Tagged: Z Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:54 pm on 2017/05/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zibereraso 

    iz. Internet bidez egiten den erasoa.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ciberataque
    fr cyberattaque
    en cyber-attack, cyber attack
    port ciberataque

    Zibereraso masibo bat egon da gaur.

    zibereraso (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:28 pm on 2017/04/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zipla 

    iz. zipla. Zirikada, esaldi mingarria. (Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ziplada (V-arr-oroz-och-gip, G ap. A), ziplado. Provocación, pulla. “Indirecta, pulla” A. v. 1 zipla. Zer esan nai deustazun zipladokaz niri, / gura legez igarri ezin deutsut zuri. AB AmaE 253. Matxinbentako apaiz gazte aien zipladaz lekaimeak mindu etzitezen erabez (bildurrez). A Ardi 83.

    Sinonimoak: iz.

        [zirikada]: ziri, zirikaldi, ziriketa, eztenkada Heg., zirikada Heg., zirika g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pulla, alusión picante o indirecta mordaz
    fr pulha
    en nasty comment, cutting remark
    port pulha

    -Bale, ondo da, jaso dut ziplada… badakit niri tokatzen zitzaidala arropa garbitzea! Baina ez daukazu zeharkakeriekin ibili beharrik! Esan! Esan eta kito!  [Zipladak!, Xegun.eus]

    zipla (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:19 pm on 2017/04/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirri-zarra 

    i. 1 onomat. Igurztearen, karrakatzearen eta kideko hotsen onomatopeia. Bizar labana zorrozten ari da zirri-zarra Nikolas. Hemen jan eta jan, eta han zirri-zarra jezten esne guztia. Euriaren zirri-zarra bizia. 2 adb. Zirriborroak eginez. Azken mementoan zirri-zarra eginiko lerroetan.(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zirri-zarra.

    1. Rodando, arrastrándose. Cf. VocNav: “Zirri-zarra, brusca, torpemente, salga lo que saliere (Pamplona, Cuenca, Montaña, Tierra Estella)”. Ez da orai muthil sehi bat, Amikuze huntan, bizikletarik gabe. Bide guziak badauzkate zirri-zarra, alde guziak hartuz… Bethi aintzina, eskuin, esker, konerka, okherren gisa. Eskual 18-7-1913 (ap. DRA).

    2. Emborronando, garabateando. “(Hb), en griffonnant” Lh. Cf. zirri-marra. Mirikuak berehala kondenatu zuen: “Ez dugu deus egitekorik, zure testamentua baizik”. Hasi zen zirrizarra. Egunaria (ap. DRA, que no da más ref.). Segurki salatu ere ginion Gerard-i, erremesiatzeko azken mementoan zirri-zarra egin lerroetan. Herr “Jainkoa Sotoetan”, folletón 74 (ap. DRA).

    3. (Onomat. del acto de ordeñar). v. infra ZIRRI ETA ZARRA. Emen jan ta jan ta an zirri-zarra / erasten esne guztia. Enb 66.

    4. (Onomat. de raspar, frotar). Arraitzen zirri-zarra gozoa… eta gurdien juin-juin luzea… Eston Iz 5. Bizar-nabalaren xorroxten ari da zirri-zarra Mikolas, Zur-zurigarai ilemoztegian sartzean. Zerb GH 1971, 225 (ap. DRA). Azkurea egiñaz / negok zirri-zarra. Zendoia 87.

    5. (Sust.). Ruido de respiración dificultosa. “Petxuen zirri-zarrie dauke katarruekiñ” (G-azp).

     

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. frotando, raspando
    fr adb. frottement, grattage
    en adb. rubbing, scraping
    port adb. esfregando, raspagem

    Azken mementoan zirri-zarra eginiko lerroetan. (Hiztegi Batua)

    zirri-zarra (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:09 pm on 2017/03/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarakar 

    iz. Larruazalean, zauriak edo urratuak lehortzean, sortzen den gainalde gogortua. Ur irakinak zaurtu lekuan zarakarra egin zait. Nire bihotzeko zauriak zarakarrak dauzka gordeak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zarakar. v. zaragar. zaragar (V-ger, AN, L-sar ap. A; Volt 82, Urt II 289, Lar, Dv, H), saragar (SP).

    1. Sarna; tiña de los animales. Ardien zaragarra khentzeko erremedioa. Mong 595. Idiari zaragarra khentzeko. Ib. 595. Zaragarrarik izaitetik [debekatu]. Ib. 593. Hatz handiaren edo zaragarraren sendatzekotzat. He Phil 326 (SP 324 hatz). Zaragarraren kontra. Hb Esk 231. Zaragarra, ezkabia eta bertze gaitz asko. Dv Dial 36 (It atz, Ur sarna, Ip hazteria). Baldin bethiko zaragarra, negal bizia gorputzean edo sabel ttipia eroria baditu. Dv Lev 21, 20 (Ur atz; Ol zaragardun). Zaragarra edo hazteria. Prop 1891, 212. Nik hazteria, hik mukua, horrek zaragarra. Barb Leg 144. Athera zen jan beharrez, / hamikatua, nigarrez, / estalia zaragarrez, / lakhastaz eta zakharrez. Zby RIEV 1909, 104. Yaubek Aijitoko zornazorroz, zaragarrez ta azkalez yoko zaitu. Ol Deut 28, 27 (Dv zaragar; Ker azteri, BiblE sarna). Zaragar nazkagarriak ardiak ioten ditu. “Scabies”. Ibiñ Virgil 103. “Zaragarra bezain gaixtoa, méchant comme la gale” H.

    2. zarakar (AN, G ap. A; Aq 673 (G, AN)). “Costra” Aq.

    Sinonimoak: iz.

        [larruazaleko gainalde gogortua]: zakar (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Med.) costra, postilla (2) iz. (hed.) costra, roña
    fr iz. (Med.) croûte
    en iz. scab
    port (1) iz. (Med.) crosta, casca

    Nire bihotzeko zauriak zarakarrak dauzka gordeak. (Hiztegi Batua)

    zarakar (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:13 pm on 2017/03/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zamaketari 

    iz. Zamak garraiatuz bizibidea ateratzen duen langilea. Portuko zamaketariak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Cargador. Baionan zamaketari bizi den Arrosako gizon bat. Herr 27-6-1961 (ap. DRA). Baiona bazter horietako judu, mariñel ala geltokiko zamaketari batzu. Larre ArtzainE 267.

    Sinonimoak: iz.

        [zamak garraiatuz bizibidea ateratzen duena]: soinkari, lepakari g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cargador, -a, carguero, -a; descargador, -a
    fr iz. débardeur, docker ; chargeur, -euse
    en iz. [pertsona] loader; [portuan] docker, stevedore
    port iz. carregador, -a; (de barcos) estivador, -a

    Portuek normal aritu behar dutela esan die zamaketarien ordezkariei, eta akordio bat lehebailehen egin beharra dagoela. [Zamaketaren dekretua atzera bota du Espainiako KongresuakXabier Martin (Berria.eus, 2017-03-16)]

    zamaketari (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:24 pm on 2017/03/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zantzo 

    iz.  iz. Bizk. Giza irrintzia. Hortik deiadar, hemendik barre eta bestetik zantzo. || barre zantzo, barre-zantzo Barre algara. Barre zantzo zoliak. Barrendik datozen barre zantzo eta ahotsak entzuten dira. Barre zantzo batean daude eurei begira. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [algara]: zinka Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) grito de alegría; carcajada
    fr iz. cri de joie, éclat de rire
    en (1) iz. cheer, hurrah, hurray (2) iz. [barre] guffaw
    port gargalhada

    Hortik deiadar, hemendik barre eta bestetik zantzo. (Hiztegi Batua)

    zantzo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:28 pm on 2017/01/30 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zendu 

    da ad. Pertsonez mintzatuz, hil. (Era burutuetan bakarrik erabiltzen da). Lau urte badu zendu zela. Aspaldi zendua da. Apur baten buruko, zendua izanen naizela. Gure herriko apaiz zendu berriari. Euskaltzain zenduen oroitzapenetan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zendu (B, BN-arb-lab; Dv, H), zeindu (BN-baig), zentu (-th- S; Foix ap. Lh). Ref.: A; Lh (zenthü); EAEL 49; Izeta BHizt2.

    Morir, fallecer. “Non da lengo aldian izan nintzanean ikusi nuen gizon ura? Zendu zen” A. Laurhogoi eta lau urthe badu / zendu zela Ibartarra. Ox 21. Larrája hegíko etxéko jáun gazté bat, égün zénthüik. Lrq Larraja RIEV 1931, 235. Berehala, batere ohartu gabe, zentzen (hil) da. Mde Pr 137. Eztigutela zendu artean / pazienteki itxadon. Arti MaldanB 221. Murde Pouret saintua zenthu zen. Herr 6-7-1961 (ap. DRA). Zendu denean denak eman zaizko umil. Xa Odol 194. Haitxandi aitzindaria / herrian’tako zenthürik. Casve SGrazi 158. Handik hiru asteren buruko zendu baitzen tupustez. Larre ArtzainE 141. En DFrec hay 6 ejs. de zendu, septentrionales.

    (A). (Part. en función de adj. y sust.). Difunto. Aphur baten buruko zendua izanen naizela. Dv LEd 166. Bi anaia elkharrekin bizi izan badira, eta bat hil haurrik gabe, zenduaren emaztea ez da bertzerekin ezkonduko. Dv Deut 25, 5. Aspaldiko zendua baita izen hortako andre ederra [= libertatea] Frantzian. HU Zez 113. Bi euskalzale garbirentzat ezagutuak zirenen eta aspalditto zenduak direnenganik. Lander RIEV 1911, 595. Ain zentzun andiz itz egitten eban zendubak. Otx 103. Euskaltzale zendu baten gorazarrez. Ldi IL 45. Yainkoaren eta zenduaren apentzalle nire burua erabat agertzen dut. Zait Sof 63. Eme amatxi zendu maitea. Xa Odol 261. Mixel Labeguerie zenaren emazte zenduaren ehortzeta egunean. Larre ArtzainE 183.

    Desaparecer, acabarse, pasar a la historia. Hortz guziak zenduak izan arren. Gy IX. Belhagiliak aspaldian zenthurik dututzu. GH 1950, 48. Bizi-irraden teoria zendu zen. Mde Pr 313. Segürki lekhüka zunbait / etxalde ere zenthürik. Casve SGrazi 32.

    Sinonimoak: ad. jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [hil]: begiak itxi, hil, pausatu Ipar., heriotzaz hil g.e., arimak egin zah., finatu Ipar. zah.
    zendu izond. Ipar.
        [hila]: defuntu, hil, zen

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. (era burutuan soilik erabiltzen da) morirse, fallecer (2) da ad. desaparecer || (1) iz. fallecido, -a, difunto, -a
    fr (1) da ad. mourir, décéder (2) da ad. disparaître || iz. décédé, -ée ; mort, -e
    en (1) da ad. to die, to pass away, to pass on
    port (1) morrer, falecer  (2) desaparecer || falecido(a), defunto(a)

    Taupadarik ez nuen jadanik sumatzen; eta izan ere, gure adiskide dohakabea une hartan berean zendu zen.  [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zendu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:13 pm on 2016/12/30 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zahitsu 

    adj. Zahi asko duena. Bihia irindu denean ageri da irintsu den ala zahitsu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    zahitsu (Dv > A), zagitsu (B ap. A).

    1. (Cereal, pan) de mucho salvado. Otasa: ogi zaitsua, beltz xamarra. In Insausti 282n.

    2. zagitsu (B ap. A), sahitsu (SP). Casposo. “Buru sahitsua” SP.

    3. (Dv > A). “Farineux, en parlant des fruits” Dv.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    esizond. (1) que tiene mucho salvado/(harina) de mucho salvado (2) casposo/sa, lleno/na de caspa
    fr plein(e) de pellicules
    en covered in dandruff
    port casposo(a), caspento(a)

    Zahitsu halakoa!

    zahitsu (Argazkia: IMD dermatologico)

     
  • Maite 11:52 pm on 2016/11/23 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zortzi 

    zenbatz/iz.

    1 zenbtz. Zazpi eta bat, 8. Zortzi soldadu heldu ziren. Zortzi seme-alaba zituzten. Zortziren artean. Zortzi zoriontasun edo dohatsutasunak. Zortzi urteko neska txiki bat. Hogeita zortzi urterekin. Zortzi idazlanetatik bi soilik euskaraz. Zortzi egunen buruan. Orain zortzi mila urte. Zortzi edo hamar aldiz egunean. Egunean zortzi orduko lanak aspertzen zuen.

    2 (Izen gisa). Lau eta lau zortzi dira. Zortzi zenbakia.

    3 (Data adierazteko). Gaur, martxoak zortzi, astelehena. Abenduaren zortzian izango da saioa.

    4 (Orduak adierazteko). Zortzietan joan ziren. Zortzi eta erdietan. Goizeko zortziak arte. Zortziak aldera etorri zen. Zortzi eta laurdenak. Zortziak eta laurden. Zortziak eta laurdenetan. Zortziak laurden gutxi dira. Zortziak eta bostean. Zortziak hamar gutxi(ago). Zortziak laurden gutxi(ago)tan. Zortzietako meza.

    5 (Artikulurik eta kasu markarik gabe, gaur, bihar eta kidekoekin). Zortzi egun barru, zortzi egunera. Hilabete honen hamarrean, etzi zortzi, Donibane Garazin festa bat egitera doaz Euskal Herriko framazonak. Gaur zortzi itzuliko da lanera. || Duela zortzi egun. Gaur zortzi, ostegun goizaldera ohean hila kausitu zuten. Gure semea atzo zortzi ezkondu zen. Igandean zortzi etorri zen.

    6 (Lekuzko kasu atzizkiekin). Zortzi eguneko epea adierazteko erabiltzen den hitza. Zortzian behin ikusten dituzu, beraz, etxekoak? Zortzian-zortzian, astero esan nahi dut. Zortzitik zortzira ikusi behar da lizuntzen hasi ote den.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)zenbtz. zehazt. [kopurua] ocho (2) zenbtz. zehazt. (B/G) (atzo, gaur, bihar eta antzeko hitzen ondoren) en el plazo de una semana a partir de la fecha mencionada previamente (3) iz. [zenbakia] ocho
    fr (1) zenbtz. zehazt. huit (2) zenbtz. zehazt. (atzo, gaur, bihar eta antzeko hitzen ondoren) en huit [une semaine après du jour ou de la date déjà nommées]
    en (1) zenbtz. zehazt. eight (2) zenbtz. zehazt. (atzo, gaur, bihar eta antzeko hitzen ondoren) a week after or before the date in question
    port (1) zenbtz. oito (2) iz. [zenbakia] oito

    Gaurko hitza duela zortzi urte jaio zen. [Gaurko hitzaren 8. urteurrena: idatzi txio bat!, Maite Goñi]

    zortzi (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:27 pm on 2016/11/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziatu 

    du ad. Bogaren kontrako arraunketa egin, ontzia arraunlariak begira dauden aldera higitzeko.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 ziatu (zia V, G ap. A; Lar > H), zixe (V-m ap. Zubk Ond).

    “Ciar, es voz bascongada, ziatu” Lar. “Scier, terme de marine, ramer en arrière, à rebours” H. “Ciar, remar hacia atrás” A. “Ciar. Frenar” Zubk Ond. Cf. Aq 353: “Para forcejar atrás, zia ababor o estribord”.

    • “Garrar, una embarcación, ziatu, atzeratu” Lar.
    • “Cejar, ziatu, atzeratu” Lar. Beste batzuek dituzu, gure Euskeran nai ez lukeenak beste hizkundeetatik hiztxo batere: eta onen bidez epaiten ta ziatzen bezala dira jolasean. Lar, carta a Mb 279.

    2 ziatu.

    1. “Apuntar o aguzar en punta” Lar (s.v. ciar). “Apuntar, afilar las puntas” Ib. v. ziaztatu.

    2. Estimular (?). Nekazari bat ziatu ta abiatuten daben legez frutuen esperanzeak, igarotera eguraldi txarrak, neke izerdiak, otz beroak. Añ MisE 175s.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. ciar, remar hacia atrás
    fr (1) Náut ramer en arrière (2) (retroceder) reculer.
    en (1) (=ir hacia atrás) to go backwards, back up; (Náut) to go astern (2) (=cambiar de opinión) to back down
    port (1) cume, cume (2) terraço

    Ziabogan istriborreko arraunlariek bogatu egiten dute, eta ababorreko lehen hirurek ziatu, euren gorputza toletetara gerturatu, traineruak buelta har ez dezan. [«Banderak garesti daude, tarte txikian zazpi traineru baikabiltza», BIANDITZ IRAOLA, 2004-07-28] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ziatu (Argazkia: FlickrCC, Mike Baird)

     
  • Maite 11:57 pm on 2016/10/31 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerbel 

    1 adj. g.er. Zurbila. Laino-mordo zurixkek noizbehinka estaltzen zioten ilargiari aurpegi zerbela. 2 adj. g.er. Epela. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [epela]: epel, hotzautsi, hotzepel, zerrepel g.e.
        [zurbila]: g.e.beilegi Bizk., margul, zurbil, hits Ipar., zuhail Ipar., zurpail Ipar., beluri g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. templado, -a, tibio, -a (2) izond. pálido, -a
    fr (1) izond. tiède adjtemplado, -a, tibio, -a (2) izond. (piel muy blanca) pâle; (de poca intensidad) pâle adj
    en (1) izond. lukewarm; (climate) temperate, mild (2) izond. (piel muy blanca) palid, pale; (de poca intensidad) pale, faint
    port (1) izond. morno(a), moderado(a), suave; (clima, zona) temperado(a) (2) izond. pálido, -a

    Ezin da ur zerbel hori edan.

    zerbel (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2016/10/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zorripiztu 

    adj. Denbora gutxian aberastu dena eta jendearekin arrandiaz jokatzen duena. Euskararen etsairik gaiztoenak etxe barrukoak direla, herri eta familia euskaldunetan hazi, eta diru eta aginte apur bat lortu duten zorripiztuak.  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj.
    [zorripiztu] : aberastu berri (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (aberats berri) nuevo rico / nueva rica
    fr parvenu
    en parvenu, social climber, nouveau riche, upstart
    port novo-rico

    Euskararen etsairik gaiztoenak etxe barrukoak direla, herri eta familia euskaldunetan hazi, eta diru eta aginte apur bat lortu duten zorripiztuak. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:59 pm on 2016/09/27 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zergura 

    det. eta izord. (B) Zernahi. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: det. Bizk.

        [zernahi]: zernahi  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es det. cualquiera; cualquier cosa
    fr det. n’importe quoi ; n’importe quel, -elle ; tout
    en det. anything; any

    Aitzitik, batbatean ama-alaba flandestarrak gogora etorrita, ontzi hartan segitu ahal izateagatik zergura emango nukeela ohartu nintzen.  [Sukar ustelaren urtea, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zergura (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:13 pm on 2016/09/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarradagarri 

    izond. Zarrada eragiten duena. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zarradagarri. Impresionante, terrible. Judegoak arresi-ormatatik kanpora baeukazan arerioak, baiña euren indar guztiak anai arteko gudaketa zarradagarri baten galdu zituezan. Agur 21-7-1973 (ap. DRA).

    Sinonimoak:izond. Bizk.

        [zarrada eragiten duena]: zirraragarri (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (B) impresionante, emocionante, emotivo, -a, sensacional, que conmociona
    fr izond. troublant, -e ; émouvant, -e ; impressionnant, -e ; sensationnel, -elle ; touchant, -e
    en izond. exciting, moving, thrilling, touching

    Gaurko gaua zarradagarria izango dela aurreikusten da.#i25bozak #i25

    zarradagarri (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:13 pm on 2016/09/07 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuzengabekeria 

    iz. Bidegabekeria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [bidegabekeria]: bidegabe, bidegabekeria, injustizia, ezbide g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    Orotariko Euskal Hiztegian

    zuzengabekeria (L, B ap. A; VocB), zuzenbagekeria, zuzenbagakeria, zuzengakeria, zuzengekeria.

    Injusticia. Injustizia edo zuzengabekeria hanitx izaten da bazterretan. Eskual 11-9-1908 (ap. DRA). Saldukeria, eskargekeria, zuzengakeria, neurrigekeria gauza onak eta goragarriak dirala uste bagendu. Zink Crit 1. Zuzen eta bidezkoa mugatzeko darabilzkien itzek, ordea, zuzengabekeria ere adieraz lezakete. Zait Plat 126. Altsuagoari dagokiona da zuzenbidea, izan ere; zuzenbagekeria, berriz, norberari onuragarri ta egoki dana. Ib. 136. Onak, ordea, zuzenak dira, ta zuzenbagekeririk egiteko eztira gai. Ib. 96. Zuzenbagekeri franku mordoka ta eskudaka erritarren aurrean astinduteko ta aizatuteko. Erkiag BatB 65. Orduan, asaldatzeak zuzengabekeria kentzeko orde, nausi-araz dezake. Othoizlari 1971 (n.º 61), 19. Jenden ikustate-gabekeria, zuzengabekeria, kixkilkeria, gaixtakeria. Ainerabelar GH 1973, 374. Gizarte erakunde aldaketan eta zuzenbagekeri egoerak zuzentzeko aurrerabideetan astiroegi ibiltzea. Agur 17-3-1973 (ap. DRA). Orretan dagon zuzengekeria ikusiago, geuk bardin ez egiteko gogoa artuago. Agur 4-8-1973 (ap. DRA). Gaurko zuzenbagakeritik biarko justizia ataraten dot. EgutAr 5-3-1976 (ap. DRA). En DFrec hay 8 ejs. de zuzengabekeria.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. injusticia; atropello
    fr iz. injustice
    en iz. injustice
    port iz. injustiça

    Gaurko zuzengabekeriatik biharko justizia ateratzen dut. EgutAr 5-3-1976 (ap. DRA). (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    zuzengabekeria (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:08 pm on 2016/08/23 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoru 

    iz. 1. Oinetakoen azpialdea, lurra ukitzen duena. 2. Zoladura, gainean ibiltzeko sendo eta lau prestatzen den gainazal natural edo artifiziala. 3. Lurzorua. • zoru erdi. (pl.) Zolerdiak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [oinen azpian duguna]: behegain, lur, solairu, zola, behearen gain Bizk., angelu zah.
        [oinetakoen azpia]: zola

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) suela (2) suelo; firme (3) (Eraik.) suelo, piso
    fr (1) [oinetakoena] semelle (2) [lurzorua] sol, pavé (3) parquet, plancher
    en (1) [oinetakoena] sole (2) [lurzorua] soil, ground (3) floor
    port (1) sola, solado (2) solo (3) piso

    Lur gordina zuen zoru, goian adarrak nahas-mahas, ilargi apal biribilak lagun zegidala zirudien. [Ipuin hautatuak, Jorge Luis Borges / Juan Garzia (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zoru (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:20 pm on 2016/08/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zamalko 

    iz. Ipar. eta Naf.g.er. ‘zaldikumea’ (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zamalko (AN-larr ap. Bera EEs 1915, 210; H), zamariko, samalko (Gèze).

    (Dim. de zamari). Potro. “Poulain” Gèze y H. Deabruak daramazki (ardozaleak) gaistakerietara, nola balemazki freno ta ezporeareki bere zamarikoak (163). LE-Ir. Utzirik hamabost zamalko jandarmen eskietan. Eskual 7-3-1913 (ap. DRA). Basoan jaio-ta basoan nai, gure zamalkoak eztik etxera nai (AN-ulz). “Donde nace, pace”. Inza Eusk 1927, 152.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf. g.e.

        [zaldikumea]: behorkume, pottoko, zaldikume (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (ikus zaldikume) potro, caballo joven, jamelgo
    fr poulain
    en (male) colt, foal; (female) filly, foal
    port potro, -a; poldro, -a.

    Begira zure zamalko argala; belarriak zut-zutak paratzen ditu kanoiaren erlatsa hurbilegi entzuten duenean. [Euskal karma, Jon Alonso (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zamalko (Gaurko hitza,CC)

     
  • Inaki Agirre 9:14 pm on 2016/08/07 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zazpiki 

    1. iz. eta izond. Emakumea ernaldu eta handik zazpi hilabetera jaiotzen den haurra. 2. izond. Egonarri gutxikoa; edozergatik urduri edo egonezinik jartzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa) 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zazpiki (V, L-côte, S; Lar, Zam Voc), saspiki (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ (saspíki); Etxba Eib; Elexp Berg.

    1. Sietemesino. Cf. Ag G 30: “Zazpikiñeko mutillak”. Hordua baño len jaioa ta zazpikia zen Luci beraren erriko aur bat. Mb IArg II 310. Bai, nere aitak dionez, Kresala ta ni almen gabeko gizonaren egintzak gera, zazpikiak, eta gure aitak ondo ezagutzen gaitu. Ag G I. Gogoazko arazoetan emagin omen zan, egiaz erdi-egiten lagun egiten baitzion entzuleari […]. Entzuleak aurgaizto, edo, zazpikiren bat sortu bazuen, bazterrera iaurtiten omen zuen. Zait Plat 91. Sorkeria etzuan izan ain mardula. Aur zazpikiaren antzekoa. Agur 23-6-1973 (ap. DRA).

    2. (V, G-azp, L-côte, S). Ref.: A; Etxba Eib; Zubk Ond. Impaciente. “Iñun geldirik egon ezindako ume zazpikixa urten desta” Etxba Eib. “Dícese de las personas cascarrabias y de poco asiento. Ez jarritta, ez zutik, ez kalian, ez tabernan, ezin leike patxaraz ibilli zazpiki orrekin” Elexp Berg. Geldi, Koldo zazpiki, geldi! Orren azkar egosten al da ba lapikoa? NEtx Nola 29. –Aitak bialdu nau deirik ba ete dagon jakiten. –Ondo zazpikia da bera. Zubk Egan 1960 (3-6), 265.

    3. (Lar, Hb ap. Lh, H). “Pléyades, siete cabrillas, izardi zazpikia” Lar. “Cabrillas las siete, zeruko zazpikiak” Ib.

    Ikus xaxpiki

    XAXPIKI. (Forma con palat.). Inquieto, impaciente. Jesus! I aiz ume xaxpikia! Norako presa dun? Etxde JJ 203. Gure bertsolari xaxpikiak [Iparragirrek], iñun egoneziñak, alegia, berriz ere Frantzira jo zun. Etxde 16 seme 77. Agirre xaxpikiak asalda-erazi zun espediziñoko gudari taldea. Etxde Itxas 31. Ia ba, aguria emen dabil xaxpiki antzera-ta. Zubk Egan 1960 (3-6), 270. Ai, xaxpiki, xaxpiki! Zendoia 145.

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [zazpiko] : zazpiko
    [kakalarri] : kakalarri, prakerre, ipurterre, pairugabe, erretxina, egonezin, kakapirri

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz./izond. sietemesino, -a (2) iz./izond. impaciente, cascarrabias
    fr (1) iz./izond. prématuré de sept mois (2) iz./izond. impatient, -e ; grincheux, -euse
    en (1) iz. (formal) baby born two months prematurely; izond. premature (2) anxious, nervous
    port (1) adj & m, ƒ setemesinho(a) (2) impaciente

    – Ez zen erraza zu nola tratatu asmatzea, zazpikia esku artean baino mendreago. [Olatu bat kuartelen gainetik, Xabier Amuriza (Lanku, 2009)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Ametsen begiak ikusi nituen adi-adi niri begira, zazpiki, zerbaiten esperoan. [Damutzen ez direnak, Itxaso Araque (Elkar, 2012)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    Zeruko zazpikiak ikusteko aukera izan genuen!

    zazpiki (FlickrCC, José Miguel)

     
  • Maite 11:05 pm on 2016/07/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoriontegi 

    iz. Paradisua. 

    Orotariko Euskal Hiztegia

    zoriontegi. Paraíso, cielo. Gaur nerekin izango zera zoriontegian, esan zion lapur damutuari. Inza Azalp 107. O, zoriontegi maitagarri, ez al naz zoratuko, ez al naz zoratuko. “Heaven”. Larrak EG 1958 (3-4), 292. Zerualdeko atadian egoan, ausaz, Txantonen alabea, zoriontegiko atea erdikusten ebalarik edo. Erkiag Arran 150.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [paradisua]: atsegintoki, paradisu, zeru, atsegintegi g.e., donoki zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es paraíso, lugar de felicidad.
    fr paradis
    en paradise
    port paraíso

    Zoriontegian zaude eta badakizu!

    zoriontegi (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:36 pm on 2016/07/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurt 

    adb. (B) Adi, erne. Zurt egon. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adond.

        [erne]: adi, argi, buru-belarri, erne, kontuz, ernerik Ipar., kasu Ipar., ernai Gip., erneki Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (B) atento, -a, alerta
    fr adb. attentif, prêt, alerte
    en adb. alert, watchful, awake; attentive
    port adb. (B) atento, -a, alerta

    Gizona ez zen mugitu, baina kanaberari eragiteari utzirik, zurt jarri zen. [Denak du bere prezioa, Migel Angel Mintegi (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zurt (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 12:30 pm on 2016/07/06 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zunda 

    1. Astron./Astronaut.
    sin. espazio-zunda
    Lurraren grabitatea utzi eta astro batera edo planetarteko espaziora ikerketak egitearren bideratzen den espazio-ontzi robotikoa.

    en space probe, probe
    es sonda, sonda espacial
    fr sonde, sonde spatiale

    2. Geol.
    Uraren edo lurraren azpian azterketak egiteko erabiltzen den aparatua. Sakonera txikietarako, eskuzkoak edo hidraulikoak izaten dira eta sakonera handitarakoak, berriz, kolpekari mekanikoak, kablezkoak, biragarriak, etab. izan daitezke.

    en sound
    es sonda
    fr sonde

    3. Itsas.
    sin. berun, plomu, zingo
    Uraren sakonera neurtzeko tresna, hari baten muturrean pisu handi bat duena.

    en sounding lead
    es sonda, plomada, bolina
    fr plomb de sonde

    4. Med.
    Gorputzeko hodi edo barrunbe batean likido bat sartu edo ateratzea ahalbidetzen duen tresna.

    en probe, sound
    es sonda
    fr sonde

    5. Teknol.
    Itsasoaren sakonera jakiteko muturrean berun-puska bat duen soka.

    en probe
    es sonda
    fr sonde

    Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa

    NASAk inoiz egindako lorpenik zailena izan da hau”. Halaxe deskribatu du Juno zundak egindakoa misioko arduradun Scott Boltonek. Izan ere, bost urteko bidaia luzearen ostean, eguzki argiz dabilen espazioko satelitea beste edozein ibilgailu baino gehiago gerturatu da Jupiterren orbitara. [Bost urteko bidaiaren ostean, heldu da ‘Juno’ (Berria.eus, 2016-07-05 )]

    zunda (Argazkia: NASA) Berria.eus-etik hartua

     
  • Maite 1:21 pm on 2016/06/27 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zundaketa 

     iz. 1. Zundatzeko ekintza eta horren ondorioa. 2. Populazio baten lagin adierazgarri bateko kideei buruz, informazioa lortzea helburu duen azterketa (eskuarki inkesta edo galdera-sorten bidez), populazioa osoari buruzko ondorioak ateratzearren egiten dena. Iritzi-zundaketa. 3. MED. Ik. drenaje (2). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [zundatze]: zundatze, zulaketa (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)
    [ikerketa]:  ikerketa, azterketa, galdeketa (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [zundatzearen ekintza eta ondorioa] sondeo (2) iz. (hed.) sondeo
    fr sondage
    en survey, poll
    port sondagem, exploração

    Eta orain zer? Ahaztu hauteskunde kanpainan entzundakoak. Kanpainak asko du zirkutik, eta politikarien esanek hauteskundeetako zundaketek baino sinesgarritasun gutxiago dute. Gaurtik aurrerakoa da benetako errealitatea. [Birtualitatetik errealitatera, Jakes Goikoetxea (Iritzia, 2016-06-27 )] (Berria.eus)

    zundaketa (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 6:48 pm on 2016/05/26 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zokor-mazo 

    izond. Baldarra, zakarra.

    Sinonimoak: izond.
    [zokor-mazo] : baldarra, zakarra

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) mazo para desterronar (2) (lgart.) destripaterrones, tosco, -a, cazurro, -a, palurdo, -a
    fr (1) maillet à émotter (2) paysan, -anne ; croquant, -e ; cul-terreux, cul-terreuse
    en (2) rough, boor
    port (1) maço para desterroar (2) tosco(a), casmurro(a), bronco(a)

    Zezen-plazetako plazerrik bizitzeko gai ez den zokormazo honek sentiberatasun teluriko gutxi izango du, seguru, baina seguru dago, halaber, ez duela zezen batek harrapatuko udako solstizioaren bezperetatik uda bukatu artean han-hemen burutuko diren odol festetan, ez bada zezen batek ihes egin duelako malekoiko terrazetaraino. [Zezenak dira, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2016-05-25 )] (Berria.eus)

    zokor-mazo (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 9:12 pm on 2016/04/20 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilibokata 

    iz. (Ipar.) Nahaspila(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [nahaspila]: botiga, lardaskeria, nahasi-mahasi, nahas-mahas, nahasmen, nahaspila, nahaste-borraste, zurruburru Ipar., nahasturia Naf., broia Zub., kaka-nahaste beh., saltsa beh., zaramatika g.e., endredo Heg. beh., nahastura Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) mezcolanza, desorden, desbarajuste
    fr  iz. désordre, confusion
    en disorder, mess; hotchpotch, hodgepodge EEUU, jumble
    port desordem, bagunça, desbarate

    Frantximanen aipamenaz osoki hanpatuak,
    euskaldunaren ozenaz hurren ahalkatuak,
    bere hizkuntzaz dute oraino arnegatuko
    zilibokata bat gero hainitzez egiteko. 

    [Janpierre Arbelbide, Xipri Arbelbide (Egan, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zilibokata (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 5:40 pm on 2016/04/05 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zazpisuete 

    izond. 1. Bizkarroia, besteren bizkarretik bizi dena. 2. Nonzeberria. (Labayru Hiztegia, moldatua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ZAZPI-SUETE. “(V-ger), capigorrón” A. Gangar bako ollarrik, iñoiz bez, eta zazpisuete koipekeri bakorik, eguno bez. Otx 39. Alare, Sokrate, zazpisuete bat eginda, erriaren uberan sartuta bizi al izan zan amaikatxo urte aunditan. Zait Plat 99.

    Sinonimoak: izond. Bizk. g.e.

        [zazpisukaldea]: bizkarroi, bizkarkin Ipar., zazpisukalde Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
        [nonzeberria]: nonzebarri (bizk.)/nonzeberri (bat.), surluze (bizk.)/sudurluze (bat.) (Labayru Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. gorrón -a, capigorrón -a. (2) izond. metomentodo, entrometido -da
    fr (1) adj fam profiteur(euse) (2) touche-à-tout, fureteur, -euse
    en (1) (mostly UK) cadger, sponger (2) freeloader
    port (1) aproveitador(a), sanguessuga, chupa-sangue (2) intrometido(a)

    Denok dakigu zer diren kuxkuxeroak: bazter-miatzaileak, beti usnan ari direnak. Gogaikarri galantak! Baina are okerragoak dira begiratze hutsetik ekintzara pasatzen direnak. Bizkaian bada berba bitxi bat horiek deskribatzeko: zazpisuete. Bi esangura ditu: alde batetik, jantxakurra, inoren lepotik bizi dena; bestetik, nonzeberria, sudurluzea. Bigarren esangura hori modu bikainean erretratatzen du zazpisuete berbak: enparauen suetera kuxkuxean sartzeko ohitura lotsabakoa duena kalifikatzen da adjektibo horrekin. [Koxkoxero, Txistu eta Tamboliñ (Txistu eta Tamboliñ, 2011-10-02 )]

    zazpisuete (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 12:23 pm on 2016/03/20 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuhaur 

    izord. (Ipar.) Zu izenordainaren forma indartua, zeu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izord.
    [zuhaur] : zeu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izord. (Ipar.) tú mismo, -a
    fr izord. (Ipar.) vous-même
    en izord. you yourselves

    ZUHAUR

    Gauari fida nintzaion,
    kareza ekarri baitzuen,
    misteriotsua izaten baitzen,
    zure irriaren antza baitzedukan,
    amodiozko kobla entzuten baitzen,
    maitaldia iritsia baitzegoen,
    zuhaur baitzinen.

    Galera errepikatuak, Juanra Madariaga (Susa poesia, 1992)

     
  • Maite 11:53 pm on 2016/02/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoragari 

    Ik. iraka. iz. BOT. Gramineoen familiako landare belarkara, hostoak estuak eta loreak bukaerako buruxkatan dituena. Laboreen artean hazten da eta erauzten zaila da (Lolium temulentum). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    zoragari (V), zoragarri (Lar Lcq 175, LandHizt 369, H), zorakari (V-gip), sorakari (V-gip). Ref.: A; A Apend; Iz UrrAnz (sorakaríxa); Elexp Berg (zorakari).

    Ballico, hierba que nace entre el trigo, y su grano emborracha” Lar. “Joyo, hierba que nace entre los trigos” Ib. “Zizaña” Ib. “Lolloa, zoragarria, ballico” Izt C 45 (en una lista de plantas). “Cominillo o joyo o cizaña” LandHizt 369. “Arvejana, cizaña” A. “Vallico” A Apend. “La hierba que crece entre el trigo con espiga más larga y delgada” Iz UrrAnz. La forma zoragarri es, sin duda, etimológica. Gari solo bateti atera biar dira zalga, olo, zoragari ta bedar dongaak. Mg PAb 196. Erein ditube askok zalga, olo ta zoragari azi txatarak, esan gura dot izen arrotzak, erderiari ostubak. Ib. 196. Etorri zan arerijua eta erin eban zoragarija gari ganian (Mt 12, 25). Astar I app. XII (Lç, Dv, Leon hiraka, He, TB, Echn, SalabBN, Ol, IBk iraka, Ip zalge, Ur lollo, Ur (V) olo, Hual zizaña, Samper olabeor, Ker galbedar, IBe ologaizto). Iraka (lolium) onek izenik asko ditu euskeraz: zalge, zoragari, larbera, orkari ta abar. Ibiñ Virgil 47. v. tbn. Ezale 1899, 148b.

    Sinonimoak: iz.

        [iraka]: iraka, llollo Naf.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cizaña ➥ iraka
    fr  (Bot.) ivraie enivrante
    en (plant) darnel

    Iraka (lolium) honek izenik asko ditu euskaraz: zalge, zoragari, larbera, orkari eta abar. Ibiñ Virgil 47.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zoragari (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 1:23 pm on 2016/01/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zapi 

    iz. 1. Hainbat eginkizunetarako erabiltzen den oihal-zatia (askotan hitz-elkarteetan erabilia: eskuzapia, mukizapia, musuzapia). Burua zapi batez estali zuen. 2. (pl.) Arropa. • zapi zikin. (pl.) Norbaiti edo zerbaiti dagozkion eta haietaz harro ez egoteko modukoak izaki, jendartean azaltzen ez diren gauza edo kontuen multzoa. • EGUZKIA NORA, ZAPIAK HARA. Beti agintzen duenaren alde dagoenaren, edo nagusi den joerarekin bat datorrenaren jokabidea adierazteko erabiltzen den esapidea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zapi (V, G, AN; Lar, Aq 91 (AN), Añ, Izt 67r, Dv (V, G), H (V, G), Zam Voc, Ort Voc). Ref.: A; Etxba Eib. 1. Paño, trapo, lienzo; (pl.) ropa. “Ropa blanca, […] zapi txuria” Lar. “Trapo, pedazo roto de lienzo, &c., zapi zatarra” Lar y Añ.

    2 zapi (V, G, AN, L, B; Lar, Dv), zape (Sal; Lar). Ref.: A; ZMoso 67; Izeta BHizt2.

    “Zape, al gato” Lar. “¡Zape!, exclamación para echar fuera al gato” A. v. xapi. Kuidao katubari / esan arin zapi. DurPl 49. Zapi katua! […] egiten zuan katua eskuaz egotzirik. Osk Kurl 55.

    Sinonimoak: iz. (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    1. oihal, trapu.
    2. dafaila, eskuoihal, eskuzapi.
    3. mahai-zapi.
    4. mukizapi, sudur-zapi, mokanes

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (sarritan hitz-elkarteen bigarren osagai gisa) trapo; bayeta; pañuelo (2) iz. [higienikoa] compresa (3) iz. (herr.) (pl.) trapo, ropa, prenda de vestir
    fr (1) iz. (hitz-elkarteen bigarren osagai gisa) chiffon ; mouchoir ; foulard (2) iz. (herr.) (pl.) vêtement, chiffon, fringue
    en (1) iz. [garbitzeko] duster, cleaning cloth; [sukaldeko] washing-up cloth (2) iz. [mukiena] handkerchief; [paperezkoa] tissue (3) iz. [burukoa, lepokoa] headscarf, scarf
    Entzun:

    Zapi beltz bana atera eta begiak xukatu zituzten. [Airezko emakumeak, Felipe Juaristi (Erein, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zapi katua!  […] egiten zuan katua eskuaz egotzirik. [Osk Kurl 55. (Orotariko Euskal Hiztegia)]

    zapi (Irudia: aislinn.com)

     
  • Maite 11:08 am on 2016/01/27 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zenbatetsi 

    du ad. ESTAT. Zerbaiten gutxi gorabeherako balioa zenbatespenez kalkulatu (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zenbatetsi. “Tasar, calcular” AG 2342. Azkue (Morf 738) cita este neol., que no aprueba totalmente.

    Sinonimoak: iz.
    [zenbatetsi] : kalkulatu, balioetsi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. estimar
    fr du ad. estimer
    en du ad. estimate
    port du ad. estimar

    Entzun:

    Nik baino urtetsu pare bat gehiago zenbatetsi nizkion. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zenbatetsi (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:38 pm on 2016/01/20 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zur 

    iz. 1. Zuhaitz eta zuhaixken enbor, adar eta sustraiak osatzen dituen gai gogorra. 2. Gai horren zatia, sutarako ez dena (hala denean egur esaten zaio). Zur landuz eginiko irudiak. 3. KIR. Golferako makila, zurezko burua duena, zehaztasun handirik gabeko kolpe luze eta indartsuak jotzeko erabiltzen dena. 4. MUS. Haize-instrumentuen familia osatzen duten bi azpifamilietako bat (bestea metala da), txirula, klarinete, oboe, saxofoi, etab.ez osatua. 5. Ik. zuhur. • zur-alkohol. KIM. Metanola. • ZUR ETA LUR. Guztiz harriturik. Hura entzunda, zur eta lur gelditu nintzen(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [gai izpitsu eta trinkoa]: egur Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. madera (2) iz. (Kir.) [golfean] madera (3) iz. (Mus.) madera (4) iz. Ik. zuhur
    fr iz. bois
    en iz. wood
    port iz. madeira

    ZURA dokumentala, egurrak izan duen garrantzia jendarteratzeko jarri dugu abian. [@zura eta zura.eus]

    zur (Irudia: @zurafilma)

     
  • Maite 7:04 pm on 2015/11/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zohardi 

    (batez ere Z) 1. izond. Zeruaz mintzatuz, hodeirik gabea. 2. iz. Oskarbia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. eta izond.  Zub. (UZEI eta Adorez sinonimoen hiztegia)

        [oskarbia]: oskarbi
    [garbia]: garbi, argi, garden

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Z) cielo sereno, cielo despejado (2) izond. (Z) despierto, -a, vivo, -a, despejado, -a
    fr (1) iz. serein, clair, pur [ciel] (2) izond. vif, vive, dégourdi, -e
    en (1) iz. clear sky (2) izond. [argia, garbia] clear; bright, lively, sharp
    port izond. (cielo, tiempo) aberto(a), limpo(a).

    Entzun:

    Zohardi ederra Donostiaren gainean. [Putzu, Txillardegi (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Gezurra ahoskatu zion, anaiaren ordez alabaina, Etxegoineko belar biltzeen karietarako uda-gau zohardi batez, birjinitatea ebatsi zion Gerard baitzegoen.[Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zohardi (FlickrCC, Jay)

     
  • Maite 9:01 am on 2015/11/08 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurbil 

    izond. Kolore hori-zurixka edo eskasa duena (bereziki aurpegiko larruazalaz mintzatuz erabiltzen da). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.

        [zuhaila]: beilegi, margul, hits Ipar., zuhail Ipar., zurpail Ipar., beluri g.e., zerbel g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. pálido, -a, lívido, -a; blanquecino, -a (2) adb. pálido, -a, lívido, -a
    fr (1) izond. pâle, décoloré, -ée (2) adb. sans éclat, terne
    en izond. pale, ashen
    port (1) izond. pálido(a)

    Entzun:

    OROIMEN ARIKETA

    «Ez dut negarrez aritzea besterik
    esku-ahurrak desegin artean»
    idatzi nuela daukat gogoan.

    Carverrek hil baino hilabete bat lehenago
    erosketetako papertxoan idatzi zuena ere
    badatorkit: «Gurina, arrautzak, txokolatea…

    Antartidara joan ala Australiara?».
    Uholak dakartzan adar eta plastikozko
    ontziak dira egun oroitzapenak.

    Eta kalean galdu nuen lagunminaren
    betarte zurbila ere badakarkit.
    Bere irribarre konplizea.

    «Ez dut negarrez aritzea besterik
    esku-ahurrak desegin artean»
    idatzi nuela daukat gogoan.

    Gordean ditut halaber
    neurria hartu nahia, aldatzeko ahalegina,
    nire mamuekin irauteko premia.

    eta denbora arretaz ehundu
    begiekin, malkoekin, eskuekin,
    itzalen luzapenak bizirik harrapa nazan.

    [Bitartean heldu eskutik, Kirmen Uribe (Susa poesia, 2001)]

     
  • Maite 11:55 pm on 2015/10/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarama 

    iz. (B) 1. Zaborra, hondakina. 2. Zirimiria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [zaborra]: zabor, zakar pl., sastar Bizk., xabor Ipar. adkor.
        [euri-lanbroa]: euri-lanbro, euri-langar, euri-zirin, lanbro, langar, lantxurda, lantzer, zirimiri, lantzurda Ipar./Naf., landur g.e., eurixka Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (B) desecho, residuo, basura, resto, despojo (2) iz. (B) sirimiri; llovizna, calabobos
    fr iz. déchet, résidu, ordure
    en (1) iz. [zaborra] rubbish (Br); garbage (Am); waste, litter, trash (2) iz. [zirimiri] drizzle
    Entzun:

    Azkenean Irenek arrazoia zuen, jende gehienaren memoria zarama pilo bat besterik ez da.[Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    zarama (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 5:07 pm on 2015/09/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zorri 

    iz. Intsektu bizkarroia, ugaztunen odola xurgatuz bizi dena (Pediculus humanus). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Wikipedian

    Zorriak (Phthiraptera) 3.250 espezie inguru dituen intsektu ordena bat dira.[1]

    Ugaztun eta hegaztien parasitoak dira, eta zenbait espezie, buru-zorria (Pediculus humanus capiti), gorputz-zorria (P. humanus corporis) eta pubis-zorria (Phthirus pubis) kasu, gizakiaren parasito dira.[2] Zorriaren arrautzak bartz izena du. (Jarraitu irakurtzen…)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Zool.) piojo; ladilla (2) (Zool.) pulgón (3) iz./izond. (B) pequeño, -a
    fr (1) [parasitoa] pou(2) (Zool.) puceron (3) iz. (Inform.) bogue (3) iz. (Inform.) bogue (4) iz./izond. petit, -e
    en (1) louse(2) iz./izond. small, little, tiny
    port (1) piolho; (inseto) chato m, piolho m das virilhas (2) pequeno(a)

    Entzun:

    Joanesek eguna zorri miran iragaiten zuen. [Anbroxio, Eneko Bidegain (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zorri bilaketak kontzentrazio handia eskatzen zuen, atsegina zen gero bilaketa eta, batez ere, zorria bi atzazalen artean ipini eta zanpatzea, eta krak soinuak mendekuaren sinbolismoa zuen. [Kolosala izango da, Joseba Sarrionandia (Txalaparta, 2003) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zorri (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 6:40 pm on 2015/08/24 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizeilu 

    iz. Zurezko eserleku luzea eta bizkarduna; bereziki, bizkarraren erdiko zatia mugikorra, mahai gisa erabil daitekeena, duena.  (Lur Hiztegi Entziklopedikoa) || Kutxa baten modura irekitzeko estalkia duen bankua. Gainean esertzeko eta barruan gauzak gordetzeko balio du. (Euskalterm)

    Wikipedian: iz.

    Zizeilua Euskal Herriko altzari tradizionala da, banku baten antzekoa. Eserlekuan ireki eta itxi egiten den estalki bat du, barruan gauzak gordetzeko. Baserriko sukaldeetan egoten zen.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zizeilu (AN-erro, B, Ae; Lar, H), ziseillu (SP), zizailu (G, AN-gip-larr-5vill, L-côte-sar, B; Dv, H), zizalu (G-to-bet), zizelu (G-goi, L-ain, BN-baig; Dv, H), zizil(l)o, zizilu (G-goi-bet-nav, B, BN-baig; H), zuzulu (S, R; Lecl, Arch VocGr, Dv (S), H (S)), zuzullu, isilu (V-ger-ple-oroz-m), ixilu (V-gip), izellu (AN-ulz), izilo (V-ger), izillu (AN-ulz), izallu (AN-larr-araq-ulz), sisilu (Lar, Añ (G), H), txisallu (V-gip), txiselu (V-gip), txisilu (Dgs-Lar 5), txitxelu (V-arr), txitxilu (V-ger-arr-oroz-och-m; H), txixilu (V; Añ (V)), xuxulu (R). Ref.: A (zizaillu, zizalu, zizelu, zizilu, zuzulu, isillu, izilo, txitxilu, txixillu, xuxulu); JMB AEF 1925, 27; AEF 1926, 82; AEF 1927, 72; Lh (zizelu); Giese CasaS 13; Lrq (züzülü); Zubiau Burd 108; Echaide Nav 189; Iz ArOñ (txisélu), Als (zizilu), Ulz (izellu), R 313; Satr VocP (zizillu); AtBou I 366; Holmer ApuntV (txitxilu); Gte Erd 106; Izeta BHizt2 (zizellu).

    Etim. De *zuzellu, lat. subsellium.

    1. Banco, escaño. “Banc à dossier” SP. “Banco de respaldar”, “escaño” Lar y Añ. “Canapé, escaño de respaldo junto a la lumbre” Lar. “El txixilluba es lo que llaman escaño” Ast Disc 557. “Txixillu (Vc), escaño, banco de cocina con respaldo. Algunos lo utilizan para mesa, otros para gallinero. De ahí es que en boca de muchos, además del txixillu ordinario, hay kutxadun txixillua, escaño con cajón, y oillategidun txixillua, escaño provisto de gallinero (bajo el asiento)” A. “Canapé o escaño, todo banco con respaldo. Salako zizaillua garbiago dago sukaldekoa baiño” Ib. “(V-gip), banco de cocina sin respaldo” Zubiau Burd 108. “Züzülü hegin jarrik aholkü emaiten (S)” Gte Erd 106.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Euskalterm, 5000 eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) nombre dado a cierto asiento típico del País Vasco, largo y con respaldo; arquibanco (2) escaño, asiento
    fr archebanc
    en chest-bench

    Entzun:

    Ataria beltza zen, eta ardoz eta likorez betetako mostradore bat eta armairu bat zeuzkan; alde batean taberna zegoen, pinuzko zizeilu luzeekin, eta barrualdean sukaldea. [Zalakain abenturazalea, Pio Baroja / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizeilu (argazkia: Igartubeiti baserri museoa)

     
  • Maite 8:47 pm on 2015/08/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilarbizi 

    iz. Elementu kimiko bat da, Hg ikurra eta 80 zenbaki atomikoa dituena. Bere izena eta ikurra (Hg) latinezko hidrargirium hitzetik datoz; azken hau, berriz, grezierazko hydrargyros (hydros, ura eta argyros, zilarra) hitzetik dator. (Wikipedia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zilarbizi (G, L, B, BN, S; Lecl; -ill- Ht VocGr 329, Lar, Añ (G), Lecl, Izt VocC, H; -lh- Arch VocGr, Dv, H, Foix ap. Lh), ZIDAR BIZI (V; Añ (V)). Ref.: A (zidar bizi, zillar bizi); Lrq (zilharbizi); Etxba Eib (zidar-bizixa).

    Mercurio. “Azogue” Lar y Añ. “Mercure” H. “Azogue, mercurio. Nibelaren barneko ura iduri duena zillar bizia da (B)” A. “Zidar-bizixa Arrate ballian badala esaten eben zarrak” Etxba Eib. Aretxabaletako mugapean arkitzen da meatze bat zillar bizia ematen dabena. Izt C 74. Badira ugaiotar sufredunak ere; oetako bati topatzen zaio zillar bizia. Ib. 80. Iduri du zilhar bizia. Arb Igand 12. Zorion orrek, zillarbiziaren gisa dabilkitela, aldizka poza, aldizka ituna ematen dit. Anab Eusk 1930, 243. Urak, bere aitzin-gibelka ezin geldituzkoan nun-nahi egiten daizkon izurren hegiak, erran zinezake zilar-biziz dituela. JE Ber 81. Begiak aurpegian yauzi egiten eutsoen zidur-bizia [sic, por zidar] bai liran. “Como si fueran de azogue”. Or Tormes 41. Orren eragiteak giza-odolarekiko ain arerioa izanik, gorputzaren bide ta odietan barna, zillarbizia bezain laster dagi ta, […]. Amez Hamlet 44.

    Sinonimoak: iz.
    [zilarbizi] : merkurio (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mercurio
    fr mercure
    en mercury
    port mercúrio

    Entzun:

    Izan ere, Rudolf II.a berunetik, zilarbizitik edo burdinatik urrea egitearekin obsesionaturik zegoen, eta hori lortzeko berdin zitzaion bidea zientziak erakutsia izatea, alkimiak moldatua, magiaz osatua edo aingeruen hizkuntzaren laguntzarekin lortua.” [Bizitza eredugarriak, J.M. Olaizola “Txiliku” (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zilarbizi (FlickrCC, Jesús Cabrera)

     
  • Maite 10:12 pm on 2015/07/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilbor 

    iz. Abdomenaren erdialdean, fetuan zilborrestea itsatsita zegoen lekuan, gelditzen den orbain biribil eta zimurra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [zila]: zil Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. ombligo 2 iz. (hed.) ombligo, centro
    fr 1 iz. nombril, ombilic 2 iz. (hed.) ombilic, centre
    en 1 iz. navel, belly button 2 iz. [erdialdea] navel; centre (Br); center (Am)
    port 1 iz. umbigo 2 iz. (hed.) umbigo, centro

    Entzun:

    Idoiak sabela laztandu du, zilbor zuloa urduritasunez arakatuz, telebistako irudiei begira. [Eta handik gutxira gaur, Eider Rodriguez (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zilbor (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:16 pm on 2015/07/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuringo 

    iz. 1. Hegaztien arrautzaren gai gardena, gorringoa inguratzen duena eta oboalbumina eta beste zenbait proteina dituena. 2. Begiaren alde zuriari eman ohi zaion izena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es clara [de huevo]; albúmina
    fr blanc d’œuf
    en white [part of an egg]
    port clara; albumina

    Entzun:

    Aurrean, mahai gainean, tul pilo handi argitsu bat zuen, zuringo irabiatu bat zirudiena. [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    arrautzaren zuringoa (Pixabay CC0, Public domain)

    begiaren zuringoa (Pixabay, CC0 Public domain)

     
  • Maite 11:57 pm on 2015/07/09 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zezen 

    iz. Behiaren ar heldua. • nafar-zezen. TAUROM. Toreaketa-zezenen arraza, bereziki Euskal Herrian hazten dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es toro
    fr taureau
    en bull
    port touro

    Entzun:

    Azkarrak izatea, hori da Victoriano del Rioko zezenen ezaugarri nagusia. [Zezen azkarrak hirugarrenerako (Berria.eus, 2015-07-09)]

    zezen (Wikkimedia Commons)

     
  • Maite 10:02 am on 2015/06/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziba 

    iz. Kordel bati loturik, indarra emanez eta lurrera jaurtiz, puntu baten gainean birarazten zaion zurezko jostailua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [zurezko jostailua]: zibota (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es peonza, peón, trompo [juego]
    fr toupie [jouet]
    en (spinning) top
    port pião

    Eskolan ikasi genituen gauza asko eta asko gure memoriatik joan dira, baina bizitakoa hor geldituko da betirako, agerian edo ezkutuan. Urteak eta urteak zibarik hartu barik dagoenak lehenengo edo bigarren ahaleginean jarriko du dantzan. Bizipenak direlako ahazten ez direnak. Beharbada horregatik saldu nahi dizkigute esperientziak eta ez markak. [Detaile txikiak, Zihara Enbeita (Larrepetit, 2015-06-18)] (Berria.eus)

    ziba (Fernando Mac, FlickrCC)

     
  • Maite 10:42 pm on 2015/05/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zimentarri 

    iz. Zimendua, oinarria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:iz.

        [oinarria]: asentu, egarzola, egonarri, fundamentu, oinarri, zimendu, eustazpi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cimiento, base, fundamento, piedra fundamental
    fr base, pierre fondamentale
    en foundation; basis
    port alicerce, base

    Entzun:

    Baina ia bat-batean, ohartzen ez ginelarik nola, mundu haren zimentarriak uste baino buztinezkoagoak zirela pentsatu genuen, eta orduan buruz ikasitako otoitz gehienak oraindik ondo gogoan baditugu ere, euskarazkoak bezala latinezkoak, eta baita gaztelaniazko hamasei salbe eta hamalau kredoak ere, gure gizarteak aspaldi baztertu zituen errezook.  [Oin buztinezkoak, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-05-12)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zimentarri (Wikimedia commons)

     
  • Maite 6:32 pm on 2015/04/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarrastelkeria 

    iz. Zarrastela denaren nolakotasuna, gaitzesgarritzat hartua. Hemendik hara doazenak ez dira zarrastalkerian bizi. Zelan bestela diruak egin hain urte gutxitan? (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [xahupena]: xahupen Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es despilfarro, derroche (con sentido peyorativo)
    fr gaspillage
    en (result) waste, overspend
    port esbanjamento

    Entzun:

    Ugaritasunaren adarra, zarrastelkeria, ustelkeria, zer ez.  [Kuskue tanden, Iñaki Iñurrieta (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Eta umekeria iruditu zitzaidan, berehala, harlandu haien garraiobideari buruz arestian sentitu berria nuen harridura: arranpak antolatuko zituzten, noski, eta haietan barrena goraino eramango harritzarrak herrestan: hura bai giza indarraren zarrastelkeria ergela, primitibokeria itzela, gero. [Homo Faber, Max Frisch / Joxe Austin Arrieta (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Energia gehiago, kontsumo handiagoa, zarrastelkeria handiagoa, eta segi horrelaxe bazterra jo arte… [Agur, Euzkadi, Juan Luis Zabala (Susa, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zarrastalkeria (Irudia: higienedemocratica.es)

     
  • Maite 1:03 pm on 2015/03/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zelatari 

    Lurker hitza ingelesetik mailegaturiko hitza da, zelatari edo kuxkuxero euskaratu daiteke. Interneteko munduan lurker esaten zaio gizarte-sarean edo beste online komunitate batean begira-begira dagoen pertsonari eta parte hartze aktiborik erakusten ez duenari. Besteen mezuak irakurri eta mezurik igortzen ez duen pertsonari esaten zaio lurker. (Wikipedia)

    Sinonimoak:

    lurker, kuxkuxero, ikusmiratzaile (Informatika hiztegia EN-EU, Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Wikipedia):

    es luker, acechador
    fr lurker, consommateur passif
    en lurker
    port lurker

    Lurker kontzeptuak lurcher ingeles hitzean du jatorria, zeinak erromanierazko lur duen oinarri eta, azken honek, lapur esan nahi duen. Euskaraz, zelatari ere erabiltzen da.

    zelatari (Mark Robinson, FlickrCC)

     

    Eguneratzea:

    Iñaki Murua aritu da gaiaren inguruan eta ondorengo esteka interesgarriak bidali dizkigu. Mila esker!

    • Partaidetza pasiboa Interneten sortutako talde eta komunitateetan: kezkak eta oztopoak, Iñaki Murua. [Slidesharen eta PDFn]
    • Haren gunean badago ekoiztutako gehienari errepasoa emateko modua.

     
  • Maite 9:35 am on 2015/03/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirkin 

    iz. Zerbaitek nahiz norbaitek egoera geldia, finkoa, utzirik egiten duen higidura txikia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [higidura txikia] : mugimendutxo, mugidatxo, higiduratxo (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (batez ere B) movimiento leve, gesto
    fr mouvement léger, geste
    en slight movement, gesture
    port movimento leve, gesto

    Entzun:

    Edalontzia ezpainetatik gertu gelditu zen, zirkin egin gabe gelditu ere, bat-batean bururaturikoa hausnartzen.[Denak du bere prezioa, Migel Angel Mintegi (Ibaizabal, 2002))] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Irribarre sotila saiatu zuen, baina ez zitzaion zirkin neketsu bat besterik atera. [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirkin (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:28 am on 2015/03/06 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zelemon egin 

    ad. Edozer egiteko prest egon.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zelemon (G-goi; Izt), txelemon (G-goi). Ref.: JMB MitV 231. Farsa popular representando un juicio, en el que el reo debía hacer equilibrios sobre un celemín. “Malquirrota” Izt 70r (Interpr?).

    ZELEMON EGIN (G-azp ap. Gte Erd). Hacer equilibrios sobre un celemín (en la farsa llamada zelemon); se usa con el significado de ‘estar dispuesto a hacer cualquier cosa’. “Horrek beria ez bihurtzeagatik lakariakin zelemon egingo luke (G-azp)” Gte Erd 180. Au dezute pekatu larriena Evaren alabentzat… eta ortan ez erortzeagatik egingo lukete “zelemon”… edo salduko guzia. Lab Egan 1955 (5-6), 56. Ta zenbaitek zelemon ere egingo luteke ez ditzaten naasi jende arrunta ta xeakin. Lab EG 1958 (1), 77. Zelemon egitera jarriko litzake ori (AN-larr). Inza NaEsZarr 548.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es estar dispuesto a hacer cualquier cosa
    fr être prêt à faire ne importe quoi
    en be willing to do anything
    port estar disposto a fazer qualquer coisa

    Entzun:

    Alegia, badaudela erdara zeremoniatsuei zelemon egiteko erak… [Hitzen ifrentzua, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-03-06 )] (Berria.eus)

    zelemon egin (Getty images)

     
  • Inaki Agirre 7:50 am on 2015/02/11 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuhain 

    iz. 1. Abereak elikatzeko landarebazka. 2. (Z) Zuhaitza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [zuhaitza]: Zub. arbola, zuhaitz, zuhamu Ipar., zuhaintze Ipar. g.e., habe Bizk. g.e., ezkur Bizk. zah., haritz Bizk. zah.
    [ganadu-bazka]: Ipar.bazka, berde, larre, alhagia Ipar., alhapide Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    Orotariko Euskal Hiztegian

    zuhain (L, BN, S; Lecl (S), Arch VocGr, VocBN, VocCB 353, Lcq 151 (S), Dv (S), H (S); zühañ Gèze). Ref.: A; Lh; Lrq /süháñ/; EAEL 73.

    1. Árbol. “Zuhainak badu bere zuhatza, jentek hun edo gaizto bere siratsa (S)” A.  In Çugaineta (1000). Arzam 469.  Zuhain orok adar eihar. Saug 56. Zühañ bizia dadükanetik emanen düt jatera. Mst II 9, 7. Zühaiñak erroetarik dütiela botatzen. Egiat 195. Mündüko zühain orotan osto […] eta ühaitz bazterretan hariña bihi den bezanbat milla million urtheren bürin. UskLiB 99. Zuhain baten kupulan jarririk. Arch Fab 75. Oihan bat urre sagarrak ekartzen dituzten zuhañ flokatsu hetaz egina. Dv RIEV 1931, 556. Ikhusten dira zühañ batetan eta denbora berian lilia, frütü berdia eta huntia. Ip Dial 40. Errazie zühaña hun dela haren frütia hun ezagïtzen düzienian. Ip Mt 12, 33 (Lç arbore, He, TB, Dv, Ur, Or, Ker arbola, SalabBN, Hual, Samper arbole, HeH, IBk, IBe zuhaitz, Ur (V), Ol zugatz, Leon ondo). Erresiñula igaiñ zühaiñ batetara. ChantP 378. Soldaduek estekatu zuten zuhain bati. Jnn SBi 133. Xinako lur eta zuhain eta belar eta ihizi mota guzien begiratzera. HU Aurp 96. Oihanian zühaiñak hasi karrazkatzen. Xikito 7. Ez da mendirik, / ez da zuhainik aldean. Or Poem 513. Judako zuhain gazte hori. Mde Po 93. Gaur Eskual Herrian zuhaña da landatzen. Egunaria 21-5-1975 (ap. DRA).

    2. (L, BN, S; SP, Deen I 263 <suhañia>, Lar, VocBN, Dv, H (L)), zuhai (BN-lab), zumai (B). Ref.: A (zuhain, zuhai, zumai); Lh. Forraje. “Fourrage” VocBN. “La partie supérieure des tiges de maïs ou des feuilles desséchées, et qu’on donne à manger aux bêtes bovines. […] Regain” H. “Forraje, heno, retoño, paja. Zuhai guziak erre dira hortziaren ondotik, todo el forraje se ha quemado a luego de la tempestad” A. “Neguan denbora gaistoz abereak eztitazkenean kanporat athera, heen bazkatzeko barnean behar da zuhain ausarki (BN-baig)” Ib. v. zugai.

    Ene egunak ioan dira eta zuhaina bezala zimaildu naiz (Ps 101, 12). “Sicut fœnum”. Harb 341 (Dv, Ol, Or, BiblE bel(h)ar, Ker bedar). Ene bihotza ondikoaren beroak zehaturik xizkaildu da zuhaina bezala. “Une voiture à foin”. Ib. 339. Orga bat zuhaiñekiñ. Gy 131. Illhuntzean ohi gisa manyatera, arrastelak, / belhar berde eta zuhaiñez nasai dire betheak. Ib. 89. Eztitasuna eta balakuak behar dituzte [idiek], zuhain poxi zenbait eta artho buruak. Dv Lab 240.

    3. “Zuhain (L, BN), zühañ (S), plante, en général” Lh.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) forraje (2) iz. (batez ere Z) árbol
    fr iz. (Ipar.) fourrage (2) arbre
    en (1) iz. fodder, forage (2) tree
    port (1) forragem (2) árvore

    Etimologia

    < zu- < zur ‘egurra’
    zur (c. exc. R), zũr (R), zul (B) n. ‘wood’. CF zu-. 1562.
    CF by W11. OUO. Though the Z form is zur, by P69, the Z CF is zü- (M. 1961a: 53).
    See zumar, zirtoin.
    zuhain (L LN), zuhai (L LN), zugai (HN S) n. ‘fodder’, zumai (HN) ‘hay’, züháñ (Z)
    ‘tree’. **** {[FHV 53, 337]}
    züháintze (Z) n. ‘tree’. **** (Trask)

    Entzun:

    Gari eta zuhain uztak hirirako konfiskatu zituzten eta botere moskutarrak ekialde urrunean zeukan azkeneko gotorleku hura prest gelditu zen tatariarren aurka denboraldi batez borrokatzeko.  [Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002), Orr.: 416 (EPG)]

    zuhain (FlickrCC, Lucy Nieto)

     
  • Maite 10:34 pm on 2015/01/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarpail 

    1. izond. Era zakarrez, lan gutxiz eta leundu gabe egina dagoena. Artzainek, beraiek eginiko pitxer zarpaila zeukaten. 2. izond. Gaizki edo baldreski jantzita, arropa zikin eta apurtuez ibili ohi dena. 3. iz. Zatar edo oihalzati hondatua. Han zihoan mutil gazte lerdena, adabakiz eta zarpailaz betea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [ehun-zati edo zatar hondatua]: zarpa, perreka Ipar., pilda Ipar., piltzar Ipar., piztin g.e., trakets g.e., zirtzil g.e., altsi zah.
    zarpail izond.
    [zarpaila]: zurtzuil BN-Z, trauskil Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. basto, -a, ordinario, -a, rústico, -a; zafio, -a, grosero, -a (2) izond. andrajoso, -a, harapiento, -a (3) iz. harapo, andrajo
    fr (1) izond. ordinaire, grossier, -ère (2) izond. déguenillé, -e ; loqueteux, -euse (3) iz. haillon, guenille
    en (1) izond. [pertsona] rude, coarse, rough (2) izond. [arropa] ragged, tattered
    port (1) grosseiro(a), grosseiro(a) (2) adj andrajoso(a), esfarrapado(a), maltrapilho(a) (3) farrapo,

    Entzun:

    Nahita dira zarpail baldarrak, apropos manipulatzen dute justizia, kontzientzia osoz egiten diote iseka ordenamendu juridikoari. [Kromoak, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-01-22)] (Berria.eus)

    zarpail (FlickrCC, John Hamilton Mortimerren Erichtho)

     
  • Maite 8:50 am on 2014/12/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirritu 

    iz. 1. Guztiz hurbil dauden bi gauzaren edo gauza baten bi zatiren artean gertatzen den irekidura luze eta estua. Atearen zirritutik ikusiko dugu nor den. 2. Galtzek aurrealdean botoiez zein kremaileraz ixteko duten irekidura. 3. (hed.) Sarbide edo iraganbide estua; zerbaiten edo norbaiten alderdi ahula, heldu, eraso edo kritikatzeko uzten duen aukera edo alderdia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [zirrikitua]: zirrikitu, zirriztu, intzirrikatu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) rendija, ranura, resquicio; grieta, fisura (2) bragueta (3) leal, fiel
    fr (1) fente, crevasse, rainure, fissure (2) braguette
    en (1) [irekidura] crack, cranny, slot (2) [galtzena] fly
    port (1) fresta, fenda (2) braguilha, zíper da calça

    Entzun:

    Ataritik beste gela batera igaro zen, hura ere iluna, ate azpiko zirritu zabaletik sartzen zen argiak ozta-ozta argitua. [Arima hilak, Nikolai Gogol / Jose Morales (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Baina minak ezin du haraino lasai sartu, ez gaitz zorrotzak han iraun, dena lokatu gabe, biziarentzat tokia falta izateraino eta arimaren zatiak gorputzaren zirritu guztietatik eskapatzeraino. [Gauzen izaeraz, Lukrezio / Xabier Amuriza (Klasikoak, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirritu (Argazkia: Ander Morea, Karobi photography )

     
  • Maite 7:45 am on 2014/12/05 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zeia 

    iz. (B) (zah.) Plaza; feria, azoka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batuan:

    zeia iz. g.g.er. ‘merkatua’

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [merkatua]: azoka, feria, merkatu, baku Zub. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (zah.) (B) plaza; feria
    fr (mercado) marché, foire
    en market, marketplace
    port praça, feira

    Entzun:

    Herriko zeian salgai zegoen.

    Bilbaoko zeian edo merkatuan guztiak euzkeraz itz-egiten eben aldian. Kk Ab II 117. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zeia (durangokoazoka.com)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/11/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zintz egin 

    du ad. Mukiak kentzeko, sudurretik arnasa indarrez egotzi. Musuzapia atera eta zintz egin du. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

    [zintzatu]: zintzatu Ipar., mukatu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es sonarse (la nariz)
    fr se moucher
    en to blow one’s nose
    port (nariz) assoar-se

    Entzun:

    Zintz egiten ari ziren bost sudurren hotsa entzun zen. [Harry Potter eta sorgin harria, J.K. Rowling / Iñaki Mendiguren (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Musuzapi bat atera zuen soinekoaren mahukapetik, eta zintz egin zuen. [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zintz egin (FlickrCC, oddharmonic)

     
  • Maite 10:14 am on 2014/11/16 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuztar 

    iz. 1. Sustraia. 2. Zurtoina. 3. Hainbat frutaren barruko aldea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [sustraia]: erro, sustrai, zain
    [fruituen bihotza]: mutxikin, txorten, girtain Ipar., aila Bizk., kondotx g.e., muskil Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) raíz (2) tallo (3) [hainbat frutarena] corazón
    fr racine, souche, base, fondement
    en (1) [sustraia] root (2) [zurtoina] stem, stalk (3) [hainbat frutarena] core
    port (1) raiz (2) talo, caule (3) [hainbat frutarena] coração

    Entzun:

    Autoreak zioenez, bi mila baino gehiago izango ziren azkenerako, denak kontatuz gero, hegoak astindu eta zuhaitza zuztar-zuztarretik atera zutenak, zuhaitza bera ere hegan ipiniz… hegan eta hegan, harik eta ibai baten gainean lurreratu eta uretaratu zen arte. [Ipuin batean bezala, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Sartu orduko, oinak arrastatzen, zuztar bigunak zapaltzen, bide estuak markatzen gozatu dira.  [Axenario, Jules Renard / Itziar Otegi (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zain eta zuztar, lurra saretu eta hezedura jasotzeko arte berezia dizu haritzak. [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zuztar (Edurne Galindez, CC)

     
  • Maite 10:03 pm on 2014/10/26 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zopizartu 

    du ad. (G) Lurra azaletik jorratu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    zopizartu.

    “(G), quitar las hierbas de los tepes” A.

    (V-gip, G-goi; -aar- V-gip), sapisaartu (V-gip). Ref.: Iz ArOñ (zopizaartu), UrrAnz; Vill Egan 1968 (1-6), 92; JMB At; Elexp Berg. “Cortar con azada las hierbas de la superficie del suelo” Iz ArOñ. “Descortezar la tierra con la azada” Iz UrrAnz. “Remover con azada la superficie de tierra que se va a arar” JMB At. “Zopizartu ba azalatxurratu moduan izangok. Buelta emon, zera, azaleko bedarra” Elexp Berg (s.v. azalatxurratu).

    (Fig.).  Oraindaño, naiz euskal-bizikera, naiz aberriaren oroia zopizartzen eta azterkatzen jardun degu. JMB ELG 9.

    Sinonimoak: iz.
    [Lurra jorratu] : jorratu, saratu, txaplatu, ixarratu (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Collins eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. (G) escardar
    fr Agr sarcler, échardonner.
    en VT to weed, weed out
    port vtr Agr escardear

    Entzun:

    Resurreccion Maria Azkuek, Sabino Aranak eta Miguel Unamunok hartu zuten parte lehia akademikoan eta, kontu jakina da, Azkuek irabazi. Urte batzuk geroago, 1901ean, Unamunok euskararen bazterrak zopizartu zituen eta eskandalu sekulako baten hautsak harrotu Lore Jokoena bezalako plaza sinboliko batean esandakoekin:

    “Euskarak ezin du bizitza modernora egokitu (…) Bilbo euskaraz mintzatzen (ikustea) kontraesan bat da (…) Euskara bukatzen ari da (…)Lurpera dezagun modu santuan (…)”. [Unamuno eta euskararen tema, Anjel Lertxundi (Hamabostero, Urgainen. 2014-10-26)] (deia.com)

    zopizartu (Irudia: hogar.mapfre.es)

     
  • Maite 9:10 am on 2014/09/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaingorri 

    BOT. Ik. geranio.  1. Geraniazeoen familiako eta Geranium generoko landare belarkara eta urteroko edo bizikorren izen arrunta. Hosto konposatuak eta bost petalodun lore gorri, zuri edo urdinak dituzte. Fruitua kapsula-motakoa da. 2. Familia bereko eta Pelargonium generoko landare belarkaren izen arrunta. Lore ikusgarri eta usain onekoak dituzte eta apaingarri modura landatzen dira. Leiho-geranio ere esaten zaie.   (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zaingorri (G-goi-to, AN-5vill; H), zangorri (V-gip), saingorri. Ref.: A; Arin AEF 1955, 110; Elexp Berg (zan gorri).

    1.Cuscute” H. “Hierba que crece entre peñas o en las paredes, de raíz roja, hoja como el perejil” A. “Paretetan egoten omen da, baina ez da pareta bedarra” Elexp Berg. Cf. VocNav s.v. zangorri.  Aien, saiñgorri, belaunbelar, barrabasbelar ta orlakoak. Ag G 23n.

    2. Arteria. “Artère” T-L. Odol au da txit kolore gorrikoa eta korritutzen duen zañai deitutzen diogu zaiñ gorriak. Aran-Bago ManMed 259. Siñopa batzuek, larruturik, zaiñurdiñak (venas), zaingorriyak (arterias) eta arraiak ikusten zitzaizkaten. J.M. Tolosa EEs 1913, 177. Zolan ikusiko dugu zain-gorri bat, eskuin eta ezker tuio ñimiño batzu igortzen dituena. JE Med 32.

    3. Inflamación de los vasos linfáticos. “Linfavigitis (G-bet)” Garate 6.ª Cont BAP 1949, 364.

    4. Geranio. v. ZANGO-GORRI. Errotarime lerdenak / zangorriz dauko ulia. “Tiene geranios”. Laux AB 78. Zaingorri edo jeraneo zurigorriztak eukazan ontzietan. Erkiag Arran 58. Leio batzuetan zangorriak ageri ziran. Anab Poli 86. Loretegian zangorriak, suarrostoak, arkakaratsak eta […] ortentsi eskergak ikusten ziran. Amez Egan 1964 (1-6), 118.

    Sinonimoak: iz.
    [geranio] : geranio (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es geranio
    fr geranium
    en géranium
    port gerânio

    Entzun:

    Leiho batzuetan zaingorriak ageri ziren. [moldatua] Anab Poli 86. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zaingorri (FlickrCC, Centurion)

     
  • Maite 2:29 pm on 2014/08/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zazpizango 

    iz. Ipar. g.er. ‘ehunzangoa’.  ZOOL. Hankapare bana duten segmentu ugariz osatutako gorputza duten artropodo karniboro eta terrikolen izen arrunta. 3 cm baino luzeagoak izaten dira eta buruan erpe pozoitsu pare bat dute. Gehienetan lurrean, hosto artean eta egur usteletan bizi dira. 2.500 espezie inguru daude eta Chilopoda klasea osatzen dute. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan ‘ehunzango’)

    Sinonimoak: iz.
    [ehunzangoa] : ehunzango (tekn.); zoko-zorri, infernuko katu (Elhuyar eta Adorez hiztegiak)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) ciempiés
    fr mille-pattes, scolopendre
    en centipede
    port centopéia

    Entzun:

    Zazpizango ugari ikusi genuen atzoko mendiko bueltan

    zazpizango (Karobi Photography)

     
  • Maite 8:05 am on 2014/07/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurtz 

    iz. Gurasorik gabeko umea, umezurtza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [Gurasorik gabeko umea] : umezurtz (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es huérfano, -a
    fr orphelin, -e
    en orphan
    port órfão

    Entzun:

    «Ematen du zurtz jarraituko duela euskarak, ahaiderik gabe, baina ez da larritzekoa». Munduan badira 350 hizkuntza familia, eta ahaide ezagunik gabeak dira 120-130 bat. Euskara ez da bakarra, hortaz. [Euskara: ez arraro, ez bakartu, Mikel P. Ansa (Berria.eus, 2014-07-19)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zurtz (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 6:02 pm on 2014/07/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zabor-posta 

    iz. Hartzailearen baimenik gabe bidalitako mezuak dira. Orokorrean helburu komertziala izaten dute, iragarki itxurako mezuekin, biktimak engainatuz etekin ekonomikoa helburua duten mezuak ere ohikoak diren arren. Jarraitu irakurtzen… (Wikipedia)

    Sinonimoak: iz.
    [spam]: publizitate-erauntsi, spam (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm eta Wikipedia):

    es buzonfia, spam, bombardeo publicitario, correo basura, mensaje basura
    fr polluriel
    en spam
    port spam

    Entzun:

    Gorrotatutako zerbait da zabor-postaren kontu hau. Gogaikarria izateaz gain, banda-zabalera handia kontsumitzen du. Badaude, ordea, mezu hauek iragazteko sistemak. (Wikipedia)

    Jaso nahi ez den posta blokeatzen duen antispam programa bat instalatu, jasotako zabor-posta asko gutxituko zaizue-eta horrela. [Hiru.com (Elhuyar Web-corpusen Ataria)]

    zabor-posta (Wikimedia Commons)

    Informazioa gehigarria:

     
  • Maite 12:00 pm on 2014/05/25 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaran 

    iz. (B) Saski handia, belarra eta beste zenbait gauza eramateko lepoan erabiltzen dena, edota zamariei alde batean nahiz bestean jartzen zaiena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    zaran (V-ple-arr-oroz; Añ (V), H, Zam Voc), saran (V-ger-ple), san (A Apend). Ref.: A; EAEL 142.

    1. Cesto. “Canasta” Añ. v. zare, otarre, 1 saski. Zaran bat dagianak bi dai. RS 34. Daukazuz eun zaran sagar. Astar II 245. Amar zaran jenero ez ain oneko edo txarrekuak. Ib. 246. Ez aiztu, baña, zaran andija eruaten, loraz beterik ekarteko. Altuna 58. Zaran baten barruban sartu zittuzan guztijak. Otx 115. Gurbizazko zaranak. Ibiñ Virgil 73.

    2. “(V-ple-arr-oroz), […] medida de dos fanegas” A.

    Sinonimoak: iz.
    [zaran]: otar, saskitzar, astotzara (5000 Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) cesto, canasta
    fr panier, corbeille
    en basket
    port cesto, canastra

    Entzun:

    Urrezko zarana da magnate galiziarraren negozioa, eta otzara horren barruan Zara du harribitxia. [Inditexen urrezko zarana, Jon Fernandez (Berria.info, 2014-05-24)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zaran (Argazkia: Shopnordico.com)

     
  • Maite 8:47 am on 2014/05/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziraldo egin 

    da/du ad. Orekapuntu edo -ardatzari buruz alde batera eta bestera higitu (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, kulunkatu)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ziraldo. v. zealdo.

    ZEALDO EGIN. Tambalearse. Batzuek jo ta besteak bultza, / gurutzea bizkarrera, / ezertarako gauza ez baño / nai-t-ez juan biar aurrera, / ziraldo egiñaz, naiko lanekin / ia eroriz lurera, / negargarrizko bide latzari / eman zion asiera. Baxurko Jesus 67 (ap. DRA). Bidean zialdo egiten ta zubia ola mear-mear bat izaki, ta korrika nola pasa zuen. Auspoa 119, 67.

    Sinonimoak: iz.
    [ziraldo egin] : zealdo egin, zabukatu, kulunkatu (Orotariko Euskal Hiztegia eta Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es balancear(se), mecer(se), tambalear(se), columpiar(se)
    fr se balancer, chanceler
    en swing
    port balançar-se, cambalear-se, desequilibrar-se,

    Entzun:

    Hoiek horrela eta gehiago ere bai
    lurrian ziraldoka egin zuten lasai
    ezkonberriak eta zenbait dama galai
    zezenaren mendian etzuten jarri nahi.

    Pasaiako herritik, Xenpelar (Laboak abestua)

    ziraldo egin (Wikimedia Commons)

    Ziraldo egin (PixabayCC, OpenClips)

     
  • Maite 8:35 am on 2014/05/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zamalkatu 

    da ad. (Z) Zaldi gainean ibili.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [zamalkatu] : zaldiz ibili (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) cabalgar, montar a caballo
    fr (Ipar.) chevaucher, monter à cheval
    en da ad. [zaldia] to ride
    port cavalgar, montar

    Entzun:

    Panpina lurrean etzan, eta sexua praktikatzen arituko balitz bezala, haren gainean zamalkatzen ibili zen denbora batez. Ostean, jantzita zeraman bainujantziari tirakada bat eman, eta ipurdia erakutsi zuen. [Miley Cyrusen azkena; felazio bat, zuzenean, Luzia Zugadi (eitb.com, 2014-05-12)]

    zamalkatu (Wikimedia Commons)

     
    • Maite 8:05 pm on 2014/05/13 Permalink

      Iñigo Arandiak beste adibide hau utzi digu Facebooken:

      “Kopetan eman zion azken muxua Fontechak, eta gezi batek bezala zulatu zion gogoa bi ordu lehenago besarkatu zuen emakumezko haren gorputz biluziaren akorduak, oheko jardun basatiak, besoetan hartu eta emakumezkoaren bularrak dilindan ikusteko bere gogo demasagatik nola jirarazi zuen Belen bere gainean zamalka zedin, buztana haren barrutik atera ere gabe behin eta berriro posturaz aldatuz, eta nola orgasmoaren azken astinaldietan Belenek atzerantz egin zuen buruarekin, bonbilla bakarreko mahai-lanpara piztuta zuen gau-mahaitxoaren ertzarekin buruan nahigabe kolpea hartu aurretik. Izutu egin zen Fontecha. Konortea galdu zuen Belenek une batez. Twist, Harkaitz Cano.

  • Maite 11:38 am on 2014/05/04 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zabotu 

    da ad. Hantu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    zabotu (V-arr, G-azp, B ap. A), zagotu (V, G ap. A).

    “Hincharse las plantas y aun los animales” A.

    Sinonimoak: ad.
    [hantu] : 1 puztu, hanpatu. 2 ik. harrotu (5000 Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es hincharse, inflarse
    fr enfler, se gonfler.
    en swell, inflate, swell up
    port inchar-se, inflar-se

    Entzun:

    Asko gizendu den lagun batengatik norbaitek esan zidanean zabotuta dagoela, bueltak ematen hasi nintzaion aspaldi entzun gabe neukan hitzari, eta analogiak babotuta iradokitzen bazidan ere, banekien ez zutela zerikusi zuzenik, nahiz babotuta egotearen efektuak eta hitzaren hurbiltasun fonetikoak asko laguntzen duten zabotuta ulertzen.  [Zabotuta, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2014-05-04)] (Berria.info)

    zabotu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:52 am on 2014/04/10 Permalink | Reply
    Tags: , Z   

    zartzo 

    iz. 1. Zarata. 2. Txutxu-mutxu. 3. Harropuzkeria. (Labayru Ikastegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zartzo (H (que cita a EZ); -rz- Lar).

    1. Ruido. “Bulla” Lar. “Bruit, tapage” H. Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9. Edo nola Otsaillean oihanetan otsoak, / damnatuak entzuten tu handiago zartzoak. Ib. 105. (SP; -rz- O-SPAd, O-SP > SP, Dv, H y A). “Zarzoak, babils, caquets” O-SPAd 880. “Le bruit que font ceux qui parlent bas, mussitatio. Suaren zarzoa, le bruit que fait la flamme quand elle est forte” O-SP 227. “Nihor asaldatzea zarzoz edo hitz alferrez (Hm)” SP (se refiere sin duda a la ed. de éste del libro de Haramburu). Suak ere harengatik egiten tik zarzoak, / bai halaber gurguraia xirripa mortukoak. EZ Man II 17. Meza erraiten den denboran gogoa maiz berzetan edukitzea edo denbora luzean zarzo handian egoitea da mortal. Harb 174s. Elizan nihor asaldatu zartzoz edo hitz alferrez. Harb (ed. 1690) ap. H.

    2. (Urt Gram 8 > A). Vanidad. “Grand air qu’on se donne” Urt Gram.

    3. Diligencia, presteza. “Actuose, […] zartzo handirekiñ, agudóki” Urt I 119.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [zarata]: hots, soinu, azantz Ipar., haro Ipar., harrabots Ipar., zarraparra Bizk., asots Naf., ereta Naf., herots Zub., arrada g.e., ospe Bizk. g.e.
    [txutxu-mutxu]: firfira, marmar, marmariza, murmur, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah.
    [harropuzkeria] : arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harrotasun, oilarkeria, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., faunkeria g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ruido, barullo (2) cuchicheo, murmuración (3) vanidad
    fr (1) bruit; boucan, cohue (2) chuchotement (3) vanité
    en (1) noise, racket (US), din (UK) (2) gossip (3) vanity, arrogance
    port (1) ruído, barulho (2) cochicho, fofoca (3) vaidade

    Entzun:

    Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zartzo (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 6:02 pm on 2014/03/03 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zakil 

    iz. 1. ANAT. Ugaztunen penisa. Pubisaren aurrealdean kokatuta dagoen eta esperma umetokian edo umetoki-lepoan uzteko balio duen organo zutikorra da. 2. ITSAS. Belazurruna. 3. MIKOL. Falaleen ordenako eta Mutinus eta Phallus generoetako onddo basidiomikotinoen izen arrunta. Fruitu-gorputzak zakilitxura eta euliak erakartzen dituen haratustel-usaina du. • zakil-hezur. ANAT. Ugaztun askotan, zakila indartzen duen hezur mehea. || zakil-moko. Ik. glande (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [arren organoa] : buztan beh., falo jas., pitxo Ipar. beh., pitilin Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Zool.) pene (2) (Mikol.) falo (Mutinus sp., Phallus sp.) (3) (lgart.) tonto, -a, necio, -a, majadero, -a
    fr (1) (Anat.) pénis (2) (Mikol.) phallus (3) izond. (lgart.) sot, sotte, idiot, -e ; imbécile
    en (1) (Anat.) penis (2) [mozolo] idiot, dumb, fool, ass
    port (1) pênis (2) falo (3) tonto(a), néscio(a),

    Entzun:

    Zakil tentea hatz puntaz bilatu zuen Martak, begiak ireki beharrik izan gabe ondo oratuz, harik eta hatzez nahikoa gogortua zegoela baieztatu ondoren aluan barneratu zuen arte. [Pasaia blues, Harkaitz Cano (Susa, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Ekar kamioiak, zerbait ikasi behar dik gaur agure orojakile zakil horrek! [Elektrika, Xabier Montoia (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zakil (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/02/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarbasta 

    iz. 1. adaxka.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zarbasta (V; Deen I 453 <sarvasta>), zarbazta (H), zabrazta (V-gip), zaprasta, sarbasta (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ (sarbasta); Elexp Berg (zabrazta).

    • “Branchage en général” H (que cita a Izt). “Ramillas
    • txarbasta (G-to ap. A). “Puntas de las ramas” A.
    • zarbazta (Lar, H). “Carrasco, carrasca” Lar. Lacoizqueta (152) copia erróneamente zarbatza.

    2 zarbasta, sarbasta (V-gip ap. Iz ArOñ).

    “Emakume sarbástia, mujer dura y trabajadora, buena para el caserío” Iz ArOñ.

    Sinonimoak:  iz.
    [adaska] : abartxo, adartxo, adaxka Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ramillas (2) Zool. cierto pececillo de mar
    fr ramille, branchage
    en brushwood
    port ramo

    Entzun:

    Ez naiz arrantzale eskasa. Zarbasta pare bat harrapatu nuen lehengo batean. [Karabana bati jarraika, Xabier Etxaniz  (Naiz.info, 2011ko irailaren 03a)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zarbasta bat hartu eta sua emendatzera joan ginen basora. Elexp Berg. [moldatua] (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zarbasta (CC, micuarto.blogspot.com)

     
  • Maite 8:13 pm on 2014/02/01 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirrindola 

    iz. 1. Metalezko uztai edo eraztun handia. 2. TEKNOL. Torlojo-azkoinez loturak egiten direnean, azkoinaren estutze-lana ongi bana dadin tartean jartzen den eraztun edo pieza zilindriko zapala.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) aro, anilla, arandela (2) (Teknol.) arandela
    fr (1) anneau, bague(2) (Teknol.) rondelle
    en (1) ring, hoop (2) (Teknol.) washer
    port (1) anel, aro, argola, arandela (2) (Teknol.) arandela

    Entzun:

    Goiz batean, bainugelako kanila baten zirrindola konpontzen ari nintzela, sartu eta telebista piztu zuen, neskameek egin ohi duten bezala. [Zertaz ari garen maitasunaz ari garenean, Raymond Carver / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Buda Amandrea ematen du galipotezko ama edo amama dirdiratsu horrek, koloretako painelua buruan eta zirrindola doratuak belarrietatik dilindan. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirrindola (geograph, CC)

    zirrindola (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:45 am on 2014/01/27 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zopatu 

    da ad. Erabat busti. Ardotan zopatua (borracho como una cuba) (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa eta Elhuyar Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.
    [erabat busti] : blaitu, busti-busti egin (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. [ardotan, esnetan, ozpinetan…] empapar, embeber, impregnar, remojar, emborrachar, ensopar (2) da ad. [horditu] emborracharse (3) da/du ad. [blai egin] empapar(se), calar(se), mojar(se)
    fr du ad. tremper, mouiller
    en du ad. to dip, to dunk, to soak
    port (1) embeber, empapar (2) embebedar-se, embriagar-se (3) ensopar-se, empapar-se

    Entzun:

    Edan ordez jan egin behar den ardo zopatu lodi bat izan zen lehendabiziko urratsa.[Konpainia noblean, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Euskara herrikoa, batere berritsi horietakoa, gai berezi eta interesdunetan zopatua, txairoa eta atsegina [aldizkaria]. AIr Egan 1958 (3-6), 223. [moldatua]

    zopatu (FlickrCC, s_evenseth)

    zopatu (Wikimedia Commons)

    zopatu (Wikimedia Commons)

    zopatu (FlickrCC, LatinSuD)

     
  • Maite 9:05 am on 2014/01/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziratu 

    du ad. (BN eta GN) Zapatak nahiz botak betunez igurtziz, distiratsu jarri(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    ziratu (B, BN ap. A; Gèze, VocBN, Dv, H, VocB).

    1. Lustrar, encerar. “Cirer” Dv. “Cirer une chaussure” H. “Cirer un parquet” Ib. “Lustrar (calzado), dar cera (al piso). Sala onen ziratzen, badugu ordu beteko lana, en sacar lustre a esta sala tenemos seguramente trabajo para una hora” A. “Embetunar, lustrar, dar lustre o sacar lustre” VocB. Zango-behatzak ezkoz ziratuak [zituzten]. Larz GH 1959, 86s. Goizean zapetak ziratu gabe, jali bainuk etxetik, to, zira-hazkidak orai! Larz Iru 114. Morok zapatak bakerori ziratzen daizko. Ib. 66.

    Sinonimoak: iz.
    [ziratu]: ziraia eman (5000 Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Word Reference  eta Orotariko Euskal Hiztegia):

    es   (1) lustrar, encerar (2) (Ipar.) aplicar/dar betún
    fr (1) cirer (2) (Ipar.) cirer, astiquer
    en (1) to wax, to apply wax (2) to polish, to shine
    port (1) encerar (2) aplicar betume

    Entzun: 

    (Jartzen da eta zangoa luzatzen dako) Goizean zapetak ziratu gabe, jali bainuk etxetik, to, zira-azkidak orai! Hola ikusiko dik Benatek ere, zoin abilki pratikatzen dukan hire ofizioa! To, wisky turnada on bat irabaziko duk! (Pantxo xuttitzen da, bere lanari buruz) BENAT: (Idorki) Pantxo hago hire tokian! ANTON: (Irri larri batekin) Zer! Utz-ak zonbait sosen irabazterat. [Hiru ziren (laugarren gertaldia), 1957] (Euskal Klasikoen Korpusa)

    Lerra-lerra joaten nintzen zoru ziratu lohitsu hartan barrena, egundainoko blaustadak eginez eta titiak zanpatuz; irri egiten zuen jendeak baina ez nintzen ordurako festako gune nagusia, garbi zegoen aspertzen hasiak zirela nirekin. [Ahardikeriak, Marie Darrieussecq / Joxan Elosegi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ziratu (FlickrCC, GRuizSol)

    ziratu (FlickrCC, hans s)

     
  • Maite 11:58 am on 2013/12/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zintzilik 

    adb. Zerbait goiko aldetik loturik edo eutsirik, beheko aldetik inon oin hartzen ez duela, eta higi edo kulunka daitekeela.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  adlag.
    [dilindan] : dindilizka, dingilizka, zilintzan, dilindan Ipar., dilingo Ipar., zintzilika Gip., txilintxau Zub., zintzil g.e., dilindaka Ipar. zah.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es colgado, -a, suspendido, -a, pendiente
    fr suspendu, -e ; en suspens
    en hanging
    port pendurado(a)

    Entzun: 

     
  • Maite 7:49 am on 2013/12/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaurgarri 

    izond. 1. Mina edo kaltea eragiten duena. 2. Fisikoki edo moralki erraz zauritu edo kaltetu daitekeena.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zaurigarri (H), zaurgarri (H), zaurtgarri (H).

    Hiriente, que hiere (sentidos prop. y fig.). “Ne se prend guère qu’au figuré […]. Holako elhe gogorrak eztira bada bihotzaren zaurigarri! […]. Bekhatu oro da arimaren zaurigarria, tout péché blesse l’âme” H. Zigor zaurigarriaren beldurrik ez nuela. VMg X. Zoin bihotzaren zaurtgarri diren holako orduak! Prop 1899, 234. Arrabotsa da tresnaren karraska zaurtgarria. SoEg Herr 1-8-1968, 1.

    Sinonimoak: iz.
    [urratzaile]: urratzaile, mingarri
    [zaurkor]: azul, zaurkor

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) lacerante, que hiere (2) vulnerable
    fr (1) blessant, -e (2) vulnérable
    en (1) [dolor] excruciating [palabras, comentarios] wounding, cutting (2) vulnerable
    port (1) feridor(a) (2) vulnerável

    Entzun:

    Guztiz hermetikoa izanik -ikusten zen ez zela erabili zuten lehenengo aldia-, ez zen sartu ur tanta txikiena ere han egon nintzen tarte guztian; hala eta guztiz ere, nabari zen uraren hotz zaurgarria, kutxaren hondotik igotzen zena. [Euskaldun guztion aberria, Iban Zaldua (Alberdania, 2008)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    Orain neure burua aurkitzen dut erkin, zaurgarri, hauskor. [Labartzari agur, Txillardegi (Elkar, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zaurgarri (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Eneko Bidegain 9:41 am on 2013/11/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zinkurin 

    iz. 1. Kexa; hasperena. 2. Negar-zotina. • zinkurin-mingurin. 1. Gehiegi eta arrazoirik gabe kexatzen dena. 2. (pl.) Arrazoirik gabeko kexak.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    1 hasperen, intziri, auhen.
    2 arrangura, atsekabe, nahigabe, bihozmin, intziri, hipa, negar-zotin, zizpuru, kexa. atsegin, plazer

    zinkurin(a)ka: intzirika, hipaka, negar-zotinka, zizpuruka, kexaka

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es queja, quejido, lamento; suspiro; sollozo
    fr soupir, gémissement, plainte, murmure
    en moan, groan; sob; sigh
    port queixa, lamúria, queixume; suspiro; soluço

    Hitz honi tiraka:

    zinkurin-minkurin, zinkurina-mingurina, zinkuri-minkuri

    1. (Sust.). Queja, lamento. Debriak eroan du zühürtzia. Berriz ere entzünen dügü karraska ederrik, zinkhuri-minkhuri hunik. ArmUs 1903, 12. Han-hemenka, zinkurina-mingurina zenbeit goiti-beheiti, emeki bada emeki, herrietako apez guziak lotu dira sail berriari. Othoizlari 1965, 15.

    2. zinkulin-minkulin (BN-baig ap. A). (Adv.). Melindrosamente, con afectación. “Zinkulin-minkulin duzu hori (BN-baig), ese está haciendo mañas” A (s.v. zinkulin). Ez du balio zinkulin-minkulin mila elhe banoren erabiltzea: ez dute ukhanen, ez badute berek behar dena egiten. SoEg Herr 14-7-1955, 1.

    3. zinkulin-minkulin. (Adj.). Melindroso, delicado. Ez ditu gure populuak behar, oraiko egunean, gidari lehun, irri-mirri edo zinkulin-minkulin batzu, bainan izpiritu erneko eta gogorreko gizonak. Herr 30-7-1964, 4.

    Entzun:

    Datu argigarriak eman zituen Kike Amonarrizek herenegun arratsean Tribuaren berbak saioan. Munduko 7.000 hizkuntzen artean, euskara ez dago batere postura txarrean, ia milioi bat hiztunekin. Badakigu, bistan da, frantsesaren, gazteleraren eta ingelesaren erdian itota bizi dela euskara, baina produktiboa dea beti zinkurinaka aritzea?  [Anitz gara, Eneko Bidegain (Larrepetit, 2013-11-15)] (Berria.info)

    zinkurinaka (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:07 am on 2013/10/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurruma 

    iz. Zapatei orpoaren azpialdean jartzen zaien pieza, takoia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [takoi] : takoi, orpo (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es tacón
    fr talon
    en heel
    port salto

    Entzun:

    Bere buruari eman dion baimen bakarra, zurruma apur bat duten zapatak janztea izan da. [Mutuaren hitzak, Hasier Etxeberria (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zurruma (DevianArt, CC)

     
  • Maite 8:00 pm on 2013/10/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zipriztin 

    iz. (batez ere pl.) Likido batetik, bertara zerbait botatzen denean edo zerbaiten kontra jotzen duenean, ateratzen den tanta; tanta horrek beste zerbaiten gainean uzten duen arrastoa. Olio-zipriztinak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. pl.
    [ziliporta]
    ziliporta Ipar., zirta Sort. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es salpicadura, salpicón
    fr éclaboussure, éclaboussement
    en splash, spatter

    Gerra, benetako gerra urrunen batean gertatzen zen, baina odol zipriztin ikaragarriak ailegatzen ziren geure ingururaino eta, negar egiten bazen, bakoitzak bere erreka aldera negar egiten zuen. [Kolosala izango da, Joseba Sarrionandia (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:55 am on 2013/10/07 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zangotraba 

    iz. Norbait erortzea lortzeko, norberaren hanka bestearen hanken artean trabatzean datzan ekintza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [zangartea] : zangarte g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es zancadilla
    fr croc-en-jambe, croche-pied; croche-patte
    en trip
    port rasteira

    Entzun:

    Denon artean inguratu genuen, eta hantxe hasi ziren gure irriak eta irainak, bultzadak, zangotrabak[Ihes betea, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zangotraba (irudia: Botellas al mar)

     
  • Maite 10:12 am on 2013/09/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilimindrin 

    Itxura gogaigarria duen emakumea.

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    zilimindrin (BN-mix ap. A).

    “Mujer de aspecto repugnante” A. Nolako urheztadura eta harri baliosez estaliak emazte zilimindrin, handiosak! Etcheb Obrak 36.

    (Ref. a varones). Nik trabaila etxia, / eta hezua tira, / ordian da ordian azkatzen, / zilimindrin mons. de Pira. AstLas 20.

    Sinonimoak: iz.
    [itxura gogaikarria duen emakumea] : zilindrin, zilindra, zilindraja

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mujer de aspecto repugnante
    fr femme méchante mine
    en woman of repugnant appearance, nasty-looking woman
    port mulher de aparência desagradável

     
    • Urbinaga 3:01 am on 2013/09/17 Permalink

      Nolako jarrera (postureo) duen gizon edo emakumea. Zer da ?

  • Inaki Agirre 8:58 am on 2013/08/23 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirto 

    iz. (Ipar.) Errimadun hitz-joko polita nahiz erantzun zorrotz, azkar eta umorezkoa. 

    Sinonimoak: iz.
    [erantzun zorrotza]: tortiko, ditxo Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [zirto]: ateraldi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es réplica ingeniosa, dicho gracioso [generalmente rimado]
    fr réplique humoristique ou ironique, répartie rimée
    en witty retort, amusing pun
    port réplica o resposta engenhosa

    Entzun:

    Lurrari muxu? Ohitura vatikanoarrak hartzen ari haiz –bota dio Sotok, irribarre egiteko indarrik gabe. Ez du giroa lasaitzeko balio izan zirtoak. [Twist, Harkaitz Cano (Susa, 2011)]

    Baina, zu nondik atera zara, eh? Nondik? – da gizonaren zirtoa[Denboraren mugan, Jose Angel Irigaray (Pamiela, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirto (FlickrCC, Joseba Barrenetxea Altuna)

     
  • Eneko Bidegain 10:08 am on 2013/08/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zotz 

    iz. 1. (askotan pl.) Adarzati txiki eta mehea. 2. Janariak ziztatuz ahoratzeko nahiz hortz arteko hondarrak kentzeko erabiltzen den zurezko ziriantzeko txikia. 3. Txinatarrek jakiak ahoratzeko erabiltzen dituzten zirietako bakoitza, goilare eta sardexkaren ordezko direnak. 4. Upeletan, sagardoa edo ardoa ateratzen den zuloa estaltzeko erabiltzen den ziria. 5. MUS. Perkusiozko zenbait instrumentu jotzeko zurezko pieza buruduna. • ZOTZAK BOTA. Zotz egin. || ZOTZETARA JOKATU. Zotzak bota.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [zotzabarrak] :pl., zotzabar pl.
    [makilatxoa] : txotx

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) ziria palillo (2) espiche, espita (3) abarra palito, ramilla, leña menuda, ramojo (4) Art. estique (5) Mus. baqueta, palillo (6) kaligrafian palotes (7) (ezezko testuinguruetan) nada, ni pizca
    fr (1) ziria cure-dents (2) (adar txikia) bâton, souche (3) Mus. baguette (4) (ezezko testuinguruetan) broutille, absolument rien
    en (1) ziria toothpick(2) (adar txikia) brushwood, small stick (3) (upeletan) bung, spigot (4) Mus. drumstick (5) (ezezko testuinguruetan) nothing, not a bit
    port (1) palito (2) Mus. baqueta

    Entzun:

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    Zotz:

    1. Palillo; palito, leña menuda. “Bûchette, fétu”
    Esaera askotan da zotz hitza:
    “Quien espera desespera: beti bigar, beti bigar ezten onela bizi bear, gere zaiñak egin dira basoan zotzak bezein igar”
    “En casa del herrero, cuchillo de palo: arotzaren etxea zotzez
    Errementarijaren etxian, zotza burduntzi.
    “Bero zakarra (G-azp, AN-gip), beroa zotzean eramateko modukoa (G-azp)” Gte Erd 133.
    2. (V, G; SP). Ref.: A; Elexp Berg. “Barrikaren zotza, doisil de barrique” SP. “(V, G), espiche. Zotzean dauka sagardoa (G), tiene vendiendo la sidra” A. “Zotzeko sardao, zotzeko sardaua, […] sidra que se sirve directamente de la barrica.

    3. Suerte. Cf. infra ZOTZ EGIN. Mariñelak eta gañerako ontzian zijoazenak, bizirik irteteko zer egin ezin asmatuz zebiltzala, gogoak eman zien, zotz egitea, esturasun artan nork ipiñi ote zituen.

    ZOTZAK JO. Tocar en suerte. Ta zotz eginda, Matiarengana zotzak yo baitzun, amaikaekin zenbatu zuten. Ol Act 1, 26 (Lç, He, Dv zorthea erori, BiblE egokitu).

    4. (Precedido de haur). v. umekondo, umemoko. Haur zotz izana gatik, joiten othe ninduenez, baditeke, bainan ez dut gogoan.

    5. (G-azp, L, Sal, S, R, Dv). Ref.: A; Gte Erd 13. Ni pizca, nada (en contextos negativos). “Ez du lan zotzik egiten,

    “Zotza-ziririk ez du irabasten, no gana nada” A Apend.

    6. Cf. ALFER ZOTZ. Kasik Ur-onttoan bizi ohi zen emazteki bat alferra… bainan alferra! Zotza, hots! Deus fitsik ez omen zuen egiten sekulan. “Paresseuse fieffée”. Barb Leg 140.

    ZOTZ ETA MUTU. Hor zagon zut-zuta, bizpahiru ogi-bihi ezpainen artean, zotz eta mutu! (Interpr?). Lf Murtuts 7.

    ZOTZA BEGIAN (EZ AGERI). “Adnubilat, illhun, goibel, beltz egiten du, […] ezta ageri zotza begian” Urt I 214.

    zotz (Wikimedia Commons)

    zotz (FlickrCC, Chaquetadepollo.)

     
  • Maite 10:01 am on 2013/08/14 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizpa 

    iz. Antzinako su-arma mota (eskuarki fusilaz zein eskopetaz esaten da).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [arkabuza] : arkabuz, xixpa Ipar. adkor.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es fusil, escopeta
    fr fusil
    en rifle; shotgun
    port espingarda, escopeta

    Entzun:

    “Pozoiaren eragina ezereza zela ikusita – kontatzen du Felixek -, igo nintzen goiko gelara eta armadako arauzko zizpa eskatu nion Dimitriri.  [Bizitza eredugarriak, J.M. Olaizola “Txiliku” (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizpa (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:40 am on 2013/08/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuzkitu 

    du ad. Hornitu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [hornitu] : dohaindu, hornitu, dohatu Ipar., dotatu zah., garnitu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es dotar, surtir, abastecer, proveer
    fr fournir, munir, doter, approvisionner
    en to supply [sb with sth]; to provide [sb with sth]
    port abastecer, prover

    Entzun:

    Ianedariz, soñekoz, diruz ondo zuzkitu gaituzte. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Iakintasunez, zuhurtasunez, etc. [sic] zuzkitua. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Bertsu-alde luzeak bazituen gogoz ikasteko antzerkilari bakotxak; jauntziak bere gostuz behar zituen zuzkitu. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Adibide gehiago irakurtzeko, ikusi #zuzkitufacts etiketaren jarduna Tuiterren.

    zuzkitu (Jason Dobrolecki, Attribution-NonCommercial-ShareAlike)

     
  • Maite 9:46 pm on 2013/07/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zaletasun 

    iz. Zerbait edo norbaiten zale izatea, hartarako edo harenganako joera edo atxikimendua. Zaletasuna hartu dio ardoari. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [afizioa] : atxikimendu, eraspen, zale jas., ekarrai g.e., afizio Heg. beh., ekarritasun Ipar. g.e.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es afición, tendencia, propensión, inclinación
    fr attachement, amateurisme, affection, dévouement
    en (1) grina liking, fondness; tendency; bent; weakness (2) drogarena addictiony (3) egitekoa hobby
    port afeição, inclinação

    Entzun:

     
  • Maite 12:29 pm on 2013/06/23 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziazerba 

    iz. Espinaka. BOT. Kenopodiazeoen familiako landare belarkara eta dioikoa, errosetak osatzen dauden oinaldeko hosto txandakatu eta jangarriak eta zurtoin zutikorra eta adarkatua dituena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
    Entzun:

     

    ERREZETAK (sukaldean.com)

     
  • Maite 8:01 am on 2013/06/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zoldazu 

    izond. ‘oso zikina’  (Hiztegi Batua, h. zoldatsu)

    Sinonimoak: izond. Ipar./Naf.
    [zoldatsua]: zoldatsu
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (5000 hiztegia eta Word Reference):

    es izond. (h. zoldatsu) roñoso/sa, cubierto/ta de costra
    fr crasseux(euse)
    en dirty, filthy
    port roñoso, a
    Entzun:

    Nire adiskide haiekin, hiriko zoko tristeenak bilatzen nituen gure bileretarako: lorategi publiko goibelenak, esne-denda ilunenak, zinema zoldazuenak, kafetegi biluzien eta hutsenak. [Gure etxeko kontuak, Natalia Ginzburg / Fernando Rey (Igela, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zoldazu (FlickrCC, Dave77459)

     
  • Maite 10:50 am on 2013/06/09 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zainzuri 

    iz. 1. BOT. Liliazeoen familiako landare belarkara eta bizikorra, 1 m-raino hazten den zurtoin zilindrikoa duena. Orratz-formako kladodio txikiak eta baia-motako fruitu gorriak ditu. Kimuak jangarriak dira gazteak direnean (Asparagus officinalis).2. Delako landarearen kimu gaztea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
    Entzun:

     

    Errezetak (sukaldean.com)

     
  • Maite 9:55 am on 2013/06/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerba 

    iz. 1. BOT. Kenopodiazeoen familiako landare belarkara, erremolatxaren subespeziea dena. Nerbio zentral handia duten hosto handi eta jangarriak ditu eta barazki gisa lantzen da (Beta vulgaris subsp. vulgaris). 2. Ziapea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Entzun:

     

    Errezetak (sukaldean.com eta oizegin.com):

     
  • Maite 7:36 am on 2013/05/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zapoka 

    adb. 1. (Ipar.) (ibili, jolastu eta antzeko aditzekin) Begiak estalita dituen batek beste lagunei esetsi eta heltzean datzan jolasean arituz. (Elhuyar Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegia:

    zapoka (AN ap. A EY IV).

    Jugando a cierto juego infantil. “Estando uno cegado e inclinado, los compañeros le golpean en la espalda con una boina; y empieza aquél a buscarle” A EY IV 384.

    Sinonimoak:

    [zapoka] itsumandoka (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (ibili, jolastu aditzekin) a la gallina ciega [juego infantil]
    fr (jouer) à colin-maillard
    en (to play) blind man’s buff
    port (jogar) o cabra-cega

    Entzun:


    Ez da gauza asko behar zapoka ibiltzeko: ezkutatzeko leku bat eta aurkituko zaituen pertsona bat. Eta aurkituko zaituenean irri egitea, muxu bat ematea gero, eta besarkada eder bat. 
    [Zapoka, Xabier Gantzarain (Berria, 2013-05-22)]

    zapoka (Wikimedia Commons)

     

     
  • Maite 8:52 am on 2013/05/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirtolari 

    iz. (Ipar.) Errimadun hitzjoko politak egiteko nahiz erantzun zorrotz, azkar eta umorezkoak emateko etorria duena, ditxolaria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    zirtolari (L, BN-arb-lab ap. A), xirtolari (L ap. Lh).

    “Persona que replica pronto y con gracia”

    Teatro lanaren ondotik, entzun ditugu Basarri eta Uztapide pertsulariak, bethi bezala zirtolari eta jostakin. Herr 31-12-1959, 4.

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [ditxolaria] : ditxolari Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es persona hábil en réplicas agudas y graciosas (generalmente rimadas)
    fr personne qui a la répartie vive et gracieuse, amusant, -e ; drôle
    en wit, joker; witty person
    port pessoa espirituosa

    Ditxolari edo zirtolarien usadioak bizi-bizirik dirau sustraiak baserrian dituztenentzat.  [Hogeita bina, Andoni Egaña (Hariadna, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Lehenengo topaldi labur hartan ikusi ahal izan nuen edertasunaz kanpo, pertsona bizia, elkarrizketa zirtolarikoa eta barre lasai eta zabalekoa zela jabetu ahal izan nintzen; ez zen ondoan gustura sentitzen nintzen lehenengo neska izango, seguru aski, baina gutxitan sentituko nuen aurretik horrelako sinpatia-uhina. [Nerabearen biluzia, Xabier Mendiguren Elizegi (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Familiako gizonak, aita eta bere anaiak, denak zirtolariak ziren, eta bertsolariak. [Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirtolari (bdb. bertsozale.com)

     
  • Maite 10:57 am on 2013/05/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarrastatu 

    du ad. Tarratatu, urratu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    zarrastatu (AN, L, B; Dv, H), zarraztatu, sarrastatu (L, BN, S), tzarrastatu (S). Ref.: A; Lh (sarrastatu); Lrq (tzarrastatu).

    1. Rasgar(se), desgarrar(se); arañar(se). “Desgarrar. Ote-artean zarrastatu diet eskua (B)” A. “1.º déchirer. Ponduetarik sarrastatu nuen zakua, […]; 2.º égratigner” Lh. “Écorcher” Lrq. Zarrastatzea bestidurak (194). LE-Ir. Kaifasek dió ontarát, / kapa zarrastaturík: / errandú blasfemiabát. LE Kop 164. Polineikel-en illotza, zakurrak zarrastatua. Zait Sof 194s. Elgarren elorriek elgar zarraztatzen. Iratz “Ez berdin” (ap. DRA). Neska gaztearen eskuak zarrastatuak ziren, zango-besoak odolduak. JEtchep 22. (Fig., con bihotz, etc.). Cf. infra (2). Iru gizonak mutillari burrukara zijoazkiola igarri zienean, biozpean zerbaitek zarraztatu zun biziki Balendin. TAg Uzt 47. Asko maite zun txakurra-ta, aren ustegabeko eriotz arrigarriak biziki zarraztatu zion kolkoartea. Ib. 143.

    2. “Sarrastatu (L, BN, S), […] s’émouvoir” Lh. (Con bihotz). Asustar. Gu ohartu orduko iraganak [otoak], haize emaiten daukute begitarterat eta bihotza zarrastatzen. JE Ber 92.

    Sinonimoak:   ad. Ipar./Naf.
    [urratu] : tarrat egin, urratu, tarratatu Ipar., zarratatu G-N
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es rasgar, desgarrar
    fr déchirer
    en to tear, to rip
    port rasgar, lascar

    Beheko solairuan taberna bat zegoen, aurrealdean beltxarga txuri baten irudia zuena, zurean zizelkatua, labankada batez edo alderik alde zarrastatua baina. [Airezko emakumeak, Felipe Juaristi (Erein, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Bidea gero ta zabalagoa da orain; sobera naski, oihan ederra zarrastatzen duelakotz. [Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zarrastatu (deviantart CC, newberrychucks)

     
  • Maite 7:40 am on 2013/04/29 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zabaltza 

    iz. ERAIK. Eraikin baten estalki laua, gainean ibiltzeko moduan prestatua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [terraza] gaindegi, terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es azotea; terrado, terraza
    fr terrasse
    en terrace roof, flat roof
    port terraço, terraço, açotéia, sotéia

    Katedrala hestera zoala, doi-doia bisitatu dut eta egon naiz luzaz bar baten kanpoko zabaltzan[Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zabaltza (Wikimedia Commons)

    zabaltza (FlickrCC, Libertinus)

     
  • Maite 8:17 am on 2013/04/08 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurkaitz 

    1. iz. Zutikako haga, zutoina; landareei euskarri moduan jartzen zaien hesola. 2. iz. (hed.) Zerbait edo norbaiten oinarri edo euskarria. 3. iz. ERAIK. Eskora. 4. iz. (G) Izua. 5. izond. Zekena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [zurkaitz] iz.
    [zuhaitz eta landare gazteei ondoan jartzen zaien makila] : arba g.e.
    [izua] : Gip., beldur, ikara, izu, izumen, izutasun, laborri, latzikara, laztasun, beldurkunde Ipar., izialdura Ipar., laztura Ipar., lotsa Ipar., lotseria Ipar., izi Ipar./Naf., ikareri g.e., sarrakio g.e., beldurtasun zah., larderia Ipar./Naf. g.e.

    [zurkaitz] izond.
    [zikoitza] : diruzale, eutsi, zeken, zikoitz, zimur, zingor, soskari Ipar., xuhur adkor., dirukoi g.e., esku-labur g.e., ondasunzale g.e., zinkor Ipar. g.e., abarizios Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) (landareena) rodrigón, tutor (2) (hed.) apoyo, sostén, fundamento (3) Eraik. puntal
    fr (1) (landareena) tuteur (2) (hed.) appui, soutien, fondement (3) Eraik. étai, étançon
    en (1) (landareena) stake, prop (2) (hed.) mainstay
    port (1) (landareena) estaca (2) (hed.) apoio, sustentação

    Eta gatozen gaurkora. Gaur ospatzen baitugu aurtengo Bertso-eguna. Berrogeita lau urte dira lehenengotik, garai batean omenaldi gisa burutzen bazen ere. Ez noa atzera begiratzera gehiago, ordea. Elkarrizketa askotan egiten didaten galdera da bertsolaritzaren etorkizunari buruzkoa, eta beste bertsolarien erantzunak ere entzun eta irakurri izan ditut. Bertsolaritzaren aitzineratzeak, bere berean, ez gaituela izugarri kezkatzen esango nuke. Geure arlo koxkorrari osasuntsu eusteko bidea nondik nora joan daitekeen aurreikus dezakegu eta gorabeherak gorabehera eta aparraldiak aparraldi, oinarrizko transmisioa zurkaitzua dagoela joko nuke erronka. Euskararen biziraupena eta garapenaren baitan dago bertsolaritzarena derrigor ordea. Eta horrek bai, kezkatzen gaitu, lan-tresnarik gabe geratuko baikinake, aho-huts, hizkuntza erkinduko balitz. [Bertso eguna, Andoni Egaña (Berria, 2013-01-26)]

     zurkaitz (WikimediaCommons)  zurkaitz (Ulma Construcción)

     
  • Maite 9:57 am on 2013/04/03 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilar-arrain 

    iz. 1. ZOOL. Argentinidoen familiako itsas arrain osteiktiea, zilar-koloreko gorputz luzexka, begi handiak eta mutur zorrotza duena. Arrain txikiz eta ornogabez elikatzen da eta arrunta da Ozeano Atlantikoan (Argentina sphyraena). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa) 2. Gaurtar intsektua, azukrez eta almidoiaz elikatzen da. (Lepisma saccharina) (Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es  1. argentina, sula de altura, pez-plata, abishoya, peón, pigudo o polido (Argentina sphyraena) 2. pececillo de plata, elías (Lepisma saccharina)
    fr 1. Peix d’argent 2. poisson d’argent
    en 2. silverfish (Lepisma saccharina)
    port 2. peixinho-de-prata, traça (Lepisma saccharina)

    Paul D-ri iruditu zitzaion zilar-arrain handi batek alde egin ziola eskuetatik, isatsetik oratzearekin bat.  [Maitea, Toni Morrison / Anton Garikano (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zilar-arrain (Wikimedia Commons)

    zilar-arrain (FlickrCC, obni)

     
  • Maite 9:15 am on 2013/03/31 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zikoina 

    iz. ZOOL. Zikonidoen familiako eta Ciconia generoko hegazti zikoniformeen izen arrunta. Handiak dira eta oin eta moko gorriak dituzte. Migratzaileak dira. Animalia txikiz elikatzen dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 8:02 am on 2013/03/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zurkulu 

    iz. Leku ezkutua edo bazterra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    zurkulu (V ap. A; Mg PAbVoc, Izt 46r, H (V)), zirkilu (V-ger-ple-oroz-m-gip, G-to ap. A; Aq 377 (G); -illu H (que cita a Iztueta)), zurkulo, zurkuilu (-ullu H; -uillu A). Recoveco, rincón, escondrijo.

    Sinonimoak: iz. Bizk.
    [zokoa]
     bazter, okelu, zoko, zokogune, zokolu Ipar., zoko-moko Ipar., okoilu Bizk., zokondo Bizk., xoko Ipar. adkor., txoko Heg. adkor. 
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [bazterra] bazter, gordeleku  (Labayru Ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es rincón, sucucho; escondrijo, agujero
    fr coin, recoin; cachette, trou
    en  corner; hiding place, hideout, hole
    port canto; esconderijo, buraco, furo

    Zurkulu ilun batean gorderik zegoen saria.

    zurkulu (FlickrCC, Dendroica cerulea)

     
  • Maite 2:10 pm on 2013/03/06 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirtakatu 

    ad. txinpartaka ari izan, pindartu; txinpartak atera (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [zirtakatu] zart egin, pindartu  (Labayru Ikastegia eta Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es chispear, echar chispas
    fr crépiter, lancer des étincelles
    en crackle
    port crepitar

    Horregatik, lau emakume dira Irisarriren jauregiko salan musika joka, euriaren gorabeherei erreparatzeke, tximinian zirtakatzen ari den suaz ohartzeke, salan barreiatu den sagar usainaz kezkatzeke, jotzen ari diren musikaz bero, hotzean ere bero. [Airezko emakumeak (moldatua), Felipe Juaristi (Erein, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 3:02 pm on 2013/02/06 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zetaka 

    iz. Orbana. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.
    [orbana]
     kraka, lohitasun, orban, tortika, zolda, lertzo Ipar., likistasun Ipar., lohidura Ipar., uger Bizk., taka Zub., teiutasun Zub., tona Zub., satsutasun jas., maka g.e., arrazadura zah., narrio zah., mantxa Heg. beh., nota Ipar. g.e., makula Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mancha
    fr tache
    en stain
    port mancha

    (…) eta zuk aurrera segitzen duzu, zerbaiten esperoan, itxaropena erabat ezin galdua madarikatzen, poz txiki batekin konformatuko zara, edo eguna okerrik eta gaitzik eta minik gabe joatearekin ere bai, ez duzu asko eskatzen, bizirik zaudela imajinatzen segitzea besterik ez, hildakoak ez zirela alferrik hil eta jaioko direnak ez direla alferrik jaioko, mundua astaputza da, mundua zaputza da, eta egunerokotasun horretan dena joaten zaizu nahasten eta ahazten, izenak aurpegiak lekuak datak, zeure burua ere bai, zetakak zetaka estaltzen du, egunak eguna jaten du, mundua bezain zikin-estalia zara zeu ere, munduaren egia zu zara, egia zikin-estalia. [Otsoak, Xabier Gantzarain (Berria, 2013-01-27)]

    zetaka (FlickrCC, designshard)

     
  • Maite 9:19 am on 2013/02/04 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarrastel 

    izond. Gauza, baliabide eta ondasunak alferrik eta neurririk gabe gastatu edo erabiltzen dituena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [xahutzailea]
     xahutzaile  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es derrochador, -a, despilfarrador, -a
    fr prodigue, dépensier, -ière
    en izond. spendthrift; wasteful; iz. spendthrift; wasteful person
    port esbanjador(a), gastador(a), perdulário(a)

    Zarrastel haiek, Albert Matsonen emazteak zioena hitzez hitz aipatuz, den-dena xahutu zezaketen aitaren batean.  [Hona hemen gu biok, Dorothy Parker / Mirentxu Larrañaga (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    zarrastel (FlickrCC, anw.fr)

     
  • Maite 11:44 am on 2012/11/29 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zank 

    adb. Aldez aurretiko ezer gabe, prestaketarik gabe; bat-batean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan ‘bat-batean’ begiratuta)

    Sinonimoak: adond. Ipar.
    [bat-batean]
     bat-bateanbat-baterabehingo bateanbehingoanberehalako bateanbertan beherabertatikkolpe bateankolpe batezkolpetikziplo,banpez Ipar.betan Ipar.bet-betan Ipar.kolpez Ipar.sastakoan Ipar.,tanpez Ipar.tipuski Ipar.tipustapastean Ipar.tupustean Ipar.zankez Ipar.,bat-batez g.e.behingo g.e.sost g.e.sostean g.e.supituan zah.,derrepente Heg. beh.derrepentean Heg. beh.bertarik Ipar. g.e.,tipustapan Ipar. g.e.hotsean Bizk. g.e.supituki Ipar. zah.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es de repente, de pronto, súbitamente
    fr subitement
    en suddenly, all of a sudden; quickly, unexpectedly
    port subitamente

    Zank gertatu zen. Inork ez genuen espero, eta denok aho bete hortz geratu ginen.

     
  • Maite 8:16 am on 2012/11/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zupada 

    iz. zupatze

    Sinonimoak: iz.
    [zupada] zupatze (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es chupada, calada
    fr taffe, bouffée
    en (de helado) lick; (de cigarrillo) puff; drag (sl), puff (colloq)
    port chupada, chupadela; (de cigarrillo) tragada, (de pipa) cachimbada

    Sinplistak, Hedoi Etxarte (Susa, 2012)

    Garbi Ramosek Txagorritxuko sendategiko
    gaueko merkataritzan ezagutu zuen Aritz Zabala.
    Garbi Ramosek ipuin bat osatzeko
    ezaugarri egokia topatu zuen Aritz Zabalarengan.
    Aritz Zabalari zupada batzuk egingo zizkion
    aho aproposa iruditu zitzaion Garbi Ramosena.

    Etxarri-Aranatzeko tren geltokira heldu aurrez
    ardiak ikustean, Aritz Zabalak Garbi Ramosi
    «Badakizu nolakoa naizen» esaldiaren bertsio hobetua
    jaurti zion: «Bazenekien nolakoa naizen».
    Sikiera «Bazenekien nolakoa nintzen» esan izan balio
    Garbi Ramosek aukera izango zukeen hura aldatzeko,
    edo horretarako aukera historikoa sortzeko.

    Garbi Ramosek ez du egoarekin ezer aldarrikatzen,
    ezer konpondu nahi ez duelako. Ramosek Zabalarekin
    batasun zorrotza eratu nahi zuen, mina ulertzeko tresna
    izan zedila Zabala-Ramos unitatea, plazera ekoiztu
    eta mantentzeko heldutasun etenkaria izan zezala.

    Zabala-Ramos unitateak Zabala independentearen
    bertsio hobetua, argudiatua, minik gabekoa
    eraikitzeko balio izan zuen soilik. Amak elikagaia
    igortzen jarraitu zuen zilbor-heste ebakitik.

    Zabala bere alboan gelditzera behartu nahi luke
    Zabalak Ramos beltza dela ikusteko gaitasuna balu.

    Bertsio hobetua, (Sinplistak, Hedoi Etxarte) cc-by-sa
    Susa, 2012 (susa-literatura.com)

     
  • Maite 8:15 am on 2012/11/02 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirrimarra 

    iz. 1. Arreta gabe eta trakets eginiko marrazki edo idazkera ulergaitza. 2. Artelan, idazlan edo bestelako zerbait gauzatu aurretik egiten den eta haren gutxi gorabeherako ezaugarriak azaltzen dituen behin-behineko irudi, eskema edo ideia(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [zirriborroa]
     kako-mako, zirriborro
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) garabato; tachón, borrón (2) esbozo, boceto, bosquejo, borrador, apunte
    fr griffonnage, esquisse, croquis, brouillon
    en (1) (shape) scribble, doodle (2) (artelanena) sketch, outline; draft
    port (1) garrancho, garatuja (2) esboço

    Bere zirrimarretatik ateratzen zuen bizimodua.  [Bizi alegiazkoak, Marcel Schwob / Juan Garzia (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Maniobraburua kezkatua zegoen, eta lapitz batez mezuak seinalatzen zituen bitartean, lapitzaren puntak dardar egiten zion eta paperean kardiograma baten antzeko zirrimarrak egiten zituen. [Zorrotz begiratutako trenak, Bohumil Hrabal / Fernando Rey (Alberdania-Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Aurten, Eusko Ikaskuntzak euskarari bere ikusgarritasuna eman nahi dio Euskararen Nazioarteko Egunean. Sarean, nazioarte mailan adierazle nagusi den Google bilatzailean, euskarak bere ikur propioa izan dezan eskatu dio Eusko Ikaskuntzak Google-i. Urriaren 30ean hasita abenduaren 1era arte Euskal Doodle-a edo ikurra izatearen alde atxikimenduak jasoko dira, eta abenduaren 2an jasotako guztiak Google-i bidaliko zaizkie. Kanpainarekin bat egin nahi izanez gero: http://www.eusko-ikaskuntza.org/ene/

     
  • Maite 9:54 am on 2012/10/17 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerrazoi 

    Eguraldi oso lainotua; laino itxia.

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    zerrazoi, zarrazoi (V-ger), sarrasoin, sarrazoin.

    Día nublado, cerrado; (tiempo) muy nublado. Edo dela gabaz edo dela denbora sarrasoin batekin. “Sarrazon”. INav 23 (v. en la misma pág. otro ej. de denbora sarrasoin batekin). Etzaitezela hurbil gabas edo sarrasoinarekin. Ib. 87 (v. tbn. en la misma pág. y 81 sarrazoinarekin). Urrengo egunean argi agertu zan zerua. Bezperako zarrazoia askatu egin da. Berriat Bermeo 390.

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [laino itxia] gandu, murmoi (Labayru Ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru ikastegia):

    es niebla cerrada
    fr brouillard
    en pea-souper
    port névoa espessa

    Gaur zarrazoia dago eta kontuz ibili bidean. (Labayru Ikastegia)

    zerrazoi (FlickrCC, subcomandanta)

     
  • Maite 6:03 pm on 2012/10/15 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirlinga 

    1. izond. Luze eta mehea. 2. ZOOL. kaio (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. g.e.

    [lirain] lirain, lerden, segail, txairo (Elhuyar Hiztegia)
    [kaioa] antxeta, kaio, marloi, hegatxuri Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia eta Word Reference):

    es (1) espigado, -a, alto y delgado, alta y delgada (2) gaviota
    fr (1) longet mince, svelte (2) mouette
    en (1) willowy, tall and slim (2) gull, seagull
    port (1) espigado(a) (2) gaivota

    Leenik, kopeta beltz, Andoain’go apaizikastegiko nere erritar er-tore argal, zirlinga eta gorgots ura azaldu zitzaidan, erkorena iaso eta autabide onekin zemaka: «Bietako bat, edo apaiz edo eiztari. [Bizitzan bi goiasmo [pdf], Txomin Lakakortexarena  (euskerazaintza.org)

    Zirlingak ari ziren airean, krae krae krae eginez. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia [moldatua] (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirlinga (FlickrCC, inthesitymad) zirlinga (FlickrCC, law_keven)

     
  • Maite 2:55 pm on 2012/09/30 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zerra 

    iz. Material gogorrak ebakitzeko erreminta, ertzean hortzsail bat duen altzairu tenplatuzko orriedo disko-formakoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 7:24 pm on 2012/09/22 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zulo 

    iz. 1. Gainazal bateko irekigune edo barrunbea. Zulo asko zegoen errepidean. Sudur-zuloak. 2. Zerbaiten alde batetik besterainoko irekidura. Orratzaren zuloa. 3. Erliebearen hedadura gutxiko sakongunea, zokoa. 4. Hilobia. 5. (hed.) Zerbait gordetzeko toki ezkutua (bereziki erakunde klandestino baten ezkutaleku edo arma-gordelekua adierazteko erabiltzen da). 6. (hed.) Hutsunea, hutsa. Aitak ez du ama zenaren zuloa betetzen. 7. (lgart.) Defizita, zorra. 8. KIR. Trinketean, frontisaren eskuinaldean txaparen gainean dagoen barrunbea. • zulo beltz. ASTRON. Materia eta are argia ere bere baitara erakartzeko eta bertatik irteten ez uzteko adinako eremu grabitatorioa sortzen duen dentsitatea duen gorputza. Beren masa handiaren eraginez kolapsatutako supernoba erraldoien ondoriozko objektuak direla uste da, leherketa eta gero areago uzkurtu direnak. Unibertsoko zenbait izarretan, materiak bertatik ihes egiten duela eta puntu baten inguruan kiribiltzen dela detektatu da.   (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [alderik aldeko irekidura]
    zulatu, zilo Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) agujero, orificio (2) agujero, perforación, horadación (3) hoyo, sepultura (4) escondite, escondrijo, depósito clandestino; guarida, madriguera (5) vacío, hueco (6) hondonada (7) deuda, agujero (8) [pilota-jokoak] agujero, hueco; [golfean] hoyo; [kanikatan] gua, hoyito (9) bache (10) silo (11) trullo, trena, cárcel
    fr (1) trou, orifice (2) sépulture, fosse (3) cachette, caverne, refuge, tanière (4) vide, cavité (5) dette, déficit (6) creux, trou (7) prison
    en (1) hole (2) gap; emptiness (3) pothole
    port (1) buraco (2) perfuração (3) cova (4) esconderijo (5) oco (6) profundeza

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel