Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:48 pm on 2021/11/20 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otoiztu 

    ad. otoiztu, otoitz/otoiztu, otoizten || 1 du ad. Batez ere Ipar. Arrenka eskatu, erregutu. Ignaziok otoizten ditu bakarrik utz dezaten. Jainkoa otoizten dugu, eman diezazkigun behar ditugunak. Otoizten zaitugu, Jauna. 2 du ad. (nor osagarririk gabe). Batez ere Ipar. Otoitz egin. Apaizek egunero otoiztu behar dute bezperetan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    otoiztu. (AN-egüés, L, B, BN, Ae; Lar, Aq 841 (AN), Añ (AN), H; -th- Urt I 162, Ht VocGr, Arch VocGr, Dv, H), othoitztu (SP). Ref.: Bon-Ond 159; A; EI 357; Gte Erd 248 . Rogar. “Demandar, pedir, rogar” , “orar a Dios, &c. “, ” rezar”, “rogar” Lar y Añ. “Abogar” Aq 841. “Prier, inviter, convier. Othoiztu nau barazkaltzera ” H. ” Othoiztu nau eramatea (BN-lab), othoiztu nu eramaiteko (BN-arb)” Gte Erd 248. Según el ed. , se encuentra tbn. en el Urteco… de Lizarraga de Elcano. v. otoitu. Tr. Propio de la tradición septentrional, aunque poco usado por los suletinos; tbn. se encuentra en algunos textos guipuzcoanos ya desde el s. XVIII; el vizcaíno Enbeita lo emplea en alguna ocasión, con un significado algo apartado del usual. Con complemento en dat. se encuentra en GavS , y con el objeto de la súplica expresado en caso absoluto en Eguiateguy (amoina othoizten, 250). En DFrec hay 2 ejs., septentrionales.

    Othoizten zutela ez lezan beránt hetarano ethortera. Lç Act 9, 38. Iainkoaren eta zure digneki othoitzteko. EZ Man II 184. Nehork orhoitu eta othoitztu eztuena da kasta, garbi eta prestu. Ax 350 (V 232). Othoitzten zaitugu guri miserikordia egiteaz. Gç 53. Othoizten dut ene Jainko hirur presunetakoa, arren demadan garazia. ES 131. Othoizten zaituztet […] hari zaitezte populuen instruitzen. CatLav A 3r (V 4). Zuri otoiztzeak. GavS 4. Othoitztu zituen errateaz. Lg II 113. Jinkoa othoitz zazu zure españetan eman dezan gardiazko zarrategi bat. Mih 66. Orok Jinkoa otoitz zaten. AR 144. Jinkoa othoizten eztianak. Egiat 199. Jainkoa otoizteko ta erregutzeko. Ub 168. Otoizten haut eta errekeritzen / pentsatzeaz eternitatean. Iraultza 27. Ethorri zitzaion ehuntari bat, othoizten zuelarik. TB Mt 8, 5 (He, Echn ot(h)oiztu; Lç othoitz egin, Ur, Ur (V) erregutu, Hual, Samper otoi egin). Othoizten zaitut aintzina eman dezozun orai arteo bezala. Dv Dial 59 (It e Ip ot(h)oitu, Ur erregutu). Jainkoa othoitz nezake […] hemen utz nezan. Laph 248. Sainduak othoizten ditugu Jainkoa othoizten dugun bezala? CatJauf 101. Othoizten duelarik eman dezala handik sos hura. JE Bur 149. Otoiztu nuen arabieratik gaztelerara itzulikatzeko. (Quijote IX). AIr RIEV 1928, 603 (Anab ib. 610 arrendu). Ederki zuen Loiolak, zurubi egiñez Ama otoizten du lenik Semearekin bitarteko. Or QA 151. Etxez edo karrikaz kanbiatzen duten presunak othoiztuak dire beren adreza berriaren ezagutarazterat herriko etxean. Herr 1-1-1959, 2. Hango Ama Birjinaren otoizteko. Ardoy SFran 83. Bena dügü hilentako / berehala othoiztüko. Casve SGrazi 118. Eta orai, otoizten zaitut, zoazi etxerat. Etchebarne 56. v. tbn. Volt 201. Harb 391. SP Phil 143. Arg DevB 39. Mong 586. Ch III 58, 7. He Gudu 139. CatLan 68. Brtc 269. Monho 134. Dh 76. JesBih 400. CatLuz 38. MarIl 74. Jaur 166. Gy 132. Michel LPB 351. Hb Egia 15. Bordel 198. Prop 1876-77, 168. Elzb Po 183. Elsb Fram 91. Jnn SBi 76. Zby RIEV 1908, 605. Lap 213 (V 96). Arb Igand 11. HU Aurp 184. Ox 54. FIr 146. Etcham 159. Barb Leg 131. Iratz 145. Zerb IxtS 42. Mde Pr 103. JEtchep 73. Xa Odol 307. Mattin 81. Rezar, en gral. (sin expresar objeto ni destinatario). “Prier, faire une prière, des prières, les reciter” H.

    Othoizteko fazoiñaren […] exenplua. EZ Man I 9. Xapeleta da probetxu handizko manera othoitzteko. SP Phil 93. Nola konpli dezakegü bethi othoizteko dügün manü haur? CatLan 67. Othoiztea da Yainkoari lotzea. Hb Egia 34. Guri otoitzten erakusteko. Legaz 19. Apaizak egunero otoiztu bear dute bezperetan. Ir YKBiz 9n. Gudari ta ozte guztiak ixilik otoizten zuan bitartean. Euzkadi 18-12-1936 (ap. Alkain 161). Rezar (una oración).
    Belaunbiko, Agurtza / otoizten dabe. Enb 97. Zenbat aita gure ta agur mari otoitztu bear zituen. Etxabu Kontu 106.

    Sinonimoak: ad. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [otoitz egin]: erregu egin, erregutu, otoitz egin, errezatu Heg., otoi egin Heg., otoitu Zub.    

    [erregutu]: arren egin, erregu egin, erregutu Heg., arrendu g.e., errekeritu Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (5000 Adorez eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) Ipar. rogar, suplicar, pedir por favor (2) Ipar. orar, rezar
    fr (1) implorer, demander (2) prier,
    en (1) beg, plead (2) pray
    port (1) rogar, suplicar (2) orar, rezar

    Testuinguruan

    Otoizten zaitugu, Jauna.

     
  • Maite 11:32 pm on 2021/07/14 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oskol 

    1 iz. Fruitu batzuen azal gogorra. Intxaur oskol baten sarturik bezala gentozen. Hurraren oskola. 2 iz. Animalia batzuen babesgarri gogorra, bizkarraldea estaltzen diena. Ik. maskor. Dortokaren oskola. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 oskol. Etim. Para su relación con koskol, mokol…, v. FHV 272.

    1. (V-ger-m-gip-al, AN; Lcq 38), ozkol, ozkoli (Dv (V)), ozkole (Dv (V)). Ref.: A; SM EiTec2; Etxba Eib. Cáscara; corteza. “Capsule” Dv. “(AN), corteza de árbol, conjunto de epidermis, cubierta herbácea y liber” A. “Ez da ona arrautza oskolak ollueri emotia, gaizki ikasten dabelako” Etxba Eib. “Oskoletik urten baño len kukurrukua, se dice del que quiere ser mayor sin primero ser pequeño” Ib. v. 1 koskol. Algadoia aurkituten da aritx txiki baten ozkolian gaztañia lakatzian legez. Ur Dial 39 (It kosko, Dv, Ip kusku). Gaztañek eldu daitezenian, toki batera pilatu. Baña oskoletik ez atera. Oskol edo kirikiño barruan obeto irauten dabe. Karmengo Amaren Egutegia 1952, 119 (ap. DRA). (Fig.) Irakurririk ipuiaren aterakizun ta ondoren ederra ta nenkusanean, oskol edo azal zatarra ausirik, barruan zegoan mami gozoa. VMg XI. Suziriaren antzera iaroldarkina igoko da, baina askoz ere azkarrago. Aizearen euspenak azaleko giroa berotzen dautsanetik, bere lastertasuna aundiegia balitz, giroa lar izatera letorke eta oskoletik urtuz berak ere ler dagike. EG 1957 (7-8), 111.

    2. “(V-ger-m), uña” A. v. ATZAMAR-OSKOL. Erpuru edo atz nagosiko oskol edo atzazalaz . kaisk estanda eragiñ edo lertu [zorria]. A Ezale 1897, 209b.

    3. “(V?), concha” A. Barakuloari bezela, bere oskol aztuna karriatu eziñik, bizia naran dijoakio. Elizdo EEs 1929, 177.

    4. “(V-m), castaña huera” A.

    5. “(V-m), cúpula de la bellota” A.

    6. Coraza. Bularrekoa zuten burnizko oskol irudiko ta aien egal-zarata, gudara tarrapatan diyoazan zaldi askodun gurdiena zan. Ol Apoc 9, 9 (Lç, He halakreta, TB suiburni, Dv bulharretako, Ip, Ker, BiblE bul(h)arreko, Ur (G) lorika, Ur (V) loarika).

    7. (Adj.). “(V-m), cosa pequeña, insignificante. Baserri oskol, aldehuela. Etxe oskol, casucha” A. Cf. 1 oskil. Batu zirean bein biak / ardandegi oskol batean. Azc PB 52. Batxi-guzur bizi zan baserri oskolean edo aldaurian. A Ezale 1897, 151a. Gaur ez bakarrik urietan, baita elizate ta baserririk oskol ezerezenetan ere erderaz egiten dira iragarri oek. EEs 1913, 97.

    ARRAULTZA-OSKOL, BULAR-OSKOL, INTXAUR-OSKOL. etc. v. arraultza , bular, intxaur, etc.

    OSKOLPE (En casos locales de decl. sing.). Oro da usteldu / ta indartsu biztu. / Arras iñausia, / gero oskolpeko azia. / Arduraz moztua, / lurrera sartua, / barrenez landua, / ez agortua. Olerti 1960, 209.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [fruitu batzuen azal gogorra]: azal, kosko g.e.    

    [maskorra]: maskor, kusku Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. cáscara, corteza, cascarón (2) iz. zuro, mazorca desgranada (3) iz. (Zool.) caparazón, concha
    fr iz. coquille, écorce, carapace, coquillage, écaille
    en (1) iz. shell (2) iz. (Zool.) shell
    port (1) iz. cáscara, corteza, cascarón (2) iz. zuro, mazorca desgranada (3) iz. (Zool.) caparazón, concha

    Testuinguruan

    Harean erdi lurperatua zegoen oskol handi bat aurkitu zuen. [Ortzadarra sutan, Fernando Morillo (Elkar, 2003)]

     
  • Maite 11:19 pm on 2021/06/01 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otzara 

    iz. Bizk. Otarrea, saskia. Bisigu eder bat zekarren otzaran. Buruan otzara banarekin. Galtzarbean itsasorako otzara zuela. Gizonak otzara estalkia jaso eta ogi zatia eman dio mutilari. Asto otzarak.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    otzara. 1. (V; Lar in Aq 1333, Mg PAbVoc , Añ (V), Izt 109r, Dv (V), H (V); -ea det., Añ (V); -ia det., Izt), otsara. Ref.: A; Iz ArOñ; Etxba Eib; Holmer ApuntV; EAEL 142; Elexp Berg. Cesto. “Cesta, cesto” , “canasta”, “banasta” Añ. “Cesto en general, zarea, otzaria, propiamente cesto en que se conduce el pan” Izt 24r. “Ozarea [sic, sin duda por otz-] (Gar), panier” H. “Cesta de mimbre” Etxba Eib. v. otarre. Kizkiaz… otzarara. “Con el garabato… al cesto” . RGA 18. Gero [eskutaak] isten ditube otzaran kukustuta. Mg PAb 139. Iminten da lurra edo autsa otzara baten. Ur Dial 116 (It y Dv saski, Ip zare). Umeari eragiten / otzara zarrean. Azc PB 234. Buruen otzara banagaz. A BGuzur 123. Ezin iasorik euren otsara astunak. Ag Ioan 109. Txalopa barruko arrañ, otzara, soka ta tresna guztiakaz batera. Ag Kr 89. Saski zarrak eta otzare zulatuak berritzen. ‘Les corbeilles rompues et les paniers troués’ . Or Mi 4. Josteko-otzara bat bere artazi ta aril […] ta enparau gustijekaz. Kk Ab II 37. Ara non ikusten dauan antzar lokea otzara andi baten barruban. Otx 138. Asto-otzarak ez egozan utsik. Erkiag Arran 55. Besigu eder bat ekarran otzaran. Bilbao IpuiB 43. Nai dogun salneurrian / otzarak saldute. BEnb NereA 123. Lau edo bost saltzaille egongo ziran, bakotxa otzara andi bana erroskaz. Etxabu Kontu 87. Zelan isten ninduen otzara baten zapi batzukin, lo egin nagian. Gerrika 16. v. tbn. Echta Jos 72. Ort Oroig 38. Enb 97. Laux BBa 108. 2. “(V-ger-arr-oroz-m), quesera, cestito para hacer quesos” A. 3. (V-arr ap. Ibarra Dima ).
    Recipiente cuadrado de flejes para hacer la masa de pan.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [otarrea]: otarre, saski, zare Ipar./Naf., esporta Naf., zestera g.e., zesto Heg. beh., banasta Heg. g.e., xexto Gip. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) cesto; canasta
    fr iz. panier
    en iz. basket
    port iz. cesto; canasta

    Testuinguruan

    Arotzaren etxean otzara aulki. (Esaera zaharra)

     
  • Maite 10:59 pm on 2021/05/31 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oinpeko 

    iz. Pedala. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oinpeko.

    1. (B ap. A ; H), huinpeko (BN, S ap. Lh ). (Adj., usos prop. y fig.). (Lo) que está bajo los pies; sometido, pisoteado. Despreciado” A. “Qui est sous les pieds” Lh. Asi zen oinpeko urean sartzen ta ondatzen. Mb IArg II 351. Guzien oñ peko auts biurtuko dan gorputz orretan. Cb Eg III 385. Datan eta Abiron-en oñ-peko lurra, ots izugarri bat egiñaz idiki [zan] . Lard 95. Makilleak ez baleuts Praisko, lagun egiñ, / oiñpeko arrietan artuko neban miñ. AB AmaE 229. Nekazaritza daukate gauza baju eta oinpekotzat. Urain Ezale 1897, 51a. Neronek, autsa ta oinpeko autsa baino besterik enaizen onek. A Ardi 124. Oinpeko salairua zartatu zaion abere amildua bezelaxe. TAg Uzt 136. Auek ez dira izan zaldunak, oinpeko kasta zikiñekoak baizik. “Gente soez y de baja ralea” . Berron Kijote 164. Zaldun ba’itzake, zigortu nian bai onezkero ire erokeri ausarta, oinpeko . <oien-> sorkari orrena. “Cautiva criatura”. Ib. 105. (Uso sust.) Ikhusi zuten Israelgo Jainkoa eta haren oinpekoa, zafirrezko tresna bat iduri zuena. “Sub pedibus eius” . Dv Ex 24, 10 (Ur oñen azpian, Ol, Ker, Bibl oinpean, BiblE oinazpian). Illargiak damu du zu jaioa: / eguzkia da zure oinpekoa: / izarrak zure bekaitzen urtzen daude. NEtx LBB 385. v. tbn. IBk Mt 5, 35.

    2. (Dv→A, H). “Taburete” A. v. oinpetako.

    3. (Hb, Dv, H), huinpeko (Hb). Alfombra. Oinpekoa, (alfonbra, alegia), maiztua agiri da. NEtx LBB 101s.

    4. (R ap. A ). Pedal. “Pedales, tablas cuyo movimiento impreso por los pies activa el telar” A. Oiña ezarri eban egokion oinpekoari eutsala; jaso eban gurpiltxu orreri bira eragiñaz, pedala, goialdera. Geroago, […] eskuiko oiña beronen aldeko oinpekoan ipiñi nai izan eban. Erkiag BatB 75.

    5. “(AN-5vill), arruinado” A.

    Sinonimoak: iz.

    [pedala]: pedal (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pedal
    fr iz. pédale
    en iz. pedal
    port iz. pedal

    Testuinguruan

    Mugitu ere ez da egiten oinpekoei eman eta eman ari dela. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:10 pm on 2021/05/24 Permalink | Reply
    Tags: O   

    onerizko 

    iz. Jas. Maitasuna, amodioa. Berehala arbuiatzen edo onesten baitute, autorearen aldera duketen gaitzerizkoaren edo onerizkoaren eredura.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    onirizko. (L ap. A ; Lar, H), onerizko (SP (-ritzko), Lar, Añ (G), H (G; + -nh-)), onirizgo (H; -nh- Dv), onerizgo (-nh- H). Amor, cariño. “Badukegu oneritzkoa gaitzerizkoarekin, nous pouvons avoir l’amitié avec la haine” SP. “Agrado, consentimiento” Lar. “Caridad, amor de Dios o del prójimo, Jainkoaren edo urkoaren onesguna, onerizkoa” Ib. “Cariño” Añ. “Attachement, amour, bienveillance, affection” Dv. Badukegu etsaiaren alderakotzat gaitzerizkoa, onherizkoarekin. Ax 273 (V 182). Berehala arbuiatzen edo onhesten baitute autoraren alderat duketen gaitzerizkoaren edo onheritzkoaren eredura. ES 198 (177 onheriz-). Lagun urkoarekiko karidadea, onerizkoa eta ongi naia. Ub 206. Habeak egin ditu zilharrez, etzin-lekhua urhez, igan-tokia purpuraz: erditan hedatu du onhirizgoa, Jerusalemeko alaben ariaz. Dv Cant 3, 10 (Ol maitakuntza). Haragiaren atseginetan ez ohi da dantzarik eta irririk baizen, iaterik, edaterik eta onerizkorik baizen. Ax (ed. 1864), 175 (Azkue traduce “placeres”; en la 1.ª ed. 355 (V 236) amoriorik). Onherizkoatik gaitzerizkoa, baketik gerla. Ib. 175s (en la 1.ª ed. 356 (V 236) onherizkoatik). Zure izena erazagutu diet […], zuk neri izan didazun onerizkoa oiengan izan dedin ta ni oiengan. Ir YKBiz 466.

    ONIRIZKOTAN EDUKI. Amar, querer. Onirizkotan iduk zatzue zuen etsaiak. Dv Mt 5, 44 (Lç onhets itzazue, He, TB, EvL, Ip, Echn, SalabBN, Ur, Leon, Or, BiblE mait(h)atu, Samper onetskitzie).

    Sinonimoak: iz. jas.

    [maitasuna]: askonahi, maitasun, maitatze, nahitasun, amodio Ipar., askogura Bizk., maitazarre jas., amore g.e., maitakuntza g.e., maitantza g.e., onerizte zah., oniritzi zah., maitagune Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (zah.) (Ipar.) amor, caridad
    fr iz. amour, charité
    en iz. love, charity
    port iz. amor, caridade

    Testuinguruan

    Eta hau, hori eta hura oroit dezaket, baina nola utzi alde baterat Maddalenek osabari zion amorioa, haren onerizkoa eta haren ongi-nahia! [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien, Elkar, 2000]

     
  • Maite 9:22 pm on 2021/05/18 Permalink | Reply
    Tags: O   

    onkaitu 

    du ad. Merezi izan. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    onkaitu. (Lar, Dv (que cita a Lar y Manterola)). Merecer. “Merezi, sinónimo euskaro de este verbo: onkaitu” CancB III 211. Oroitu bear zuen bedorrek ez dala aski itzkidatzea, ez moldeari izer eragitea, bigirunezko izen ondroso au onkaitutzeko. “Para merecer este decoroso título”. Izt, carta a JJMg 43. Moldaera onek onkaitu duen saria (Donostia, 1879). JFlor. Ainbeste maitasunek eztu onkaitu edo merezi gure biotz dana? Ag Ezale 1897, 127b. (Part. en función de adj.). “Merecido, onkaitua” Lar (→) Izt 72v. Gizon andi onen izena guziok aitatzen degu maitasun onkaituarekin, da A. Larramendi! Ag Lar 545.

    Sinonimoak: ad.

    [onkaitu] : merezi izan

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. merecer
    fr ad. mériter
    en ad. deserve, be worthy of
    port ad. merecer

    Testuinguruan

    Ainbeste maitasunek eztu onkaitu edo merezi gure biotz dana? Ag Ezale 1897, 127b.

     
  • Maite 9:16 pm on 2021/04/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ogendant 

    adj. Batez ere Zub. Hobenduna.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    hobendant. ogendant (S ap. Lrq ; Dv, Foix). Culpable. “Coupable, ogendant” Foix (Lhande transcribe erróneamente ogendante). v. hobendun.
    Bekhatore miserable ogendant [bat] . Mst III 52, 3 (Ip ogendün, Ol, Leon (h)obendun). Ogendant bazira, phensamentian ükhen ezazü, nahi zirela gogo hunez khanbiatü hunialat. Ib. 46,1 (SP hobenduri, Ip ogendün, Pi errudun, Ol, Leon (h)obendun). Jaun erretora / etzünin etxekiten ogendant lioba. Etch 82. Erran behar da eztirela bethi ogendantak, eta etxeko nekeziak badiala artetarik beste erazlerik. ArmUs 1899, 41. Orai, seküla beno ogendantago dira khrixtiak Jinko gabeko eskoletan haurren ezartez. Herr 15-9-1960 3.

    Sinonimoak: izond. Zub.

    [hobenduna]: errudun, hobendun Ipar., kulpadun beh., kulpante beh., bekatari g.e., faltaduri g.e., kulpagarri g.e., baiadun Ipar. g.e., faltadun Ipar. zah., hobenduri Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Z) culpable, responsable
    fr izond. responsable, coupable
    en izond. guilty, responsible
    port izond. culpado, -a, responsável

    Testuinguruan

    Floyd hil zuen polizia ogendant. #gaurkohitza

    Floyd hil zuen polizia ohiaren kontrako epaia mugarri izatea espero dute. Chauvin delitu guztietan erruduntzat jo du epaimahaiak, eta 40 urte inguruko zigorra jaso dezake. Black Lives Matter mugimenduak pozez eta zuhurtzia handiaz hartu du erabakia. [Ander Perez Zala, Berria.eus, (2021-04-21)]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel