Tagged: T Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:47 pm on 2021/09/16 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tartarika 

    iz. Ipar. Berriketa, kalaka. Tartarika leun horietaz arras liluraturik (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tartarika.

    1. (T-L). Charla, discurso; palabrería. “Charlatannerie”, “boniment” T-L. Tartarika legun hoitaz / arras liluraturik, / erostunak emaiten du / sosa bere moltsatik. Etcham 68. Apezekilako betiko tehenta (leloa, errepika, tartarika)… Dantza ez haizu. In Lf Murtuts (2.a ed.), 108n. Nola ez aipa […] ihauteri, maiatz-arbola edo tobera-munstra, auzietako lege-gizonen tartarikak? Lf ELit 36. Hori zen, hori, boza! Apala, azkarra, sarkorra! Ezker-eskuin puxketerien saltzeko dena tartarika artzearen bortxaz, nola ez zuen bildu indar eta oldar! GH 1972, 48.

    2. “(BN-baig), persona habladora que cuenta cuanto oye y ve” A.

    3. “(L-ain), en ebullición” A. Azkue da también tartarika recogido de VocBN, pero en éste se lee thastarika. v. tastarika.

             TARTARIKA-EGILE. Charlatán. Horra nun heldu den, tipus-tapas, aho bero tartarika-egile harrigarri bat. Herr 31-9-1958, 4.
             TARTARIKAN. Hablando. Badut aski erranik, aintzina tartarikan ari gabe. GH 1959, 37.

    Sinonimoak: adond. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [berriketan]: berriketan, ele-meleka, hitz eta pitz, kalakan, hizka-mizka Ipar., tartarikan Ipar.tartarika iz. Ipar.    

    [berriketa]: berriketa, berriketaldi, ele-mele, hitz-mitz, elasturi Ipar., txilimala Bizk., ardaila Gip., kalaka Ipar./Naf., kalaketa Ipar./Naf., berrikeria g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) charla, parloteo, charlatanería (2) adb. de charla, charlando, parloteando
    fr iz. (Ipar.) bavardage
    en  (1) iz. talk, chatter, quackery (2) adb. chatting, chattering
    port (1) iz. (Ipar.) conversa, fofoca, charlatanismo (2) adb. conversando, tagarelando

    Testuinguruan

    Irriz eta tartarika hasi ziren, “Elsa! [Oker ttiki garrantzigabeak, Antonio Tabucchi / Fernando Rey (Elkar/Alberdania, 2007)]

     
  • Maite 10:34 pm on 2021/08/24 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txikietsi 

    du ad. Mesprezatu; balio txikikotzat jo. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

    [gutxietsi]: apaletsi, diskriminatu, gaitz esan, gaitz iritzi, gaitzetsi, gutxietsi, muzin egin, txarretsi, zaputz egin, arbuiatu Ipar., erdeinatu Ipar., gaitz erran Ipar., hastandu Ipar., mespretxatu Ipar., nardatu Ipar., mendratu Ipar./Naf., gaitzets izan g.e., kondenatu g.e., urruindu g.e., despreziatu zah., menospreziatu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  du ad. despreciar, desdeñar; minusvalorar
    fr du ad. tenir pour peu, sous-estimer, déprécier
    en du ad. to despise, to disdain
    port iz. desprezar

    Testuinguruan

    Bere historia gorde, txikietsi edo erlatibiza dezake: ez daitezen (berdintasuna gogoan), leinuz leinu, arbaso batzuk beste batzuen gainean nabarmendu; ez ditzan, diren horretan, historiak sobera baldintza. [Gurea dena: Komuna, Pablo Sastre, Pamiela, 2019 (Egungo Testuen Corpusa)]

     
  • Maite 11:03 pm on 2021/08/22 Permalink | Reply
    Tags: T   

    teiu 

    adj. Zub. Zikina, lohia. Pentsamendu teiuak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    teiu. Etim. De lat. taedium.

    1. (O VocPo ; th- S ap. A; SP, HeH Voc (s.v. likhitsa), Hb, Gèze, H (S); theya det., Dv (S)), teixu (R-is ap. A ). Sucio; obsceno; impuro ritualmente. “Malpropre” , “sale”, “souillé” Gèze. “1. sale, malpropre. Suñeko, esku theiua, […]; 2. (au fig.), souillé, impur” Ib. “Sucio, obsceno” A. Theiu eta satsu mundu huntara jin niz. Tt Onsa 17. Besteri gogo theiüreki sogitia gaizki deia? Bp I 96. Jente güzien zaña theiü zela. –Nola theiü? –Bekhatü orijinalaz. Bp II 21s. Gaiza gaixtuak eta theiak. Mst III 6, 4. Abilua, hi theiü iz, holako gaizak ene beharrietara erakharten dütianian. Ib. 6,4 (SP likhitz, Ch lohi). Haiek theiü ützirik. Etch 628. Khantore, kobla theiü huntzia, khantatzia, erakustia, gogo theiüreki her behatzia. Myst 19. Pentsamentü theiü hetan egoitia. CatS 49. Seme batez amatü zirenak, theiü bezala egoiten ziren berrogei egünez. Ip Hil 111. Haren beharriak theiü zütüzün herenegün. Lacomb ms. (ap. DRA). Ostatu eta bar theiu / hêtan maitharzun ez-ohituek / ba zutelarik entseiu. Mde Po 80. Bo, berdin balio dü, mukanesa deja theiu düzü. Egunaria 23-7-1963 (ap. DRA).

    2. ” Theiu […] teigneux” Hb. Se trata tal vez de una acepción etimológica (cf. theina s.v. 3 tina).

    Sinonimoak: izond. Zub.

    [zikina]: likits, lohi, satsu, urde, zikin, zikintsu Ipar., enas Heg., txerri Heg., ugerdo Bizk., ugertsu Bizk., zerri Ipar./Naf., endes Zub., ahats zah., zital zah.    [moralarekiko garbia ez dena]: biziozko, haragikoi, haragikor, lizun, lizunkoi, lohi, urde, zikin, biziotsu Ipar., likits Ipar., indezente beh., satsu jas., limuri g.e., ahats zah., bizioso zah., desonest zah., debox Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. sucio/cia, manchado/da (2) izond. sucio/cia, deshonesto/ta
    fr (1) izond. sale (2) izond. malhonnête
    en (1) izond. stained, spotted (2) izond. dishonest, indecent
    port (1) izond. sujo(a), manchado(a) (2) izond. desonesto

    Testuinguruan

    Pentsamendu teiuak zituen. (Hiztegi batua)

     
  • Maite 7:09 pm on 2021/08/19 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txiko 

    iiz. Bizk. Moxala. Andrearen aurrean saltoka, txiko hezigabeko batzuk diruditela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 txiko.

    1. (V; Lar, Izt 21r, Dv (V), Zam Voc). Ref.: A; Etxba Eib . Potro. “Potro, caballo nuevo” Lar. “Caballito montés” Izt 21r. “Poulain” Dv. “Potro, caballito” A, que cita a fray Bartolomé. ” Txikua lezkotxe saltakarixa eta egon ezindakua, saltarín e inquieto como un potro” Etxba Eib. .Neskiaren, edo andriaren aurrian saltoka, txiko ezi bagako, edo baso asto batzuk dirurijeela. fB Olg 65. Gero beor, beoka, txiko, zaldiakaz, / mula, mando, mandako ta asto ostuakaz. AB AmaE 235. Au ikusirik belarrimotza, abiau zan bera be arrapaladan erbiaren atzian, “arrautzeak” barruan eukiriko txikua edo zaldikumia zalakuan. Kk Ab II 118.

    2. “(V-m), voz con que se llama al burro pequeño” A.

    3. (V-ple ap. A ; H (<ch-> G; + -kh-)). “À califourchon sur le dos. Txiko> artzea, prendre sur son dos à califourchon” H. “Horcajadas” A.

    TXIKOAN. “Ume bat txikoan eroan, llevar un niño a horcajadas” A (s.v. txiko). v. txikoka. Maisuak zer edo zer esan eutsan leun-leun aitari eta bizkarrean (‘txikoan’) hartu eta eroan ninduan etxera. Baraia 105.

    TXIKO-EME. Potra. “Behoka (emea) (BN-arb), xaldiko (ar) (G-azp, B), txiko zaldia / txiko emea (V-gip)” Gte Erd 17.

    TXIKO-ZALDI (V-gip ap. Gte Erd 17). Potro (macho).

    2 txiko. (AN-gip-5vill ap. Gte Erd 192 y 251). Juego, parte de una partida. ” Iru txikotara jokatuko dugu (AN-gip)” Gte Erd 192. ” Joko hau hiru partidetara jokatu dugu: […], iru txikotara (AN-gip-5vill)” Ib. 251.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [moxala]: moxal, zaldiko (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) potro, caballo joven [macho o hembra]
    fr (1) iz. poulain (2) adb. (txikoan eraman eta gisakoetan) à califourchon
    en iz. foal
    port iz. potro, -a, poldro, -a

    Testuinguruan

    Udalak gogora ekarri duenez, duela 30 urtera arte Arrasaten eta inguruan ehunka moxal edo txiko hazten ziren. Goienkaria, 2014-09-12, 608. zbk., 608. orr. (Euskal Testuen Corpusa)

     
  • Maite 10:45 pm on 2021/07/20 Permalink | Reply
    Tags: T   

    trebantzia 

    iz. (Ipar.) Etxekotasuna, konfiantza. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    trebantzia.

    1. Atrevencia, osadía. Iauna, experienziak irakhasten diraku eta ukhatzeko trebanziarik ezin har dezakegu, badakigu hil behar garela. Harb 133. Neure flakotasunak […] hunelako trebanziarik ez harzea. Ib. a) 6v. Trebanzia saindu batekin kontra egiozu gaiztagiñari. Mih 66.

    2. (L-côte, BN ap. A ; SP→Dv, H), trebentzia (L ap. A ; Dv). Familiaridad, confianza. “Privauté, familiarité” SP. Trebanzia perillosak gatik ez erran naturalezaren oldeak direla. SP Phil 357 (He 360 trebetasun). Minzo banaiz gizon gazte edo neskato baten trebanziaren kontra. Ib. 359. Orduan Jinkoaren botherearen gañean pausa ahal zaitezke, hanbatenaz trebanzia eta esparanza gehiagorekin. Mih 33. Iainkoarekilako trebantzia. Ib. (ap. H). Trata dezakegu zeruko errege horrekin trebentzia guziarekin. Gy Visit XIX (ap. Dv). Yupiñ, Yupiterri trebentziaz emaiten zioten izena. Hala nola, Piarresentzat erraiten baitugu Bettiri edo Peillo. Gy 111n.

    3. trebantza. Capacitación. Han berean eta harekin berarekin eginak zituelarik urhats apostolikoaren trebantzak. Prop 1911, 113. (ap. DRA) Girixtino izaiteak ez dauku eman elgargoaren gutizia, are gutiago hortarako trebantza. Herr 25-2-1971 5. Predikuko trebantzia zerbaitendako, izaiten ginituen noiztenka frogakuntzak beste apezgai lagunen aintzinean. Larre ArtzainE 158.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

    [trebetasuna]: abiltasun, ante, antze, arintasun, arte, artezia, azkartasun, laster, lastertasun, trebetasun, trebezia, abantzu Ipar., abilezia Ipar., agudotasun Ipar., eskuaire Ipar., jeinu Ipar., abiadura Heg., jas Bizk., iaiotasun Gip., adrendu Naf., enantzu Naf., abilidade beh., adoi jas., eskuantze g.e., adrezia Ipar. beh., agudezia Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. familiaridad, confianza
    fr iz. familiarité
    en iz. informality, familiarity
    port iz. familiaridade

    Testuinguruan

    Trebantzia handiko pilotaria da. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:37 pm on 2021/06/22 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tutarrez 

    adb. Bizk. Erabat, guztiz. Grina oker eta gehiegizkoa gizonen bihotzetatik tutarrez kentzeko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tutarrez. tutarraz (V-ple-m-gip, B ap. A), tutarras (V-arr ap. Totor Arr ), tuterras, tuterrez.
    Completamente, de raíz. “A roso y velloso, enteramente” A. “Abundante, en el sentido de derroche. Dirue tútarras gastetan deu Ubenek” Totor Arr. Cf. tutorretik. . Ixioturik kiskal kiskalik garrak isten dauz, / larrak tutarras, laster alderik aldenera. AB AmaE 447. Jausi zaiteze txuntxurrok danok / arroetara tuterras. Ib. 425. Norberaganako daukagun maitetasun oker da geiegizkoa gizonen biotzetatik tutarrez kentzen [saiatu bear dogu] . Ag AL 47. Joten dau oñagaz esnez beteriko sulla, ta an dua sulla tutarrez, esnia be plausta beianganera. “Lo roversò tutto” . Otx 42. [Kurrilluak], guztijen artian tutarrez neu gora jasota, an narue aidian egaz eurakaz. Ib. 158. Xirdoganako eukan jita, […] ezereztu ta puxkatuaz, bere barrutik errotik, tutarrez kendu uste eban. Erkiag Arran 178. Maitetasun-abiatxua, sarraski ta urratu egin eban zearo, tutarrez, […] jakitean. Ib. 177. Ortz agiñak, guztiak tutarrez atara. Erkiag BatB 26. An ibili giñan Beiena ori tuterrez ikusten. Gerrika 203.

    Sinonimoak: adlag. Bizk.

    [erabat]: alde batera, begietaraino, betean, bete-betean, ederki, ederto, erabat, guztiz, hagitz, oso, osoki, oso-osorik, osorik, osoro, plei-plei, sits eta bits, txit, zeharo, anitz Ipar., arras Ipar., arrunt Ipar., biziki Ipar., gain-gainetik Ipar., tinketz Ipar., osotoro Gip., alde bat L-N, txoil Naf., guztiro g.e., osotara g.e., betero zah., konplituki zah., seko Gip. beh., net Ipar. g.e., soberanoki Ipar. g.e., tint Bizk. g.e., alde guztiz Ipar. zah., beteki Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. completamente, del todo, enteramente
    fr adb. entièrement, complètement, totalement
    en adb. completely, totally, absolutely
    port adb. completamente, inteiramente

    Testuinguruan

    Grina oker eta gehiegizkoa gizonen bihotzetatik tutarrez kentzeko. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 9:58 pm on 2021/04/20 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tutar-tutarrean 

    iz. Erabat. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tutar-tutarrean. Completamente. Cf. tutarrez , tutorretik . [Kurrilluak], lakijo areanik urteteko alegiñakaz, asi ziran eguak astindduten, eta […] guztijen artian mutilla bera tutar-tutarrian gora jasota, egaz egin eben moltso baten, eta ene Bertoldin gaxua be eurakaz aidian eruan eben. Otx 156.

    Sinonimoak: iz.

    [tutarrez] : tutarrez, erabat, guztiz, zeharo

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. del todo, totalmente, enteramente, completamente
    fr adb. entièrement, complètement
    en adb. wholly, completely
    port adb. totalmente, completamente

    Testuinguruan

    Grina okerra tutar-tutarrean bihotzetik kendu nahian dabil. #gaurkohitza

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel