bizitzan, bai artean edo pentsamenduan. [Buda zoriontsuen etxea, João Ubaldo Ribeiro / Karlos Zabala (Txalaparta, 2003)]

     
  • Maite 11:21 pm on 2020/07/11 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldoztu 

    oldoztu, oldoz, oldozten|| du ad. Pentsatu. Ondorenetan batere oldoztu gabe (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oldoztu. Tr. Documentado desde finales del s. XIX en textos meridionales (tbn. en Mirande). En DFrec hay 4 ejs. Etim. v. oldozkera.

    1. (Lar Sup , Izt 90v, Sb-Urq, Dv, A (AN, msLond), Ort Voc ). “Pensar” Lar. “Curare, pensar, panser, soigner” Sb-Urq (clara confusion de “pensar” con “panser”). En CancB II 58 (de donde lo toma Duvoisin) se da oldotu como sinónimo de pensatu; se trata seguramente de una errata.
    Oldoztuko yuat (1892). AG 107. Neure etorkixuna beti beratzaz oldoztia! Arriaga Lekob 10. Erdibituta bientzat izateko oldoztua (pensado) zeukat. Arruti EEs 1913, 201. Ondo oldoztuta gero, biarko danian ezarriko dana. ForuAB 69. Aurkezten diran gauza guziezaz oldozten. Zink Crit 9n. Ezertan oldoztu gabe. Alz Ram 65. Olerki auxe abestuko det / oldozten asi naizenez. EusJok 121. Zeozer oldoztuten (pentsetan) bailegon. Altuna 79. Arkibide gaitza zekarrela oldoztuaz. Anab RIEV 1928, 608 (AIr ib. 599 gogoeta egonik, Ldi 1929, 207 gogoratu). Nitzaz oldozten. Jaukol Biozk 20. Toki obian ikuskozula / zeuk oldozten dozun baño. Enb 129. Gure ustez iñok añako ezautasunaz oldosten eban. Kk Ab II 99. Ondo asmatu ta oldoztua da. TAg Y 1933, 22. Danok nai batean gaudela oldoztu zazu ta. ABar Goi 51. Nortzuk izendatu zeatz oldoztu bearrean gera. EAEg 16-2-1937, 1080. Itxura gabeko gauzak oldoztea. JAIraz Bizia 65. Auek lekarkioketen ondorenetan batere oldoztu bage. Etxde AlosT 79. Zure oroipenik ez zen / iñork ez oldozten zugan / hamarrek baizik. Mde Pr 289. Gaurko mundua ikusi eta / ez dozu ondo oldozten. BEnb NereA 185. Berbera baita zerbait oldoztu ta zerbait ori izatea. Zait Plat 44.
    v. tbn. J.B. Ayerbe EEs 1912, 62. Kk Ab I 77. IArt Itzald II 38. Altuna 79. Otx 131. Goen Y 1934, 100. Eguzk GizAuz 141. Oldostu: GMant LEItz 56.

    2. (H), oldostu (Aizk→H). “Descuidar” Aizk. “Agir sans advertance, sans y prendre garde, sans penser” H. A pesar de la diferencia de forma y significado, Aizkibel dice tomarlo de Larramendi. OLDOZTEAREN OLDOZTEZ. De tanto pensar. Bekokia oldoztearen oldoztez halatsua zuen. Mde Pr 119. OLDOZTUAREN OLDOZTUZ. De tanto pensar. Itzokaz zer esan gura ixan ete eukijon oldoztubaren-oldoztuz buruba neke-neke egindda. Otx 148. Oldoztuaren oldoztuaz gaztetan zarturik eta margul ageri zan. Zait Plat 31.

    Sinonimoak: iz.

    ad. [pentsatu]: buruan erabili, gogoan erabili, gogoeta egin, gogoetatu, gogoratu, hausnar egin, hausnartu, meditatu, pentsatu, mamurtu Bizk., gogaldu g.e., gogartu zah., kontsideratu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. pensar, reflexionar
    fr du ad. penser, réfléchir
    en du ad. think, refelct (on)
    port du ad. pensar, refletir

    Testuinguruan

    Bekokia oldoztearen oldoztez halatsua zuen. [Mde Pr 119. (OEH)]

     
  • Maite 11:48 pm on 2020/04/10 Permalink | Reply
    Tags: O   

    odolgiro 

    1 adj. Odolzalea. Kristauen etsai odolgiroa. Hautsi zuen bere oin azpian suge odolgiroaren buru pozoitsua. 2 adj. Odoltsua. 1808 eta ondoko urteetako ezbehar odolgiroak. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    berrogaialdi. Cuarentena, período de cuarenta días. v. berrogeizaro. Berrogei-aldi onen ondoren deabrua alderatu eta tentatzen asi zitzaion. Lard 372. Ta andikan berrogei egunera, berrogei-aldia bete zitzaion. Jesus! Ura edaten asi ta an zakurra ikusten zuala. PEBiz 42. Naiz berrogai-aldi ezoak naiz legorikaragarriak edo izotzaldiak edo uzta ugariak zekazten. Or Mi 90. Garizumako edo berrogeialdiko barua, Jesukristo gure Jaunaren baruaren oroipenean egin oi dugu. Or MB 156.

    Sinonimoak

    odolgiro izond.  (UZEI sinonimoen hiztegia)

    [ankerra]: anker, krudel, odolzale, odolti jas., odolkoi g.e., odoltsu g.e.    

    [odoltsua]: odolti, odoltsu

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es izond. sanguinario, -a; cruel; carnicero, -a
    • en izond. bloodthirsty, -a; cruel
    • fr izond. sanguinaire, -a; cruel
    • port izond. sanguinário(a), -a; cruel

    Testuinguruan

    Ezin zerura joan halako piztia odolgiro bat; zeren han bada, behintzat, nik baja eskatu, eta ez dut kapera gehiago zapalduko. [Isilpean gordea, Toti Martinez de Lezea (Miren Arratibel), Erein, 2015]

     
  • Maite 10:24 pm on 2020/03/27 Permalink | Reply
    Tags: O   

    osatu 

    1 du ad. Zenbait gauzak osotasun edo banako bat eratu. Batzarra osatzen dutenak. Lore sorta zoragarria osatu du. Landuccik osatu zuen euskal hiztegian. Gorputza materiaz osatua dela. “Euskal hitz garbiak”, hau da, hizkuntzan bertan ezagun diren hitzez eta morfemez osatuak. Aldizkarietan argitaratu dituen artikuluekin liburuxka polit bat osatu du. Hiru zatik osatua. Liburuaren hirutatik bi hiztegiek osatzen dute. || Artikuluarekin hiru silaba osatzen dituzten izenak bi sailetan banatuak ageri dira. Ardi-bildotsetan ehun eta berrogei buru osatu behar, eta ehun eta hogeita hemezortzi ziren soilik eskortara bildutakoak.

    2 du ad. Zerbaiti osoa edo beteagoa izateko falta zaiona erantsi edo gehitu. Erreala falta da ogerlekoa osatzeko. Hautagaien zerrenda osatzeko. Hilabetea osatu arte. Ez gizonezkoa duzu osoa eta ez emakumezkoa; biek osatzen dute elkar. Bata bestearekin osaturik. Niri falta zaidana zuk osa ezazu. Eta saia gaitezen oro Azkueren lana zuzentzen, osatzen eta hobetzen. Orain, argitaraldi berrian, osaturik dator herri teatro zatiak erantsirik. Hezi eta osa zeure burua lehenbizi. Noek eman zituen ehun urte dorre hura osatzen. Jainkoak zazpigarren eguneko osatu zuen bere eskuko lana.

    3 du ad. Hautsi den zerbaiten zatiak elkarrekin bildu. Apurtutako pitxerra osatu. Hezur hautsia, nork osatu?

    4 da/du ad. Bizk. Sendatu. Gaixoak osatu, itsuak argitu. Zauria osatu zitzaionean. Begia osatu arte etxean egoteko. Gaitza ezin osatu duten medikuak. Osatuko bazara, hartu behar duzu edari mingots hau. Ez zinen osatu, ala? || Arima osatzeko sakramentua.

    5 du ad. Naf. eta Zub. Zikiratu, irendu. Osatua bada, idia esaten zaio zezenari.

    6 du ad. Eginiko kalte edo gaitzen ordaina eman. Ik. ordaindu. Inori egindako kalteak ordaintzeko eta osatzeko agintzen du. Honezkero, egindako kaltea ezingo dut osatu.

    7 du ad. (Bertsoak, olerkiak…) ondu. Bertsoak nekez osatuak irudi dutelako, nekez ditugu irakurtzen.

    (Hiztegi batua)

    Sinonimoak ad.  (UZEIren sinonimoen hiztegia)

    [zikiratu]: Naf./Zub.irendu, osotu, zikiratu, irantzi g.e.    

    [sendatu]: Bizk.osotu, sendatu    

    [osotasuna eman]: osotu

    Beste hizkuntza batzuetan

    es 1 du ad. completar 2  du ad. completar, juntar, reunir, sumar 3  du ad. montar, armar, completar 4 du ad. pagar, liquidar; reparar, compensar 5  du ad. constituir, formar, integrar 6 du ad. (GN) castrar, capar 7 da/du ad. (B) curar(se), sanar, recuperarse

    Testuinguruan

    Mikel Catania: “Atzo esan zidaten ofizialki osatuta nagoela eta ez dudala isolamenduan egon behar” (goiena.eus, 2020-03-27)

     
  • Maite 11:40 pm on 2019/12/09 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orube 

    iz. Etxeak eraikitzeko lur eremua; etxe batek hartzen duen lur eremua. Ikastetxea eraiki zuten orubean. Prest genituen orubeak, nahitaezko genituen fabrikak eraikitzeko. Etxeak orube bat zuen aldamenean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    orube. (V-ger-m-gip, G; Mg PAbVoc, Izt 22v, H (G)), oru (G; H (G)), erube (AN-gip), orubee (V-gip), orobe (G-to), oroi (G-goi), orue (Lar, H), oruba (H), urube (Lar, H), urue (H), urua (H (det.)). Ref.: A (orobe, oroi, oru, orube); AEF 1928, 25; Arin AEF 1928, 64; BU Arano (erube); Iz ArOñ (orubee). Solar, terreno edificable o edificado; solar, superficie de un territorio. “Sandratein onduan, etxe zarren oroia antxe dao (G-goi)” (Comunicación personal). Cf. IC III 299: “Este nombre de Orue quiere decir ‘casar y solar y palacio conocido'”.

    Tr. Documentado en textos meridionales de los ss. XIX y XX. La forma mejor documentada es orube . Hay oru en Iztueta (junto a orube ), Lardizabal y Mocoroa; orue en Otxolua y oroi en Barandiarán. En DFrec hay sendos ejs. de orube y orue.

    Amurrio, Oruve. (1095). Arzam 377. Orube edo suelo maitagarri onetako jostaketa agiriko guziak. Izt D 10. Gipuzkoako orubean diraden erri guzietako gorde leku bakoitzean ifiñi derilla obra beraren araude edo ejenplar bat. “Solar” . Izt, carta a JJMg 11s. Doain andi ta ederraz janzia dala Gipuzkoako orua. Izt C 509. Jerusalengo oru edo lur guzia goldez egin eta aretu zuen. Lard 546. Auñemendian dago Aitor-en ezurrak estaliko dituen orubea. Etxeg EE 1882c, 562. [Haiti ta Santo Domingo] banatu zireanean, bien artean orube edo lur-une andi bat gelditu zan. Ezale 1897, 39b. Ama Mariaren orube ta jauregitxoak ikusiko dozuz. Ag Kr 214. Ez da ze arritu eliz barru jiran sei anei (milla) kristau artzea onelako orube zabalak. Ayerb EEs 1912, 35. Gipuzkoako orube edo lurgaña. IPrad EEs 1915, 120. Orube ospetsua iñoiz, etxe aberatsa, zaldun azkarren bizilekua. Ag EEs 1917, 169. Orubiak (etxiak edo ostantzeko eregitasunen bat egiteko duin diran lurrak) etekiñik emon barik dagoz. ForuAB 149. Badakizute nola deitu oi zioten etxe bat egiteko lain zan lur soil zati bati? Oru. Orretatik zetorren esatea “oru bat lur”. Moc EEs 1929, 157. [Txabol] geienak lerro-zuzenezko oroi luzea dute. JMB ELG 69. Aberriaren oroia zopizartzen eta azterkatzen jardun degu. Ib. 9. Ikastetxea eraiki zuten orubea. Zait Plat 19. Etxeak, hirugarren edo laugarren bizitza, orue bat zuen aldamenean. MIH 131. Prest, berriz, orubeak nahi-eta-ezko genituenak eraikitzeko. MEIG VI 76.

    Baliteke zuek lege izatea, baña orube txarreko legeak zerate. “No sois el Derecho.” EEs 1916, 52.

    orue (Lar, H), urube (Lar, H). Corral. “(Meter las) cabras en el corral, jaroerazo, auntzak urubean sartu ” Lar. “Desacorralar, urubetik kanporatu ” Ib. Oruera urtenik, etxaguntza ganetik egaz ebillen kurrillo-talde andi bat ikusi eban. “Cortile” . Otx 155.

    Sinonimoak: iz.

    [orube] : lursail (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. solar
    fr iz. terrain à bâtir, surface autour d’une construction
    en iz. plot; building site
    port iz. (porção de terra) terreno; canteiro

    Etxeak orube bat zuen aldamenean. (Hiztegi Batua)

    orube (gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:55 pm on 2019/12/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ohildu 

    ad. ohildu, ohil/ohildu, ohiltzen|| du ad. Zub. Egotzi, bota; uxatu. Lurreko Paradisutik ohildu zituen. Deabruak ohiltzen ditu. Katua ohoina izanagatik, ez dezaala ohil heure gelatik (esr. zah.). (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Zub.

        [egotzi]: bota, egotzi, jaurti, jaurtiki, aurtiki Ipar., iraitzi Ipar., eragotzi Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Z) echar, expulsar, mandar (2) du ad. espantar, ahuyentar (en sentido real y figurado)
    fr du ad. expulser, faire fuir, chasser
    en du ad. to expel, to eject
    port expelir

    Ondoren, kanpora ohildu ninduen eta kabina hornitu berrian gelditu zen bakarrik. [Durduzaz eta dardaraz, Amélie Nothomb / Joxan Elosegi (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ohildu (Argazkia: @desplazatua, Twitter)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel