Tagged: Z Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:40 pm on 2021/03/06 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaharberritu 

    zaharberritu, zaharberri, zaharberritzen || 1 du ad. Zaharra berritu; zaharrari berri itxura eman. Ik. eraberritu. Berak landu eta eraberritu dizkigu euskal prosa eta neurtitzak, hizkuntza ere zaharberrituz. Liburua zaharberritu zuen eta izen berri batekin argitararazi. Teilatua teila zaharrak erabiliz zaharberritu da. 2 (Partizipio burutua izenondo gisa). Oteizak sortu dituen mito berri edo zaharberrituak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zaharberritu.

    1. zarberritu, zarraberritu (Sal ap. A ). Renovar. “Refrescar, renovar” A. Iziarko eleiz-batzarreak anzola ura berrietatzeko darabiltzan asmoetan eztakit zer erabakiko duen, zar berritzea, edo oso berria egitea. Ag EE 1895b, 75. [Bretoiera] garbitu ta txukuntzeaz batera zar berritu ta aberastu zan. Lab Y 1933, 254. Itz-neurtizkera zarberritzeak ekarri ditun etekin, onura ta onaurkiak. Zait EG 1950 (1), 7. Teresa deunakin da Donibane Gurutzakin zar-berritzen dan kantetako olerti-joera orrek prantziskotarren jatortasuna du sorburu. Gazt MusIx 162. Beharrik, hunek jestu batez xuxendua baitzaukun gure bizikleta zahar-berritua. Larre ArtzainE 104. Euskal prosa eta neurtitzak, hizkuntza ere zaharberrituaz. MIH 294. Egunoroko doinua zahar-berritzeko erantsi ohi diren aldakuntza apurrak sartzea ere ahaztu egin zaie. MEIG I 150. Atzeratuxea nabil aukeran. Zaharberritu beharrean aurkitzen naizela uste dut, ordea, pintura berri eta hutsago baten bila saiatzen dagoela nere bidea. Ib. 66.

    2. + zarberritu. Resucitar, sacar a la luz de nuevo. Ortaz, mordollozale orrek ez dezala muzin egin, zenbait itz zar-berritu arkitzean, berriak diralakoan. Lanak izango ditu liburu osoan itz berri berriak billatzen. Or MB VII. Liburu sorta zaharberritu baten atarian. MEIG IV 123.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [berriztatu] : berriztatu, eraberritu. Ant. zahartu.

    [eguneratu] eguneratu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. renovar(se), reformar(se) (2) du ad. (Art.) restaurar
    fr (1) da/du ad. renouveler, rajeunir, moderniser, actualiser (2) da/du ad. (Art.) restaurer
    en (1) du ad. [pertsonak] to renew, to reform (2) du ad. [eraikina, gela] to renovate, to refurbish, to restore
    port (1) renovar-se, reformar, aprimorar, melhorar (2) restaurar, reconstruir

    Testuinguruan

    Berak landu eta eraberritu dizkigu euskal prosa eta neurtitzak, hizkuntza ere zaharberrituz. (Hiztegi batua)

    Berak eta Anek zaharberritu zuten baserria goitik behera, oso laguntza gutxirekin. [Bizia lo, Jokin Muñoz (Alberdania, 2003)]

    Argazkia: guregipuzkoa.eus
    Argazkia: pixabay

     
  • Maite 9:51 pm on 2021/03/03 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizpuru 

    iz. Hasperena. Zotin-zizpuruen hotsa. Zizpuruak eman. || zizpuru egin Hasperen egin. Begiak landa ilunetatik aldendu zituen aharrausika, eta zizpuru egin zuen. || Azaleko zizpuru batzuk egin.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zizpuru. (V, G, AN; Añ (AN), Izt 114r, VocCB , Dv (V, G), H), zispuru (Lar, H), zispirio (Lar, H), zispiro, zizpiro ( VocCB , s.v. zizpuru ), zizpirio (H), zizpiru, sispuru (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ (sispúru). Suspiro; gemido; sollozo. “Suspirar, zizpuruak emon” Añ. “Sollozo” Ib. Tr. Documentado en la tradición vizcaína desde Betolaza, y tbn. en autores guipuzcoanos desde mediados del s. XIX. En el s. XX su uso disminuye.

    Zuri emaiten deutsuguz zizpuruak, negar egiten dogula erri negarrezko onetan. Bet 7. Negar egingo dau zizpuruandiagaz. “Gemidos” . Cap 151. Erantzun eutsan andrakume gaixuak zizpuru ta zotin andi bat emonda. Mg CO 152. Zispuru ta sentimentu asko eginik. Añ GGero 76. Buruba makurtu ta azaleko zizpuru batsuk egitia ez da asko damu. JJMg BasEsc 58. Emon eutsan negarrari, ta zizpuru andijakaz asi zan erregututen. Ur MarIl 109. Ala ere, Jesusek ez itzik atera zuen, ez zizpuru bat aditu zitzion. Lard 454. Nere azkeneko zispirio eta asnasa eman ditzadanean. Arr EL 262. Ez ta ere zispiro bat kemeatzea. Otag EE 1881b, 91. Ainbeste gogo amodiozko, / laztan bero ta zispuru. Otag in FrantzesB II 130. Oien zispuruak dira limurkari bat aetara eraman erazitzen dituena. Ant EE 1884b, 285. Erroman oi dozu zizpiru. AB AmaE 152. Firi firitxo dator / aixe zirimiria, / zizpuru bigunakaz / esnatzera orria. Ib. 383. Ango tristesiak ez dauko zispuru bateko konsuelorik. Itz Berb I 285. Zispuru luze bat emon. Ag AL 87. Zizpuru eta inkesak soiñu egin dabe sasiarte, gartxuondo ta elorri-adarretan. Erkiag Arran 183. Larri zaar baten asperen-zizpuru / aizezko bat baiño ez dalako. Gand Elorri 224. Tarteka zizpuru samur batzuk entzuten dira. Or in Gazt MusIx 40.
    v. tbn. CrIc 32. Astar II 205 (163 zispuru). A. Arzac EE 1882c, 378. Camp EE 1883b, 523. Azc PB 57. Ag AL 81. Zispiru: Ag Serm 368.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [hasperena]: antsia, arnasbehera, hasperen, hasbeherapen Ipar., hasbehera g.e., beheraspen zah., suspirio zah., arnasbotatze Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (batez ere B) suspiro
    fr iz. soupir
    en iz. sigh
    port iz. suspiro

    Testuinguruan

    Begiak landa ilunetatik aldendu zituen aharrausika, eta zizpuru egin zuen. (Hiztegi batua)

     
  • Maite 10:37 pm on 2021/03/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zorabiagarri 

    adj. Zorabiatzen duena. Ik. zorabiatzaile. Urrin zorabiagarria ere erabiltzen du. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond.

    [zorabiatzailea]: zorabiatzaile (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izond. mareante; de vértigo
    fr
    en
    port

    Testuinguruan

    Garbi-usain zorabiagarri batek hartu zuen konpartimendua eta bat-batean eguzkiak irten zuen bete-betean, eta paisaia elurtu berriak, edertasun paregabez, argi-keinu bizi etengabeak eragiten zituen eguzkiaren begi jolastietan. [Ihes betea, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2006)]

     
  • Maite 10:24 pm on 2021/02/27 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziziri 

    iz. Belar landarea, bi hazi biribil dituzten lekak ematen dituena (Lens culinaris).

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ziziri. (V-ple ap. A ). “Lenteja” A. Cf. txitxirio.

    Sinonimoak: iz.

    [landare jangarria]: dilista, aixkol, ilar biribil Ipar./Naf., ilar xabal Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) lenteja ➥ dilista
    fr iz. lentille
    en iz. lentil
    port iz. lentilha

    Testuinguruan

    Ziziri-ale bat ematen duzu! #gaurkohitza

     
  • Maite 9:29 pm on 2021/02/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilin 

    adj. Ipar. Kemengabea, motela.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zilin. (T-L). “Inconsistant. Traînant” JE Ber voc. “Traînant, traînard, herresta, zilin” T-L (s.v. traînage). Arjentinako eremu, larre mugarik gabekoetan lanean artzeko, tokiko indiano zilin, alferrek kalapio, gemen gutixko zuten. Etcheb MGaric 40 (ap. DRA). Burrunba adigaitz batean nahasten dira alemanaren elhe inharroskatuak, italianoaren musika airosa, amerikanoaren hizkuntza zilina, ba eta zonbait hitz latin marruskatu. Herr 28-11-1967 (ap. DRA; la ref. es incorrecta).

    (Dv→A), txilin (L ap. A ). “Se dit des femmes qui portent des vêtements sales et en désordre” Dv. “Mujer de aspecto repugnante” A. “Txilin, […] mujer poco airosa, desaseada” Ib. v. zilimindrin.

    (Uso sust., precedido de bere) Ez ninduten hek aditu; aditu banindute ere, baditake lokartuko ziren berdin, ene kondera luzeak loa emanik, ematurik bere zilinaz xakolinaren beraren zihika gaixtoa. JE Ber 36.

    (Uso pred.) [Belhar gaixtoek] zikindu dituzte itsuski gari-landak; alha ziren, musker, artho-zangoen artean, hok, aldiz, beren ostoak zilin eta horail. JE GH 1932, 330. Etxerat behar izan zen itzuli barur-hotza, / Oilo batek enganatu balu bezain zozo, / Buztana zilin eta bi beharriak lazo! Leon GH 1953, 178. Rusiak eta Chinak biga egiten. Bien gainean bat sobera. Nor da kanporatuko, nor ahuspez, burua apal, belhaunak zilin, bertzearen aitzinean eroriko? SoEg Herr 12-3-1964, 1. Badira mintzairak, zurruntzan zintzurretik jalgitzen baitira edo ezpainetarik, zilin. Eskuara dago ahoan, aho betean, aho guzia ez baitu sobera. Egunaria 18-9-1966 (ap. DRA).

    (Con reduplicación intensiva) Gure buztan hau zertako dugun xuxen nork daki? / Etzaitzue iduritzen, nahiz den ederra, / Horren karga dela dorphea bezain alferra? / Bethi eta orotan / Zilinzilin herrestan. Leon GH 1960, 123.

    Sinonimoak: izond. Ipar. g.e.

    [indarrik gabea]: gatzgabe, gatzgabeko, gatzil, gelbera, geldo, geza, ilaun, motel, bano Ipar., malin Ipar., torta Ipar., keto Bizk., gatzotz Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Ipar.) lánguido, -a, tardo, -a, flojo, -a, calmoso, -a (2)  izond. (Ipar.) abandonado, -a, descuidado, -a
    fr (1) languide, alangui (2) abandonné, délaissé, négligé
    en (1) listless, languid, lethargic, weak, feeble (2) neglected, derelict
    port (1) lânguido(a), estiolado (2) desleixado(a), descuidado(a)

    Testuinguruan

    Biharamunean, astelehenean beraz, ene burua sendi nuen halako sukar zilin batek hartua. [Bihotzeko mina, Janbattitt Dirassar (Elkar, 1997)]

     
  • Maite 10:53 pm on 2021/02/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zira 

    1 iz. Arropen gainean jartzen den jantzi irazgaitza. Eskuan arpoia, soinean zira. 2 iz. Zirak egiteko erabiltzen den ehun irazgaitza. Arroparen gainetik, zirazko txamarra zabalak. Itsasora ateratzeko, zirazko galtzak jantzi zituen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zira. 1. (B, BN ap. A; Dv, H, VocB <zara>), zirai (L, BN, S ap. Lh ).
    Betún. “Cirage” Dv. “Cirage de chaussure” H. “(B, BN), betún. Zapata lodiak urina emanez guriago gelditzen dira zira emanez baiño, los zapatos de cuero grueso se quedan más blandos dándoles grasa en lugar de betún” A. En VocB figura zara ‘betún, lustre’ que sin duda se trata de una errata por zira, puesto que tbn. hay ziratu ‘embeturar (sic), lustrar, dar lustre o sacar lustre’. v. ziraje. Idako pike, ezko likin, itsas-tipula, lupu-belar kirats eta zira (bitumen) beltzarekin naasita. Ibiñ Virgil 103. (BN, S ap. A ; Chaho, H).
    “Cire à cirer un parquet” H. “Cera” A. 2. (V-m, G, AN, L ap. A), zia (V-m, G-azp ap. A), xira. Impermeable, prenda de vestir impermeabilizada. “Encerado, impermeable” A. “Impermeable” Ib. Cf. Echaide Orio 141: “Sira, prenda impermeable, antes encerada, ahora de plástico, que emplean los pescadores para resguardarse de la lluvia o del frío. Se llama también sira a los impermeables de plástico o de nylon ligeros, no de abrigo, que se emplean en general para la lluvia”. Arrantzaliak, beren sudesta, zira eta barrendik sagardoz alkitranatuak. Iraola 115. Iñaxi: ekarri zazu nagusiyaren zira, ia nola ematen diyon. Alz Bern 71. Arratsaldia an pasatuta / illuntzian erretira, / bote batian amasei lagun, / danok ziraren azpira. Arrantz 143. T’egualdi txarrez soñeko-zira, / txano, zuezta buruko dira. Inzag EEs 1915, 6. Eskuan arpoia, zoñean zira. Ldi BB 138 (v. tbn. el mismo ej. en SMitx Aranz 231). Kaki kolorezko zira bat. “Impermeable-gabardina” . EAEg 8-1-1937 756. Ondoren, iltoki edo mataderi batean izan giñan. Xira bana eta gorro bana jantzi arazi zizkiguten. Aiek garbitasunak eta aurrerapenak! TxGarm Auspoa 177, 24s. Xira arin bat ere / gañetik bazan da. Zendoia 65. Asto-saskiak estaltzeko izaten genitun zira lodi zabal aietako bat. Ataño TxanKan 139. ZIRAZKO. De tela impermeable.
    Jasten ditue zirezko soñak, euria bada. Ag Kr 61. Itsasora ateratzeko ordua etorri zanean […] zirazko galtzak eta zirazko beste soñekoak jantzi erazi zizkion. Etxeg Itzald II 183. Zumitzezko otartxoen babespean eta zirazko estalpeetan dute gerizpe gizon eta emakumeak. TAg Uzt 37. Jantzi zituzten arroparen gaiñetik zirazko txamar zabalak. Etxde JJ 256. Zirazko jantziak jantzita. Etxabu Kontu 141. Zirazko galtza ta jakea. Ib. 120.

    Sinonimoak: iz.

    [zira]: euri-kapusai (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. chubasquero, impermeable
    fr iz. imperméable, ciré
    en iz. (Ipar.) notebook
    port iz. raincoat

    Testuinguruan

    Itsasora ateratzeko, zirazko galtzak jantzi zituen. (Elhuyar hiztegia)

     
  • Maite 10:47 pm on 2021/01/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaldunde 

    iz. Aitoren seme feudalen erakunde militarra, erlijiozko izaera zuena. Ik. zalduntza; zaldungo.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zaldunde. (SP→Dv, A, Lar, H). Caballería, conjunto de caballeros. “Assemblée des nobles” SP. “Equestre, zaldundekoa” Lar (ref. sin duda a la orden ecuestre de la antigua Roma). Barnekoak miserikordia eske daudela, baina zaldundeak eztiola Erregeri permetitu nai miserikordiaz usatzera. (c. 1597). FLV 1993, 453. Nola Errege bailegoke lasterkako lekhuan / zaldundeari begira iustetako orduan. EZ Man I 132. Hala nola iauregitik illkhitzean prinzea, / zaldundearen duela gibeletik oztea. EZ Man II 86. “Caballería, orden militar” Lar.

    Sinonimoak: iz.

    [zaldunde] : zalduneria, zalduntza, zaldungo

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Hist.) caballería
    fr iz. (Hist.) chevalerie
    en iz. (Hist.) order of chivalry
    port iz. (Hist.) cavalaria

    Testuinguruan

    Barnekoak miserikordia eske daudela, baina zaldundeak eztiola Erregeri permetitu nai miserikordiaz usatzera. (c. 1597). FLV 1993, 453. (Orotariko Euskal Hiztegian)]

     
  • Maite 11:41 pm on 2020/12/24 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaindu 

    ad. zaindu, zain(du), zaintzen 1 du ad. Norbaiten edo zerbaiten arta hartu, kalterik edo ezbeharrik gerta ez dakion. Ik. jagon. Abereak zaindu, esneak batu, gaztak eginarazi. Soroa zaintzen baduzu, soroak zainduko zaitu. Zaindu etxea, hazi eta hezi umeak. Supazterrean afaria zaintzen, ama-alabak txerriei jaten ematen dauden bitartean. Beraz, zuk ere zaintzen zaituen aingerua baduzu? Zain ezazu zeure burua.

    2 du ad. Norbaiti edo zerbaiti adi eta erne begira egon, egiten duen edo gertatzen zaion guztiaren berri jakiteko, edo komeni edo nahi ez den gauzarik jazo ez dadin. Ateak zaintzen. Mugak zaintzeko. Txakur onak etxea ederki zaintzen du. Nork zainduko ditu ohoin edo hiltzaileak? Zaintzen dituzu zuk zeure begiak, horietatik sar ez dakizun atsegin lizunik?

    3 du ad. Galtzetik edo hondatzetik begiratu, bere hartan gorde. Ik. atxiki1 2. Segurtasun tartea zaindu behar da errepideetan. Berezitasun hau, aldaketa batzuk gorabehera, geroztik ere ondo zaindu zuten.

    4 du ad. Babestu. Zaindu gaitzazu arerioengandik. Halako mihi gaiztoagandik norberaren ondra zaintzeko. Gure aingeru jagoleak zaindu gaitzala!

    (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

    [jagon]: begia eduki, begiak eduki, guardiatu, artatu Ipar., begia atxiki Ipar., jagon Bizk., geinatu Zub., antzatu zah., errekaitatu Ipar. zah.    

    [begiratu]: alde atera, alde egin, alde jarri, aterpetu, babestu, begia eduki, begiak eduki, begiratu, defendatu, defenditu, defentsa egin, eskutik eduki, gorde, kontu egin, kontu hartu, maldatu, begia atxiki Ipar., aldeztu neol., estalpetu g.e., magalpetu g.e., aldetu zah., anparatu Heg. beh., jabetu Ipar. zah., eskudatu Heg. zah.

    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. cuidar, vigilar (2) du ad. guardar(se), preservar(se), proteger(se) (3) du ad. cumplir, realizar
    fr (1)  du ad. surveiller, veiller ; garder (2) du ad. [qqch.] surveiller (3) du ad. soigner, s’occuper de, prendre soin (4) du ad. respecter ; protéger
    en (1) du ad. to take care, to look after (2) du ad. to look after (3) du ad. to guard; to watch (4) du ad. to protect; to keep safe

    Testuinguruan

    Eguberri on! Eta…zaindu!

     
  • Maite 10:42 pm on 2020/12/01 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerori 

    1 izord. zu izenordainaren era indartua. (Batez ere galdegaiaren lekuan eta nolabaiteko kontrakotasuna adierazi nahi denean erabiltzen da). Ik. zeu; zuhaur. Zuk esturan ipini nauzu, eta zerori ere jarri zara. Stepen, zerorrek deitu zenuen eta orain haserretu egiten zara? Hilen naiz, eta orduan guztiak zerorri geldituko zaizkizu. Puntu horretan ez duzu zerorren iritzia azaltzen, besterena baizik. 2 izord. (zu-ren eskuinean, hark hartzen duen kasu atzizki bera hartuz). Eta nire ondoan egongo zarete zu zerori, zure semeak eta horien umeak. Horrela den ala ez, zuk zerorrek ikusiko duzu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izord.

    [zeu]: zeu, zuhaur Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izord. tú mismo, -a; usted mismo, -a
    fr izord. vous-même ; toi-même
    en izord. you yourselves
    port izord. tú mismo, -a; usted mismo, -a

    Testuinguruan

    Zuk esturan ipini nauzu, eta zerori ere jarri zara. (Elhuyar hiztegia)

     
  • Maite 11:36 pm on 2020/11/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zipriztindu 

    1 du ad. Zipriztinez bete. Ura gainezka zetorren, bazterrak zipriztintzen. Berba egiterakoan, zipriztintzen zuen aurrean zuena. 2 du ad. Irud. Hegiaphaliaren izen garbia lohiz zipriztinduz. Erreka aldeko hostope iluna zeru urrez zipriztindurik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zipriztindu. zipristindu, txipriztindu (V-gip), ziprizindu (Izt 108v), txiprizkindu. Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg.
    Salpicar. “Salpicar, rociando” Izt 108v. ” Berba eitterakuan, txipriztindutzen eban aurrian eukana ” Etxba Eib. “Kalietan albotik doiana txipriztindutzia, gaiztokeriz automobillakin urpotzuetatik aiñduta, arrika eitteko gauzia” Ib. v. zipriztinkatu, zirtatu. .
    Ura gañezka zetorren baztarrak zipristintzen. Anab Usauri 57. Hegiaphaliaren izen garbia loiez zipriztindu. Etxde JJ 99. Aramaioko ibar-zelai oro, basetxez zipristindutako elur-maluten antzera. EG 1958 (1-2), 54. Bide zabala zipriztindurik / kristauen odol beroa, / il bear triste errukarria / ez ote da emengoa? Basarri “Kamioetako jende galtzea” (ap. DRA). Eguzkiz zikindutako laño-mordoak itxasoa zipriztintzen dute. LMuj BideG 78. Edankeriak agindu guztiak zipriztintzen baditu ere, seigarren eta bederatzigarrenak bereziki. MAtx Gazt 78. Iainko izango da niretzat eta aren opal-arria, maiz, nere artaldeko bildots xamurren odolez zipriztinduko dut. Ibiñ Virgil 31. Errekaldeko ostrope illuna / zeru urrez txiprizkindurik. NEtx LBB 349. Mutikoxkorrek botatzen zioten . harrikoxkor bakoitza bere erraietako odol beroz zipriztinduaz. PPer Harrip 13. Behatza odoletan bustirik, zazpi bider zipriztinduko du santutegi aurreko gortina. Bibl Lev 4, 17 (Ker txipristindu, Ol zirpizindu). En DFrec hay sendos ejs. de zipriztindu y zipristindu.

    Sinonimoak: ad.

    [ziliportatu]: zirtatu, ziliportatu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. salpicar (2) du ad. [ihinztatu] rociar (3) du ad. (hed.) [ospeari kalte egitea] salpicar
    fr du ad. tacheter, éclabousser
    en du ad. to splash, to spatter
    port (1) ad. salpicar, borrifar, espirrar (2) rociar, orvalhar

    Testuinguruan

    Ez zipriztindu, kontxo! [Ostiralak, Jon Arretxe (Elkar, 2000)]

     
  • Maite 10:00 pm on 2020/10/11 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarraka 

    iz. Euri jasa bortitza. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zarraka. “(S; Chaho ms.), chubasco, chaparrón” A. 2 zarraka. zerraka. “(G-to), llevar la piedra a arrancadas a derecha e izquierda, en vez de llevar por derecho y de una sola tirada” A.

    Sinonimoak: iz.

    [zarraka] : zaparrada, euri-jasa, euri-erauntsi, euri-zaparrada, indriska, zaldizko

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (1) chubasco, chaparrón (2) llevar la piedra a arrancadas a derecha e izquierda, en vez de llevar por derecho y de una sola tirada
    fr iz. averse
    en iz. heavy shower, downpour
    port iz. aguaceiro, pé-d’água

    Testuinguruan

    Euri zarraka hasi da eta gaua jausi da arratsaldearen gainera. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (mold.]

     
  • Maite 11:28 pm on 2020/09/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zapla 

    1 onomat. Masailekoaren edo ukaldiaren onomatopeia. Nik lo hartzen nuen nire dotrina eskuetan nuela, eta hark zapla!, matrailean edo buruan. 2 onomat. Bat-batekotasuna adierazten duen onomatopeia. Neskatxa bat gustatzen bazitzaion, joan eta, zapla!, botatzen zion aurpegira bere barruko gogoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zapla. 1. (V, G, AN, R). Ref.: A; Elexp Berg. Onomat. de golpe. “(V, G, AN, R), voz onomat. que denota un golpecito” A. “(V, AN), onomat. de la bofetada” Ib. ” Maixua etorri tta zapla! kriston belarrondokua ” Elexp Berg. . Lapikuari gatz gitxi egitten neutsala ta zapla belarrondoan, goizetan lo-gura izaten nintzalako, zapla. A Ezale 1898, 258a. Sartu zanerako, zapla! guardiazibillak ukabilkada bat arpegian. Ugalde Iltz 49. Nik lo artzen nuan nere dotriña eskuetan nuala, eta arek zapla! matrallean edo buruan. Salav 29. Eta . zapla, burutik bera! Ataño TxanKan 63. (V-gip ap. Elexp Berg; A Apend ), zapra. (Onomat. de una acción súbita, repentina, inesperada).
    “De golpe. Zapla aurkitu zuen ” A Apend. “Ein zotsan faltsukerixia zapla, arpegira bota zotsan danen aurrian” Elexp Berg. . Karnata edo amuzkia erakutsi ta gero zapla! arraia etxera. A Txirrist 194. Jai aundiena datorrenean, zapla! an bialtzen dezu erdalduna elizan itz egitera. EEs 1904 (sic), 25 (ap. DRA). Ta ibaira irixtean, zapla! erori zan. Muj PAm 61. Eta ontan zapla! zure eskutitza artu genduen. Alz Txib 86. Ostenduta egon nazan lekutik urtenda, zapra! erpia ezarri dautset. Otx 158. Ministroak ibili ta ibili zapla bilatu zuen ikazkina. (G-goi) A EY II 130. [Beiak] iru, lau, bost eta zazpi illabete ernai daudenean, indarkari ekiten die eta zapla! txal illa botatzen dute. Oñatibia Baserria 131. Gizonak, mamuxel aundi batzuek balira bezela [erori], apla! Ugalde Iltz 27. Erbia zapla, lurrera. And AUzta 54. Neskatxa bat gustatzen bazaio, joan da zapla! botatzen zion arpegira bere barruko gogoa. NEtx LBB 199. Eta batean, zapla! Susmo txarra, ezpa! Lab SuEm 202. Zapla! zuloaren erdi erdian sartzen da beribilla. R. Zapirain Agur 24-3-1973 (ap. DRA). Arria noizbait bizkarreratu omen zin […]. Orduan,. zapla!, bota omen zin arria. Ataño TxanKan 259s. Eta, zapla!, bota zidan lau lagunen razioa. JAzpiroz 173. Zauri ori ikustatzen asi zitzaidan eta, zapla!, arpegiz oiera erori nintzan. AZink 107. Gauzak konponduxe daudenean, zapla, ez zaigu bada gizarajoa hiltzen! MEIG I 171. 2. (Hb, H (s.v. zafla)). Bofetada.

    2 zapla. “(G-to), pintas de perros, vacas u otros animales” A.
    Luma orren artian orlegijak eta amuskuak, zapla (pinta) zurijakin. Euzk 1930, 470.

    3 zapla. “(R), terrón” A.

    Sinonimoak: iz. (Adroez Sinonimoen Hiztegia)

    [belarrondoko]: belarrondoko, zartada, zaplada, zaplazteko, zapladako.

    [izpil]: izpil, orban

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) onom. onomatopeya de la bofetada (2) onom. de pronto, de golpe, de repente, súbitamente
    fr (1) onom. gifle (onomat.) (2) onom. d’un coup, subitement
    en (1) iz. [onomatopeia] slap (2) iz. [bat-batean] suddenly, all of a sudden

    Testuinguruan

    Ondoren, zapla, lurrera erori zen. [Errateko nituenak, Pello Salaburu (Erein, 2014)]

     
  • Maite 8:51 pm on 2020/09/08 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zingil 

    adj. Batez ere Ipar. eta Naf. Ahula eta mehea. Gizon zingil horrek ez du indarrik (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zingil. v. xingil.
    (B, BN), zingil (V-arr-oroz-m, L, B, BN), xingail (BN-arb). Ref.: A (xingil, xingail, zingil); Inza EsZarr 178; Izeta BHizt2 (zingil). “Seco y avellanado. Gizon xingail bat, un hombre avellanado, largo y delgado” A. ” Zingil, cenceño, de pocas carnes” Ib. “Enclenque, debilucho (B)” Inza EsZarr 178. ” Gizon zingil orrek eztu inderrik. […] Gizon zingille ta itxure txarrekoa ” Izeta BHizt2. . Gazte xingil bat. ‘Un jouvenceau de race déliée’ . Or Mi 13. Xingil-itxurakoa izan arren, giarra ta kiriotsua [zala mutilla] . TAg Uzt 47 (218 mutil xingil). Egazti latz, zatar, zingil, beltz orrek. Mde EG 1950 (9-10), 6. Soinez xingil (xingail, zimel eta luze) eta sendixun baitzan. Zait Plat 118. [Ur-liliak] alkarri asperenka ari dira […], lepo zingil latzak zerurantz luzatuz. Mde Pr 117. Oi Jainko, Zu ez al zara itxaso? / Ta ni? Belaki zingil. / Zu eta ni, or oso. SMitx EG 1955 (5-12), 83.

    Sinonimoak: iz.

    [zingil] : ahul, mendre, erkin (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (batez ere GN/Ipar.) delgado, -a, enjuto, -a, de pocas carnes
    fr izond. (batez ere GN/Ipar.) maigre, fluet, -ette
    en izond. (batez ere GN/Ipar.) thin, slim
    port izond. (batez ere GN/Ipar.) magro, -a, descarnado

    Testuinguruan

    Gizon zingil horrek ez du indarrik (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 10:21 pm on 2020/08/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuzitu 

    ad. zuzitu, zuzi/zuzitu, zuzitzen ||du ad. Batez ere Bizk. Birrindu, suntsitu. Txalupa lehorrera jaso behar dugu, olatuek haitzetan zuzitu ez dezaten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zuzitu. (Lar, Añ, A), suzitu (Lar), susitu (V-gip ap. Iz ArOñ ). “(Hacer) tea de algún palo” Lar, Añ. “Rajar un palo o leño para hacer tea” Lar. “Originariamente se concreta a significar el acto de golpear y aplastar una rama hasta reducirla a tea” A. “Despedazar la leña” Iz ArOñ. . ” Susíttu, susíketan, astillar una cosa (como la tea)” Ib. Harriet relaciona suziatu de Etcheberri de Ziburu (que él transcribe zu-) con zuzi, y traduce “briller ou éclairer à la manière ou au moyen de flambeaux”; v. el ej. de EZ s.v. suziatu. Kareleko ol guztie kendu genduen lenengo, zatitu bere bai, ta zatiek zatiekaz zuzitu ta ezkotasuna edo ur guztie kendu, alkar igortziez su egin. A BGuzur 143.

    (V, G, AN, L, BN ap. A; VocBN, H), suzitu, susitu (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ (susíttu). Despedazar, romper, destruir. “Détruire. Igandeko harriak gure herri guziko ogiak zuzitu ditu, bakhar bat ez du zutik utzi” VocBN. “Apelmazar, destruir” A. “Susíttu, despedazar, pulverizar, romper” Iz ArOñ. “Despedazar sin triturar (un hueso)” Ib. Bai dakus ixan dirala gixon etxaguntzadunak ordikerijaz jota dagozanak, suzitzen euraen etxe ta bazterrak. EEs 1909, 46. Orretarako txalupea leorrera jaso bear dogu, olatuak atxetan zuzitu ezteien. Echta Jos 251. Basoak zuzitu edo aienatuko diran eraz. “Destrucción o desaparición” . ForuAB137. Gizon suminbereak ekatxa dirudi: aurrean daukan guztia eratsi ta zuzitu nai leuke. Eguzk LorIl 211. Egizkotzat ematea bearrezkoak diran egin ugari batzuk ezin zuzitu ditzake. “Destruir” . Zink Crit 65. Godotarren agintaritza zuzitu [maomarrak] . Ib. 66. Uri gustia zuzitu ta sakabanatu be bai. GMant LEItz 62. Yainkoren batek-edo, etxe ori zuzitu nai du-ta. Zait Sof 178. Etxerik iñork ez dau egiten, beriala apurtzeko asmoz; erririk iñork ez dau jasoten, etsaiak zuzitu dagion. Agur 10-3-1973 (ap. DRA).

    (V-gip ap. Etxbu Ond ). Golpear (a personas), apalear. ” Zuzitxu, dar paliza” Etxabu Ond 117. Zuzituteko zeure / arerio txarrak. Azc PB 27. Bata io ta bestea zuzitu, orkoa zematu ta angoa ill. Ag AL 133. Ustasunak doniak zainduko dauz; eta malmuztasunak dongiak suzittuko dauz. (1897). AG 1510. Zuzittuko eban [Josetxok gizon andia] . Echta Jos 244. Arabar mandazañari, makilka zuzitu ta gero, onenbeste diru kendu ziotela. Ag G 64. Lau eguneko jan-edana eskuratuko yuat edozelan be, ta gero zuzitu (desegin) nagijela gura bayoek. Kk Ab I 24. Arbillan lotu, zuzitu dautse / zigorkadakaz bizkarra. Enb 100. Neskatx atzapar-kako ta asmakaria suzituz. ‘Hacer perecer’ . Zait Sof 91. Nire ugazaba adoretsuak zuzituko al au! Larrak EG 1959 (3-6), 215.

    ZUZI-ZUZI EGIN. Despedazar. “Súsi-súsi eindda, hecho pedacitos” Iz ArOñ.
    Ni ez naiz Manuelekin ezkonduko, ezta zuzi zuzi, zati zati, birrin birrin egiten banaute ere. Ag G 279.

    Sinonimoak: ad. Bizk.

    [suntsitu]: alferrik galdu, apurtu, arraskatu, birrin-birrin egin, desegin, desolatu, errautsi, hauts bihurtu, hauts egin, hondatu, porrokatu, suntsitu, trimin-trimin egin, triskatu, triskilatu, zatitu, zehatu, zirpildu, andeatu Ipar., arrabaskatu Ipar., aurritu Ipar., barreiatu Ipar., deboilatu Ipar., funditu Ipar., gaizkitu Ipar., mamikatu Ipar., partekatu Ipar., porroskatu Ipar., sakailatu Ipar., xehakatu Ipar., xehatu Ipar., zatikatu Ipar., zirtzikatu Ipar., banatu Bizk., birrindu Bizk., laskitu Bizk., lorrindu Bizk., trimindu Bizk., abarrikatu Naf., izorratu beh., galetsi jas., abarrakitu g.e., atarratu g.e., triska egin g.e., arrasatu zah., arrazatu zah., destruitu zah., narriatu zah., puskakatu Ipar. g.e., bilakatu Ipar. zah., partaiatu Ipar. zah. (UZEI sinonimoen hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (batez ere B) aplastar, pisotear; machacar, destruir
    fr du ad. broyer, écraser
    en du ad.. crush, trample; crush, destroy
    port du ad. esmagar, pisar; esmagar, destruir

    Testuinguruan

    Txalupa lehorrera jaso behar dugu, olatuek haitzetan zuzitu ez dezaten. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:23 pm on 2020/08/20 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirtzikatu 

    zirtzikatu, zirtzika, zirtzikatzen || 1 du ad. Ipar. Zatikatu, birrindu, desegin. Hegaztiek zirtzikatuko dituzte zure haragiak. 2 (Partizipio burutua izenondo gisa). Ipar. Gorputz zirtzikatuak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zirtzikatu.

    1. (Dv, A (que cita a Dv), Lh), sirtzikatu (L ap. A ). Desgarrar; destrozar, despedazar. “Déchirer, mettre en lambeaux” Hb. “Lacérer, déchirer, déchiqueter” Dv. “(L-ain), deshilacharse la ropa” A. “Despedazar” Ib. “1.º asolar, devastar, golpear; 2.º desmenuzar” Ib. s.v. sirtsifrikatu. v. xirtxifrikatu, xirtxikatu. Dilindan ezarriko zaitu gurutze batetarik eta hegastinek zirtzikatuko dituzte zure haragiak. Dv Gen 40, 19 (Urt ian, Ker, Bibl, BiblE jan, Ur puskatu, Ol irentsi). Etzituen egunaz xoriak utzi hekien zirtzikatzera, ezetare gabaz ihiziak. Dv 2 Sam 21, 10. Zergatik zirtzikatzen dut hortzez ene haragia eta derabilkat ene bizia eskuetan? Dv Iob 13, 14. Zuen alde zirtzikaria larderiatuko dut eta ez ditu zuen lurreko arnariak zirtzikatuko ez eta landan maastiak bere arnariak ukatuko. Ol Mal 3, 11 (Dv xahutu, Ker, BiblE ondatu). Muskerrek orrazeak zirtzikatzen ditute ta gelatxoak argiaren etsai diren mamutxez itsututzen dira. Ibiñ Virgil 112. (Part. en función de adj.). Gorphutz zirtzikatuak aurkitzen dire. Prop 1911, 168. (ap. DRA) Han-hemenka bizkitartean lur-azal mehe berde batek estaltzen du, larruarekilako haragi zirtzikatu batek bezala hil baten hezurrak. JE Ber 40.

    2. Écraser la pelote au jeu de paume” Lh.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

    [birrindu]: alferrik galdu, apurtu, arraskatu, birrin-birrin egin, desegin, desolatu, errautsi, hauts bihurtu, hauts egin, hondatu, porrokatu, suntsitu, trimin-trimin egin, triskatu, triskilatu, zatitu, zehatu, zirpildu, andeatu Ipar., arrabaskatu Ipar., aurritu Ipar., barreiatu Ipar., deboilatu Ipar., funditu Ipar., gaizkitu Ipar., mamikatu Ipar., partekatu Ipar., porroskatu Ipar., sakailatu Ipar., xehakatu Ipar., xehatu Ipar., zatikatu Ipar., banatu Bizk., birrindu Bizk., laskitu Bizk., lorrindu Bizk., trimindu Bizk., zuzitu Bizk., abarrikatu Naf., izorratu beh., galetsi jas., abarrakitu g.e., atarratu g.e., triska egin g.e., arrasatu zah., arrazatu zah., destruitu zah., narriatu zah., puskakatu Ipar. g.e., bilakatu Ipar. zah., partaiatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) despedazar, desmenuzar, destrozar; deshilachar
    fr déchirer, émietter, détruire; démêler
    en tear apart, crumble, destroy; unravel
    port rasgar, esfarelar, destruir; desvendar

    Testuinguruan

    Hegaztiek zirtzikatuko dituzte zure haragiak. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:30 pm on 2020/07/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zintzarri 

    iz. Abereen lepotik zintzilika jartzen den kanpai modukoa. Ik. dunba; joare. Idi zintzarri handi bat jotzen du. Zintzarri hotsa. Zintzarri durundi ederra. Zintzarri-egile naiz. Honelako ezkonduak mendira bota behar lirateke zintzarri handi banarekin. Zintzarri mihigabea holtzean higa (esr. zah.). (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zintzarri. Tr. Documentado al Sur desde principios del s. XIX y al Norte sólo en textos y autores suletinos (Sauguis, Oihenart, ChantP (v. infra ZINTZARRI EGILE),SGrat y GAlm ). La forma general es zintzarri. Hay txintxarri en textos guipuzcoanos y, junto a zintzarri, en Iztueta, Alzaga, Mujica y Orixe; zinzerri en D. Agirre; tzintzarri en los textos suletinos de SGrat y GAlm; tzintzerri en los salacencos ZMoso y Garralda; txintxerri en Aguirre de Asteasu (tbn. zinzerri ), Uriarte y Mendigacha; txintxirri en un texto recogido por Bonaparte; txitxerri en Illarramendi, y tzintzar en un ej. de RIEV.

    1. (V-gip, G, AN, BN, S, R; Arch VocGr , Dv (S); -nz- Saug Voc , SP, Lecl), zintzerri (G, H; -nz- Lar, Añ (G)), tzintzarri (S), tzintzerri (A Apend), zintzirri (Lh), txintxarri (V-gip, G, S; VocZeg 286, Garate 2.ª Cont RIEV 1933, 102), txintxerri (G, AN, B, R; Lar, Aq 225 (G), Añ (G), H), txintxirri (V-arr-oroz; Aq 225 (G)), txitxerrri, tzintzar, zintzerro (H). Ref.: A (txintxarri, txintxerri, txintxirri, tzintzarri, zintzarri, zinzarri, zinzerri); Lh (txintxarri); Lrq (tzintzarri); Iz R 312; To . (zinzarriye) Etxba Eib; Elexp Berg (txintxarri).
    Cencerro, esquila, campanilla. “Pecuarium tintinnabulum, zinzarri” O Not 52. “Sonnette” SP (que transcribe erróneamente sinzarri del prov. de Oihenart). “Esquila” Lar y Añ. “Campanilla pequeña” Añ. “Clochette d’animal” Dv. “Clochette, sonaille. […]. Zintzerroak iotzea, faire entendre les sonailles” H. “Zinzerri (G), cencerro pequeño, sonajero” Ib. “Txintxarri (S), bruit, sonnaille” Lh. “Sonnaille” Lrq. “Aritxalarixa danetik, ipiñixozu zintzarrixa urriñetik entzungo dana” Etxba Eib. Cf. VocNav s.v. zinzari, cincerro y cinzarra. Términos llamados de Berandia y Ardizinzerrieta (1615). Gorosabel 24. Puntos de Escuiturri y Ardizinzerrieta (1670). Ib. 25. Zintzarri mihi-gabea holtzean higa. O Pr 436 (v. tbn. el mismo refrán en Saug 107; cf. infra ZINTZARRI-MIHI). Onelako ezkonduak mendira bota bear lirake zintzerri andi banarekin. AA I 571 (II 84 zinzerri). Mez-emalleak dionean Sanctus, jo ezazu txintxerria hiru bider. AA CCErac 390. Txintxirri min bagia sarrijan usteldu. Bon n.º 9. Granada batzuek bezelakoak, jazintozako eta purpurazko eta bi aldiz tintatutako granazkoak, guzia txintxerriz nasturik. Ur Ex 28, 33 (Dv xilintxa, Ol, Ker, BiblE txilin, Bibl urre-xilintxa). Bide khantian korraletan etzanik zien arresak jeikirik, tzintzarrien iharausten jautsiz. SGrat 13. Ixoooo, zintzarriya indarrarekin dabillela. Sor AKaik 128. Aberien zinzerria baño beste otsik entzuten etzan tokietan. Ag Serm 546. Urrutxaz egiten dra xoratiak eziender lepuetan txintxerrieki isartako. Mdg 131. Allegatuko da atera, tirako diyo txintxarriyari, eta, eztul oju bat egin ondorian, galdetuko diyo neskamiari. Iraola 111. Bere oia, bere seaska, umetako txintxarri ta jazkera. Ag G 335. Sartzen da gizon bat txitxerriya juaz. Ill Pill 24. Auntzen tzintzerriak eta beien marrakak aitzen (Sal). Garral EEs 1921, 108. Tzintzar eta tzintzarrots / tut eta tutots. RIEV 1924, 514. Mai gañeko zintzarria juaz. Muj PAm 48. Zintzarri-dulundi ederra duk, artzai! Goen Y 1934, 94. Artzaia arnaska ardi-billa mendi-garaiean / noizean bein gelditzen da txintxarri-zurrean. “Esquila”. Or Eus 58. Beien kaskoin-zintzarri. “Cencerros gascones”. Ib. 229. Larre-bitartean, zintzarri dilindanga dabilkie lepoan. TAg Uzt 99. Idia baiño len erosi zintzarriak (G-to). A EY III 328. Alegiko erriak egin dun soñurik oneneko txintxarria zuaitza aldatzea, mendiak basotzea, izan dala. Munita 125. Erdiaroko oitura zan, jauntxo aberatsak soñekoen ertzetatik urrezko txintxarriak zintzilik erabiltzea. Lek SClar 112. Berebiziko zarata atera oi zuten zintzarri, idi-adar eta pertzakin. Etxde JJ 172. Hürrün artino ezagün dia behien tzinzarriak [sic]: tulun-tulun! GAlm 1957, 57. Ezpaitut bildotsik oberena zintzarririk gabe utzi nai. Zait Plat 5. Katuari jarri bear zioegu zintzarria eta soiñua entzun arte soseguz egongo gaituk. And AUzta 83. Txintxarri aspertu ta aizeak t’errekak / t’euriak bezela, kantu zaarra dabe. Gand Elorri 209. Axuriik obeena, txintxarriik gabe (AN-larr). ‘Geien merezi lukena ezer gabe’. Inza EsZarr 166. Ezkilak dra elizan meza sonatzen dienak. Ardiek eta akerrek ermaten tienak diaitzen tugu tzintzerriak. ZMoso 34. Ortarako, garoa sartzen zaie zintzarrian, mia mugitu ez dedin. JAzpiroz 24 (ib. 138 txintxarri). v. tbn. Alz STFer 124. A Ardi 94. JAIraz Bizia 8. Anab Poli 133. Basarri 42. AZink 18. Txintxarri: Izt C 241. LEItz 53. ArgiDL 46. Inzag RIEV 1923, 505. Inza Azalp 20. Canc. pop. in BBarand 69. NEtx Antz 50. Insausti 352. (Como segundo miembro de comp.). Oso egoki ziran / astuak jarriyak, / alanbre ta kollare / txit gustagarriyak; / oiez gañera berriz / bildots-zintzarriyak. Ud 122. Idi zintzarri aundi bat jotzen du. Sor AKaik 127. Zaldi zintzarri oiek ez dira ezagunak. Alz Ram 112. Txistu zorrotza joaz, belarriak ardi zintzarri edo zakur zaunka zai ernetuaz. NEtx LBB 97. Nongoa izango naiz, Alegrikoa! Txintxarri-errikoa! Alz STFer 114.Guziak dakitena, alegitarrak zintzarriak dira izengoitiz. Auspoa 54, 143. Amezketarren izengoitia elbiak da; alegitarrena berriz txintxarriak. Muj PAm 73. Txintxarri-erria esaten omen diote Alegiko erriari. Munita 125. (Ref. al sonido de la campana). Zintzarri, marru, beka ta karaka legor. Or Eus 130.

    2. (Pl.). Campanillas, fama. Cf. A, que cita el ej. de Izt C 412: “Esta acepción de zinzarri ‘campanillas, fama’, parece tomada del español” A. Beatu beza emen gure aita frailea bere txintxarri guziakin eta liburugillearen izen andiagaz agertzen dala sumulista txit urri bat. “Con todas sus campanillas” . Izt Carta a JJMg 25s. Denpora berean Napoleonen soldadu zinzarri andiakikoak Gipuzkoako mugapean ikusi izan ziran. Izt C 412. Donostiako saldu-erosia goienengo gailurrera igoa arkitzen zan denpora txintxarri andiakiko artan. Ib. 178.

    3. Campanilla de la garganta. Mutill, eztarriko zintzarriya mostuko diat. Sor AuOst 72.

    4. ” Tzintzarri (Sc), […] estúpido” A.

    5. zinzerri (G-nav, AN ap. A). “Flor del maíz. Maiatzaren zinzerri, la flor (el cencerro) del maíz” A.

    6. Hablador. Mutiko-neskatillak berri-jarioak, itzontziak eta txintxarriak diralako, aiton-illoba artean eten gabeko itziturria geratzen [por gertatzen?] da. Ayerb EEs 1914, 238.

    7. Aldaba. Ateko zintzarria! Alz Ram 114.

    8. Borla. Urrena or eman dit gorroa. Ura ere falanjistena, bere borla edo txintxarri eta guzi. Alkain 118.

    Sinonimoak: iz.

    iz. [joarea]: bulunba, dunba, joare, metale Ipar., xilintxa Ipar., arran Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. cencerro
    fr  iz. sonnette, clochette
    en  iz. bell; cowbell
    port iz. chocalho

    Testuinguruan

    Zintzarri hotsek eta haurren oihuek iragarri zuten ardien etorrera. [Berria, 2012-04-12, «Artzaintzari gorazarre», ADRIAN GARCIA [Gaiak]]

     
  • Maite 11:36 pm on 2020/07/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilibokatu 

    zilibokatu, ziliboka/zilibokatu, zilibokatzen || du ad. Engainatu, atzipetu, iruzur egin. Egin zituzten eginahalak elkar zuritzen eta zilibokatzen; biek galanki eskatu eta labur eskaini zuten, bakoitzak bereari gogor eutsiaz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zilibokatu.

    1. (Lar, Hb, A). “Engañar” , “paralogizar” Lar. ” Zilibokatzea, enganatzea, bairatzea, lilluratzea” HeH 125n. “Tromper une personne par fraude, supercherie, séduction” H. “Engañar” A (que cita HeH). Nork zilibokatzen du emen Mogel jauna? Izt, carta a JJMg 21. Biak, gonadun Meternik batzuek bezela egin zituzten egiñalak gaitasunik andienarekin, alkar zuritzen ta zilibokatzen. Ag G 40. Beste bizilariyetan bezelaxen euskaldunetan ere sarpiderik ez al zuban bada deabrubak guretarrak zilibokatzeko? IPrad EEs 1913, 21. Segura, neskak orobat ziliboka dezake mutikoa. Herr 15-3-1962, 4. Elurra bezin zuria zen artillezko emariz zilibokatu omen zinduen. Ibiñ Virgil 102.

    2. ” Liluratzea, lilluratzea, zilibokatzea, argi gehiegiz nahasiki ikhustea” HeH Voc. .

    Sinonimoak:

    ad. [engainatu]: atzipetu, burlatu, ederra sartu, engainatu, iruzur egin, iruzurtu, marro egin, sakatu, ziria sartu, enganatu Ipar., droga egin Bizk., bairatu g.e., gezurtaratu g.e., zurikatu g.e., zimardikatu zah., tronpatu Ipar. beh., malmuzkatu Bizk. g.e., trankart egin Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  du ad. (Ipar.) fascinar, seducir, cautivar, conquistar; engañar, trampear
    fr fasciner, séduire, captiver, conquérir; tricher, tromper
    en fascinate, seduce, captivate, conquer; cheat, trick
    port fascinar, seduzir, cativar, conquistar; fraude, truque

    Testuinguruan

    Lausenguzko hitzez zilibokatu gaituzte. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:19 pm on 2020/07/03 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zalegarri 

    adj. g.g.er. Zaletasuna sortzen duena. Zerk eman zion ur hari gozotasun, eztitasun zalegarri hura?  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zalegarri. 1. (V-arr ap. A ; Lar, Añ, Dv, H). (Adj.) Apetecible, apetitoso, agradable. “Apetecible” , “llamativo” Lar y Añ. “Apetitoso manjar” Lar. “Apreciable” A. Itxi jan baga gauza zalegarriren bat, edo laburtu afaria. Añ LoraS 58. Gustuzko zalegarriak irudi arren guri geure egite deboziñozkoak. Ib. 78. Eta, zek eman eutsan ur ari gozotasun, eztitasun zalegarri a? Añ GGero 327. Ze gozoa, ze zalegarria, ze eztitsua, ze atseginez betea dan gure Jangoiko maitea. Ib. 326. Hango belharra iduritu zitzaion zalegarri. Gy 37. Alperrik zuk ere billatuko dozu talo-esne guri-guria baño gauza saboretsu eta zalegarriagorik. AB Dic 97 (ap. DRA). Jangai zalagarrija [sic, seguramente errata] ixatiagattik. AG 455. Iñoiz ikusi eztabenentzat, edurrez oso estalduriko erri bat ikusgarririk zalegarriena da. A Txirrist 30. Etxe-usoakin ar-emetzen danean, onen umeak, oso zalegarri izaten zaizkiotek uso zaleari. MItziar Txoriak 57. “Propre à donner envie” Dv. Ikhusi izan ditut nik asko menaiu; / ez zait zalegarri xoil bat iduritu. “Aucuns d’eux ne me tentent” . Gy 203.

    2. (H, A). (Sust.). Excitante, cosa que invita a. ” Gatza ematen ohi diote abereen zalegarritzat ” H. “Excitante, aperitivo” A. Arimaletan sortzen dian zalegarria khoietara edo beharretara gilikatzen dütiana. Egiat 206. Zelan gosea dan janari guztien salsea, janbidea, gisua: neke guztien konsolagarria, zalegarria, atsegin emollea ta arintzallea da nekeari datorkan saria ta pagua. Añ GGero 317.

    Sinonimoak: iz.

    [zalegarri] : atsegin, laket, atsegingarri, plazent, laketgarri

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. placentero -ra
    fr izond. agréable, plaisant
    en izond. pleasant, delightful
    port izond. agradável, aprazível

    Testuinguruan

    Zerk eman zion ur hari gozotasun, eztitasun zalegarri hura? (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 9:10 pm on 2020/06/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaunkari 

    adj. Askotan eta ozen zaunka egiten duena. Hezurretan zegoen txakur zaunkari bat atera zitzaion. Txakur zaunkariak hozkarik ez (esr. zah.).  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zaunkari. (V; H, Zam Voc), jaunkari, saingari (AN, L, BN, S; Dv, H), sangalari (Urt IV 120), sangari (H), saunkalari (V; -aari V-gip), zaingari (G, AN, L), zainkari (H), zangari (Lar, Añ (G), H), zankari (H), zaukari (H), zaukalari (G, AN), zaungari, zaunkalari (V). Ref.: A (saunkalari, zaingari, zaukalari, saingari); A Morf 87 y 95; Lh (saingari); Iz ArOñ (sáunka); Etxba Eib (zaunkalarixa).
    Ladrador. “(Perro) ladrador, nunca buen mordedor, txakur zangaria, gitxitan ozkaria ” Lar. ” Sáunkalaarixa, el ladrador” Iz ArOñ. .
    Bere zakur sangaria. Mb OtGai III 283. Adierazotzeko zaukaria dala [zakurra] . Mg PAb 175. Uso kurrunkari eta xakhur sangariak. Hb Egia 154. Kozkalari txarra da / zakur zangariya. EusJok II 129. Begira zakur saunkaritik. Or Mi 78. Xakhur saingaria ez da ausikilaria. Zerb GH 1936, 120. Txakur gazte zaungari ta jauzkaria. TAg Uzt 222. Zakur zaunkari ta jauzkariari. Ib. 14. Ezurretan zegon zakur zaunkalari bat atera zitzaion. JAIraz Bizia 82. Anubis saunkaria. Or Aitork 186. Azeriaren jokaera atsegiñako yakan, txakur zaunkalariarena baiño. Erkiag BatB 20. Txakur zaunkalaria ezta aginkaria. EgutAr 17-11-1962 (ap. DRA). Gerruntza bidutzi zaunkariz inguratuta. “Candida succintam latrantibus inguina monstris” . Ibiñ Virgil 49. Txakur jaunkariak, ozkarik ez. (G-nav). Inza NaEsZarr 183. Artzai makildun bat eta zakur zaunkari bat naikoak dira. Agur 28-7-1973 (ap. DRA). Zakur saingariak ausiki guti. EZBB II 137. (Uso predicativo).
    Atea dizut kirrinkari / eta zakurra zaunkari. Or Eus 27. (Uso sust.).Perro.
    Laguntzat dituztela / eiza-zaukariak. (perros de caza) Mg in VMg 111.

    Sinonimoak:

    izond. [zaunka egiten duena]: maukari (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izond. ladrador, -a
    fr izond. qui aboie
    port izond. ladrador(a)

    Testuinguruan

    Txakur zaunkariak hozkarik ez (esr. zah.). (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 9:32 pm on 2020/06/09 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zertzendu 

    zertzendu, zertzen/zertzendu, zertzentzen. || da/du ad. Listu, zertzena atera. Ik. zirpildu; zirtzildu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zertzendu.

    1. (V ap. A ), zertzenatu (-rz- Lcc (-adu), Lar). “Cercenar” Lcc, Lar y A. Ez da sartuko Jaunaren etxean txikiratu, dituena lotsari zapalduak, zerzenduak edo ebakiak. (Deut 23, 1) Ur in BOEg 372. (Fig.). Beste gauzetan moderatzeko ta oraindañoko geiegiak zerzenatu ta sobrakin […] limosna egiteko. Cb Eg I 180. Ez dagijeela ontzat emon eureen izenian [geure forubak] ezetan zerzendu ta gitxitutia. “Ninguna infracción que los lastime” (1850). BBatzarN 169. “Piña”-k jaun on altsuak nai ditu zertzendu/ Jauntxukeri orrek, ba, Bizkaia galtzen du. Enb 124.

    2. zertzenatu (zerzenadu Lcc). “Açepillar” Lcc.

    3. (V-ger-ple ap. A). “Bizkaitarrez zertzendu, gipuzkoarrez zirpildu, erderaz deshilachar ” A Ezale 1898, 45. “Deshilarse un tejido. Daburduko zertzendu jako jake barri-barri orratzetik arakoa? […] (V-ger), ¿tan pronto se le ha deshilado la chaqueta […]?” A. v. 2 listu. Alkartasun irukotxa (Triple alianza) altzitu edo zertzendu edo ilbizturik dago. Inglaterra Alemaniagandik urrunduta bizi da. Ezale 1897, 351b.

    4. Modificar. Iminteko erreiñuko batzar nagusi bijen eskubetan […] zerzendutia forubak. “La indispensable modificación foral” (1864). BBatzarN 203.

    5. “Deliniar, zerzendu ” Dgs-Lar 7.

    6. “(V-ple-arr-oroz), corregirse, enmendarse” A.

    Sinonimoak:

    ad.    [zertzena atera]: zirpildu, zirtzildu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  da/du ad. deshilar(se)
    fr [knitting] se défaire; [carpet, fabric] s’effilocher
    en unravel
    port desfiar-se, esfiapar-se

    Testuinguruan

    Sokak zertzentzen ari ziren. #gaurkohitza

     
  • Maite 4:49 pm on 2020/05/31 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerrepeldu 

    da/du ad. 1. Zerrepel jarri. Eguzkitan berehala zerrepeltzen da ura. 2. (hed.) Edatearen ondorioz apur bat mozkortu. Zerbait zerrepeldu zirenean, bertsotan hasi ziren. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak (UZEI sinonimoen hiztegia)

    Zerrepeldu: ad. g.e.

    [epeldu]: epeldu, zerbeldu g.e.    

    [apur bat horditu]: txolindu, zerbeldu g.e., erdi mozlortu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ad. da calentarse, entibiarse (2) ad. da, ad. dau achispar(se), alegrar(se) a causa del alcohol; embriagar(se) ligeramente
    fr (1) réchauffer (2) se griser, s’enivrer
    en (1) warm up (2) to get tipsy
    port (1) aquecer (2) alegrar, deixar calibrado(a)

    Testuinguruan

    Bazkalostean alde egin zuten. Lambaçak mendi aldera jo zuen, zerrepelduta eta kopetilun. [Boste egun, bost gau eta bi narrazio labur, @InigoRoque (Katakrak54, 2020)]

     
  • Maite 11:48 pm on 2020/05/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerrama 

    iz. Batez ere Ipar. eta Naf. Txerrama.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zerrama. (G, AN, BN), zerri-ama (B; VocB ). Ref.: A (zerrama, zerri ama); Iz To; EAEL 85; Gte Erd 16. “Lechona que cría” VocB. . “Cerda con crías. Zerrama orrek egiten ditu bi azaldi urtean (B), esa cerda cría dos veces al año” A. “La cerda madre” Iz To. “Zerrama umatu da (AN-gip)” Gte Erd 16.
    Azienda beltza deitzen zaiote, Apote, Bargo, […] Zerri, Zerrama, […] Zer-ardi. Izt C 168. Bost edo sei zerri-ama beren umeakin. Ib. 154. Zerramak esne-irai usuaz / saldo guri guria azi. “Las marranas” . Or Eus 74. Berreun kiloko zerrama mardul batek 21 zerrikume egiñak ditu. Agur 16-12-1972 (ap. DRA). Astoa, zerrama, ogeitamar oillotik gora. JAIraz Joañixio 10. Zerri-ama ta onen zazpi-zortzi bat zerrikume. NEtx LBB 186 (v. tbn. 187). Ikullu-alde ederra daukagu, zerrama bat ere bai amabi ume saltzeko modukoakin. TxGarm BordaB 179. Urdandegitik kurka-kurka ekarri da zerrama gizendua. Larre ArtzainE 101.

    Sinonimoak:

    iz. Ipar./Naf. [txerrama]: txerrama, urdama g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz.  (batez ere GN/Ipar.) cerda madre
    fr iz. mère truie
    en iz. suckling pig
    port iz. mãe porca

    Testuinguruan

    Une horretan bertan, titiak lohian sartuta esnea ematen ari zen zerrama bati begira eta usainka geratu ziren, paretaren bestaldetik, gizaseme gazte bat eta mutil ile-kizkur bat. [Artistakume baten erretratua, Dylan Thomas / Koro Navarro (Alberdania, 1999)]

     
  • Maite 11:51 pm on 2020/05/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zentzordatu 

    ad. zentzordatu, zentzorda, zentzordatzen || da/du Batez ere Zub. Nahasi, asaldatu. Zertako Birjina Saindua zentzordatu zen Aingerua ikustean? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zentzordatu. (S; Chaho, Gèze (+ -nz-)→Dv, H), zentzorditu, zentzurdatu (S; H), zentzurditu (Chaho). Ref.: A; Gte Erd 201. Turbarse; aturdirse. “Troubler, étourdir” Gèze. “Éblouir, […] zenzorda ” Ib. “Aturdirse” A. Cf. Dgs-Lar: “Atontarse, zenzorkatu”, seguramente errata por zenzordatu. Zertako Birjina Sainta zentzordatü zen Aingüriaren ikhustiari? CatS 101. Ez zitzela arren nahas ez zentzorda, nulako nahi üdüripen gaisto gogoala jin dakizün. Ip Imit III 6, 5 (Ch altara, Mst nahas eta deskoraja, Ol izutu). Gizonen jüdikamentiegatik ez zentzordatzia. Ib. 28,1 (Mst bere guntzetarik ez jalkitia). Miskandi eta neskatoetan berian hargatik, zunbat ezta irabazi handiez hain zentzordatürik nun ezpeititazke nihun ere antzaka ahal? ArmUs 1900, 69. Zentzordatua, zango bat ongi kolpatua, altxatzen naiz. Prop 1903, 279. Zentzurdaturik lüze lüzia etzaten da, azken hatsaren emaiteko. Béhéty GH 1932, 407. Ezta harritzeko gure txostakez eta bürhasuen bizi muldiaz ere zentzorditürik üzten badütügü [jakintsünak] . J.B. Mazéris GH 1933, 310. Behi-zainak ez zakien zer pentsa: zentzordatua zen, ilundua, gaitzitua. GH 1970, 380.

    Sinonimoak: ad. Zub.

    [asaldatu]: asaldatu, aztoratu, nahasi, nahaspilatu, iskanbilatu g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  da/du ad. (batez ere Z) aturdir(se), turbar(se), perturbar(se)
    fr étourdir, déranger, déranger; s’étourdir

    en stun, knock out; be stunned, be bewildered, be shocked
    port
    atordoar, aturdir-se, atordoar-se

     Testuinguruan

    Baina egun hartan, bertzerik banuen pentsatzeko, edo hobeki erran, adimena zentzordatu nahi zidan burrunba jasangaitz batek betetzen zidan izpiritua, eta ez nuen ene burua gai sentitzen Sibulunbaik erran gogo zidanaren ulertzeko. [Biribilgune, Katixa Dolhare-Zaldunbide (Elkar, 2014)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 8:50 pm on 2020/04/04 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarata 

    1 iz. Bibrazio irregularrek sortzen duten hotsa, bereziki aski ozen eta nahasia dena. Ik. harrabots; burrunba 2; soinu. Eta honetan, eliza barrutik zarata batzuk entzun ditugu. Berriro, zaldi zarata eta tiro hotsak. Zaratarik gabe, har ezkutuaren antzera, azpilanean ari den denbora iheskorrak erauzi du gure artetik. Deiadar zarata. Zarata haren hotsera etorri da.

    2 iz. Irud. Film honek, gureganatu baino lehen, bazekarren zarata eta zalaparta.

    zarata atera Soinua atera. Ik. zarata egin. Zer da kale horretan horrenbeste zarata ateratzeko? Politikan, zarata ateratzea ez da sendo izatea; eta isilik egotea ez da ahul izatea.

    zarata egin Soinua egin. Ik. zarata atera. Zarata egitea debekatuta dago. Bi mutil gazte beren motorretan igaro ziren, bi neskarekin, berebiziko zarata eginez. (Hiztegi batua)

    Sinonimoak

    iz. [hotsa]: hots, soinu, azantz Ipar., haro Ipar., harrabots Ipar., zarraparra Bizk., asots Naf., ereta Naf., herots Zub., arrada g.e., ospe Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es iz. ruido, barullo, algarabía
    • en iz. noise, loud sound
    • fr iz. bruit, tapage, tumulte
    • port iz. barulho, hubbub

    Testuinguruan

    Zarata handia dago.

    zarata

     
  • Maite 10:33 pm on 2020/03/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaramatika 

    iz. g.er. Nahaspila. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    (L-ain ap. A; VocBN , Dv, H). Lío, revoltijo; embrollo, asunto embrollado. “Embarras suscité par de mauvaises raisons à al conclusion d’une affaire, mauvaise chicane” VocBN. “Zuen auzia zaramatika bat da, zointan deus garbiki ezin ezagut baititeke” H. “Embrollo, traba” A. v. kalamatrika.
    Hamabortz bat egunez ezarriak izan ziren, bada, delako egunarietan Fraudes au concours de l’Internat des hôpitaux de Paris izena zuten zaramatika batzu. JE GH 1933, 124. Aldarea, dena zaramatika, biziki egina, saindueri itxurak zango-besoak moztuak, ta hekien gaineko urreria bera belztua. Herria Jainkoa Sotoetan n.º 68 (ap. DRA).

    Sinonimoak

    iz. g.e.  [nahaspila]: botiga, lardaskeria, nahasi-mahasi, nahas-mahas, nahasmen, nahaspila, nahaste-borraste, zilibokata Ipar., zurruburru Ipar., nahasturia Naf., broia Zub., kaka-nahaste beh., saltsa beh., endredo Heg. beh., nahastura Ipar. g.e. [UZEI sinonimoen hiztegia]

    Beste hizkuntza batzuetan

    • [Es]  iz. desorden, desbarajuste, revoltijo, mezcolanza
    • [En] iz. disorder, mess, chaos, confusion; mishmash, jumble
    • [Fr] iz. désordre, fouillis, fatras
    • [Port] iz. desordem, bagunça

    Testuinguruan

    Hau da zaramatika! #gaurkohitza

    Pixabay CC0, levelord

     
  • Maite 9:46 pm on 2020/02/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurrusta 

    iz. Turrusta. Iturriko zurrusta. Eta malkoei ataka zabalduz, zurrustak atera ziren. Ura teilatu hegaletarik zurrustan erortzen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zurrusta.

    1. (Sal, R; Dv, H (s.v. xurrusta)), zurrust (L, B, R), zurruzta (B, R-vid-uzt; VocB ), zurruxta (L). Ref.: A (zurrust, zurrusta, zurruxta); A Apend (zurruzta); Izeta BHizt2 (zurruzte). “Cascade rapide” Dv. “1.º chorro; […] 2.º (Sal, R-vid), cascada” A. ” Zurrust, chorro, onomat. de la caída del agua” Ib. ” Zurruxta, torrente” Ib. “Torrente” A Apend. . “Chorro” Izeta BHizt2. Cf. VocNav: “Zurrust, chorro (Montaña)”, y “zurrusta, chorro, arroyo; agua despeñada (Salazar, Roncal)”. v. xurruxta, turrusta. . Ta malkoeri ataka zabalduz, zurrustak atera ziran. Or Aitork 207. (Tras ur).Chorro de agua. ” Zurruzte […] Chorro. Ur zurruzte ” Izeta BHizt2. Eta gauza harrigarria! Ur-zurrusta! Ura ene nahitik atheratzen edo baratzen! Prop 1898, 225. Ni siñisten naunari, barrundi ur-zurrustak sortuko zaizkio betiko bizirañokoak. Or Jaink 45. ” Ur-zurrusta (R) […], agua que levantan las ruedas del molino” A (s.v. bulzu).

    2. zurrust (V, G ap. A ). “Trago, sorbido (voc. onomat.)” A. Cf. VocNav: “Zurrust, […] trago (Baztán)”.

    3. zurruzta . Ronquido. v. zurrustada (2). Lurrian lo ein ebenak […] lo-zurruztak entzunaz. SM Egan 1963 (4-6), 111. ZURRUST EGIN ( (V ap. A)). “Sorber. Zurrust egiok, txotxo, jausi bear jok eta; tira arin, galduko dana legez (V-ger), dale un sorbo, muchacho” A. Batxi ta lagunak orduan, euren arnasea zurrust egiñaz, gerizea batu nairik, geldi geldi egon zirean. A BeinB 145. Jaungoikuak emoniko katillu ederretik zurrust egitten dogu edertosko. Otx 112. Ezagutzen dut, eginikan zurrust, ezin duzula zuk arima para zut […]. Arnoarekin hordituz, edo gaznekin asetuz, ezin liteke inolaz ere zede gerturik ezagutu. Arti MaldanB 220.
    (Sin egin explícito). Saldeari zurrust eta gaztañeari grausk bizi ginean. (V-m) “Vivíamos felices; literal: sorbiendo caldo y mordiendo castañas” . A EY III 290.

    ZURRUSTAN (BN-mix, Sal, R; Dv). Ref.: A; Zait Sof II 159. A chorros. “Zurrustan goatea, couler en torrent, ruisseler” Dv (s.v. zurruska). “A cántaros” A. “Zurrustan, […] a cascadas (Sal, R)” Zait Sof II 159. Espaiñia sutan zen; odola bazarioen zurruxtan. Atheka 14. Itxaxurak hegatsetarik zurrustan erortzen. JE Bur 76. Ezantzaz zurrustan bethetzen ari zaiolarik [otoa] . JE Ber 73. Odeiek euria zurrustan bota zuten. Ol Ps 77, 18 (Ker eurrez). Malkoak zurrustan ixurtzeko. Ol Ier 13, 17.

    Sinonimoak: iz.

    [zurrutada]: zorrotada, turrusta Ipar., zirrista Ipar., txorro Heg., arrada g.e., txirri g.e., txirrio g.e.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. chorro
    fr iz. jet
    en iz. stream, jet
    port iz. jato, jorro

    Ardo-zurrusta on bat atera zuen berarentzat. #gaurkohitza

    zurrusta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:59 pm on 2020/01/24 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zeharkatu 

    ad. 1 du ad. Zeharka igaro, alderik alde igaro. Soroak eta sagastiak zeharkatuz, mezatara doaz baserritarrak. Itsasoak zeharkatu. Oinez abiatu ziren muga zeharkatzera. 2 du ad. Zeharka jarri. 3 da ad. g.g.er. Alboratu. Astoa bidetik zeharkatu zen. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [trabeskatu]: trabeskatu
        [alboratu]: g.e.zehartu zah.
        [alderik alde igaro]: zehartu g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. atravesar, poner al sesgo, cruzar (2) da ad. ladearse, desviarse; descarriarse (3) du ad. cruzar, atravesar; surcar
    fr (1) da/du ad. mettre en travers (2) da ad. dévier, s’égarer (3) du ad. traverser, franchir
    en (1) du ad. to span (2) du ad. to cross; traverse; [itsasoa] to sail (3) du ad. to penetrate
    port (1) (2) (3)

    Basamortua zeharkatuko dugu. (Elhuyar hiztegia)

    zeharkatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:30 pm on 2020/01/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zeharkaldi 

    iz. 1 iz. Airez, itsasoz edo lehorrez, eremu handi bat zeharkatuz, egiten den bidaia. A330 hegazkina oso egokia da Ozeano Atlantikoaren zeharkaldietarako. Euskal Herrira zeharkaldi luzeak egiten dituzten ontzi gehiago iritsiko dira. Korsikatik Japoniarako itsas zeharkaldian, Pasai Donibanen egin du geldialdia ‘Le Manguier’ ontziak. Mauritania eta Kanaria uharteen arteko itsas zeharkaldia egiten saiatzen ari diren milaka etorkin. 2 iz. Hainbat kiroletan, eremu luze bat zeharkatzea helburu duen proba. Pirinioetako zeharkaldia. Hendaia eta Pasai Donibane elkartuko ditu mendi zeharkaldiko bigarren etapak. 700 igerilari ariko dira gaur Zarautz-Getaria zeharkaldian. Pasealeku Berriko igeriketa zeharkaldia. 525 gidarik hartuko dute parte 8.696 kilometroko zeharkaldian. 3 iz. (Hitz elkartuetan, bigarren osagai gisa, lehen osagaiak zeharkaldirako erabilitako bitartekoa-edo adierazten duela). Xabier Ortiz de Luzuriagaren omenezko bizikleta zeharkaldia antolatu dute biharko Legazpin. Eski Zeharkaldia martxoaren 8an eta 9an egingo dute, Pirinioetan. Urdaibain kanoa zeharkaldia egiteko aukera dute gaztetxoek. (Hiztegi Batu

    Sinonimoak: iz.

    [zeharkaldi]ibilaldi, joan-etorri, itzuli, bidaia  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. travesía [viaje]
    fr iz. traversée [voyage]
    en iz. journey; crossing, passage, voyage
    port iz. travessia

    Munduak ez ikusiarena egiten du egungo drama handienetakoaren aurrean. Ez dago zehazki jakiterik, baina, IOMren arabera, 25 urte hauetan 75.000 iheslari hil dira zeharkaldietan, gehienak Mediterraneoan. BERRIAk hainbat errefuxiatu eta desplazaturen lekukotzak jaso ditu errealitate horren argazkia egite aldera. [Ez da izango beste goizerik, Kristina Berasain Tristan (Berria.eus, 2020-01-19)]

    zeharkaldi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2020/01/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zergati 

    iz. Zergatikoa.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zergati.

    1. zergaiti, zegaiti, zergatik, zergaitik. Motivo, causa, porqué, razón. ” Zergaitikxa [sic] (filos.). Causa. Berezko gauzen zergaittikxa esaten dogu natura ” Etxba Eib. . “El porqué, el motivo. Esairazu zure asarrien zergaitikxa, […] dime la causa de tus enfados” Ib. ” Gauzak berutz jaustian zergaitikxa da astuntasuna, […] la causa de que las cosas caigan es la gravedad” Ib. v. zergatiko (2) ; cf. zergatik.
    Esaera onen zergatiya (arrazoia) da […]. BPrad EEs 1913, 212. Zergati oiek eta beste batzuek gelditu arazi dute abereen aurrerapena. ForuAG 325. Geure gauzai deutsen gorrotu biziaren zio ta zergaitia argiro erakusten dauskue. Belaus LEItz 109. Erabaki zuten Jesuseri eriotza ematea ta batere zergatik gabe, ojuka atera zuten Pillatos bildurtiagandik. Inza Azalp 67. Zoritsua gauzaren zegaitia ezagun al dauana! Amez EEs 1928, 84 (ap. DRA). Ire zegaiti edo arrazoi orrek […] lurrezko ankak dizkik. Euzk 1930, 371. Maitasun onek bere jatorri ta zegaitia Jaunagan daukala argiro dakusgu. Eguzk LorIl 121 (ap. DRA). Esan zegattija. Otx 54. Beste nunbait billatu bear zan zergatia. TAg Uzt 162. Auxe izan da, ba, ni onera etortzearen zergatia. Ib. 194. Itzetutako egunean azaltzen ez bada, edo bere zergatia adierazten ez badu. “Causa” . EAEg14-6-1937, 1810. Zegaitiren bat ba-dau, ostean ez leuke eskatuko. Larrak EG 1958 (9-12), 334. Badu kausa bat, zergati bat. Vill Jaink 52. Zergati berdintsuek gertakari berdintsuak sortzen dituzte. Ib. 45. Zergati edo kausa urbillak. Ib. 44. Begien bistakoa da orren zegaitia. Erkiag BatB 71. Galdez senarra aiñ kaltegarrizko alderian zergaitikxa, emaztiak aitzen emon zetsan esanaz, […]. Etxba Ibilt 467. Eritasunen zergatiak eta siñaleak. Ibiñ Virgil 103. Ara emen guzti onen zergaitia. Gerrika 13.
    v. tbn. Zergaiti: EG 1958, 70. Insausti 233. Zegaiti: Enb 50. Kk Ab II 104. Zergatik: Zink Crit 19.

    2. Pregunta sobre el por qué. Ara bada […] nere erabakia: […]. Alperrik izan ziran mutillaren zergatiak, arrenak eta neskaren antzi ta marruak ere, dana alperrik. Jaukol Ipui 18. Filolojia asko ote zekin sumatzea ez zan zailla […]. Obeki agertzen zan bere zergati guztik euskera gaztelanizko erderaren aurrean jarrita sortzen zituala. (Interpr?). JAIraz Bizia 8.

    3. Preupuesto. Gaurko egunak eskatuten dabezan lan aundijak aurrera eruateko, bein-beingo zergatija egingo dau. “Presupuesto circunstancial” . EAEg9-10-1936, 7.

    Sinonimoak: iz.

        [zergatikoa]: aria, arrazoi, bide, zergatiko, zio, kausa Ipar., erakai neol., motibo g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. porqué, causa, motivo
    fr iz. cause, raison, motif
    en iz. reason, cause, motive, root
    port iz. causa, motivo

    Gauza hori sinesteko zergati gutxi daudelako. (Hiztegi Batua)

    zergati (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2020/01/04 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zardaitu 

    ad. ad. Liraindu.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zardaitu.
    1. (G, L, BN ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ; Dv). “Hacerse esbelto” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.
    2. “Cubrirse el cielo de nubes llamadas zardai ” Asp Leiz2. .

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [liraindu]: lerdendu, liraindu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. volverse esbelto, -a
    fr da ad. devenir mince
    en da ad. become slender
    port da ad. tornar-se delgado

    Azken urteetan zardaitu egin da Peru. #gaurkohitza

     

    zardaitu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:13 pm on 2019/12/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zartailu 

    iz. Zigortzeko tresna. Zartailu latzez, erruki gabe jo eta jo. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zartailu.

    1. zartagailu. Látigo; azote. Yende abarrak arri bat edo zartaillu bat, gaitz bat edo kako bat dakusan tokian. ‘Fouet’ . Or Mi 73. Beorlariak zartagailluaz / aizatu ez baletza andik. Or Eus 338. Zartallu latzez soin-zigorketan / erruki gabe jo ta jo. SMitx Aranz 154. Zu ari zintzaidan oraino, Iauna, nere barnean, bildur-lotsaen zartaillu gogor urrikaltsuz. Or Aitork 205. Haizearen zartailuak zutik jarritako kima gogordun ile-kalparra dirudi. “El látigo del viento” . MEIG IX 139. (en colab. con NEtx) Porra. Poliziak erabilli oi dituan gomazko zartailluak zituzten. NEtx LBB 40.
    2. Espada. Yuda ordokian agiri izan zan, ez babeskirik ez eta zartallurik ere ez zekartzen iru milla gizonekin. Ol 1 Mach 4, 6 (Dv, Ker, BiblE ezpata).
    3. zartagailu. Explosivo. Erromatik hedatu da mundu guzirat Aita Sainduaren herrixkan norbaitek ezarri duela zartagailu bat, eta zartatu dela. Herr 19-7-1962, 3.

    Sinonimoak: iz.

    [zigortzeko tresna]: diziplina, zigor, azote Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. azote [instrumento]
    fr iz. fouet [instrument]
    en iz. whip
    port iz. flagelo

    Mikel Strogoffek zaldiak aurrerago joan daitezen ahalegindu da zartailu ukaldi indartsu bat joaz; baina uko egin haiek. [Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zartailu (Argazkia: wallpapershome.com)

     
  • Maite 11:06 pm on 2019/12/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirrara 

    iz. Barne asaldua, oroitzapen, grina edo sentimen batek eragina, zurbiltzea edo gorritzea, bihotz taupadak bizkortzea, edo bestelako ondorio nabariren bat dakarrena. Zirrara ilun bat sumatu zuen Joanak. Zirrara batek astindu dit barrena. Su ezkutu baten zirrara sentitu zuten. Gogoan dut oraindik, hura irakurtzean hartu nuen zirrara. Ilunabarrak eta udazkenak zirrara ezti-mingotsa zabaltzen digute bihotzean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zirrara. Tr. Documentado en textos meridionales del s. XX. La forma más usual es zirrara. Hay zirrada en N. Etxaniz y xirrara en Ugarte.
    1. zirrada, xirrara. Estremecimiento, emoción, escalofrío, impresión. En DFrec hay 8 ejs. de zirrara.  Aien mataillak maite larrosaz gorritu ziren, eta biek batera, su izkutu baten zirrara beroa senti zuten. Or Mireio (1930). F. Mistralen obraren itzulpena. “>Mi 21. An inon baino obeki, / esanak du muina, / uso-egal-dardaraz / zirrara diguna. “Impresionándonos” . Or Barne-muinetan (1934). “>BM 94. Maiteren burutik dator / biotzeraiño zirrara. “Impresión” . Or Euskaldunak (1934). “>Eus 76. Erromes jendea, zirrara ta ikara, / barkapena-eske aien oñetara. SMitx Arantzazu. Euskal-sinismenaren poema (1949). “>Aranz 174. Zer ametsondoa! Alako zirrara eragin zidanan nere izate osoan. Or Quito-n arrebarekin (1950). “>QA 196. Bizkar-ezurrean gora ikaragarrizko zirrara eragiten zigun tarteka-tarteka doñu ukigarri arek. Lek Santa Clara”ren kanta zahar bat (1955). ‘”>SClar 104. Barruan alako irrista edo zirrara ebilkigun alderen alde. Erkiag Arranegi (1958). “>Arran 10. Zirrara zorrotz bat ene baitan / irauli zan, aparretan, / iduriz uhiñak aitzetan. Erkiag in Onaind MEOE 712. Eta Izeta izena ikusi dudanean, zirrara batek astindu dit barrunbea. Txill Leturiaren egunkari ezkutua (1958). “>Let 42. Ikuskizun onen aurrean nork eztu sentitu biotzean zirrara gozoa. Vill Kristau fedearen sustraiak. I. Jainkoa (1962). “>Jaink 40. Arek bai azaltzen ditula ederki arimaren barru-oarpen, zauskada ta zirrara esangaitzak! Onaind in Gazt MusIx 150. Ostroak arpegira zetozkion Juanari, ta berriro Basaburuko leioan, ezkon-bezperako gabean, nabaitu zuan zirrada bera berritzen zioten. NEtx Lur berri billa (1967). “>LBB 22. Argiaren lertzeaz batean, mendi gandorrak nabartu zirenekoxe, zerupe oskarbitik aize xirrara giligarriak esnaeraziaz zekarkin lurtarren egoera nagia. Ugarte On Egiñaren Obaria (1972). “>Obaria 131. Tamalgarria. Barruan sortu / oi da olako zirrara; / alabaña gu ortik asago / eroki igitu oi gara. Atutxa Mugarra begiraria (1969). “>Mugarra (ap. DRA). Ilunabarrak, udazkenak, eta gau-neguen itxuraren azpian izkutatzen zaigun heriotzeak, zirrara ezti-mingotsa zabaltzen digute bihotzean. Mitxelenaren idazlan hautatuak (1972). “>MIH 319. Gogoan dut oraindik, Bladi Oteroren itzulpenak irakurri nituenean hartu nuen zirrara. Euskal idazlan guztiak (1988). “>MEIG V 133. Musika-zirrara somatuko du, Shuberten “Rosamunda” aditzerakoan. Euskal idazlan guztiak (1988). “>MEIG IX 141.
    2. Destello, brillo.  Meatu bedi, argi biur bedi, itzungi bedi, Iainko-zirrara besterik uzten ez digula, Gizon eta Iainko batean urturik bezala. Or Quito-n arrebarekin (1950). “>QA 165. Ikusmenaren organuak bearko du eter delako orren zirrarak atzemaiten azkarra izan. Vill Kristau fedearen sustraiak. I. Jainkoa (1962). “>Jaink 66.
    3. Temblor.  Egun osoan, orbelen zirrada nabaitu zuan andre gazteak eta gau artan etzuan berealakoan lorik artu. NEtx Lur berri billa (1967). “>LBB 24. Ahotik belarrira eta belarritik barrenago zabaltzen diren uhin eta zirrarekin. Euskal idazlan guztiak (1988). “>MEIG VI 118.
    ZIRRARA EGIN. Estremecer, emocionar, impresionar.  Au aditzean, biotzak zirraraegin zion Don Karlosi. Or Santa Cruz apaiza (1929). “>SCruz 129. Au entzuteak arrotzari zirrara (impresión) ikaragarria egin zion. Etxde AlosT 44. Izan ere, ikaragarrizkoa izan da urratsok egin didaten zirrara. Etxde JJ 112.
    ZIRRARA EMAN. Estremecer, impresionar. Zirrara eman diot nik nere buruari: au marka! Txill Leturiaren egunkari ezkutua (1958). “>Let 96. Zirrara sakona eman dit zure deiak, eta oraindik maite zaitudala ikusi dut. Txill Let 136.
    ZIRRARA-ERAGILE. Emocionante. Zirrara-eragille / beti zure gaia. Beranduko birigarroa (1998). “>Zendoia 232.

    Sinonimoak: iz.

    [barne-asaldua]: emozio, hunkipen, inpresio, zauskada Heg., birlore Bizk., zarrada Bizk., mugidalda neol., inarrospen g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. emoción, sensación, impresión, conmoción
    fr iz. impression, sensation, émotion, secousse, commotion
    en iz. emotion, excitement, sensation, impression
    port iz. emoção, impressão

    Zirrara batek astindu dit barrena.  (Hiztegi batua)

    zirrara (Argazkia: weheartit.com)

     
  • Maite 9:46 pm on 2019/12/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zelatatu 

    ad. du ad. Norbaiti begira egon, bera konturatu gabe, egiten duenaz jabetzeko. Noizbait zelatatu ditut eta ikusi eskaleei artoa ematen eta eskuan muin egiten. Etsaiak zelatatzen. || Gure urrats guztiak zelatatuko ditu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zelatatu.

    1. (G, AN, L, B, BN ap. A ; SP, Urt II 439, Lar, Añ, Dv, H; -tau V ap. A ), zeletatu, zalatatu (H). Espiar; acechar. “Acechar” , “atisbar”, “zelar” Lar y Añ. ” Zelatatzea, barrandatzea, goaitatzea” HeH Voc. . ” Mintzo gaitzin apal; nork daki zelatatuak bagara ere? (B)” A. Orduan baitira [usoak] ihiztariez ere zelatatuak, barrendatuak eta guardiatuak. Ax 343 (V 228). Gure urrats guziak zelatatukoitu. SP Phil 428 (He 433 zelatatu). Bertzeren bizitzearen zelatatzen, sondatzen eta miratzen iartea. Ib. 350. Hortakotzat zelatatzen zituzten arthoski haren hurrats guziak. Lg I 230. Zelan dendatuten dirian [azerijak] zelatetako, bidiak ebagiteko, samapeti oratu ta itoteko. Mg PAb 110. Nos bait zelatau ditut [seme alabak], ta ikusi artua emon ta eskuban mun egiten eskale gaixuari. Ib. 105. Zelatatatzeko bialdu zituzten gaizki esalleak […] itzen batean arrapatzeko. Oteiza Lc 20, 20. Eta hurbillduz musua, / badauka zelatatua / hatsaren yalgi lekhua. Gy 167. Gelan sartu zan eta bere etsaiak zelatatu zuten, eta belaunikatuta zegoan tokira sartu zitzaiozkan. Lard 321. Berrogoi gizon baino gehiago badire Paulo zelatatzen dutenak. Dv Act 23, 21 (Lç zelata diaudek). Zelatatuaz, eta alegiña egiten egiten aren aotik irteten zan itzen bat arrapatu eta akusatzeko. Brunet Lc 11, 54. Oetako batek zelatatu zuan gau btez. Bv AsL 153. Jesus zeletatzen zuten, non eta zertan hutsean atzemanen zuten. Lap 234 (V 105). Naiz guardak zelatatu azariyak bezela zuluetatik. Iraola 38. Jostatu ordez, [gabeukatzaren] igikuntza estalgetu ote dezaken kutxaren zirrikituetarik zelatatzen du. Zink Crit 14. Geldiro ta begi erne zelatatu zun etxe-ingurua. TAg Uzt 164. Bere menpekoak uri aundian eginbarri dituan ezagupideak artez zelatau ditualako. Erkiag BatB 132. Gerra giro onek, errezeloa ta susmo txarra errez pizten ditu, ta guziok alkar zeletatzen bizi gera. NEtx LBB 80.
    “S’étirer (un animal)” Foix.
    2. Cumplir, guardar. Zeletatu badute ene hitza, zelatatuko dute ere zuena. TB Io 15, 20 (Lç, Leon begiratu, LE guardatu, Or eutsi, Ker bete).

    2 zelatatu. Ensillar (?). Nik behar diket ehun mando, / manduak urrez ferraturik, / munduz mundu ebilteko, / kukuso bat zelataturik. // Kukuso hura ezarriren dit / manduen aitzinian, / eta nihau bragaturen / mundu ororen artian. AstLas 14.

    Sinonimoak

    [zelatatu]: barrandatu, espiatu, zelatan ibili, zelatan egon, zelatan izan (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. acechar, espiar, vigilar, escudriñar, observar, velar
    fr du ad. surveiller, veiller, épier, guetter, espionner
    en du ad. to spy on, to watch, to lie in wait for, to keep under surveillance
    port du ad. espreitar, emboscar, vigilar, vigiar

    Irekita zegoen, eta barnealdea zelatatu zuen begiradaz. [Iruzurgilea, James Cain / Xabier Olarra (Igela, 2002)]

    zelatatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:20 pm on 2019/10/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizakatu 

    ad. du Hitzak eragozpenez edo zailtasunez ahoskatu. (Harluxet hiztegi entzikopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz.
    [zizakatu](UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. balbucir
    fr
    en
    port

    -Ez egin negarrik, jauna – zizakatu zuen – Eraztunen Jauna III, J.R.R. Tolkien / Agustin Otsoa (Txalaparta, 2004)  (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizakatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:02 pm on 2019/09/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizini 

    iz. Zerbait egiteko burutapena.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (V-arrig-m ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ). “Intención. Zizini txarrak dakaz odai onek (V-m), esta nube trae malas intenciones” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.  Frantzi ta España zizini (intentzio) txarrez / itogarrian dabiltza. Gure izkuntzaren mugatik (1992).”>Ayesta 91.
    2. zizina.Rastro. Zizinarik ez eban etxi” A Apend. “Zizinarik ezin atera” Ib.
    3. ” Ollarrak amarretatik laster joten dau; zizini txarra, mal augurio (V-arr)” A Apend. .
    ZIZINETAN. “Zizinetan jaio, tener malos principios (Darric)” DRA.

    Sinonimoak: iz.

    [zizini] : asmo, xede, uste; intentzio; deseinu

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. intención
    fr iz. projet, intention, prétention
    en iz. intention; aim, purpose
    port iz. intenção, propósito

    Zizini txarrak dakartzate hodei horiek. (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    zizini (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2019/08/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirriparra 

    iz. Zarraparra, istilua, iskanbila. Sakristau zaharrak esan zuen zirriparra handiak ibili zituztela Frai Jose zaharrak eta mutikoak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zirri-parra (V, G), zirri-parre (V-gip). Ref.: A; Etxba Eib (zirri-parre); Elexp Berg.

    I (Sust.).

    1. Alboroto, enredo. “Alboroto, ruido confuso” A. “Tumulto, confusión, enredo. Ondoren izan zan zirri-parriak aukeratuta, al izan eban iges eittia” Etxba Eib. Sakristau zarrak esan zuan zirriparra andiak ibili zituztela Prai Jose zarrak eta ijito txikiak. Urruz Urz 107. Zeu ixan ete-zara, gero zirriparra onen asmatzallia? Otx 29. Ganorabako talde aren zirriparra ta joan-etorriak ikusita. Erkiag Arran 44.

    2. Chirrido. Sisal sokari atera eraziz / sekulako zirriparrak, / bi orduko tirek aultzen zituan / aserako irriparrak. Insausti 114.

    II (Adv.).

    1. (V, G ap. A). “(Trabajar) a salga lo que saliere” A.

    2. “(V, G), muy a la ligera, en un dos por tres” A.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [iskanbila]: ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, demanda, errieta, errietaldi, etiketa g.e. , gorabehera, iskanbila, istilu, kimera, lipizta, liskar, liskarraldi, mokoka, mokokaldi, tirabira, tirabirako, zalaparta, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., xaribari Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., lazka Bizk., ardaila Gip., matxetin Gip., sesio G-N, kalapita Ipar./Naf., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., liskarreria g.e., ahaka zah., ateleka zah., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., haparka Ipar. g.e., despita Gip. g.e., biahore Ipar. zah., debadio Ipar. zah., disputa Ipar. zah., atralaka Bizk. zah., bilaka Zub. zah., arroitu Naf.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. alboroto, tumulto, enredo
    fr iz. tapage, vacarme
    en iz. racket, din
    port iz. alvoroço, alvoroto

    Unean-unean zirriparra gizentzen ari da, eta, klaseko lagun batzuk ni nagoen aldera datozela ikusirik, burua makurtzen dut. [Zorion perfektua, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirriparra (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2019/07/23 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zalagardatu 

    ad. zalagardatu, zalagarda, zalagardatzen|| (du) desitxuratu. (Egungo Euskararen Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zalagardatu (G, B; Izt 98r, Hb ap. Lh), zalardatu (AN-larr). Ref.: A; Asp Leiz2 (zalardatu); Izeta BHizt2.

    1. Estropear. “Principiar, hacer bien una cosa y dejar muy mal o en peor estado” Izt 98r. “Echar a perder un trabajo” A. “Hacer un mal trabajo. Artayorrara yoan da alor guzie zalardatu due!” Asp Leiz2. “Azkenean dena zalagardatu dugu” Izeta BHizt2. Gisa onetako naspilla moldakaitzakin zalagardatu nai izan zituen zenbaitek orduraño bear bezala apainduak zeuden bide zuzen egokiak. Izt C 419.

    (Part. en función de adj.). Tortika pilla bat ain zalagardatua, naspillatua eta galkitatua [dirudi izkribu ark]. Izt D 48. Darauskiola marmariza bat ain zalagardatua eta arrotza euskaldunentzat nola izango litzakean txinoen itzkuntza. Ib. 36.

    2. “(AN-5vill), engañar” A. (H), zalagartu. (Part. en función de adj.). Engañoso, traicionero. Bañan etzitzaiozkan asko baliatu bere asmakari zalagartuak. Izt C 407 (Harriet copia zalagardatuak).

    3. Revolucionar, trastornar, perturbar. Portugalko eta Andaluziako itsasaldeak zalagardatuak zeuzkan korsuan zebillen ingeles urugullusu batek, zeñak zerabiltzkien bi ontzi […], eta oekin ikaratzen zituen alde artan zebiltzen ugarotar guztiak. Izt C 431 (Harriet traduce “épiait tenant en observation”). Kantauriako eta Galiziako itsasaldeak zalagardatuaz zebillen Franzes eskuadra. Ib. 441.

    4. zalardatu (AN-larr). “Desordenar, hacer un revoltijo de cosas” Asp Leiz2.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad.  (1) engañar, burlar, trampear  (2) estropear
    fr du ad. (1) duper, séduire (2) casser, abîmer
    en du ad. (1) to deceive; to cheat; to trick (2) ruin, break, destroy
    port du ad. (1) enganar, ludibriar, burlar (2) estragar

    Azkenean dena zalagardatu dugu. Izeta BHizt2.  (Orotariko Euskal Hiztegian)

    zalagardatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:37 pm on 2019/07/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurrumurru 

    iz. 1 iz. Hots arina. Ik. marmar. Ur xirripak egiten duen zurrumurrua. Berba zurrumurrua entzun zuen. Gizonezkoen zurrumurrua eta noizean behingo eztulen bat. 2 iz. Ahoz aho dabilen berria, zehaztu eta egiaztatu gabea. Zurrumurrua zabaldu. Zurrumurru zital bat barreiatu da bazter guztietan. Beste adiskideren bat ba ote zuen zurrumurrua bazebilen mingain-luze batzuen artean. Zurrumurru hori egia izan zitekeen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: zurrumurru iz.

    [marmarioa]: firfira, marmar, marmariza, murmur, txutxu-mutxu, xuxurla, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah.

    [berri egiaztatu gabea]: erausi, esamesa, zeresan, amen-omen Ipar., elepide Ipar., errankizun Ipar., erran-merran Ipar./Naf., ipuinberri g.e., iruzkin g.e., zizka-mizka g.e., eleberri zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. murmullo, rumor (2) iz. rumor, murmuración, chisme, comidilla
    fr (1) iz. [hots xumea] rumeur, murmure, chuchotement (2) iz. [esamesa] cancan, ragot, fable
    en iz. rumour (Br); rumor (Am)
    port (1) iz. murmúrio, sussurro (2) iz. rumor

    Beste adiskideren bat ba ote zuen zurrumurrua bazebilen mingain-luze batzuen artean. (Hiztegi Batua)

    zurrumurru (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:54 pm on 2019/06/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirtzil 

    iz.  1 adj. Zarpatsua, jantzi zahar eta urratuak erabiltzen dituena. Eskale zirtzil bat. Emazteki zirtzila eta emazteki garbia. 2 adj. Jantziez mintzatuz, zahar eta urratua. Soineko zirtzila. 3 iz. Piltzarra, jantzi zahar eta urratua. 4 adj. Balio gutxikoa, huskeriatzat jotzen dena. Ik. ziztrin; hutsal. Izaki zirtzil ezerez bat. Abereetan zirtzilena, lurrean herrestan nekez dabilena. Laguna behar duzue, zuhaitz zirtzil bat gurdira jasotzeko. Lurreko atsegin zirtzilak. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    zirtzil iz. g.e.
        [zarpa]: zarpa, perreka Ipar., pilda Ipar., piltzar Ipar., piztin g.e., trakets g.e., zarpail g.e., altsi zah.
    zirtzil izond.
        [zarpatsua]: zarpatsu
        [balio hutsalekoa]: ziztrin

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. andrajo, harapo, pingajo (2) izond. andrajoso, -a, harapiento, -a (3) izond. insignificante, vano, -a, de poco valor o importancia
    fr (1) iz. loque, haillon, guenille (2) izond. guenilleux, -euse ; débraillé, -e (3) izond. insignifiant, -e
    en (1) iz. [piltzarra] rag, tatter (2) izond. [zarpaila] ragged, tattered; shabby (3) izond. [hutsala] insignificant
    port (1) iz. andrajo, trapo, farrapo (2) (informal) esfarrapado, rasgado (3) izond. insignificante

    Izaki zirtzil ezerez bat. (Hiztegi batua)

    zirtzil (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:09 pm on 2019/05/29 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerrikeria 

    iz.Txerrikeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zerrikeria (L, BN, S ap. Lh; H).

    Acción o palabra grosera; acción injusta, malvada. “Action, parole d’une grossièreté dégoûtant” H. “Cochonnerie, saleté, vilenie” Lh. “Cochinada” A Morf 68. “Urdekeria edo zerrikeria frantsesez ez da ‘cochonaille’ bainan bai ‘cochonnerie’, ez baitu berdin balio: hunek erran nahi du zikinkeria” GAlm 1958, 61. Mai batean emakume eder bat zegoan iru gizonekin bere senarrarentzat iñon diran zerrikeriak esaten. Anab Poli 56. –Ez zakiat, hemen, zerrikeria ez othe den nausitua. […] Zer zerrikeriaz duk errenkura? –Hamabortz egun hautan kanperoa ez ageri-eta, nun dagon ez othe zen hor jikutria zerbait. Larz Iru 70. Auskalo zenbat galdera eta zerrikeri esan zizkidaten. AZink 81. [Heidegger] filosofo sonatua izan ez balitz, zerrikeria galanta egin zuela esango lukete. MIH 375. En DFrec hay 3 ejs.

    Porquería. Gizarteari begiratzen diot, eta zerrikeria hau sortu zuenean Jainkoa zertan pentsatzen ote zegoen etortzen zait burura. PPer Harrip 72.

    Sinonimoak: iz.

    [zerrikeria] : txerrikeria (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [ekintza] (lgart.) h. txerrikeria marranería, marranada, cochinada, guarrada (2) iz. [zikinkeria] (lgart.) h. txerrikeria porquería, suciedad (3) iz. [jokabidea] (lgart.) h. txerrikeria cerdada, canallada, jugada sucia, faena
    fr iz. (lgart.) h. txerrikeria vilenie, fourberie, cochonnerie, saleté
    en dirty trick, rotten trick; (informal) low blow
    port sujeira, nojeira, canalhice, canalhada

    Zertan ote zegoen pentsatzen zerrikeria hori egin zuenean? 

    zerrikeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:29 pm on 2019/05/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziraia 

    iz. Ipar. Betuna. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [betuna]: krema, betun Heg., lustre Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) betún [para el calzado]
    fr iz. (Ipar.) cirage
    en iz. (Ipar.) shoe polish
    port iz. (Ipar.) betume

    Alkandora aldatu nuen, zapatei ziraia eman nien, lurrina bota nuen, bibotea brillantinarekin orraztu, eta kalera irten nintzen. [Gauzen ordena naturala, Lobo Antunes, Antonio / Iñigo Roque (Alberdania / Erein / Igela, 2013] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    ziraia (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2019/05/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurrupakari 

    adj. Asko edaten duena. Gormanta, maiz zurrupakari. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zurrupakari (AN, B, BN, R ap. A). “Gran bebedor. Gormanta maiz zurrupakari (B), el glotón (es) con frecuencia gran bebedor” A. Zurrupakariak, burua nastutzeraño ordi ezpadadi ere […]. ArgEgut 1935, 20.

    Sinonimoak: izond.

        [edale handia]: zurrutero beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. que bebe mucho, gran bebedor, -a
    fr iz. qui boit beaucoup, un grand buveur, -a
    en iz. a great drinker
    port iz. ótimo bebedor, -a

    Gormanta, maiz zurrupakari. (Hiztegi Batua)

    zurrupakari (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2019/05/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurrungari 

    adj. Zurrunga egiten duena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zurrungari (Sal ap. A; Dv, H), zurrukalari (B ap. A).

    1. Roncador; que respira ruidosamente. “Ronfleur” Dv y H. “Persona que hacer ruido al respirar” A. “Roncador. Zurrukalari arekin eztaiteke lorik egin, no se puede dormir con aquel roncador” Ib. [Kixkil beti lo]. Begi-bazterrez behatzen dio Kixkili, […] pilota eman ahala botatzen zurrungariari buruz. Lf Murtuts 14.

    2. xurrungari. (Agua) rumorosa. Lurdeko mendietan oihanpez nabila, ur xirripak xurrungari, San Josep gidari. Iratz Argiz 88 (ap. DRA).

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. roncador, -a
    fr izond. ronfleur
    en izond. snorer
    port izond. , roncador(a)

    -Aingerutxoek bezala lo egin du. Tira, aingerutxo zurrungariek bezala. Ni naiz haren zurrungekin lo gaizki egin duena. [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    zurrungari (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:24 pm on 2019/05/06 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurruburru 

    iz.  1 iz. Ipar. Nahasmena, nahaspila, istilua. Mundu honetako zurruburruak. Nagusi eta langileen arteko makur eta zurruburruak. 2 adj. Ipar. Nahaspilatsua; askotarikoa. Oroitzapen zurruburruez mihia trabatua. Ile-mozle, tindatzaile, musikari, dantzari, ostalari, kazeta-egile, horra zer ofizio zurruburruak dituzten frantses umeek Amerikan. 3 iz. Ipar. Garrantzi gutxiko lan edo zeregina. Abeltzain, eta laborari etxeetan mutikoek egiten dituzten beste zurruburru batzuetan aritzen zen. 4 iz. Ipar. Balio gutxiko gauza. Ik. huskeria. Bazen han oihal, zatar, oinetako urratu eta bertze holako anitz zurruburru. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    zurruburru iz. Ipar. [nahasmena]: botiga, lardaskeria, nahasi-mahasi, nahas-mahas, nahasmen, nahaspila, nahaste-borraste, zilibokata Ipar., nahasturia Naf., broia Zub., kaka-nahaste beh., saltsa beh., zaramatika g.e., endredo Heg. beh., nahastura Ipar. g.e.
    zurruburru izond. Ipar. [nahaspilatsua]: nahaspila, nahaspilatsu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) confusión, barullo, desorden (2) iz. Ik. zurrumurru (3) iz. (Ipar.) confusion, brouille
    fr iz. (Ipar.) confusion, brouille
    en iz. confusion, mess
    port iz. confusão, barulho, zoada

    Aire hotzak on egiten zion eta buruko zurruburruak emeki emeki zuzentzen. [Poto, Pantzoa Irigarai, Maiatz, 2010] (Egungo Testuen Corpusa)

    zurruburru (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2019/04/17 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarratatu 

    ad. zarratatu, zarrata, zarratatzen. 1 da/du ad. Gip. eta Naf. Urratu. Ik. zarrastatu; tarratatu. Jesus hiltzean, Jerusalemeko tenpluko pareta goitik behera estaltzen zuen oihala zarratatu zen. Jantzirik zarratatu gabe. 2 da/du ad. Irud. Tximista luzeek iluna argitzen dute, haizea zarratatuz. Umezurtz gelditzeak zauritzen zidan arima, zarratatzen bezala bizia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zarratatu (G-bet-nav, AN), zarratiatu (G-to). Ref.: Bon-Ond 157; A (zarratatu, zarratiatu).

    Rasgar(se), desgarrar(se). “Rasgar una tela, un papel” A. Jesus iltzean Jerusalemgo Elizako pareta edo orma goittik bera estaltzen zuan oiala zarratatu zan. Inza Azalp 70. Ene, gogoan min ematen dit, illeordedun gizatzar bateri entzuteak bere biotza zarratatzen ari dala. Amez Hamlet 90. Gauaren gogorkeriak bota du barren-soroan azkazal azia […] eta dena […] kimatzen eta zarratatzen asi da. LMuj BideG 100. Zalekeriak zakua zarratatu oi duala-ta. Berron Kijote 217. Hitchcock-en lapurrak aingeru gisa badabiltza paretan gora eta behera edo teilatuz-teilatu jantzirik zarratatu gabe. MEIG I 185.

    Hender(se). Tximista luzeek illuna argitzen dute aizea zarratatuz. ‘Fendent’. Or Mi 130. Ta zelaiari berari ere naskaldia eman zion ta goragal pitxatu zan, zarratatu zan. R. Argarate EG 1952 (1-2), 52.

    (Fig.). Nere belarriak zarratatu ditu etxekoekiko gaitzen berriak. Zait Sof 194. Orregatik zarratatzen da oiñaze izugarriz, egiak bat autarazi, ta oiturak bestea ez utzarazi. “Discerpitur”. Or Aitork 204. Poz aundi artaz zurtz gelditzeak zauritzen zidan anima, zarratatzen bezala bizia. “Dilaniabatur”. Ib. 236. Nere bururapenak, nere gogoaren errai miñak, zarratatzen dira milla zalapartetan. Ib. 335s.

    Sinonimoak: ad. G-N

    [urratu]: tarrat egin, urratu, tarratatu Ipar., zarrastatu Ipar./Naf.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (G/GN) rasgar, desgarrar
    fr déchirer, arracher
    en tear, rip,
    port rasgar, lascar

    Galtza zarratatuak janztea gustuko du.

    zarratatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:38 pm on 2019/04/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zokoratu 

    ad. zokoratu, zokora/zokoratu, zokoratzen da/du ad. Zokoan utzi, baztertu; zoko batera eraman. Greziako filosofoek Jainko sinestea zokoratu zuten. Ez zituen horrenbestez ahaztu zokoratuak zeuden liburu zaharrak. Barregarriak ziren Nikanorrek han zokoraturik zeuzkan zertxoak. Denen artean zokoratzen dute Martin. Nahigabeak, nekeak, zokora zaitezte. 2 (Era burutua izenondo gisa). Hitz zahar, zokoratu eta bakanenak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zokoratu (Lar, Añ (G), H (+ -kh-)).

    Arrinconar, dejar a un lado. “Arrinconar” Lar y Añ. “Mettre de côté, au rebut, dans un coin, au rancant. Soineko zahar hori behar duzu zokhoratu, vous devez mettre au rebut ce vieux vêtement. Au fig. Zahartuz geroz zokhoratzen zaituzte, on vous néglige, on vous met du côté depuis que vous avez vieilli” H. v. zokondoratu, ZOKORA BOTA.

    Konparatzendú S. Buenabenturak arima epél, nági, floxo, perlesiátua, zokoratuik dágon burriñaréki. LE Urt ms.125r. Zokoraturik dagoan burnia erdoitzen da. JJMg Mayatz (ap. H). Lan au ere egin nuan…; baña ez neukalako zerekin argitara eman, zokoatu zan. Arr CDoc III (ap. DRA). Azkeneko urte oietan, batez ere, ezertarako, zokoratzeko baizik, eztiran zortzikuak asko ta asko egin dira. LzM EEs 1912, 131. Leen-ukaldiz, azeriari maats-aleak eldu-ez bezela, eskura-eziña baderitzaizu onen mamia, ez dezazula arren zokora. Ldi IL 9. Lengo aitona zarrak / zigutena utzi […] / gauzko gaztiak dute / zokoratzen asi. Yanzi 223. Bere leikidea iltzeko asmoa luzetsi edo erabat zokoratu. Etxde JJ 128. Madril-go politika jarraituki, Euskal-Erria zokoratuta euki izan zuen. EgutAr 16-8-1956 (ap. DRA). Sutegian ezpata zarren bat eta satairen bat edo beste baditugu zokoratuta. NEtx Antz 23. Eta filosofiak ere ezin dezake zokoratu, beste gabe, aztertu ta kontuan artu gabe. Vill Jaink 101. Progresismoa zokoratu baldin badute azkenean, gure xinplekeriari egingo diote farre. MIH 173. Hori dela-ta, gutakoren bat gailendu bada lanbide horretan, ezin zokora dezakegu. Ib. 268. Hitz horietatik asko nahi eta nahiezkoak ditugu eta ezin ditzakegu zokoratu. PMuj in MEIG I 92. Gure euskera nola izan zan / urtetan zokoratua. Ayesta 98. Duela hamabost urteko kezkak eta asmoak ez daude hain zaharkituak non eta besterik gabe zokora daitezkeen. MEIG VI 123. En DFrec hay 31 ejs., todos meridionales. v. tbn. Y 1933, 2. Basarri 16. Erkiag BatB 19.

    (Part. en función de adj.). Hiztegi batetik, Azkuerenetik, esaterako, hitz zahar, zokoratu eta bakanenak bildu eta parrastaka ereitea, gauza atsegina izan daiteke, ez horratik irakurlearentzat. MIH 139.

    Apartarse, irse a un rincón. “Se mettre à l’écart, se ranger de côté, vers le coin. Zokhora zaite, retirez-vous de côté, vers le coin. Au fig. Ez izanik on deusetako, behar dut zokhoratu, n’étant bon à rien, il me faut me rencogner” H. Naigabe, nekeak, / zokora zaitezte. “Retiráos a vuestro escondrijo”. Or Eus 14. Mundu zoroak maite izaten du aberats, eder ta gazte; bañan zarrari, beartsu bada, ken ortik; zokora zaite. Lek EunD 41. Begiak igurtzika zokoratu naiz. NEtx Antz 50.

    Arrinconar (acosando). Denen artean zokoratzen dute Martin. NEtx Antz 29.

    Sinonimoak: ad.

        [baztertu]: baztertu, zokondoratu Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. arrinconar, retirar a un rincón (2) da/du ad. (hed.) retirar, apartar, arrinconar, relegar
    fr (1) da/du ad. mettre de côté, mettre au rebut, mettre au rancart (2) da/du ad. (hed.) (se) mettre à l’écart, (se) ranger de côté
    en (1) da/du ad. to separate, to put aside, to discard (2) da/du ad. to marginalize, to ostracize, to isolate
    port (1) da/du ad. arrincoar, arrinconar (2) da/du ad. (hed.) retirar, separar, apartar, relegar

    Denen artean zokoratu dute. 

    zokoratu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:11 pm on 2019/04/08 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zital 

    iz. 1 adj. Doilorra, inolako prestutasunik agertzen ez duena. Zitalen antzera, Pello, burlatzera saiatzen zara. Agintari zital horrek bidegabeko epai gogorra eman du. Lapur donge zital madarikatua. Etsai zitala. Piztia zital, kirastu eta gogaikarria. 2 adj. (Gauzez mintzatuz). Bihotz zital, doilor eta gorrotoan sendotua. Mihi zitaleko gizona. Gurari zitalak. Ekandu zital eta zikinez betea. Gaitz zital bat sartu da hariztietan eta kalte handiak egin ditu. Zurrumurru zital bat barreiatu da bazter guztietan. Bigarren tantoa egin, eta, ondoren, bi sake zital atera zituen. 3 adj. Haserrekorra. Hain da errea, hain zitala, hain buruiritzia, non ezin inondik berarekin eduki baitaiteke bakerik. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak:  zital izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [doilorra]: bilau, doilor, gizatxar, gizatzar, kiskil Ipar., mandil Ipar., andur g.e., kaldar g.e., bekaizti Ipar. g.e., brigant Ipar. g.e., miserable Ipar. zah.
    [zikina]: zah.likits, lohi, satsu, urde, zikin, zikintsu Ipar., enas Heg., txerri Heg., ugerdo Bizk., ugertsu Bizk., zerri Ipar./Naf., endes Zub., teiu Zub., ahats zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. despreciable, ruin, mezquino, -a; bellaco, -a (2) izond. (B) testarudo, -a
    fr izond. vil, -e ; méprisable, méchant, -e ; fourbe
    en izond. despicable; wicked, evil, vile; bad
    port izond. desprezível, mesquinho(a), avaro(a)

    Lapur donge zital madarikatua. (Hiztegi Batua)

    zital (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:09 pm on 2019/04/07 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoldatsu 

    adj. Oso zikina. Mantal zoldatsu bat soinean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zoldatsu.

    1.Casposo” Lar.

    2. (Dv, H), zoldazu (B, BN, S), zoldatzu (B), zoldratsu (H). Ref.: A (zoldazu); Satr VocP (zoldazu); Izeta BHizt2 (zoldatzu); Gte Erd 153. “Crasseux” Dv. “Mugriento” A. “Zoldazu, asqueroso, mugriento” Inza RIEV 1928, 155. “Azienda zoldazu hori kasatu egingo diat (AN-gip)” Gte Erd 153.

    3. “Zoldazu (BN-baig) […], equivale también a llamarle a uno calamidad” Satr VocP.

    Sinonimoak: izond.

        [zoldazua]: zoldazu Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. muy sucio, -a, asqueroso, -a
    fr crade, crado, cradot, cradingue
    en filthy, very dirty
    port nojento

    Aldi baterako lana neukan jatetxe zoldatsu batean zerbitzari. (Elhuyar hiztegia)

    zoldatsu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:36 pm on 2019/03/11 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zohikatz 

    iz. Zotal ikatza. Etxea zohikatz suak berotua zen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zohikatz. “Zoikatz, turba, carbón mineral” PMuj. Etxea urte buru batetik bertzera zohikatz suak berotua zen. GH 1971, 209.

    Sinonimoak: iz.

        [zotal-ikatza]: turba, zotal-ikatz (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. turba
    fr iz. tourbe
    en iz. peat
    port iz. turfa

    Etxea zohikatz suak berotua zen. (Hiztegi Batua)

    zohikatz (Argazkia: scottish-country-dancing-dictionary.com)

     
  • Maite 10:46 pm on 2019/03/03 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zeinatu 

    iz. zeinatu, zeina, zeinatzen. 1 da ad. Aitaren egin. Kartsuki zeinaturik hasten naiz lanean. 2 da ad. Eskuineko erpuruarekin hiru gurutze egin, bat bekokian, beste bat aho inguruan eta hirugarrena bular aldean, hitz jakin batzuk esanez. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Heg.

        [aitaren egin]: aitaren egin (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. (Erl.) santiguarse (2) da ad. (Erl.) santiguarse (3) du ad. [zeinu-hizkuntzaz adierazi] signar
    fr da ad. se signer, faire le signe de la croix
    en da ad. to cross oneself
    port da ad. benzer-se

    Zeinatu zen, lo-gelako Jesuskristori barkamena eskatu zion eta ahapekatu zuen. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zeinatu (Argazkia: stjohntheforerunnerblog.blogspot.com)

     
  • Maite 9:49 pm on 2019/02/27 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zafraldi 

    iz. Jipoia, astinaldia. Jauna, zafraldi bat ona eman behar diezu ohoin tzar horiei. Zafraldi ederra harturik, herriko mugetara itzuliak ziren. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zafraldi (L, B, BN, S; Dv), zafra-aldi. Ref.: A; Lh; Gte Erd 44; Izeta BHizt2.

    Paliza. “Paliza, zurra, flagelación. Zigor azkarra zafraldi baten emateko (B)” A. “Zurra, paliza” Izeta BHizt2. Napoleonek dio zafraldi bat ematen, / Moreau ere etsaitan hilik da egoten. Hb in BOEl 150. Bederen Porto-Novoz jabetzera igorri Dahomeitarrer eman zeieten zafra aldi bat ona. Prop 1890, 166. Bere gobernadorearen zafra-aldia jakindurik. Prop 1906, 74. Zaharoa altxatzen du Xalbadorri zafraldi baten emaiteko. Ox 55. Orreagako zelaietan zafraldi ederra eman zakotenean [Karlomaneri]. Zub 126. Jauna, zafraldi bat ona eman behar diozute ohoin tzar horieri. Barb Leg 70. Gazteizeko inguruetan zafraldi bat ederra harturik, herriko mugetarat itzuliak ziren […] Frantziako soldadoak. Zerb Azk 34. Izan dira […] zonbeit jo, kaska eta zafraldi. SoEg Herr 12-10-1967, 1. Ez duta heier esker ukana ere ene biziko zafraldirik haundiena, banpaka ezkilak jo nintuelarik lagun batekin? GH 1966, 365 (ap. DRA). Nonbaiteko fededunen zerbitzatzeko estakuruak ahatik, ari dio emaiten eskuarari zafraldi bat ona. Xa Odol 240. Ene denboran orroitzen niz zafraldi hartaz! Hura ba, bortitza zela, mimen zaharo batekin zangoak berotu zauzkitala! Etchebarne 24.

    Golpe de viento. Hango goxoa orduan […] atheko erauntsien zafraldiak bihotzminik gabe aditzen ginintuelarik! JE Bur 77s.

    Pegada. Urrikaldu zitzaion, eztitu bere zafraldiak [Atano III-k] eta utzi dohakabea hats handiaren hartzerat bederen. Etcheb GH 1973, 347.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [astinaldia]: astinaldi, astindu, astinketa, jipoi, jipoialdi, mizpira-salda Ipar., panpaldi Ipar., pasada Heg., zanpaldi Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) paliza, vapuleo, tunda, zurra; manta, somanta
    fr iz. frottée, rossée, volée
    en iz. beating, hiding
    port iz. (Ipar.) surra, sova

    Zafraldi ederra harturik herritik alde egin behar izan zuten. (Elhuyar hiztegia)

    zafraldi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:23 pm on 2019/02/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zabartu 

    iz. da ad. Zabar bihurtu, zabarkeriak menderatua gertatu. Etxeari dagozkion gauzetan zabartzea eta alferkeriari ematea. Ez gaitezen zabartu gure arimaren egiteko handi eta bakarrean. Eta erregearen gelan, atezaina zabartu zelako, inor ohartu gabe, sarturik (…). Zabartuz joan ziren gurasoak, Zerurako bidea umeei erakustean. Horiek eskuratzeko zabartzen badira.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zabartu (V, G, AN-larr, L, B; SP, Lar, Añ (G), Izt 35v, VocB), zauartu (H (V)). Ref.: A; Asp Leiz2; Izeta BHizt2.

    1. Hacer(se) negligente; demorarse. “Arrellanarse, […] zabartu” Lar. “Apoltronarse”, “repantigarse” Lar y Añ. “Descuidarse” Izt 35v. “Descuidarse, entorpecerse para el trabajo” A. “1.º rezagarse, hacerse el remolón, descuidarse, entorpecerse para el trabajo […]. Ilundu ta gure gizona ezta ageri: ostatuan zabartu da (B)” A. “Despreocuparse, abandonarse” Asp Leiz2. Neure buruari ahanzirik ansikabetasunean sobera zabarzeko eta zurrundurik higatzeko periletan nengoen. Harb 247. Neure konzienziak tormentatzen nau […]; ansikabetasunak zabarzen. Ib. 237. Azken fineraiño eztirela giristino onak eta finak baratzen, zabartzen eta ez gelditzen. Ax 463 (V 301). Beinta berriz garaituagatik etsaia, ez degula zabartu bear. AA III 567. Etxeari dagozkan gauzetan zabartzea. Ib. 375. Kuidatu zaite zabartu gabe erremediotan. CartAnd 397. Zeña zabartu bagetanik asi zan egun oetan […] bear ziran zuzenbideak artzen. Izt C 392. Erregeren gelan, atezaia zabartu zalako, iñor oartu gabe sarturik. Lard 185. Bere umeak, ondo bearrean, zabartu ditezkealako beldurrak arturik. AJauregi EE 1885b, 253. Iñork uste bear eztu, zita onegatik bere eginkizunetan izpirik zabartzen zala. Arr Bearg 367. Ai zenbat euskaldun zabartu diran Somorrostroko lur gorrietan! Ag G 218. Jolas gogoraziotan zabartzea, otoitz artean Errege aundiari itz egitten diogunean. Inza Azalp 126. Nere gisa zu ere / tabernan sartuta / ikusi izan zaituzte / txit zabartuta. Imaz Auspoa 24, 146. Eta ura zaintzen iñor zabartzen ba zan, alkar zirika bizkortzen giñan. Zait Sof 172. Kantu griñak lanerako zabartuta zeukala. Etxde JJ 268. Emen ikasten zabartu naizena, non ikasi? Or Aitork 145. Gizon nekazaria / laister oi da zaartu […] / oituraz zabartu, / laguntza beartu. And AUzta 135s. Txepeldu, zabartu ta pardeldu egin dala. Vill Auspoa 52-53, 13. Ez nuen uste, Zepai maitia, / nitzala ola zabartu. Uzt Noiz 133. Banuke gai huntaz erraiteko gehiago, bainan ez dut astirik huntan zabartzeko. Xa Odol 34. Au ere egun artako lasaikeri geiegiaz zabartu xamarra zebillen. Berron Kijote 171. Bolara batean bertso-mordoa jarri banuan ere, gero utzi egin nion, zabartu egin nintzan. MMant 141. v. tbn. Olea 24. Insausti 312.

    2. Descarriarse. Beiratzenzuéla yá nola árdi zabártua saldotík ta artzaiagánik apárt. LE JMSB 360. Zoeielarik zabarturík infernuráko burusbéra bárna ardi gáldua. Ib. 222.

    3. (Dv -> A). “Se dépraver” Dv. Etxeko bizigiroa zenbat eta mingotsago, oituretan zabartzenago zijoan gure Piarres. Etxde JJ 33.

    Sinonimoak: ad.

    [zabar bihurtu]: arduragabetu, axolagabetu, ezaxolatu Ipar., kartalazotu Ipar., laxatu Ipar./Naf., antsikabetu g.e., ezantsiatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. abandonarse, descuidarse, volverse negligente
    fr da ad. (se) négliger, devenir négligent, -e
    en da ad. [egitekoak utzi] to become negligent, to be careless; [norbere burua] to neglect onese
    port  (negligenciar) piorar

    ‘Garaitu arren, ez dugu zabartu beharrik,’ esan zuen batek arrainaren bakardadearekin. [Kolosala izango da, Joseba Sarrionandia (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zabartu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:06 pm on 2019/01/31 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarrasta 

    iz. Ipar. Urradura, urratua. Aita baten edo ama baten galtzea, zer zarrasta bihotzean! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zarrasta (G-nav, AN, L, BN, S; Dv, H), sarrasta (L, BN, S), dzarrasta (A). Ref.: A; Lh (sarrasta).

    1. Desgarradura. “Déchirure” Dv. “Zarrasta bat egin dut aldagarrian” H. “Dzarraska [sic, por dzarrasta (cf. el orden alfabético)], desgarradura” A.

    (L-ain ap. A; Dv, Lander ap. DRA), zarrazta, sarrasta. (Fig.). “Bihotzeko zarrasta se dit de la vive douleur qu’éprouve le cœur par le fait d’une mauvaise nouvelle, d’une vue déchirante. On dit aussi: bihotzak zarrasta bat egin zion aditzean berri hori” Dv. Cf. infra (5). Maitatu lagun guziek adio erratea, / bihotzean zarrazta handi ondikoz egitea. Hb Esk 19. Bihotzak halarik ere zarrasta bat egin zerautan, Anamakiatik urrhuntzerat nindohala orhoituz. Prop 1907, 217. Zer bihotzeko zarrasta. ‘Émotion subite et profonde’. Lander Eusk 1926 (II), 63. Ez dakit zerendako izan duzun bihotz sarrasta hori. Gazte julio 1957, 7 (ap. DRA). Aita baten edo ama baten galtzea, zer zarrazta bihotzean! Herr 10-9-1959, 2.

    (VocBN, Dv, H). “Bruit qu’un drap ou une toile fait entendre lorsqu’on le déchire” VocBN.

    (H, A), tzarrasta (S ap. Lrq). Arañazo, rasguño. “Gerezi gainetik erortzean, larruan egin dutan zarrasta gogorra” H. “Écorchure” Lrq. Izerditan biak, bainan, bethi berdin trenpuan; eta lehenbiziko zarrasta edo aztaparkatzerik arinena elgarri oraino egitekoa! Barb Sup 184. Zarrazta egitera etorritako pizti edo zakurren oñatzik ere etzan ageri. Zait Sof 168.

    2. (B ap. A), zarrazta. “Chaparrón. Uri-zarrasta bat egin baleza errauts unen lekutzeko!” A. Bestarik ederrena lurrean emateko aski da gauza guti: uri zarrazta bat bera. Herr 12-5-1960, 2.

    3. “(L-ain), salpicadura” A. “Sarrasta (L, BN, S), […] jet de liquide” Lh.

    4. Grieta de luz. Ximixta-zarrasta bat orduan nere buru-muñetan. Zilatu dut azkenekotz mihi-gaixtoa nor den. JE Ber 70. Bet-betan, huna barneko ilunbeen erditik argi-zarrazta bat. GH 1971, 309.

    5. Corte, golpe que hiende. Euskaldun kementsua ta Don Kijote ospetsua ezpatak gora, burni-utsik, utzi genituan, asarretu bi zarrasta jotzeko tankeran. “Dos fendientes” (Quijote IX). Anab RIEV 1928, 608 (AIr ib. 598, Or RIEV 1929, 6 ukaldi, Ldi ib. 207 zartateko).

    Zirrin eta koxk, zarrazta, kantu, / pixtiak egon arren lo, / esna ditute [segariak]. Or Eus 298.

    6. Impresión. “Zarrazta, impresión. Zarrazta bihotzean” Or Eusk 1926 (3-4), 44. Cf. supra (1). Gauzki lauaz eta lauezaz betsarean zarrasta berdiña eragiteko arauak bai-dirala. “Para producir en la retina la misma impresión”. Zink Crit 28. Nork adierazi, une arek Balendinen biozpeari eragin zion zarrazta zorrotza. Azpikoaz gain irauli zion asarreak barrunbea. TAg Uzt 166. Leendik oitua zegon Balendin ikusle askoen aurrean jokatzen; baña, egia esan, etzuan egundo biotzean nabari araingo zarrazta zorrotzik. Ib. 228. Erri andi artako iakintza zarrak biotz-zarrasta onik egin zion Platoni. Zait Plat 13.

    Sinonimoak:iz. Ipar.

        [urradura]: urradura, urrakada, urratu, urrako Ipar., zarrastada g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) desgarro, rasgadura
    fr iz. (Ipar.) incision, cassure, déchirure
    en iz. tear, rip
    port  rasgamento, rasgadura

    Bihotzak zarrasta egin zion. (Elhuyar hiztegia)

    zarrasta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:01 pm on 2019/01/20 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zanbulu 

    iz. 1 iz. Zabu egitea, kulunkatzea. Ik. kulunka. Lo zetzala, iruditu zitzaizkion, iskanbila eta inusturiak, lurrikara eta zanbuluak. 2 iz. Zabua, kulunka. 3 (Adizlagun gisa). Zanbuluka. Haize magalean, ontzia zanbulu.|| zanbulu(ak) egin Ikasmahai gainean zeuden argizariek zanbulu egiten zuten, denek batean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zanbulu (V-oroz, G ap. A; H).

    1. Balanceo, tambaleo. “2.º (V-oroz), cabezada de sueño, […]; 3.º (G), tambaleo” A. Lo zetzala, iruditu zitzaiozkan ots, iskanbilla eta iñusturiak, lur-ikara eta zanbuluak. Lard 312. Zanbulu andi bat eragiten dautse [Deunari] bere eroailleak, “kilinkada” ospatsua, emakumeen eztarrietatik oiu ta karraixiak urtenerazoten dituan zanbulu galanta. Erkiag Arran 35. Ori ori eginda [gari solo] geienak, aize epelduaren indarpe aruntz-onuntz zanbulu gozo egiñaz. Ib. 10. Talaia zaarreko tantaiak sekulako zanbuluak egiten ebezan. Ib. 162. Sugearen antzeko zanbuluak egiten zituan [txirringutsean]. Erkiag BatB 86.

    2. “(V?, G-goi-to), columpio” A. v. zabulu, ziburu, zibo.

    3. (Adv.). Balanceándose. v. zunbulu. Aize-magalean ontzia zanbulu. Or Poem 525.

    2 zanbulu.

    “(L), engloutissement” Lh.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [kulunkatzea]: kulunkatze
        [kulunka]: g.e.gorgoina, kulunka, zabu, junpa Ipar., leria Ipar. g.e.

    Esamoldeak:

    zanbulu(ak) egin: (es) balancear(se), mecer(se), tambalear(se), columpiar(se) || (fr) (se) balancer, (se) bercer

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. tambaleo, balanceo, bamboleo; oscilación, vaivén (2) iz. columpio
    fr (1) iz. balancement, oscillation (2) iz. balançoire
    en (1) iz. swaying, oscillation (2) iz. [umeena] swing
    port (1) iz. balanço, balançado, bamboleio; oscilação, vaivém (2) iz. balanço, gangorra

    Ontzia zanbulu egiten ari zela ikusi dugu. (Elhuyar Hiztegia)

    zanbulu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa

     
  • Irune Aguirre 8:35 pm on 2019/01/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zedarri 

    iz. Mugarria, muga. Frantziako zedarrietarik kanpo. Denboraren zedarria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zedarri (L, BN, S; SP, Ht VocGr, Arch VocGr, Lecl, Dv, H (L)), zedarre (VocBN  A; Gèze), zearri (BN-baig), sedarri (S), segarre (L-ain). Ref.: A (zedarri, zearri, sedarri, segarre); Lrq; Satr VocP.

    Etim. De *zede (xede ya en los primeros textos) ‘límite’ y (h)arri ‘piedra’.

    Mojón, hito, límite (sentidos prop. y fig.). “Borne, limite, mugarria” SP. “Pierre borne, limite” H. “Mojón” A. Leiçarraga (Decl ã 7v) da zedarria como equivalente suletino de mugarria. Cf. MEIG VII 177: “Zedaharri edo mugaharri eta horien antzeko aldrebeskeria moldakaitzak ausarki darabiltzatenen inguruan”. v. xedarri.  Tr. Documentado en textos septentrionales; según DRA hay un ej. de zedarre de Lafitte en GH, pero lo que aparece realmente es zedarri, q.v. Badu itsasoak bere xedea, bere marra, bere mugarria eta zedarri iakina, zein baita kosta eta kostako sablea, hare eta legarra. Ax 113 (V 75). Aurhide biren alhor-artean ungi dago zedarria. O Pr 55. Bena Jinkoatan deus-ere eztuzu halakorik, hartan etzu finik, zedarririk, ez mugarik, zeren Jinkoaren hedadura infinito baita. AR 76. Laborari bat ere bai / zedarri bat bizkarrian, / hura errendatu nahiz / eta ezarri bere lekhian. Helène de Constantinople (pastoral) 299 (ap. DRA). Nahi izan dugu, zedarri justuetarik athera gabe, Erlijionearen ezagutza xehiago bat presenta zezan fidelei. CatAst (ed. 1842), V. Eta ahal-banu, ez zedarririk, ez ondorik ez duen amodioaz behar zintuzket maithatu. Dv LEd 93 (Cb Eg II 47 amore infinito). Basa-sukharrak etzuen aurkhitu zedarririk. Hb Egia 60. Nahi ükhen dügü, zedarri jüstuak igaran gabe, Errelijioniaz ezagütze osoago bat eman lezan Khiristier. CatS VII. Eliza Sainduak zedarre guziak gainditzen ditu. Prop 1881, 1. Baldin aitzineko mende eta gizonek lege bat hulako edo halako zedarrietan atxiki badute, dakikezu zedarri beretan atxiki behar duzula zuk ere. Arb Igand 122. Dagola bakotxa bere zedarrietan. HU Zez 80. Frantziako zedarrietarik kanpo. HU Aurp 92.

    s. XX. Iragan uztailako hilabethean, bere zedarrietarik athera da [Ibai Horia] eta eremutze harrigarriak itho ditu bere uren barnean. Prop 1900, 105. Misionestgoa […] luza ahala luzaturik ere, gizon baten bizi bakharreko zadarriraino [seguramente por zedarri-] baizik ez zukeen luzatu. Prop 1906, 51. Nahi duten bezain hertsiak izan bite ongiaren zedarriak, atherako dire hek ohorezki. JE Bur 104. Hura errabian, hau ulitxekin; bat ez bertzea bere zedarrietan ezin egon. Ib. 44. Karlos Handiak nahi zituen gure zedarriak hautsi. Ox 29. Aitzineko denbora urrundu hetan eremuen izenak, herrietako zedarriak, beren edadurak, etziren oraiko egunetan bezain xuxenki, argiki eta xeheki ezagutuak. Zub 29. Bi alderdietako yende multxo bat biltzen da han Piedra de San Martín deitu zedarriaren inguruan. Ib. 53. Itsasuko zedarrietan gelditu zen ixtant bat. Lf Murtuts 5. Apheza ez dagoke beraz hertsiki erlisione zedarrietan. Lf GH 1952, 80. Irakaskintzan Aita Mokoroak euskarari ipintzen dizkion zedarriak, ordea, murritzegiak iruditzen zaizkit. MIH 395. Ez dirudi Frantzia aldean hizkuntza zedarriek aldaketarik izan zutenik herriska edo etxe multzoren batean ez bada. MEIG VI 34. Etimologiak, zeinnahi den hizkuntzatan, zedarri jakinak ditu eremu zabalagoak edo meharragoak mugatzen dituztenak. MEIG VII 94. v. tbn. Prop 1876-77, 46. CatJauf 50. Etcham 160. Béhety GH 1933, 91. Xa Odol 262.

    Sinonimoak: iz.
    [mugarria]: harri-mugamugarrimunarri Bizk.
    [muga]: mugamugarrifrontera zah.
    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):
    es  iz. (Ipar.) mojónlímite;  frontera
    fr  iz. borne frontière, limite
    en iz. boundary;  milestone
    port iz. limite; fronteira

    zedarri (Gaurlo hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:51 pm on 2018/12/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zauskada 

    iz. Heg. Zirrara. Ikusi zuenak eta entzun zuenak zauskada handia egin zioten Txanton gizon ahul erkinaren bihotzari. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zauskada (A Apend), zauzkada, sauskada (A Morf 110).

    Emoción, impresión. “Impresión del ánimo” A Morf 110. Ezeban iñok uste senarraren ondo-eztxuak alango zauskadea egin bear eutsanik. A BeinB 79. Zauzkada andia egin ei dau barri onek Londresen. Ezale 1897, 23b. Biotzaren zauzkadeak donazan alaiak etxekuen barre-santzoaz. Arriaga Lekob 13. Zauzkada andia eragin zioten aren eriotzeak eta zure atsekabeak. A Ardi 88. Zerbait esan bear, nere zauzkada zurikatzeko, ta orixe esan nion. Ib. 94. Bein ere etzait âztuko ango zirrakoa (zarrastaka, zauskada). Or Eus 251. Limurkeri gozoak entzutean […] barruan senti oi dauan zauskada edo zimikoa. Erkiag Arran 100. Ikusi ebanak eta entzun ebanak zauskada aundia egin eutsen Txanton gizon aul erkiñaren biotzari. Ib. 169. Zauskada zerutiarrak astindu ninduen Paul Valeryren idazpuruak irakurtzean. Txill Let 115. Naigabeen izpirik ere ez dugu ikuskatzen, ondorengo zauskada gozoen eztia miazkaturik. Onaind in Gazt MusIx 149.

    Sekulako zauskada eman dit biotzak. Txill Let 43.

    Basetxera urreratuten dala, bere bijotz-zauzkadeak arindduten dira. BAizk Ipuin 23.

    Sinonimoak: iz. Heg.

    [zirrara]: emozio, hunkipen, inpresio, zirrara, birlore Bizk., zarrada Bizk., mugidalda neol., inarrospen g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Heg.) emoción, conmoción, impresión, impacto
    fr iz. (Heg.) effet, impression
    en iz. shock, impact
    port iz. emoção, impressão, comoção

    Sekulako zauskada eman dit bihotzak. Txill Let 43.  (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    zauskada (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:13 pm on 2018/10/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zalaparta 

    iz. Zarata, iskanbila. Arrotzen aurrean zalaparta bizian aldarrikatu zuen euskararen berri ona. Tiro jasarekin berebiziko zalaparta ateratzen zutela, izutu eta haizatu zituzten liberalak. Trumoi zalaparta darion hodei beltza. Oihu eta zalaparta dabiltzanak. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [iskanbila]: ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, demanda, errieta, errietaldi, etiketa g.e. , gorabehera, iskanbila, istilu, kimera, lipizta, liskar, liskarraldi, mokoka, mokokaldi, tirabira, tirabirako, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., xaribari Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., lazka Bizk., ardaila Gip., matxetin Gip., sesio G-N, kalapita Ipar./Naf., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., liskarreria g.e., zirriparra g.e., ahaka zah., ateleka zah., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., haparka Ipar. g.e., despita Gip. g.e., biahore Ipar. zah., debadio Ipar. zah., disputa Ipar. zah., atralaka Bizk. zah., bilaka Zub. zah., arroitu Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. jaleo, estrépito, bulla, fragor; ruido; confusión (2) iz. alboroto, desorden, estruendo
    fr iz. tapage, vacarme, tumulte, éclat
    en iz. din, hubbub; fuss; [hirikoa] bustle; [pozez] merriment; [metalarena] clash; [talka egitean] clatter, crash
    port (1) confusão, estrépito, animação, bagunça, bulício (2) alvoroço, alvoroto

    Arrotzen aurrean zalaparta bizian aldarrikatu zuen euskararen berri ona. (Hiztegi Batua)

    zalaparta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:42 pm on 2018/10/04 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizelkatu 

    ad. zizelkatu, zizelka, zizelkatzen du ad. Zizelaz landu; harrian edo zurean irudi edo forma bat eratu. Loreak eta beste irudi txiki asko marmol harrian zizelkaturik. || Harreman hura oroimenean zizelkatua geratu zitzaidan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zizelkatu. Esculpir; grabar. v. zizelatu. Lora onetan auxe zizelkatuko dozu: “Jaunari eskiñia”. Ker Ex 28, 36 (BiblE zizelkatu; Ur moldatu, Dv bernuzatu, Ol idatzi, Bibl zizelatu). Artistak idatzi, pintatu, zizelkatu egin behar du, soil soilik idazten, pintatzen eta zizelkatzen dunari bakarrik begiratuz. PPer Harrip 91. Hango harri zizelkatu batek dion bezala. Larre ArtzainE 277. Gizonak zizelkatzen ari duen ahaleginak ez du artean ezer adierazten. MEIG IX 133 (en colab. con NEtx).

    Sinonimoak: ad.

        [bernuzatu]: gubiatu, bernuzatu Ipar., irarri, grabatu g.e., otailutu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. tallar, esculpir; cincelar (2) du ad. (Teknol.) tallar
    fr du ad. ciseler, sculpter
    en du ad. [egurra] carve; [harria] to sculpt; [diamantea] to cut
    port du ad. talhar, entalhar, esculpir

    Euskara batua, zizelkatzeko premian

    Lehen eguna egin du Euskaltzaindiaren biltzarrak. Euskara batuaren ibilbide historikoa aztertu dute, eta esparruz esparru zer egoeran dagoen. Oinarria sendo jarria du estandarrak, baina baditu oraindik bideratu gabeko auziak ere, adituen esanetan. Aurkezpen eguna izango da bigarrena: Euskaltzaindiaren webgune berriarena eta Euskara Batuaren Eskuliburuarena.

     [Euskara batua, zizelkatzeko premian, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2018-10-04)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizelkatu (Argazkia: Euskaltzaindia)

     
  • Maite 11:29 pm on 2018/10/03 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zankez 

    adb. Ipar. Bat-batean, tanpez. Behirik azkarrenak adarretarik zankez geldiaraziz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zankez. De golpe, bruscamente. v. TANPEZ (s.v. danba). Eta, zankez itzulirik, gibelerat egin zuen Ñakerok. Barb Sup 181. Lohilakatek, zankez, geldiarazten du behi parea. Ib. 148. Urhats zonbait egin orduko, gelditzen naiz zankez. Ib. 13. Goxoki lo eginik, zankez atzarriko zen, lehenbiziko paparo-gorria ttiutaka berroan hasi zitzaioneko. Barb Piar I 127. Gain-behera xut luzesko baten zolan gelditzen gira zankez. JE Ber 95.

    Sinonimoak: adlag. Ipar.

    [bat-batean]: bat-batean, bat-batera, behingo batean, behingoan, berehalako batean, bertan behera, bertatik, kolpe batean, kolpe batez, kolpetik, ziplo, banpez Ipar., betan Ipar., bet-betan Ipar., kolpez Ipar., sastakoan Ipar., tanpez Ipar., tipuski Ipar., tipustapastean Ipar., tupustean Ipar., zank Ipar., bat-batez g.e., behingo g.e., sost g.e., sostean g.e., supituan zah., derrepente Heg. beh., derrepentean Heg. beh., bertarik Ipar. g.e., tipustapan Ipar. g.e., hotsean Bizk. g.e., supituki Ipar. zah., frixtan Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. de repente, de pronto, súbitamente; repentinamente
    fr adb. d’un coup
    en adb. suddenly, all of a sudden
    port adb. de repente, subitamente

    Urhats zonbait egin orduko, gelditzen naiz zankez, eta gero, laster batez itzultzen nere ganberalat! [Supazter xokoan, Jean Barbier (Euskal Klasikoen Corpusa)]

    zankez (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:20 pm on 2018/09/30 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zogi 

    adj. g.g.er. Zuhurra, zentzuduna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zogi (G; Lar -> Dv, Añ, Izt 99v, H), zoegi, ziogi (V; Mg PAbVoc 225, Izt 17v y 72v, Dgs-Lar 3 y 10, H), soigi (V; Mic 6r), zuegi (G, AN; Aq), zeogi (Dgs-Lar 7), zioki (Izt 17v), zoi (G-nav). Ref.: A (zogi, ziogi, soigi, zuegi); CEEN 1969, 84.

    1. Prudente, sensato. “Cuerdo, soigia” Mic 6r. “Discreto” Lar. “Cuerdo” Lar, Aq 1152 y Añ. “Prudente” Lar e Izt 99v. “Mirado, detenido” Aq 70. “Avariento, que corta el pan escaso, ziogia” Izt 17v. “Zaietan ziogi, urunetan ero, mezquino en salvado y pródigo en harina” Ib. 72v (tomado de Mg PAb 121). “Ecónomo” Dgs-Lar 3. “Prudente, avisé, circunspect, sage. Zahietan zur, zogi, iriñetan ero, prudent quand il s’agit de son et fou quand il s’agit de farine” H. “(G?), prudente, circunspecto” A. “Ziogi, […] económico, prudente” A, que cita a Moguel. “Eguberri, eruek iyerri; zoiek ere larri, Navidad apresa a los locos, y a los cuerdos casi (G-nav)” CEEN 1969, 84. v. zuhur.

    Yaz zoegia <yaço-> ninzan, / aurten erua (Cantar de Perucho). TAV 3.1.15. Baldin Konfesore jakinsu zogiaren esana gogotik artu, ta egiten badezu, guztian erremediatuko zera. Cb Eg III 392. Zaijetan ziogi, urunetan ero. […]. Esan gura dau, zai apur bat galdu eztedin bildur ta ikara; ta uruna ondatuba gaiti ardurarik ez. Mg PAb 121 (cf. Lar: “Allegadores de la ceniza y derramadores de la harina, zaietan zur, ta iriñetan ero, iriñetan zogi”, quizás por error). Birjiña guziz zogi eta zintzoa. AA CCerac 319. Esaerea loi lardats aiek esaten ezpaditut, biziro zogia ez naizela esango dute. Arr May 68. Ezaguturikan A. Larramendik zeukan jakin-zabal eta zogiaren (prudente) izena. Ag Lar 551. Esanaz ez dala zogia ta egokia etsai oiekin erasoan sartzea. Kortazar Serm 220. Neskatxa zogi aratza. Ag G 333. Neska zogiena, zarrastelegi dun bere zoragarriak illargiari agertzen badizkion. Amez Hamlet 34. Eguberri eruek igerri, zohiek (cuerdos) ere larri. (G-nav). EZBB I 87 (la -h-, meramente gráfica, se debe al recolector).

    Advertido, despejado, despierto, zolia, sena, […] zogia” Añ.

    2.Sohegi (BN arc.), prudencia” A, que cita el ej. de Oihenart (pero la grafía s- representa aquí /s/). Azti bi jin dira gure okolura, batak du izen zohegi, bertzeak aztura. “Prudence”. O Pr 548. Zogia bear-izan nuen orratik, idazti-izenburuaren entzunak eman zidan poza estaltzeko. “Mucha discreción”. Ldi RIEV 1929, 209 (Or ib. 7 zuurtze aundi; AIr RIEV 1928, 602 zuurtzi andia; Anab ib. 610 zentzua).

    ZOGI-ZOGI.Zogizogi bizi da, vive muy cuidadosamente (msLond)” A. Agureri ez akar egin, aolku baizik, aitari bezela; mutillei, anaiei bezela; atsoei, amari bezela; ta neskatillei, arrebaei bezela, zogi zogi, ordea. Ol 1 Tim 5, 2 (Lç kastitate guzirekin, TB garbitasun guzian, Dv garbitasun osoarekin, Ker garbiro-garbiro, BiblE garbitasun osoz).

    Sinonimoak: izond. g.e.

        [zuhurra]: diskretu, zuhur, gurbil jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. prudente, precavido, -a, cauteloso, -a (2) iz. Ik. zohi
    fr prudent, prévoyant
    en prudent, wise, cautious
    port adj precavido(a), prevenido(a), cauteloso(a)

    Berez, leialen artean, inor ez Swann bezain zogi eta onginahitsua; baina bera ez beste guztiak ohituak zeuden, ordea, beren maiseaketak txantxa arruntez, zirrara- eta jatorkeria-apur batez, gatz-ozpintzen; aldiz, baldin Swannek, higuin zituèn eta sekula haietaz baliatzen ez zèn “ez da gaizki-esaka jardutearren, baina… ”  [Denbora galduaren bila I. Swann-etik, Marcel Proust / Joxe Austin Arrieta (Alberdania-Elkar, 2010)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    zogi (Argazkia: deviantart.com)

     
  • Maite 1:37 pm on 2018/09/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zalutu 

    ad.  zalutu, zalu/zalutu, zalutzen da/du ad. Ipar. Malgutu, arindu. Jo hona, jo hara, zangoak zalutu beharrez. Pilotan gehienik gorputza zalutzen, hango lasterketarik osasuna sortzen. Aro eder horrek pizten zien bihotza eta zalutzen mihia. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [arindu]: arindu, soleitu Ipar., kontsolatu beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (Ipar.) agilizar, aligerar; flexibilizar
    fr da/du ad. (Ipar.) devenir/rendre souple, devenir/rendre agile, devenir/rendre rapide, (s’)assouplir
    en (1) du ad. to make (more) flexible, to loosen (2) du ad. to speed up, to rush, to hasten
    port da/du ad. (Ipar.) agilizar, aliviar; flexibilizar

    Aro eder horrek pizten zien bihotza eta zalutzen mihia.  (Hiztegi Batua)

    zalutu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:42 pm on 2018/09/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizka-mizka 

    iz. 1 iz. Batez ere pl. Bazkariaren edo afariaren hasieran zerbitzatzen den jaki zati txikia; bilera edo ospakizun baten ondoan gonbidatuen artean banatzen diren jateko arinak. Bazkari hau egin zuen: zizka-mizkak, otarraina eta oilaskoa, eta etxeko ardoa. Goizekoa zizka-mizka bat izango da eguerdi ingurura izango den sabel festarekin alderatuta. 2 adb. Janari kopuru txikiak janez. Mahaira eseri ordez, egunean hamaika aldiz jan-edatea, zizka-mizka, oiloak bezala(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zizka-mizka (L, Sal, R ap. A).

    I (Sust.).

    1.Golosina, entremeses de una comida” A. Donostiako jatetxe batean bost pezetaz bazkari au egin zuala: zizka-mizka, otarraiña ta ollaskoa. Egan 1959 (5-6), 176.

    2. (Fig., ref. a libros, etc.). Ateratzen baitu Mendiolak urtero euskel-egutegi bat, arakoxe apaiz begi-urdiñak egin izaten dizka zenbait zizka-mizka ta izkirimiri. Ldi IL 41. Zizka-mizka atsegiña. Erkiag in Alzola Atalak 13.

    3. Habladuría. Ordurarte ajolagabe entzun izan zitun Agerrek zizkamizka ariek guztiak; baña oraingoan geldiro ta arretaz luzatzen ziozkan belarriak aopera, itzik ez galtzearren. TAg Uzt 176.

    II (Adv.).

    txixka-mixka (Foix ap. Lh). “Manger par petites pincées” Lh. (Se trata, obviamente, de una expr. adv., no de un vb.).

    Sinonimoak: iz.

        [bazkarietan eta afarietan hasieran zerbitzatzen diren jakiak]: pl.sarrerako pl.
        [izkirimiria]: g.e.erausi, esamesa, zeresan, zurrumurru, amen-omen Ipar., elepide Ipar., errankizun Ipar., erran-merran Ipar./Naf., ipuinberri g.e., iruzkin g.e., eleberri zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere pl.) entremeses [para picar]
    fr iz. (batez ere pl.) hors d’œuvres
    en iz. hors d’oeuvres, appetizers, aperitif
    port

    Ttap aldizkari multimedia digitalaren aurkezpenean, Eneko Atxa sukaldariaren taldeak prestatutako zizka-mizka bikainak dastatzeko aukera izan dugu

    zizka-mizka (Argazkia: Ttap aldizkaria)

     
  • Maite 11:52 pm on 2018/09/17 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zalgurdi 

    iz.  Pertsonak garraiatzeko ibilgailu gurpilduna, zaldi batek edo gehiagok tiratua. Ik. kotxe. Azkoititik Elgoibarrera zalgurdiz joan zen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zalgurdi, zalburdi (Bera), zalkurdi (A DBols), zalpurdi (V-gip ap. Elexp Berg), zaldiburdi, zaldigurdi.

    Coche de caballos; carro de caballos. “Zalkurdi, coche (neol.)” A DBols. Zalburdiak ere geldi-arazten omen zituan. Alz STFer 127n. Zalpurdi-leiotik begira. Ag Kr 204. Zalpurdi (coche) bat gelditu zan etxeko atarian. Urruz Zer 45. Ta eguno natxebillek / zaldi-gurdi ederran. Bera EEs 1915, 268 (267 zalburdi). Zalburdia artzen badu. Zink Crit 62. Joxe-Mariren zalburdia eramateko. Garit Usand 46. Azkoititik Elgoibarrera zalgurdiz (kotxe) joan al ziñan iñoiz, adiskide? NEtx EEs 1927, 7. Zaldigurdian zeuden andereak. AIr RIEV 1928, 607 (Ldi RIEV 1929, 211 zalgurdi; Or ib. 9 kotxe). Zalburdi baten jeurt egin neban, / lagun guztijak laga-ta. Enb 199. Jente arek ordura arte ezeban iñoz ikusi zaldi-burdijak eta idi-burdijak baño. Kk Ab II 122. Zalpurdiz bialdu eban etxera. Otx 170. Zalpurdi arin bat irten zan Dorronsoroko ataditik. TAg Uzt 148. Bere zalgurdi ta abereak zaintzen. JAIraz Joañixio 37. Zalpurdi batean zioan gizon bat. Zait Sof 79. Urre-jantzi ta zaldi-gurdiak utzita. SMitx Aranz 76. Zalgurdiarentzako bide kaxkarra baitzan etxerañokoa. Etxde JJ 277. Goizeko bederatzietako calèche edo zaldi-gurdia bear nuala. Anab Aprika 27. Sartu ziran zalgurdian. Ib. 27. Goiz-erdian errira zan, […] bidai-beribilla […], zaldi-burdien lenengo jarraitzaille ta ordeazkoa. Erkiag BatB 28. Zalpurdi bi agiri dira; ijito-semeen etxe ibiltariak. Ib. 117.

    zaldiburdi (V-gip ap. Elexp Berg). Tipo de carro usado para acarrear troncos, tirado por bueyes.

    Sinonimoak: iz.

        [kotxea]: diligentzia, gurdi, karroza, kotxe Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. coche (de caballos)
    fr iz. voiture, diligence
    en iz. coach, carriage
    port carruagem, carroça

    Zalgurdi batera salto batean sartu nintzen. [Hiltzaile baten aitormena, Joseph Roth / Matías Múgica (Igela, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zalgurdi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:33 pm on 2018/09/01 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zinausle 

    iz.  Gezurrez zin egiten duen edo zina hausten duen pertsona. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zinausle, sinausle.

    1. Hereje. v. SINISTE-HAUSLE. Hauen gain emaiten zituzten sinhauslen enganio erhoak ta gaxtakeriak. “Hérétiques”. Birjin 42. Kartagena ta Kuenkako ziñausle arazoetan epaikari izan ziran Kortazar ta Azkarate’tar Martin. GMant LEItz 57. Arrotz askotxo etorri oi dira, siñaus[l]e ta siñesgabeak ere bai. Eguzk RIEV 1927, 433. Kristau arrotzai gaizpidea eman eta siñausleai parregiñarazi dizaieketen gauza dalako. Ib. 433. Baltsakeriaren alde siñausle edo erejeak. Eguzk GizAuz 15. Siñausle guztiek azkenean, makurtu dira aragiaren oñetan. Karmengo Amaren Egutegia 1952, 23 (ap. DRA). Ziñausleak ezeztatzeko, batez ere Albitarren aurkako gurutzadatik landa, neurri gogorrak erabakiko dituzte Aita Santuek. Mde Pr 309. Gizon siñausleari buruz, ari bein edo birritan burubidea emon ondoren, baztartu egizu zugandik. Ker Tit 3, 10 (Lç, He, TB, Dv, Bibl heretiko, Ol targozale, IBe batasun-hausle). v. tbn. Eleiz Euzkadi 1911, 77 (ap. NeolAG).

    Apóstata. Luzetxo egingo litzaiket siñausle (apostata) oiei eleizak bere altzoan ostera artzeko ezarri ziyezten garbai-argiriyak […] edestutzea. EEs 1913, 179. Itz dagiana Bore’tar Katariñekin ezkondutako lekaide ziñausle bat dala jakitea ez du gutxitako izango. “Apóstata”. Zink Crit 72.

    2. (-nh- Dv -> A). Perjuro. Zin-ausle, azalez ekandu oneko ta izatez senidekeritsu ori. “Perjured”. Larrak EG 1958 (3-4), 316.

    Sinonimoak: iz.
    [zinausle] : traidore, hitz-jale (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zuz.) perjuro, -a
    fr iz. parjure [personne]
    en (que jura en falso) perjured adj
    port adj & m, ƒ perjuro(a)

    Astindu batek bultzatu ninduen aurrera: amorruak begiak lausotu zizkidan, sumin gorri batek gogo bizia piztu zidan zinausleari lepotik heltzeko, hain era doilorrean iruzur egin zion eta nire konfiantzari, nire sentimenduari, nire buru-eskaintzari.  [Hogeita lau ordu emakume baten bizitzan, Stefan Zweig (Edorta Matauko), Igela, 2007] (Egungo Testuen Corpusa)

    zinausle (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:04 pm on 2018/08/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zali 

    iz. Koilara handia; burruntzalia. Zilarrezko zali eder bat eskuan hartuta. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zali (V, G, AN, L, BN, Ae, R; Aq 444 (AN); -lh- VocBN, Dv, H, Mdg 145, Zam Voc), zalu (V-oroz), sali (AN-egüés-ilzarb-olza, S; -lh- SP), salhe (SP). Ref.: Bon-Ond 162; A (zalhi, zalhu); EI 141; Lh (salhi, zalhi); Iz Ulz.

    1. Cucharón; cuchara. “Cuillère de bois” SP. “Cucharón para escudillar el caldo” Aq 444. “Cuiller à pot” VocBN y Bon-Ond 162. “Cuiller à pot. Zalhi anciennement signifiait ‘cuiller'” Dv. “Zali es el cujar que hace el uso del cucharón en la mesa” Mdg 145. “Zalia ebilten digu zuku erkiteko (R-vid)” A. “Louche” Lh. “El cazo” Iz Ulz. Cf. txali. v. burduntzali. Zalia. Izt C 224 (en una lista de utensilios de pastor). Zalhitzat eta tresna egiteko ez du [akaziak] bertze zuhamu baten minik. Dv Lab 322. Ixurazu gainera bi zalhi edo kullera handi salda ogiaren trenpatzeko. ECocin 3. Zidarrezko zali eder bat eskuan artuta. A Latsibi 148. Sendagaia zali batian Pantxikari eskeñiaz. Alz Ram 69. Zalhiaz erakusten ziozkan kontra-esposak ederki aphainduak. Lf Murtuts 53. Zali, urtxillo ta labanak ez ziran denentzat irixten, baño gazteak zurezko zalikin naiko zuen. JAIraz Joañixio 156. Eskuetan zituen zur-zali ta talo erdikia. Ugarte Obaria 50. Metalezko zalia edo kutxara erabiltzen bazuten ere. Garm EskL I 80.

    “Dupin guzietako zalhia, touche à tout, brouillon, tracassier” Lh.

    “Salhi (S), […] écumoire” Lh.

    2. “Zali también se llama a la sartén pequeña que sirve para freír el aceite para el guiso de las comidas” Mdg 145.

    3. (BN, R-uzt; -lh- VocBN, Dv, H), sali. Ref.: A; A Apend. “Roue de moulin en bois que l’on fait tourner et qui met l’usine en action” VocBN. “Turbina, rueda que pone en movimiento un molino o fábrica” A. “Sali […]. Aquí se trata de instrumento de molino” HerVal voc. v. EIHERA-ZALDI. Sali berri bat. HerVal 174.

    4. “(R-vid) […]. Llamamos también zali a unos tumorcitos duros que salen en las manos” A.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [burruntzalia]: g.e.burruntzali, gahe Zub., nahasgarri g.e.
        [koilara]: koilara Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cucharón; cazo
    fr iz. louche, grande cuillère
    en iz. ladle
    port iz. concha

    Jimmy artzain baten bordara joan zen eta esnea ekarri zion zurezko zali batean eta, astiro-astiro, ilunabarrean mendiak makurtu zirenean, kolorea itzuli zitzaion masailetara… [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zali (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:52 pm on 2018/08/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zangarte 

    iz. g.er. Zangotraba. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zangarte (SP, Lar, H), zankarte (Lar, H), xankarte (S (Foix) ap. Lh).

    1. Zancadilla (sentidos prop. y fig.). “Jambette” SP. “Goazen borrokan, bainan zangarterik ez zilhegi” H. Baldin zuk etsai ageri direnen zangarteak, zelatak eta gaixtakeriak agertu, khendu eta desegin ezpazinitu. Mat 295. (Jesusen etsaiak) zangartea jarri naiean dabilzko erriko agintariaren eskuetan erori dedin. EgutAr 9-11-1957 (ap. DRA).

    2. (Arch ap. DRA), zankarte (-kh- S ap. Lrq). Entrepierna, espacio entre las piernas. “Iragan eraziren ditut zangartetik” Arch ms. (ap. DRA). “L’entre-jambes” Lrq. Cf. VocNav: “Al zancarte, a horcajadas sobre la espalda de otro (Roncal)”, y “zangarte, llaman así a una de las operaciones en el manejo de la laya, que consiste en apoyar el pie encima del hierro y cargar sobre él el peso del cuerpo, a fin de hundir las dos púas en la tierra (Añorbe)”. Trankoka zabiltzan, sotanak zangartetan harturik, kaputxak begitarteari beheiti. GH 1971, 157.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [zangotraba]: g.e.zangotraba
        [urrats handia]: istape Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. entrepierna, bragadura, horcajadura (2) iz. zancadilla (3) iz. zancada, paso largo
    fr (1) iz. entrejambe, entrecuisse (fam.) (2) iz. croc-en-jambe, croche-pied ; croche-patte (3) iz. enjambée
    en (1) iz. [hankarte] crotch (2) iz. trip
    port (1) entrepernas (2) rasteira (3) pernada ƒ, passo m largo

    Zangartea jarri nahian dabilkio.

    zangarte (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:14 pm on 2018/08/01 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziniko 

    iz. 1 iz. Antistenesek antzinako Grezian sorturiko filosofia-eskolako kidea. 2 adj. Ohiko moralaren edo jendetasunaren aurkako iritziak lotsarik edo begirunerik gabe adierazten dituena. Ez dakit txantxetan ala benetan ari den, baina, gezurretan zein egiatan, ziniko hutsa iruditu zait. 3 adj. Zinikoarena, zinikoari dagokiona; zinismoa adierazten duena. Irribarre zinikoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ziniko, zinik. Cínico. Zeinak millatan gaizkiago erratiekoak baitira San Hieronimok Efesakoak ganako epistolaren gainean izendatzen dituen zinikak baino. SP Phil 410. Pozoi aipua baitakar ziniko hark bere kantan. Mde Pr 179.

    Sinonimoak: adj.

    [ziniko] lotsagabe, faltsu, lotsabako, ahalkegabe. Ant. lotsati (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz./izond. (Fil.) cínico, -a (2) begiratu zinikoa: mirada cínica
    fr iz./izond. cynique
    en izond. cynical (2) iz. cynic
    port adj & m, ƒ cínico(a)

    Bere adierazpenek nazka ematen dute. Ziniko hutsa da!

    ziniko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:00 pm on 2018/07/20 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zapasta 

    iz. Zipriztina. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zapasta.

    1. “(Sal, S, R), salpicadura” A.

    2. “(Sal), onomat. de un líquido que se mueve en una vasija” A.

    3. zapasta. v. tzapast(a).

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. salpicadura, salpicón
    fr iz. éclaboussure
    en iz. (liquid stain) splash, splatter, spatter
    port iz. salpic0

    Margolana zapastez betea zegoen.

    zapasta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:52 pm on 2018/06/26 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zardai 

    iz. 1 iz. Haga, makila luzea. Zardai handiekin erasotzen diote gaztainari. 2 adj. Liraina. Bizpahiru metro gorako zuhaitz zardai bat. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [haga]: eskumakila, haga, makila, satai, zaharo, zigor, paldo Ipar., bastoi beh., bara zah., uhe Ipar. g.e., zarta Bizk. g.e.
    zardai izond.
        [liraina]: lerden, lirain, pertxenta, pinpirin, poxpolin, segail, zegazta, sona Bizk., zarden Bizk., sotil g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. pértiga para derribar castañas (2) izond. (batez ere Ipar.) esbelto, -a
    fr svelte, mince
    en slender, slim, svelte
    port adj esbelto(a)

    Bizpahiru metro gorako zuhaitz zardai bat. (Hiztegi Batua)

    zardai (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:10 pm on 2018/06/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarpaildu 

    ad. zarpaildu, zarpail/zarpaildu, zarpailtzen 1 da/du ad. Zarpail bihurtu. Gure osaba nola zarpaildu zaigun! Soinekoa zarpaildurik eta burua hautsez beterik zekarrela. 2 (Era burutua izenondo gisa). Jaka ilun zarpaildua eta gorbata beltz koipetua. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [zarpail bihurtu]: altsitu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. demacrar(se), consumir(se) (2) da/du ad. volverse grosero, -a, volverse zafio, -a (3) da/du ad. volverse andrajoso, -a
    fr (1) da/du ad. (s’)émacier (2) da/du ad. devenir grossier, -ère ; devenir loqueteux, -euse
    en (1) du ad. to become haggard (2) du ad. [zakartu] to become rude
    port (1) abater-se, consumir-se (2) tornar-se rude (3) tornar-se esfarrapado

    Zeharo zarpailduta zaude!  (Elhuyar Hiztegia)

    zarpaildu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:42 pm on 2018/06/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zintzurkoi 

    adj. Ipar. Sabelkoia. Igandea ostatuan iragaten duen gizon zintzurkoia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zintzurkoi (L, BN ap. A; Lar, Dv, H). Comilón, tragón. “Comedor” Lar. “Gourmand, adonné à la gourmandise” H. “Tragón, comilón” A. Horra gizon bat zintzurkoia eta arno edalea. HeH Lc 7, 34 (Lç gormant, He jankorrean dabillana, TB yale, Brunet, Leon jale, Dv ezin asezko gizon, Ol yatun, Ker jatun, Or, BiblE tripazai(n)). Zintzurkoien asetzen hari denak ahalkea arthikitzen dio bere aitari. Dv Prov 28, 7 (Ol zintzurkoi; Ker galdu, BiblE jende galdu). Horrela ditu etxekoak asaldatzen eta zorigaizten, bezperetara jarraiki behar orde igandea ostatuan iragaiten duen gizon zintzurkoiak. Arb Igand 132.

    Sinonimoak: izond. Ipar.

        [sabelkoia]: sabeltzain, tripazain, tripontzi, golos Ipar., sabelkoi jas., sabeldarraio g.e., gormant Ipar. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) glotón, -ona, comilón, -ona, tragón, -ona
    fr izond. gourmand, -e ; glouton, -onne
    en izond. greedy, glutton, big eater
    port izond. (Ipar.) glutão(ona), comilão(ona)

    Igandea jatetxean iragaten zuen gizon zintzurkoiak.

    zintzurkoi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:58 pm on 2018/06/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoro-haize 

    iz. Zoroaldia.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ZORO-HAIZE (V-gip; zoraize V-m). Ref.: Etxba Eib (zoro-aizia); Zubk Ond (zoraize); Elexp Berg (zoroaize). a) “Vena de hacer locuras. Zoro-aiziak emon detsa eta ez dago sosegauko dabenik” Etxba Eib. “Venada, locura pasajera” Zubk Ond. “Gaur kriston zoroaizia daukau ta Ondarruara goiaz” Elexp Berg. “Zoroaiziak emun zotsan da moja sartu zan” Ib. Zoro-aize larregi, negarra dator atzeti. (V-m). EZBB II 144.

    “Soró-aixia xakok, asomo de locura, principio” Iz ArOñ.

    b) “Zoroaize, bobo, imbécil” Asp Leiz2.

    c) “Gaur kriston zoroaizia dabill (hegoaizea dabilean zoroaizia dabilela esan ohi da)” Elexp Berg.

    Sinonimoak: iz.

        [eroaldia]: eroaldi, zoroaldi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. locura (pasajera), venada, período de locura
    fr iz. folie passagère
    en iz. bout of madness
    port  loucura (passageiroa)

    Zoro-haize larregi, negarra dator atzetik. (V-m). EZBB II 144.  (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    zoro-haize (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:21 pm on 2018/05/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zakurtu 

    iz. da/du ad. Maltzur edo maltzurrago bihurtu. (Harluxet Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zakurtu (B). Ref.: A; Izeta BHizt2.m”Hacerse malicioso” A. “Gure lagun oi zakurtu zaiku” Izeta BHizt2. Zakurra bein zakurtuez geroz. (Interpr?). FIr 159.

    Sinonimoak: iz.
    [zakurtu] : maltzurtu, txartu, gaiztu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es hacerse malicioso
    fr devenir sournois, -e
    en become malicious
    port become malicious

    “Hi zakurtu egin haiz”. [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zakurtu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:53 pm on 2018/05/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zapazto 

    adj.  Bizk. Pertsonez mintzatuz, narrasa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [narrasa]: lardats, narras, laski Bizk., saskil Bizk., tzirdil BN (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (B) dejado, -a, desaliñado, -a, descuidado, -a
    fr izond. sale, malpropre, négligent, -e
    en izond. careless; negligent; untidy; messy
    port izond. (B) desleixado, -a, desalinhado, -a

    Zapazto samarra da…

    zapazto (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:02 pm on 2018/05/05 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zorabiatu 

    ad. zorabiatu, zorabia, zorabiatzen da/du ad. Zorabioa izan edo eragin. Ik. nahigabea egin 3; nahigabea eman 2. Gorputzaren arintasunak burua ia zorabiatu arte astundu zion. Baina begira ondo burua zorabiatu eta erortzeko zer arriskutan zauden. Oi, argitasun zorigaiztokoa, zer itsuturik eta zorabiaturik garabiltzan! (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak:ad.

        [zorobilatu]: burua galdu, burua joan, burtzoratu Ipar., mareatu Heg., zorobilatu Zub., zorabildu g.e., desmaiatu Heg. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. marear(se); desmayar(se) (2) da/du ad. (hed.) atolondrar(se), aturdir(se), pasmar(se)
    fr (1) da/du ad. (s’)évanouir, tomber en défaillance (2) da/du ad. (hed.) (s’)éblouir, (s’)étourdir
    en (1) da/du ad. to faint, to black out, to pass out (2) da/du ad. to get dizzy/giddy
    port (1) enjoar; desmaiar (2) aturdir-se, atordoar-se

    Bere azken indarrak ihesi zihoazkiola sumatu, eta bere buruak lurra jo zuen, zorabiatu zenean. [Harry Potter eta sorgin harria, J.K. Rowling / Iñaki Mendiguren (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zorabiatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:29 pm on 2018/05/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zabaldi 

    iz. Eremu lau zabala. Ik. ordoki. Argentinako zabaldietan. Tarbeko zabaldia ixten duten mendiak. Crau lehorraren zabaldi izugarrian. Zabaldi harritsuen gainetik izar zegoen. Gari zabaldi horia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zabaldi, zabaldoi.

    1. Llanura. Tarbesko zabaldoia itxitzen duten mendietan. Goñi 21. Panpa-aldeko zabaldietan. Mok 5. Crau-ko zabaldi legor landugabe arrizu, neurribagea. Or Mi 100. Gari-zabaldi oria. Ib. 88. Zabaldian geldiunea edo esia izan dun ibaia ere, orrelaxe oldartzen da uaiztean maldarretatik amilka. TAg Uzt 8. Yoan nintzan nerau zabaldi-goraño. Zait Sof 194. Eguzkiak, dirdira irakiñaz, zabaldi ondarra kiskaltzen badu. EG 1950 (1), 24. Xaldizko batzu igorri zitun lau aldetara, mendi ta zabaldi guzia aztertzera. Eston Iz 173. Asten da bere kanta negartian zabaldi guztia intziriz beteaz. Ibiñ Virgil 117. Ameriketako zabaldi aietan. NEtx LBB 34. Arabako zabaldiek orpora utziaz. Ugarte Obaria 148. Bi gudaloste zirala elkarren aurka zetozenak eta zabaldi aren erdian elkar joko zutenak. Berron Kijote 195. Ni ere aspertzen ari naiz [Argentinako] zabaldi aundi auetan. TxGarm BordaB 155. “Llaneroen”, hango zabaldietako gizon-emakumeen, hizkera ikasi. MIH 362. En DFrec hay 2 ejs.

    (AN-gip ap. Garbiz Lezo 280). Explanada. Errekako ura alde batera botata, jendea ibiltzeko zabaldoi aundi bat antolatu zuten. Goñi 107. Eliz aurreko zabaldiraño. LMuj BideG 234.

    (Fig.). Itsasoko zabaldi eder eragiña. ‘La mer, belle plaine agitée’. Or Mi 149. Lizarrak eta saratsak ur-zabaldi inguruan. Ib. 119 (ref. a un lago). Arimen gurdia izar-zabaldietan barna leiaka zoaien zerurantza. ‘Plaines étoilées’. Ib. 99. Mugarik ez dun ur-zabaldi artan. TAg Uzt 214. Ur zabaldi, kresalezko zelai andi, itsaso arro, sendo, neurribagea. Erkiag Arran 84. Ama sabel-aundi, / arraiz ta urez izor, / gañean zabaldi, / sakonean malkor. NEtx LBB 350.

    2. Ensanche urbano. Bidea zabalagotuko balitz, uriko zabaldiari taju berriak eman omen ditzaizkiote. “Ensanche”. EAEg 1-3-1937, 1181.

    3. Claro, espacio despejado. Or dijoaz andra-gizonak sastrakako zabaldi batera beren artalde bat ikustera. “Clairière du maquis”. NEtx Antz 137.

    4. Región. Ez zeru-zabaldia negurtzean, ez izarren bidea aztertzean. “Sidereas plagas”. Or Aitork 104. Ez naiz ari zeruko zabaldiak edo izarren tartea neurtzen. Ib. 264.

    5. Espacio, cielo. Zabaldi barri leiarrez, / ego uts diran, elaiak. Gand Elorri 61. Arre-argia zabaldia. Ib. 60.

    Sinonimoak: iz.

        [eremu lau zabala]: lautada, zabalgune, zelaidi, ordoki Ipar., meseta Heg., ordeka Gip., zabaltoki Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. llanura, llanada, planicie
    fr iz. plaine, plateau
    en iz. plain
    port iz. planície, planura

    Han goitik, muino baten gainetik altxatzen ziren murru haien gainetik, mendi eta tontor urdin berdezko zabaldi bat ageri zen urrutian. [Gauza baten ametsa, Pier Paolo Pasolini / Josu Zabaleta (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zabaldi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:43 pm on 2018/05/01 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizipaza 

    iz. Eseak zeta gisa ebakitzea. Zizipaza handia dauka ume horrek. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [zizoa]: zizo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ceceo
    fr iz. zozotement
    en iz. lisp
    port iz. (Ling) ceceio

    Bulegariaren ahotik asots sail bat jalgi zen zizipaza. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizipaza (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:42 pm on 2018/04/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuzkidura 

    iz.  Hornidura. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    zuzkidura (Lar). “Proveimiento”, “provisión de mantenimientos” Lar. Urril eta Azaroillean egiten zan ikatz eta zukois zuzkidura olajaunaren basoetarik ekarrita. R. Murga EE 1895b, 517.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [hornidura]: ekipamendu, horni, hornidura, horniketa, hornikuntza, hornimendu, tresneria, hornizoin Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. suministro, abastecimiento, aprovisionamiento
    fr iz. provision, fourniture
    en iz. supply; provision
    port iz. fornecimento, abastecimento, provisão

    Jakintza berari begira, giza izaeraren zuzkidura bikaina eta berari hain gaizki egokitzen zaion bizitzaren laburtasuna hor ditugunez, giza arimaren geroko bizitzaren sineste doktrinalaren aldeko oinarri gogobetegarria aurki daiteke. [Arrazoimen hutsaren kritika, Immanuel Kant / Ibon Uribarri (Klasikoak, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zuzkidura (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:10 pm on 2018/03/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoldu 

    ad. zoldu, zoltzen da edo du ad. Bizk. Zornatu. Handitua zoldu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zoldu. v. zoritu.

    zori (AN-arce), zoldu (V-ger-m-gip, G-to, AN-ulz; Mg PAbVoc, Añ (V), Izt 70v), zoli (V-arrig-oroz, AN-arce), solitu, soldu (V-ger-arrig-gip; Mg PAbVoc, Zam Voc), zolitu (V-m; Izt 70v), soli (V-arrig). Ref.: A (zoldu, zolitu); EI 147; SM EiTec2 138; Etxba Eib y Elexp Berg (soldu). “Soldu o zoldu, madurarse la hinchazón” Mg PAbVoc. “Sazonarse, madurarse […] en los tumores” Añ. “Madurar”, “madurarse un tumor, zoldu, zolitu” Izt 70v. “Enconarse una herida” A. “Atzo eskuan sartu jatan burdiña txatala ezin neban atara ta gaur inguru guztian aragixa ziero zolduta daukat” SM EiTec2 138. “Enconarse, infectarse. Ozpelak soldu jataz aurtengo neguan” Etxba Eib. “Grano bat eldu eitten danian soldu esate jakok” Elexp Berg.  Barruko anditu onek solituak edo sornatuak birapoz bete beteak izaten dira. A Ezale 1897, 55a. Zauri geienak soldu jakazan. Echta Jos 344. Beti berri ta eze iduki zuan griña ona, txito azi, zearo anditu, beingoan zolitu, ezin geiagoan minberatu. Ag G 290.

    (Trans.). Hacer madurar. Horreki egin kataplazmak zohitzen dütü hanpiluk. Alth Bot 17.

    Ur-sugeak ikutu, aragia zolitu. (V-m). EZBB II 128.

    Sinonimoak: ad. Bizk.

    [zornatu]: zornatu, materiatu beh. (UZEI Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  da ad. [zauria] (B) enconarse, infectarse
    fr  da ad. (s’)infecter
    en  da ad. to fester, to get infected
    port da ad. inflamar-se, infeccionar-se.

    zoldu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:55 pm on 2018/02/11 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zientzialari 

    iz. Zientzian edo zientzietako batean aritzen den pertsona, zientzia-ikertzailea. Zientzialari gehienak, biologoak adibidez, behin ikerketa mota batean abiatuz gero, ez dira sekula aldaratzen aukeraturiko bidetik. (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. científico, -a [persona]
    fr iz. homme/femme de science ; scientifique
    en iz. scientist
    port iz. cientista mƒ

    Emakume eta neska zientzialarien nazioarteko egunean, emakume eta neska zientzialarien lana, ekarpenak eta presentzia aldarrikatu nahi dut. #EmakumeakZientzian

    zientzialari (Argazkia: zientziakaiera.eus)

     
  • Maite 9:20 pm on 2018/01/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zintzur 

    iz. Eztarria. Oilasko hezur bat zintzurrean gelditurik. Eginik urka-bilurra, tinkatuz hartan zintzurra, badoa beste mundura. Hartu zuen neskatxa zintzurretik eta itotzear ipini zuen. Zintzurra erlastu.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    zintzur (G, AN, L-ain, B, BN, S, R; Urt I 30, Lar, Añ, Dv, H; -nz- Volt 83, SP, Ht VocGr 283, Arch VocGr 204, VocBN, VocB), tzintzur (L, BN, Ae, S), zintzurri, tzintzurri (Sal, R-vid), tzuntzur (R-is-uzt; Gèze 334), txintxur (AN; Aq 605 (AN)), txintxurri (AN, R; Añ (AN), Mdg 163), txuntxur (R-uzt, S), zuntzur (L, BN, S; Lecl (-nz-), H), zuntxurri (Aq 5 (R)). Ref.: Bon-Ond 140; VocPir 244; A (txintxur, txintxurri, txuntxur, tzintzur, tzintzurri, tzuntzur, zintzur, zinzur, züntzür); A Apend (tzuntzur); Lh y Lrq (züntzür); ContR 522; Iz R 312; Gte Erd 15, 143, 172 y 310; Izeta BHizt2.
    1. Garganta. “Gorge, gosier” SP. “Zinzurrean iorik hil da, el est mort ayant en la gorge coupé” Ib. “Gargüero”, “garganta” y “esófago, tragadero” Lar. “Gaznate” y “tragadero” Añ. “Gorge, iztarri, tzüntzür” Gèze. “Zintzurraren hantura, enfluve de la gorge. […] Zintzurra urratzeko zorian egitea oihu, nigar, kantu, crier, pleurer, chanter, au risque de se déchirer la gorge” H. “Garganta” A. “Züntzürreko min (S): 1.º en gén.: mal de gorge; 2.º partic.: angine” Lh. “Etzit iragotzen zintzurretik betti (AN-gip), […], zintzurrari behera joan zait (BN-lab), zintzurra behera igorri zuen arnoa (BN-ciz), etzaut zintzurretik behera pasatzen (BN-arb)” Gte Erd 310. “Zintzurra erlastu zait (B, S), […] zintzurra erkastu zit (BN-arb), […] au eztarria dauket zintzurrin (AN-5vill), […] zintzurra itxia dut (G-nav), […] zintzurrian marranta dut (B), […] marrantua daukat zintzurra (AN-5vill), […] zintzurrean min düt (S), […], züntzürra karrakatu (S)” Ib. 172. “Zintzurra zukatia dut (BN-arb), zintzurra idortua daukat (AN-5vill), zintzürra idor düt (S)” Ib. 15. “Zintzurreko minez nago. […] Zintzur ona dauke” Izeta BHizt2. Cf. VocNav s.v. zinzurra, chinchur, chinchurri y chindurri. v. eztarri.

    Sinonimoak:
    [zintzur]eztarri (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. garganta
    fr iz. gorge, gosier
    en iz. [eztarria] throat
    port iz. garganta

    Pertsianapetik burua atera orduko akordatu da Maria Antonietari zintzurra moztu ziotenekoaz (Zaldi urdina, Miren Amuriza. Argazkia: rocky sun)

     
  • Maite 11:21 pm on 2018/01/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizt 

    onomat. Ziztaren edo higitze lasterraren onomatopeia. Zizt sartzen da sasiaren azpian. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    zizt (AN, BN, S, R-uzt ap. A), zist, sist (L, BN, S ap. Lh; H, A Apend).

    1. (Onomat. de punzada, pinchazo, picadura). “Coup de pointe aiguë, entrant sans éffort en un corps. Sartu zion nabala […] sist” H. “Onomat. de una incisión, punzada, sajadura. Itze bat sartu zait zizt, un clavo se me ha metido, zizt” A. “Onomat. marquant la piqûre, la morsure subite, la coupure” Lh. Hasten dire goizetik / gure sorginak, / debruz eginak, / sist handik, sast hemendik. / Zer listafinak, / laphar, ausinak! Zby RIEV 1909, 106. Eta sist, mokoarekin, / eta zart, aztaparrekin. Ox 106. Pot bat edo bi / sist edozoini, / asea nun ni. Ib. 118 (en boca de una mosca). Asi ziran [egaztijak] mokoka-mokoka askakuari, sist, atzekatxu lenengotan; sast, urrengotan ez ain kezkatsu. Otx 155.

    “Egiara fuera ta gezurra zist, egiara kanpo ta gezurra barne (Sal), la verdad fuera, la mentira dentro” A (s.v. hegiara).

    2. (Onomat. de acción rápida y repentina). “Exprimant un mouvement rapide, instantané. Ioan zen, ethorri zen, agertu zen, estali zen […] sist” H (s.v. xixt). Asmo berriko bide bat ikusi omen zuen, kaletik mendirakoa. Zearka ibili gabe zuzen-zuzen joaten omen dira betik gora, zzzzzzzzist! “Aitaren” egin-orduko. A Ardi 39. Goitik beera ta beetik gora dabilen burnizko soka lodiari lotuta zzzzzist! Ib. 39. Besua altxatü zian bonteko izerdiaren txukatzeko, eta zist! khüia ezkapi zeion dürdüllaxka (en roulant). D. Béhéty GH 1927, 434. Lehenbiziko berhorat heltzean, nahi bazuen eta ez, sist sartzen da sasiaren azpian. Barb Leg 141. Lagunetarik batto sist sartzen zaio aldera. Ib. 144.

    Sinonimoak:
    [zizt]sast (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es onom. onomatopeya del pinchazo; onomatopeya del movimiento rápido
    fr onomatopée de la piqûre; onomatopée de mouvement rapide
    en onomatopoeia of the prick; onomatopoeia of rapid movement
    port onomatopéia do pinto; onomatopeia de movimento rápido

    Zizt sartzen da sasiaren azpian. (Hiztegi Batua)

    zizt (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:43 pm on 2018/01/17 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoperna 

    iz. Ipar. Uholdea; uholdeak eragiten dituen ekaitza. Bekatu lotsagarrienek, zoperna batek bezala, estalia daukate lur guztia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zoperna (-ph- BN-ad ap. A; Dv, H), zoberna (H), zoberra (H), zuperna (L, B ap. A; Lar, Lh), zuperra (H), soberna (BN ap. A; SP, H), soperna (SP, Lh), superna (-ph- H). Etim. De lat. (aqua) superna.

    Inundación, riada (tbn. sentido fig.); temporal que causa inundaciones. “Débordement d’eau” SP. “Borrasca, […] zuperna” Lar. “Temporal”, “torrente” A. “Zuperna, [..] pluie torrentielle” Lh. vEys (de quien pasa a Lhande), sin duda por errata, da soberra y soperra, citando a SP como fuente, aunque en éste sólo se lee soberna y soperna.

    Eta soberná ethorririk, flubioak erezarri ukhan drauka etxe hari. “Une ravine d’eaux”. Lç Lc 6, 48. Ozpinaren eta zupernaren periletik begira. Harb 361. Xori baten hegal kolpeak, arribera baten goaiak edo superna biolentak abisatzen zaituztela, behiñtzat zure bizia are lausterrago dohala. He Gudu 140. Zeruko ur guziek gaindi egin zuten, eta hedatu ziren, soperna batzuen pare, lurraren gainean. Lg I 30. Bekhatu lotsagarrienek, zopherna batek bezala, estalia daukatela lur guzia. Dh 96. O zer madarizionezko zopherna isurtzen duen Jainko guziz botheretsuaren hitz horrek arima dohakabe hartarat! Ib. 152. Eta erori izan da uria, eta ethorri izan dira zophernak. HeH Mt 7, 25 (Lç ur sobernák; He, Ur ibaiak, TB erauntsiko errekak, Dv uharrak, Leon urak, IBk, IBe uholdeak). Europan ez da amesten ere nolakoak diren uholde horiek. Zoperna edo kalrna batzu dira izigarriak. Prop 1880b, 378. Sopernak? au baa!… Gu, lau astronomo gira…. eta badakigu bi ilabetez ez duela euri xortik eginen. GH 1971, 312.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [uholdea]: uholde, uraldi, pesia Ipar., uralde Ipar., ufal Bizk., uriola Bizk., dilubio zah., tulubio Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) lluvia torrencial, inundación
    fr iz. inondation, crue
    en iz. flood
    port iz. inundação, alagamento

    Osaba artzainari entzuna diot erraten:“ Hemen luzatzen baldin badu denbora iluna eta zerua goibel, kasu nonbait ekaitz edo zoperna beldurgarri bat gertatuko da.”  (Herria, 2005-09-22)

    zoperna (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:54 pm on 2017/12/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zigorrada 

    iz. Zigor kolpea; zigorraldia. Egunero ehun zigorrada bizkarrean hartuta. Inor hiltzen duenak auzitegiaren zigorrada merezi du. || Irud. Heriotzaren zigorradak betiko hondatzen dituen arte. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    1. zigor, zigorraldi, zehaldi, gaztigu, zigor.
    2. zartada, makilada, kankarreko, kolpaldi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. azote, zurra, golpe; castigo
    fr iz. coup (de fouet), raclée
    en iz. lashing, whipping; lash
    port iz. açoite, chicotada, surra, golpe; castigo

    Egunero ehun zigorrada bizkarrean hartuta. (Hiztegi Batua)

    zigorrada (Argazkia: jacksonfreepress.com)

     
  • Maite 10:31 pm on 2017/11/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zatar 

    iz. 1 iz. Ehun zati zahar eta urratua. Ik. trapu. Pobretxo arlote, zatarrez jantzi edo estaliak. Zatar-biltzailea. 2 iz. Garbitzeko edo xukatzeko erabiltzen den oihal zatia. Sukaldeko zatarra eskuetan hartuta. || adj. Heg. Itsusia. Ez nauzu horren zatarra, izan arren begibakarra. Hitz zatar, lotsagarri eta arimaren galgarriak. Lanik zatarrena ere alferkeriaren aldean atsegina da. zatar-ipurdi adj. Lgart. Oso itsusia. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

       iz.  [trapua]: trapu
       izond. Heg.  [itsusia]: itsusi, sastar, ezain Bizk., motz Bizk., zantar Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. andrajo, harapo, estraza; [garbiketarako erabiltzen den oihal-zatia] trapo (2) iz. haillon, guenille, chiffon || (1) izond. (Heg.) feo, -a, desagradable (2) izond. (Heg.) asqueroso, -a, cochino, -a, sucio, -a
    fr iz. haillon, guenille, chiffon || (1) izond. laid, -e (2) izond. affreux, -euse ; sale
    en iz. rag || (1) izond. ugly, unpleasant (2) izond. [zikin] disgusting; filthy
    port farrapo || (1) feio(a), desagradável (2) asqueroso(a), nojento(a)

    Eta hala, gosetuak asetua salatzen duen bezala salatzen du zerrendakoak zerrendagilea. Hau esan eta gero, ez da faltako dioenik, nahi dudana, baina Eibarrek mortal zatarra izaten segitzen duela. [Apoaren edertasuna, Iñigo Aranbarri (Berria.eus, 2017-11-19)]

    zatar (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:44 pm on 2017/11/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizare 

    iz. 1 iz. Eraztun modukoez osaturiko gorputz luzanga duen animalia txikia, berez lurpean bizi dena (Lumbricus terrestris). Zeren bekatari gaixo eta lurreko zizare baizik ez baikara. Zizareak jaten dituzten txoriak. 2 iz. Gizakiaren eta beste zenbait animaliaren hesteetan bizkarroi bizi den zizare mota (Enterobius vermicularis). Ik. bizio2. Sabeletik min duten ordutik, uste dute beti zizareak dituztela. 3 iz. Harra. Laster zizareen janari bihurtuko naiz. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [zizare 1] : zizare

    [zizare 1] : bizio

    [zizare 1] : har

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) lombriz, gusano

    fr iz. ver de terre, lombric

    en iz. worm

    port iz. lombriga, verme

    Begiratu eta zizare moduko batzuk ikusi nituen, lur pusketa batean bihurrituta. [Zertaz ari garen maitasunaz ari garenean, Raymond Carver / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizare (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:37 pm on 2017/11/09 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaintiratu 

    iz. Gihar, zain edo giltzadura bat bortxaz eta bat-batean bihurritzea edo lasaitzea. Zaintiratua sendatu zaizula ikusten dut. Zaintiratua izan dut ezkerreko hankan.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zaintiratu (G), zantiratu (V), santiretu (V-ger). Ref.: A (zaintiratu, zantiratu); Etxba Eib (zan-tiratua); JMB At (santiretu); Elexp Berg (zantiratu); Gte Erd 303.

    1. (Sust.). “Esguince, torcedura o distensión violenta de una coyuntura o de un músculo” A. “Relajamiento de un tendón” Etxba Eib. “Zaintiratua izan dut (G-azp) (esguince)” Gte Erd 303. “Ibilli ezindda nago ezkerreko ankan zantiratua daukat eta” Elexp Berg. Eskuiko ankean zaintiratua det. Mediku gazteak gomazko galtzerdiaz ibiltzeko agindu zidan. Lab EEguna 73. Oso arin dabil Doña Maria, zain-tiratua sendatu zaiola ikusten det. Ib. 116. Zantiratua osatzeko, zanbedar orri bat ipinten da bere ganean (V). “Para curar la luxación”. A EY IV 262. Andik dator berria: zain tiratua izan zuala. Lab Jok 20. Biurrikada bat, golperen bat, zain tiraturen bat. Ostolaiz 106.

    zantiratu (A), saintiretu (V-ger), santiratu (V-arr), santiretu (V-ger). Ref.: AIr CEEN 1971, 92; JMB At (santiretu); DRA (santiratu). “Zantiratu, zan urratu, zana bere lekuan sartu, esguince, vena rota, métase en su lugar” A (fórmula de curanderos).

    Iguin diat zaintiratua, gogoratu zitzaion. Gorputzaren belzkeri bat duk. ‘Calambre’. AGoen Agurea 59.

    (Fig.). Israel eta arabetarrek dauzkaten zaintiratu ta arazoak zuzentzeko. Agur 4-11-1972 (ap. DRA).

    2. (Vb.). Sokalaren tiraka sendo, etengabea, sentitu zezakean ta ezkerra zaintiratuta zeukan. ‘Sentía calambre’. AGoen Agurea 55.

    Sinonimoak: iz.

        [bihurdura]: bihurritu, tortsio, zainbihurtu, behardura Ipar., bihurdura Ipar., zainartatu Ipar., bihurri g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. esguince; torcedura; distorsión (2) iz. (Med.) tirón muscular; distensión muscular
    fr iz. (Med.) entorse ; foulure ; luxation
    en iz. (Med.) sprain
    port  entorse

    Zaintiratua izan dut ezkerreko hankan.  (Hiztegi Batua)

    zaintiratu (Irudia: fisioterapia-online.com)

     
  • Maite 11:50 pm on 2017/10/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerbaixka 

    izord. Adkor. Zerbait. Bakoitzak ekarri zuen zerbaixka, jateko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zerbaixka, zerbaitxka, zerbaiska, zerbeixka (BN-arb ap. Gte Erd 306).

    (Dim. de zerbait). “Zerbeixka diru altxatu du (BN-arb)” Gte Erd 307 (junto a poxi, pixkat, pixkot, etc., de otras zonas). v. zertxobait. Herriko etxeko-andere guziek zerbaixka ekartzen zuten aste guziez present, nork ogi, nork arto. Lf Murtuts 4. Merexi zuen zerbaixka, bainan ez naski hoinbertzetarainokorik. Herr 5-11-1959, 4. Ontasun arau beharko da, zuzen den bezala, zerbaitxka pagatu. Herr 14-4-1960. 1. Eta kantatze-sari / larga zerbeixka guri. Santa Agata kantu xaharra. GH 1972, 380 (ap. DRA).

    (Con vb.). Batez ere haren hiztegia zerbaiska gehitu eta emendatu ondoan. Mde Pr 205.

    Sinonimoak: izord.
    [zerbaixka] : zerbaitxo, zer edo zertxo, gauzatxoren bat (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es un poquito, algo
    fr un petit peu
    en a little bit
    port um pouco

    Bakoitzak ekarri zuen zerbaixka, jateko. (Hiztegi Batua)

    zerbaixka (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:50 pm on 2017/10/06 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziurgabetasun 

    iz. Ziurtasunik eza, ziurra ez denaren nolakotasuna. Etorkizunari buruz zalantza da nagusi: Keynes ekonomialariaren hitzak erabiliz, ziurgabetasuna. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [ziurgabetasun] : zalantza, ezbai. ziurtasun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. incertidumbre
    fr iz. incertitude
    en iz.uncertainty
    port iz. incerteza

    Etorkizunari buruz zalantza da nagusi: Keynes ekonomialariaren hitzak erabiliz, ziurgabetasuna. (Hiztegi Batua)

    ziurgabetasun (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:53 pm on 2017/09/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zeharrargitsu 

    izond. Argiari bere baitatik iragaten uzten dion baina beste aldeko irudiak lausoturik agertarazten dituen gorputza. (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es translúcido, -a
    fr  translucide [trãslysid], pellucide [pelysid]
    en translucent, semitransparent
    port translúcido, -a

    Gainontzeko langileak – beste idazkari moduko bat eta bulego-burua, biak gizonezkoak, noski – kristal zeharrargitsuz osatutako horma batzuek babesten zituzten, bulego-hondoan, eta ez ziren beti egoten han, gainera.  [Gezurrak, gezurrak, gezurrak, Iban Zaldua (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zeharrargitsu (Argazkia: vidrieriamasterglass.com)

     
  • Maite 10:10 pm on 2017/08/07 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zelanbait 

    adb. Bizk. Nolabait. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zelanbait (Vc ap. A; Añ (V), Izt), zelanbaist (Mic (s-) -> A; Añ (V), Izt 33v).

    De alguna manera. “Según” Mic 9r. “(De alguna) manera” Añ. Ez dinot dongarorik zure biargintzia gaiti: gizon biarrak zaree zelan bait: bizarra kendu baga ezin egon geindez. Mg PAb 49. Beste tratubetako uts egitiak zelanbait erremedijau oi dira. Baina ezkontzako uts egitia nekez. fB Ic III 357. Yesukristoren nekeak zelanbait gogotan erabili ezkero. Añ EL2 223. Zelan bait egin eban nekezka bazan bere / bide laburra, baña arentzat luzea. AB AmaE 390. Euskaldun guztion anaitasuna zelanbait erakustearren, ezarri gura izan dot zure izen entzutetsua ene irakurgaitxu onen leku agirienean. A BeinB 36. Iagi nintzan zelanbait […] da pixkaka-pixkaka asi nintzan errekan bera. Ag AL 145. Biotza zelanbait zauritu badeuskue. Ib. 49. Bere bizitzea arriskuan iminten dabenak, edo zelanbait bere osasunari kalte egiten deutsanak. Itz Azald 100. Ondatu bear eben urez beteta, zelanbait ataraten ezpazan. Echta Jos 203. Atsakabia zelanbait arinduteko. Kk Ab I 117. Gastuak zelanbait ordeztuteko. ForuAB 109. Gurasoak euren bizia zelanbaist seme-alabetan luzatzen dabe. Eguzk GizAuz 94. Baiña aren asmoa zelanbait egiztau egin zan. Erkiag BatB 44. Zeru-dirdira zelanbait dastaturik, ez du bizi nai geiago. Onaind in Gazt MusIx 150. Bearrezkoa eukan / ardoaz ordaintzen, / eta alan ginean / zelanbait mozkortzen. Ayesta 19. v. tbn. Enb 149. Eguzk GizAuz 151. Osk Kurl 208.

    Así así, no demasiado bien. Urtian bein edo birritan ta orduban zelanbait baño ez kopeseetia. fB Olg 53.

    Sinonimoak: adlag. Bizk.

        [nolabait]: inondik inora, nolabait, nolazpait, aldez edo moldez jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (B) de algún modo, de cierta manera; de una u otra manera; en cierto modo
    fr adb. de n’importe quelle manière
    en adb. somehow
    port adb. de certa forma

    Baiona Ttipitik ibili nintzen lehengoan, eta zelanbait eutsi egin diotela begitandu zitzaidan; ziurrenen, bertakoren batekin solas eginez gero, esango dit hagitz aldatu dela.  [Benekotasuna, Goizalde Landabaso (Berria.eus, 2017-07-25 )]

    zelanbait (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:34 pm on 2017/06/26 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziztako 

    iz.  Ipar. eta Naf. Ziztatzea, zizta. Orratz puntaren ziztakoa. Zulatu zion bihotza hiru ganibet ziztakoz. Ziztako ederra egin zidan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ziztako, sistako (AN, L ap. A; Dv, H (s.v. sastakoa), Lh), zistako (Lar, H), zizteko (B ap. Izeta BHizt2).

    1. Punzada, pinchazo; puyazo (sdos. prop. y fig.). “1.º piqûre; 2.º coup de pointe; 3.º trouée” Lh. “Pinchazo. Zizteko ederra in zatan” Izeta BHizt2. Zilhatu zion Absaloni bihotza hirur daga ziztakoz. Lg I 316. Zénbat amargúra, erremordimentu, inzitázio ta zistáko bekála biotzéra. LE Urt ms. 73v. Sobra aldis erórtzén, / ta jaikitzekotán / niórk ez laguntzen, / bai ronka ta zistakotán! LE Kop 44 (cf. ZIZTAKOAN). Zer ozka rabiosoak ta zistakoak! (311). LE-Ir (sg. el ed. se ref. a una serpiente que ataca a un hombre). Laster zillatua / sistako zenbaitez senti du larrua. Gy 8. Ez dela saritzat deusik / ukhaldi, sistako nasaienak baizik. Ib. 262. Beren harmekin izartu ditut, batzuetan hirriz eta bertzetan hitz gordinekin. Sistakoak mingarri atzeman detzakete. Hb Egia 153. Emaiten zaiote zenbet iskilinba sistako. ECocin 48. Ostiko edo sistako emaitearekin, tu egitea begietara, zer ditake handiagorik? HU Zez 180. Ez othe da goiz edo berant kaniet sistako baten ematerat lerratuko! Dih MarH 302 (ap. DRA, s.v. xixtaka). Orratz punttaren sistakoa. Barb Sup 109. Bortz egia jali zituen phedeikariak, eta sistako onik eman, […] harro-aldi baten beharretan zitezkeneri. Ib. 5s. Jesuisten erakaspenari edo sinesteer berer sistako baten emaitera loake segur bere mihi ozpinduaz (bihotzean min egiten duten, eta sekula nehori-buruz igortzeko ez litazken sistako hetarik). JE Ber 71. Piko eta sistakoak otoitz batez sendatzen zituen! Zerb Azk 90. Uts au egotsi zion eletzar zorrotz onekin: “ordia”. Ziztako orrekin […]. Or Aitork 227. Ziztakoz biotza minduko dizut. EG 1956 (9-10), 48. Biltzen zituen ba akilu-kaska eta ziztako on batzu, ez baitzuen itzaina enganatzen. Larz GH 1959, 90. Kupidoren ziztakoak asi zitzaizkien sartzen. Ataño MLanak 13.

    Inyección. Sendagai mikatzak arrerazten dizkio, ala ere, ta ziztako mingarriak ere bai. Agur 27-10-1973, 1.

    2. “Sistako (Lc), instante. Sistako batez banoa (Lc), voy de una zancada” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

        [ziztatzea]: zizta, ziztada Heg.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Ipar.) pinchazo, punzada, punción
    fr piqûre, ponction
    en puncture, prick
    port espetada, pontada, punção

    Zulatu zion bihotza hiru ganibet ziztakoz(Hiztegi Batua)

    ziztako (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 11:33 pm on 2017/06/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziplo 

    adb. Bat-batean. Bertantxe ziplo hilda geratu zen. Gogoangarria izan zen gelara etorri eta infernurik ez zela, ziplo, bota zigun eguna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 ziplo (G-goi ap. A).

    De repente. “De repente. Ziplo il da geratu zan, quedó muerto al instante” A. Alako baten lotsagalduko bat pandero-soñuz dantza lotuan egin naita asi zan; baita laster, bertantxe ziplo ilda geratu be. Karmengo Amaren Egutegia 1952, 115. Alkarrizketa eten dut ziplo, tximistak jota bezela. Txill Let 33. Besarkatu egin nau orduan, eromodun, bere indar guziakin, tiro batek ziplo zauritu bai luan. Ib. 91. Ximonek, soldaduzka urteak urreratu zitzaizkionean, aitari, ziplo, esan zion […]. NEtx LBB 124.

    (Voz que expresa que algo se ha terminado). Expresión “(AN-araq), expresión que denota terminar con todo en la comida o bebida” Satr VocP. Ordu biak inguru ortan asita, eguna argitzerako ziplo meta-belarra. Ataño TxanKan 186s.

    xiplo. Pili aitaren alaba izango dek. Ta zer? Izan dedilla nai badu. Baiña i, Ximon, eta ori ire amak ongi zekik zer esaten duan, i ez aiz berarena. Xiplo!!! NEtx LBB 126.

    2 ziplo.

    Provocación. v. 1 zipo, 1 zipla. Juan Jose Udarregi, / mutill eder ori / zer ote da ari? / ziplua ugari, / zer biar dit neri? AzpPr 81.

    Sinonimoak: adond.

        [bat-batean]: bat-batean, bat-batera, behingo batean, behingoan, berehalako batean, bertan behera, bertatik, kolpe batean, kolpe batez, kolpetik, banpez Ipar., betan Ipar., bet-betan Ipar., kolpez Ipar., sastakoan Ipar., tanpez Ipar., tipuski Ipar., tipustapastean Ipar., tupustean Ipar., zank Ipar., zankez Ipar., bat-batez g.e., behingo g.e., sost g.e., sostean g.e., supituan zah., derrepente Heg. beh., derrepentean Heg. beh., bertarik Ipar. g.e., tipustapan Ipar. g.e., hotsean Bizk. g.e., supituki Ipar. zah., frixtan Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. de repente, súbitamente, al punto
    fr adb. soudain, d’un coup
    en adb. suddenly, all of a sudden
    port adb. de repente, subitamente

    Trenbidean argi gorri bat ziplo berde bihurtu zen. [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ziplo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2017/05/29 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zalagarda 

    iz. Amarrua, engainua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zalagarda (AN-5vill ap. A; Lar, Hb ap. Lh, H), zalagarde (Lar ->H).

    1.Zalagarda, emboscada” Lar. “Engaño” A. Cf. A la zalagarda, / zalagarda mala, versos castellanos del cantar de Sandailia, en los que Isasti entendió equivocadamente el término como nombre propio (TAV 3.1.10).

    2. (B ap. Izeta BHizt2; Lar). Alboroto, desorden, jaleo. “Zalagarda, alboroto, tumulto fingido” Lar. “Emen bada sekuleko zalagarda” Izeta BHizt2. v. zalarda. Egun oetako zalagardak, bekaturako bide eta perillak utziko ez dituztenak. AA III 211. Iñuteriko eta beste denboretako zalagardak. Ib. 517.

    “(G-to), revolución, motín” A. Ekaitza geiagotzen dala, zalagarda zurgu gora dijuala dakuszunean. “El motín”. Zink Crit 44.

    3. zalarda (AN-larr ap. Asp Leiz2). “Revoltijo de cosas […]. Ure ango zalarda!” Asp Leiz2.

    4. zalarda. “Trabajo mal terminado” Asp Leiz2.

    Sinonimoak: iz.
    [iruzurra] : amarru, engainu, amarrukeria, iruzurkeria, iruzur

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es engaño, trampa
    fr tromperie
    en trick, ruse, machination
    port engano

    Dena zalagarda handi bat da.

    zalagarda (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

     
  • Maite 7:08 pm on 2017/05/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziberespazio 

    iz. Internetek eta ordenagailu-sareek osatutako alegiazko lekua.  (Euskalterm Hiztegi Terminologikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ciberespacio
    fr cyberespace
    en cyberspace
    port ciberespaço

    Botxotik ziberespaziora blogak 10 urte bete ditu gaur. Zorionak, Iñaki!

    ziberespazio (Argazkia: Botxotik ziberespaziora, José Alberto Ubiernaren oparia)

    Save

    Save

    Save

     
    • Iñaki Murua 7:18 pm on 2017/05/15 Permalink

      Eskerrik asko, Maite.

      Portzierto, argazkia blogean badago ere, José Alberto Ubierna lehengusuaren oparia da.

    • Maite 10:36 pm on 2017/05/16 Permalink

      Opari polita! Aldatu dut. 🙂

  • Maite 9:54 pm on 2017/05/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zibereraso 

    iz. Internet bidez egiten den erasoa.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ciberataque
    fr cyberattaque
    en cyber-attack, cyber attack
    port ciberataque

    Zibereraso masibo bat egon da gaur.

    zibereraso (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:28 pm on 2017/04/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zipla 

    iz. zipla. Zirikada, esaldi mingarria. (Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ziplada (V-arr-oroz-och-gip, G ap. A), ziplado. Provocación, pulla. “Indirecta, pulla” A. v. 1 zipla. Zer esan nai deustazun zipladokaz niri, / gura legez igarri ezin deutsut zuri. AB AmaE 253. Matxinbentako apaiz gazte aien zipladaz lekaimeak mindu etzitezen erabez (bildurrez). A Ardi 83.

    Sinonimoak: iz.

        [zirikada]: ziri, zirikaldi, ziriketa, eztenkada Heg., zirikada Heg., zirika g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pulla, alusión picante o indirecta mordaz
    fr pulha
    en nasty comment, cutting remark
    port pulha

    -Bale, ondo da, jaso dut ziplada… badakit niri tokatzen zitzaidala arropa garbitzea! Baina ez daukazu zeharkakeriekin ibili beharrik! Esan! Esan eta kito!  [Zipladak!, Xegun.eus]

    zipla (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:19 pm on 2017/04/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirri-zarra 

    i. 1 onomat. Igurztearen, karrakatzearen eta kideko hotsen onomatopeia. Bizar labana zorrozten ari da zirri-zarra Nikolas. Hemen jan eta jan, eta han zirri-zarra jezten esne guztia. Euriaren zirri-zarra bizia. 2 adb. Zirriborroak eginez. Azken mementoan zirri-zarra eginiko lerroetan.(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zirri-zarra.

    1. Rodando, arrastrándose. Cf. VocNav: “Zirri-zarra, brusca, torpemente, salga lo que saliere (Pamplona, Cuenca, Montaña, Tierra Estella)”. Ez da orai muthil sehi bat, Amikuze huntan, bizikletarik gabe. Bide guziak badauzkate zirri-zarra, alde guziak hartuz… Bethi aintzina, eskuin, esker, konerka, okherren gisa. Eskual 18-7-1913 (ap. DRA).

    2. Emborronando, garabateando. “(Hb), en griffonnant” Lh. Cf. zirri-marra. Mirikuak berehala kondenatu zuen: “Ez dugu deus egitekorik, zure testamentua baizik”. Hasi zen zirrizarra. Egunaria (ap. DRA, que no da más ref.). Segurki salatu ere ginion Gerard-i, erremesiatzeko azken mementoan zirri-zarra egin lerroetan. Herr “Jainkoa Sotoetan”, folletón 74 (ap. DRA).

    3. (Onomat. del acto de ordeñar). v. infra ZIRRI ETA ZARRA. Emen jan ta jan ta an zirri-zarra / erasten esne guztia. Enb 66.

    4. (Onomat. de raspar, frotar). Arraitzen zirri-zarra gozoa… eta gurdien juin-juin luzea… Eston Iz 5. Bizar-nabalaren xorroxten ari da zirri-zarra Mikolas, Zur-zurigarai ilemoztegian sartzean. Zerb GH 1971, 225 (ap. DRA). Azkurea egiñaz / negok zirri-zarra. Zendoia 87.

    5. (Sust.). Ruido de respiración dificultosa. “Petxuen zirri-zarrie dauke katarruekiñ” (G-azp).

     

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. frotando, raspando
    fr adb. frottement, grattage
    en adb. rubbing, scraping
    port adb. esfregando, raspagem

    Azken mementoan zirri-zarra eginiko lerroetan. (Hiztegi Batua)

    zirri-zarra (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:09 pm on 2017/03/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarakar 

    iz. Larruazalean, zauriak edo urratuak lehortzean, sortzen den gainalde gogortua. Ur irakinak zaurtu lekuan zarakarra egin zait. Nire bihotzeko zauriak zarakarrak dauzka gordeak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zarakar. v. zaragar. zaragar (V-ger, AN, L-sar ap. A; Volt 82, Urt II 289, Lar, Dv, H), saragar (SP).

    1. Sarna; tiña de los animales. Ardien zaragarra khentzeko erremedioa. Mong 595. Idiari zaragarra khentzeko. Ib. 595. Zaragarrarik izaitetik [debekatu]. Ib. 593. Hatz handiaren edo zaragarraren sendatzekotzat. He Phil 326 (SP 324 hatz). Zaragarraren kontra. Hb Esk 231. Zaragarra, ezkabia eta bertze gaitz asko. Dv Dial 36 (It atz, Ur sarna, Ip hazteria). Baldin bethiko zaragarra, negal bizia gorputzean edo sabel ttipia eroria baditu. Dv Lev 21, 20 (Ur atz; Ol zaragardun). Zaragarra edo hazteria. Prop 1891, 212. Nik hazteria, hik mukua, horrek zaragarra. Barb Leg 144. Athera zen jan beharrez, / hamikatua, nigarrez, / estalia zaragarrez, / lakhastaz eta zakharrez. Zby RIEV 1909, 104. Yaubek Aijitoko zornazorroz, zaragarrez ta azkalez yoko zaitu. Ol Deut 28, 27 (Dv zaragar; Ker azteri, BiblE sarna). Zaragar nazkagarriak ardiak ioten ditu. “Scabies”. Ibiñ Virgil 103. “Zaragarra bezain gaixtoa, méchant comme la gale” H.

    2. zarakar (AN, G ap. A; Aq 673 (G, AN)). “Costra” Aq.

    Sinonimoak: iz.

        [larruazaleko gainalde gogortua]: zakar (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Med.) costra, postilla (2) iz. (hed.) costra, roña
    fr iz. (Med.) croûte
    en iz. scab
    port (1) iz. (Med.) crosta, casca

    Nire bihotzeko zauriak zarakarrak dauzka gordeak. (Hiztegi Batua)

    zarakar (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:13 pm on 2017/03/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zamaketari 

    iz. Zamak garraiatuz bizibidea ateratzen duen langilea. Portuko zamaketariak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Cargador. Baionan zamaketari bizi den Arrosako gizon bat. Herr 27-6-1961 (ap. DRA). Baiona bazter horietako judu, mariñel ala geltokiko zamaketari batzu. Larre ArtzainE 267.

    Sinonimoak: iz.

        [zamak garraiatuz bizibidea ateratzen duena]: soinkari, lepakari g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cargador, -a, carguero, -a; descargador, -a
    fr iz. débardeur, docker ; chargeur, -euse
    en iz. [pertsona] loader; [portuan] docker, stevedore
    port iz. carregador, -a; (de barcos) estivador, -a

    Portuek normal aritu behar dutela esan die zamaketarien ordezkariei, eta akordio bat lehebailehen egin beharra dagoela. [Zamaketaren dekretua atzera bota du Espainiako KongresuakXabier Martin (Berria.eus, 2017-03-16)]

    zamaketari (Wikimedia Commons)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel