Tagged: G Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:35 pm on 2022/07/21 Permalink | Reply
    Tags: G   

    ginbalet 

    iz. Daratulu txikia, zurginaren lanabesetako bat. Ik. laztabin. Ginbaletarekin zuloak egiten. Giderrik gabeko ginbalet baten irudikoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ginbalet.

    1. (G-azp, AN-gip, BN; SP, Deen II 58 (ginbalita), Urt II 323, Lar, Añ (G), Arch VocGr), pinpalet (L, BN-baig; Lar, Hb, Dv, H), ginbelet (V, G-to), gimalet (V; Mic 5v y 9v), gimelet (Añ (V)), binbalet (S; Hb, Foix ap. Lh.), bingalet (AN; H (s.v. ginbalet)), kinbelet (V-m). Ref.: A (binbalet, bingalet, gimalet, ginbalet, ginbelet, kinbelet, pinpalet); Lrq /binbalét/; Etxba Eib (ginbelet). “Taladro” , “barreno” Mic. “Barrena” Lar. “Pinpaletxilo, trou fait avec le foret, le vilebrequin” Hb. “Ginbaleta, bingaleta (Is), tarière, avant-clou” H (tbn. Azkue (s.v. bingalet) cita a Isasti, pero no lo encontramos en RIs). “Barreno pequeño” A. “Ginbeleta, au untza edo biurriko txikiak ol baten sartzeko zuloa egiten erabilli oi da (V-m)” Onaind EEs 1931, 201. “Vrille” Lrq. Bi martelu eta taratuli bat, haiotz bat, bi ginbalet edo taratuli xume. (1767). SenperEus 64. –Ze erramienta biar da arotzijarako? –[…] Laatrua, ginbaleta, eskoplua, zurmalluba. Mg PAb 152. Ginbeleta urrezkoa bada ere, akatsduna bada, eziñ zurik zulatuko du. Ezale 1899, 77b. Baziran sugurrak barbariñak ziruritenak eta legortzian gelditzen ziranak ginbaletakin zulatuta bezela. Iraola 137. Sotoan, pinpaletarekin barrika xilaturik, edan eta edan arizan ondoan. “Avec un vilebrequin” . Barb Leg 144. Pinpaletaren, giderrik gabeko pinpalet baten, idurikoa da. JE Med 131. Bekanikazko binbaletakin eta tiro arhin eli batekin. Herr 4-4-1957 (ap. DRA). (Adj.). Agudo, penetrante. Behatzen dio jaunak begi pinpalet batzuekin. JE Ber 71. Burdin-karrotik beha, begitarte zorrotz, pinpalet! SoEg Herr 7-8-1958, 1. Eskualdunak dion bezala: “ipurdia pinpalet”.SoEg Herr 14-13 [sic]-1961 (ap. DRA). Eta, ohepetik ateratzen ikusi zuten Pelo… Pelo artzaina, burua apalik eta gibel-aldea pinpalet. GH 1971, 348.

    2. binbalet (S; Dv, Foix ap. Lh), binbale (S). Ref.: A (binbalet); Lrq /binbalé/. “Mecha de la vela de resina” A. “Mèche d’une bougie, d’une chandelle. Bimbalet est une forme fautive” Lrq.

    Sinonimoak: iz.

    [ginbalet 1] : laztabin, daratulu

    [ginbalet 2] : irekigailu

    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Teknol.) barrena, taladro
    fr iz. foret, chignole
    en iz. gimlet, auger
    port iz. verruma, broca

    Testuinguruan

    Koadro bat eskegi nahian, ginbaleta falta zitzaidala konturatu naiz. [Leire Narbaiza, @txargain]

     
  • Maite 8:07 pm on 2022/06/18 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garaikarka 

    adber. Borrokan, lehian.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    garaikarka. “(AN-5vill), luchando. Se dice de los bueyes uncidos que rehuyendo la carga andan retorcidos” A.

    Sinonimoak (adber.)

    [garaikarka]: borrokan, lehian

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adver. luchando
    fr
    en
    port

    Testuinguruan

    Garaikarka dabilen idi parea dirudigu! [«Lisko eta lipitx», Jakoba Errekondo (Argia, 2007-09-16, 2102. zbk.)]

     
  • Maite 10:44 pm on 2022/05/28 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goitizen 

    iz. Izengoitia. Ik. ezizen; gaitzizen. “Bakotxa” zuen goitizena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    goitizen. Apodo, sobrenombre. v. goi-izen. Geratu zan senarra bere bizitza guztirako Simon-en goitizen ondraduarekin. ‘Apodo’ . Aran SIgn 31. Andik dator Edom goitizena Esautarrentzat. Ol Gen 25, 30 (Dv, Ur, Bibl, BiblE izena, Ker izenordea). Goitizen bezala Platon ezarri bide zioten geroago. Zait Plat 8. Mutil orrek zeukan goitizena Bakotxa. And AUzta 47. Goitizena deitzen zioten Pazientzia. Ib. 51. (V-arr ap. A ). Apellido. Zelan, zelan goitizen edo apelliduok? Ezale 1899, 4b. Batek badaki nundiko ta zelango deiturak, gaurko goitizen mamintsu onen ordezkoak, izango gebazan. A EEs 1916, 108.

    Sinonimoak: iz.

    [izengoitia]: ezizen, gaitzizen, izengoiti, izenorde, deitura Ipar., izengain g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mote, apodo, alias; lema [en oposiciones y certámenes]
    fr iz. surnom, sobriquet
    en iz. nickname
    port iz. apelido, alcunha

    Testuinguruan

    Herrian ez zioten deitzen bere benetako izenaz, goitizen bat jarri zioten: Beti-irri. [Ararat mendiaren sumina, Yasar Kemal / Fernando Rey (Alberdania-Elkar, 2003)]

     
  • Maite 11:45 pm on 2022/05/19 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garagarraka 

    adb. Zilipurdiak eginez. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    garagarraka.

    1. Escarbando. Olloak auts-artean garagarraka? Denbora txarra. EgutAr 4-1-1959 (ap. DRA).

    2. Revolcándose. v. GARAGARRA(K) IRABAZI s.v. garagar. Katua eta umea erreta, gizonak prakak kiskalduta eta atzoa morokiltzan garra-garraka. Eskual 30-1-1958 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.

    [garagarraka]: aztalka (Labayru hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. dando corcovos, revolcándose
    en adb. wallowing

    Testuinguruan

    Astoaren antzean zabilz garagarraka. (Labayru hiztegia)

     
  • Maite 11:09 pm on 2022/03/15 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gandu 

    1 iz. Lausoa, begietako eritasuna. Ganduak begiak lausotu zizkion. San Frantziskok begi bateko gandua kendu zion gazte bati, gurutze bat eginda. 2 iz. Behe laino mehea, eguratsa zerbait lausotzen duena. Itsasotik geldi-geldi jaikitzen zen gandu zuri arina. Gandu meheak. 3 iz. Beiran sortzen den lurrun geruza. Leihoko beiretako gandua. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [begietako lausoa]: lauso, geun Bizk.    

    [behe-laino mehea]: lauso, bruma Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. bruma (2) iz. vaho de los cristales (3) iz. (Med.) [begikoa] catarata
    fr (1) iz. brouillard, brume (2) iz. (Med.) cataracte
    en (1) iz. [lainoa] mist (2) iz. [lurruna] condensation, steam (3) iz. [begikoa] cataract
    port (1) iz. bruma (2) iz. vapor (de los cristales) (3) iz. (Med.) [begikoa] catarata

    Testuinguruan

    Gandua Euskal Herriraino iritsi da, Saharatik datorren hauts hodeia ekarriz. (eitb.eus, 2022-03-15)

     
  • Maite 11:51 pm on 2022/03/04 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garaisari 

    iz. Norgehiagoka batean garaileari ematen zaion saria. Garaisaria irabazi. 40 liberako garaisaria eman diote koplariari. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    garaisari. (Lar, H, Bera), garait-sari (Dv (-rh-)→A), garrait-sari. “Brabio, premio de los vencedores” Lar. “Prix dans un concours” Dv. Irabazirikan garaisaria. AB AmaE 115. Prima edo ohorezko garhait sarien ematea. Zby RIEV 1908, 89. Garai saria eman dakote […]: 45 libera. JE Bur 147 (144 garait sari). Haurren artean ezarriz hoberenentzat garhaitsariak. GH 1922, 112. [Indianoek] nihun ez dute segurki lehen garhait-saririk irabaziko beren edertasunarentzat! Zerb Metsiko 251. [Koroa] garrait-sari askotan duk ezartzen. Etcham 53. 1900 garrenean Azkaingo bestetan garaitsaria ereman duten neurthitzak. (ap. DRA). En DFrec hay 7 ejs. de garaisari. v. tbn. Lander RIEV 1914-17, 154. Zait Sof 29.

    Sinonimoak: iz.

    [garaisari] : garaikur, trofeo, sari (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Adorez 5000 hiztegia):

    es iz. premio, trofeo
    fr iz. prix
    en iz. prize, award
    port iz. prêmio, troféu

    Testuinguruan

    40 liberako garaisaria eman diote koplariari. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 10:35 pm on 2022/03/02 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gazi-geza 

    1 adj. Zapore gazia eta geza batera dituena. Jaki gazi-gezak2 adj. Irud. Oroitzapen gazi-gezak. 3 (Izen gisa). Gazi-gezan ongi neurtutako ipuinak. Gaurko euskaran sumatzen den halako desoreka eta gazi-geza. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    GAZI-GEZA. (gazi-gaza Añ; gazgeza R ap. A).

    A) (Adj.).

    a)Insulso” Añ. “Cosa de poca sal” A s.v. gazbeila.
    b) Agridulce. Barruko ar bat, izakai bat, gazi-geza, lakatz-leuna. Ag G 141. Hamabortz urtheko neska / -haur segailok, gazi-gezok. Mde Po 37. Oroitzapen gazigeza. Lasa Poem 64.
    c) Picante, malicioso. Ango bertso, kanta eta solas gazi-gezaz animaren samintasunak eztitu. Etxde JJ 269.

    B) (Sust.).

    a) (Pl.). Miscelánea; noticias variadas. Gazi-gezak. JBDei 1919, 284. Somatu al izan zituan izkirimiri ta gazigezak jaulki zituan. TAg Uzt 148.
    b) Vicisitud. Buru-auste danetan, gaxi-gex guzietan, zorionaren kutizia azaltzen du. T. Garbizu EEs 1929, 61. Bizitzaren ardatzean, gazi-gezak gelatzean. EZBB I 73. Zeiñek entenditzen du / besten gazi-gezan? Insausti 186.
    c) (Tras gen. o rel.). Sentimiento agridulce. Atsegiñik aundienarekin gerta dakikegun naigabetxoaren gazi-geza. Or QA 97. Zeruko erri-miñaren gazi-geza ukanik ere, pake sendoa zeukan. Ib. 116. Betiko aberria erdi-ikusteak eta atzerri ontan oraindik egon-bearrak emaiten dun gazi-geza. Or in Gazt MusIx 38.
    d) Gracia, malicia. Alako gazmin ta gazigeza bereizia izaten dakie. Erkiag Arran 135.
    e) “Gaxi-gaxa (AN-5vill) […], acedera” A.

    Sinonimoak: iz./izond.

    [gazi-gozoa]: gazi-gozo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adj., adb. insípido -da, soso -sa. (2) adj., adb. agridulce (3) iz. cantidad o punto de sal.
    fr
    en
    port

    Testuinguruan

    Nola daude janari horiek gazi-gezan? (5000 Adorez Hiztegia)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel