Tagged: K Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:37 pm on 2016/05/19 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katxo 

    iz. ZOOL. Ziprinidoen familiako arrain osteiktiea, ezkata handiz estalitako gorputz fusiforme eta zilarreztatua duena. Igerilari ona da eta intsektu, krustazeo, etab.ez elikatzen da (Leuciscus cephalus). • hegoaldeko katxo. Iberiar penintsulan bizi den katxoaren subespeziea (L. cephalus pyrenaicus). || iparraldeko katxo. Europa osoan bizi den subespeziea, 20-25 cm-ko tamainakoa (L. cephalus cabeda). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [katxo] : adar-apal (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. cornigacho, -a (2) iz. (Zool.) cacho (Leuciscus cephalus); cachuelo (Leuciscus cephalus)
    fr aubour
    en Leuciscus

    Ikusi al duzue inoiz katxoren bat? Eta bisigu bat?

    katxo (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:51 pm on 2016/05/18 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kokote 

      iz. (Heg.) Lepondoa, garondoa. Kokotean eman zion. Legatz-kokota. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, “kokot”)

    Sinonimoak: iz.
    [kokote] : garondo, lepondo, zaputz (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Heg.) nuca; cogote, pescuezo
    fr iz. (Heg.) nuque
    en iz. nape, back of the neck
    port iz. nuca

    Bi pauso eman, paparretik heldu, eta errebolberra kokote azpian jarri zion.  [Denak du bere prezioa, Migel Angel Mintegi (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kokote (FlickrCC, Paul Stumpr)

     
  • Maite 8:09 pm on 2016/04/25 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kimu 

      iz. BOT. 1. Begi batetik jaio den adartxo berria. 2. Zurtoin, adar eta hostoen multzoa, hau da, landarearen aireko zatia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kimu (V-ger-arr-m-gip, G; kh- Lh). Ref.: A; Iz ArOñ; Arin AEF 1980, 65; Elexp Berg.

    1. Brote (sentidos prop. y fig.). “1.º brote; 2.º ramillas de un año” A. “(El) brote en su primer año” Iz ArOñ. “Beian beti pujia, baiña arbola-burua mozten danian kimua dezente etara jok” Elexp Berg. v. 1 kima. Tr. Documentado únicamente en autores meridionales desde finales del siglo XIX. En DFrec hay 8 ejs., 1 de ellos septentrional. [Euskararen arbolaren] adaringuru, arbasta, txotx eta kimuaren modura. Aran SIgn 200. Animaren liliak edo biotzaren kimuak. Ag G 142. Tzeu burrunbariaren kimu ori! ‘Hijo’. Zait Sof 192. Tzeuren kimua! ‘Retoño’. Ib. 193. Euskal-sinismenzalea prantziskotasunaren txertuak emandako kimua [da]. SMitx Aranz 88. [Eguzkiak] kimu lotiak ernetu ta zabaltzen zittun. Etxde AlosT 58. Gaitz-erdi, zure beiak isats-muturrean ote-kimuren bat ez badauka. Munita 70 (132 kimuberri). Ez da galdu arraza. Aren kimua Aramaioz jabetu da berriro. NEtx Antz 14. Arbola zarrak emon ez baleu / geroko kimu barririk. BEnb NereA 239. Kimatzaillea ezta nagi ibiltzen adaburuko kimuak berriz ere lurrera itzultzeko. Ibiñ Virgil 83. Guri eskerrak ematen ditu / euskal zuaitzak kimuak. Olea 119. Intxusen kimue egosi eta aren lurriñean jarri begik (G-goi). Arin AEF 1980, 65. [Urrikiak, elkartasunak] sekulan ez dute mendurik hartu, ez kimurik sortu, ez fruiturik eman. PPer Harrip 55. Arbol zarraren kimuak. JAzpiroz tít. Ameriketako herri-landarearen kimuetan, bi dira ikusgarri. MEIG I 190. Altabizkarko kantuaren kimu berri bat. MEIG VI 79. v. tbn. Mok 22. Laux BBa XIV. Otx 5. JMB ELG 9. Erkiag Arran 193. Arti Ipuin 79. Gand Elorri 66. Zendoia 162. Insausti 67.

    2.Escobajo” A DBols 218. “Raspajo, pedacito de un racimo de uvas” Ib. 310.

    Sinonimoak: iz.

        [adartxo berria]: adaka, aldaka, altsuma, erne, muskil, pinporta, aldaxka Ipar., puja Gip., gando g.e., bote Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. brote, renuevo, vástago, retoño (2) iz. ramilla, rama menuda (3) iz. (hed.) retoño, hijo pequeño (4) iz. (Kir.) alevín
    fr iz. pousse, rejeton, bourgeon
    en iz. (Bot.) shoot, bud
    port iz. (de planta) broto, grelo

    Beste urte batez, Gernikak (Bizkaia) 1937ko bonbardaketan hildakoak gogoratuko ditu bihar. 79 urte betetzen dira aurten, eta urteurrena baliatuz Euskal Herrian da egunotan Janusz Chwierut Oswiecin-go alkatea (Poloniako hiri horri alemaniarrek Auschwitz deitzen zuten, eta hala da ezagun han izan zuten kontzentrazio eremua). Nazioen Berradiskidetze Parkea proiektuak ekarri du, eta Gernikako Arbolaren kimu batekin itzuliko da Poloniara, kontzentrazio eremuan landatzeko. [Gernikako arbolaren kimu bat landatuko dute Auschwitzen (2016-04-25). Berria.eus]

    kimu (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 3:22 pm on 2016/04/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kardamu 

    Ik. pipi. iz. ZOOL. Anobidoen familiako intsektu koleopteroen izen arrunta. Landare-substantziez elikatzen dira eta zenbait espeziek altzarietako egurra jaten dute. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegian

    kardamu (V-ger ap. A; Añ), gardamu (V-ger-ple-arr-oroz-m ap. A; Añ).

    1.Broma, carcoma” Añ. “Carcoma, gusano de la madera” A. “Gusano del tocino” Ib. “Gardamu, herrumbre o polilla de hierro” A BeinB voc. Cf. VocNav: “Gardama, carcoma, insecto”, y LzG: “Gardama, insecto, cochinilla (Apellániz)”. Etxe zaarrak […] zur gardamuak edo zerenak ianikoak. A BeinB 57. San Pedro zarraren burua gardamuak zulatua. “Agujereada por la polilla”. A EY III 35. Ene kaixatxu maitea, kardamuak yaten asita ago. EG 1956 (7-8), 28. Kardamuz beteta dago gure arasa; kardamu ta sitsak badauke gurean amasa. (V-m). EZBB II 33.

    2. (Lar, H (+ kh-)), gardamu (V-ger-arr ap. A), gerdamu (V-ple-arr-oroz ap. A). “El rancio de […] tocino” Lar. “Rancidité de l’huile, de la graisse ou d’un corps gras” H. “Khardamua, […] rance et rancidité” Ib. “Roña espesa, casi costra. Urdai zaarrari egiten jako gerdamua, esta roña se le forma al tocino viejo” A. “Gardamu (V-arr), mal gusto del tocino rancio” Ib. v. gardinga.

    Sinonimoak: iz. [kardamu] : pipi 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es carcoma
    fr vrillette
    en woodworm
    port (insecto) carcoma, caruncho

    Eta joango naun
    eta nire atzean geldituko zementuzko egunsentia
    betirako etxeko atean
    malkoz bustiriko agur barea zintzilik

    Eskaileren kardamuan azkeneko gogaeta banaletan
    oroimena berariaz utziz gero
    joango naun
    espaloian etzandako mozkortien
    bart gaueko tristeziaren oihartzuna
    edontzien elkar jotze gor mingotsa eta urruna
    kale oihan zaharrean arrastoa egindakoan
    nire itzal hutsalean aurkituko ditun bihar

    Joango naun
    eta bihar argitzean ihintzaren kapusaiak estaliko nire urratsa
    baina dena gel dadila: hire ametsa ezkutuan
    neon argi zurbilak zain dezala
    Joango naun
    eta geroak ehoko dizkin mila amaraun
    nire memoriak ez dezan erloju gelditu bat legez iraun

    Joango naun

    Berbak legezko aiztoak, Joanes Urkixo (Susa poesia, 1990)

     
  • Maite 11:07 pm on 2016/03/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kotxorro 

    iz. ZOOL. Koleopteroen ordenako intsektua. 2-3 cm-ko eta kolore arre gorrixkako kakalardoa da, buruan lamina zapalez osatutako antena nabariak dituena. Larbak landareen sustraiez elikatzen dira eta sarritan kalteak eragiten dituzte (Melolontha melolontha).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kotxorro (V-arr-oroz ap. A).Gorgojo. En Bilbao llaman así al abejorro o melolonta” A. “Kotxorro: indabearen edo babarrunaren zamorro edo ar bat” Ayesta 92n. Cf. 1 kotxo. Kotxorroak hegak athera ta biraka ta biraka hasi zan hegaz. Osk Kurl 76. Harrobi gaine ta inguruetan, matxinoak, kirkirrak, kotxorroak, karrakaldoak eta abar, batzen zituzten muttikoak. Ib. 204. Kotxorroaren zunburrunttoa entzunik. Ib. 204. Egartsu eta kinka larri dan / euskerak nai dau ur txorro, / omentsu gerta daiten garbituz / atzerriko dan kotxorro. Ayesta 92.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) escarabajo sanjuanero, abejorro (Melolontha melolontha)
    fr iz. (Zool.) hanneton
    en iz. (Zool.)   cockchafer (Melolontha melolontha)
    port iz. (Zool.) melolonta (Melolontha melolontha) 

    Egartsu eta kinka larri dan
    euskerak nai dau ur txorro,
    omentsu gerta daiten garbituz
    atzerriko dan kotxorro.

    Ayesta 92 (Orotariko Euskal Hiztegia)

    kotxorro (Wikimedia Commons, Donald Hobern)

     
  • Maite 10:14 pm on 2016/03/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskar 

    1. iz. (lgart.) Garezurra, buru-hezurra. Korde gabe utzi zuen kaskarra hautsita. 2. izond. Behar adinako balioa, ontasuna ez duena; erdipurdikoa. Eguraldi kaskarra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:iz. beh.

        [burezurra]: burezurburu-hezurburu-kaskogarezurkaskezur beh.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (lgart.) cabeza, cráneo (2) izond. mediocre, no muy bueno; malo, -a; de poco valor, insignificante, escaso, -a, pequeño, -a (3) Ik. koskor
    fr (1) iz. tête, crane (2) izond. médiocre, insignifiant, -e, insuffisant, -e, mauvais
    en (1) iz. skull, cranium (2) izond. mediocre, bad; insignificant, little, negligible; low, of little value
    port (1) iz. crânio (2) izond. medíocre; escasso(a)

    Ebaluazioko emaitzak jaitsi egin dira, eta euskarakoa inoizko kaskarrena da

    14 urterekin, ikasleen %46k maila apala dute euskaraz; maila aurreratua daukatenak %16 dira

    Emaitzetan jaitsierak azaldu dira 2015eko ebaluazio diagnostikoan. Lehen Hezkuntzako laugarren mailako eta DBHko bigarreneko ikasleei egiten diete proba aldian-aldian, eboluzioa zein den ikusteko. [Ebaluazioko emaitzak jaitsi egin dira, eta euskarakoa inoizko kaskarrena da, G. Goikoetxea (Gizartea, 2016-03-15)] (Berria.eus)

    kaskar (Infografia: Berria)

    kaskar (FlickrCC, Laurence Simon)

     
  • Maite 9:41 am on 2016/03/06 Permalink | Reply
    Tags: K   

    korroka 

    1. iz. Zurrunga. Lo zeuden korrokan. 2. iz. Korrokada. 3. iz. Igelek eta apoek egiten duten oihu erlatsa. 4. adb. Korrokak eginez. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    korroka adond.
        [korrokak eginez]: korrokaka
    korroka iz.
        [zurrunga]: Ipar.zurrunga, kurrunka Zub., marranga g.e., zurru g.e.
        [korrokada]: korrokada, poker Ipar., aupats Bizk., korroskada Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. ronquido (2) iz. [sabelarena] gruñido, borborigmo (3) iz. eructo, regüeldo (4) iz. croar (5) adb. [sabela] gruñendo
    fr (1) iz. ronflement (2) iz. [sabelarena] gargouillis (3) iz. [korroskada] rot
    en (1) iz. [zurrunga] snore (2) iz. [korrokada] belch; burp (3) iz. [apoek eta igelek] croak
    port (1) iz. ronquido, ronqueira (2) iz. arroto (3) iz. coaxar

    NEU NAIZ

    Neu naiz
    ene bizitzako idazlerik onena
    ene egitez
    ene kausaz
    damu dut
    baina esateko daukadana entzungo bazenu
    ibaia hobeto itsasoratuko litzatekeela deritzot
    meandroetan igelek berdin-berdin
    egingo lukete korroka ilargipean
    maiteminduek errazago sinetsiko lukete gezurra
    egitan

    Bala zeru urdina, Xabier Aldai

    Susa poesia, 1993

     
  • Maite 6:34 pm on 2016/02/28 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kedar 

    iz. 1. Osorik erretzen ez den zerbaitek ekoizten duen gai beltza, partikula txikiz osatua. Kebidean atxikita gelditzen den kedarra. 2. (Ipar.) Behazuna.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

        [behazuna]: behazun, gibelmin g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) hollín, tizne (2) (Ipar.) hiel
    fr suie, noir de fumée
    en soot
    port fuligem

    Norbaitek inoiz

    Baldin norbaitek inoiz teilatu itsusi batzu
    marraztuko balitu leihoaz bestalde
    mareak behera egingo balu iratzargailuaren orratzetan
    kedarretan baino ezin imajinaturik nire ostatua
    egunsentiaren helizeak
    itsuen begietan baino biziko ez balira
    bizitzaren esku anorexiara kateatzen gaituen
    ohitura
    baldin zure ahotsak inoiz erdietsiko balu
    gramofono pare bateko pisu atomikoa
    erlojuen ibaiertz baztertuak oroituko banitu
    hiriko orratzak denbora guztia karreatzeko
    eskorga geldiak balira
    edo josteko behebarruak itsuak
    elkar entzun gabe musukatuko balira
    kedarretan baino ezin imajinaturik nire ostatua
    baldin norbaitek inoiz teilatu itsusi batzu
    marraztuko balitu leihoaz honantz gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa!

    Kea behelainopean bezala, Harkaitz Cano (Susa poesia, 1994)

     

     
  • Maite 11:39 pm on 2016/02/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karrak 

    1. Zerbait puskatu edo ebaki dela adierazteko onomatopeia. 2. Txingorraren onomatopeia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    karrak (V, AN).

    1. “1.º (Vc), onomat. de la hendidura de un objeto. Karrak entzun nebanean, neuk neure artean: “Batek edo batek katiluren bat ausi aldeusku, […]. 2.º (V-ger, AN), onomat. de la caída del granizo” A. Bere oin azpiko adarra lokatu egin zan eta karrak ots zolia eginaz lurrera jausi zan. Karmengo Amaren Egutegi 1952, 71 (ap. DRA).

    2. (Onomat. del croar). v. klauk. Ara non asten diran igelak korroka egitten, karrak eta klauk. Otx 133.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) onom. onomatopeya de la rotura de un objeto (2) onom. onomatopeya de la granizada
    fr (1) onomatopée (casser un objet) (2) onomatopées de la grêle
    en (1) onomatopoeia of a breaking object (2) onomatopoeia of the hailstorm
    port (1) onomatopéia (quebrar um objeto) (2) onomatopéia da chuva de granizo

    Kankarroei ekin ez ekin barne borrokan nengoela, karrak egin zuen ostatuko ate betiere olioztatu gabeak. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karrak (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:55 pm on 2016/01/25 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kanaberadi 

    iz. Seskadi.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kanaberadi (kh- Dv  > A), kañaberadi (V, G ap. A; Lar). “Cañaveral” A. Utzi zuen ibai bazterreko kañaberadian. Ur Ex 2, 3 (Dv, Bibl ihien artean, Ol seska tartean, BiblE kanaberen artean). Gero kanaberadian sartu da eta kanabera luze aien arteko bide-ziorrean ezkutatu da. Y 1934, 27.

    Sinonimoak: iz.

        [seskadia]: seskadi (UZEI Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cañaveral
    fr cannaie
    en giant reedbed
    port 1 (de caña) canavial m. 2 (de cañavera) carriçal m

    Entzun:

    Mikel Strogoff lauoinka zihoan kanaberadi horien artean, inork ikusi ezin zuela bidearen inguruko zingiretatik.   [Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kanaberadi (Wikimedia commons, Lezumbalaberenjena)

     
  • Maite 8:40 pm on 2016/01/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kamustu 

    da/du ad. Kamuts bihurtu, zorroztasuna galdu. • GOSEA, EGARRIA KAMUSTU. Gosea, egarria hil edo ase. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

        [kamuts bihurtu]: makestulanpustu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. embotar(se), desafilar(se), despuntar(se) (2) da/du ad. (hed.) debilitar(se), apagar(se), despuntar(se), desafilar(se)
    fr (1) da/du ad. (s’)émousser (2) da/du ad. (hed.) (s’)affaiblir, faiblir, (s’)éteindre
    en da/du ad. to blunt; to go/become blunt
    port (1) (un cuchillo, una navaja) desafiar-se (2) apagar-se

    Entzun:

    Iñigok armadura denen aurrean kendu eta lantza kamustu du harri baten kontra jota.  [Elezaharren bidetik, MARTIN ANSO (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Agerraldi hau ez duk hire asmo ia kamustu hori zorrozteko baino.  [Hamlet, William  Shakespeare / Juan Garzia (Ibaizalbal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kamustu (Wikimedia Commons, Public Domain)

     
  • Maite 11:09 pm on 2016/01/12 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kopeta-ile 

    iz. Kopetaren gainean erortzen den ilea. 

    Sinonimoak: iz.
    [kopeta-ile] : kopetile (5000 Adorez Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es flequillo
    fr frange
    en fringe (Br); bangs (Am)
    port franja

    Entzun:

    Neskatoaren kopetak agurearen lepoa ukitzen zuen, haren kopeta-ileak kilimak egiten zizkion sudurrean Egutxiri.  [Loti ederrak, Yasunari Kawabata / Ibon Uribarri (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kopeta-ile (FlickrCC, Fátima Justicia Cortés)

     
  • Maite 11:13 am on 2016/01/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kameleoi 

    iz. ZOOL. Kameleontidoen familiako narrasti saurioen izen arrunta. Alboetatik zapaldutako gorputza, elkarrekiko independenteki mugi daitezkeen begiak eta kolorez alda daitekeen azala dituzte. Zuhaitzetan bizi dira eta mihia jaurtiz ehizatzen dituzten intsektuez elikatzen dira. • kamaleoi arrunt. 25 cm ingurukoa, Afrikako iparraldean, Asia Txikian, Sirian, Mediterranearreko uhartetan eta Espainiako hegoaldean bizi da (Chamaeleo chamaeleon).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘kamaleoi’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kameleoi, kameleoin, kamaleoi, kamaleon (Urt IV 455), kameleon. Camaleón. Kanabera bezala, malgu eta plega; kamaleona bezan batetan mutha. Ax 456 (V 297). Armiarma-sagua, kameleoina, estelioa, muskerra eta sathorra. Dv Lev 11, 20 (Ur kamaleoi, Bibl kameleon). Gure pazientzia / nola dan etendu, / kamaleoi bezela / ezin naz mantendu. Ayesta 76.

    Sinonimoak: iz.
    [kameleoi] : kamaleoi* (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zool.) camaleón (2) iz. (hed.) camaleón, chaquetero, -a
    fr iz. caméléon
    en iz. chameleon
    port (1) iz. camaleão m. (2) despec & fam vira-casaca mƒ


    David Bowie, musika munduko ‘kameleoia‘, joan egin zaigu. Ez adiorik!

    Bowie, kameleoia (Wikimedia commons)

    kameleoi (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 10:52 pm on 2015/12/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kohat 

    iz. (Ipar.) Masailakoa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kohat (L, S; Lecl, Dv (S)), kuhat (S). Ref.: A; Lrq /kohát/. Bofetada. “Soufflet” Lecl. “Soufflet, coup” Dv. “Bofetada. Nahi duka kuhat bat? (S). Lander” DRA. “Gifle” Lrq. Ale, fripu doblia, / ützadak ahoko buxia, / bestela jauz erazten deiat / kuhat hunez büria. Pastoral Clovis 462.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

        [masailekoa]: belarrondoko, danbada, danbateko, dangateko, ezpaineko, kolpe, masaileko, matraileko, muturreko, takateko, ukaldi, zanpateko, zaplateko, zaplazteko, zartako, zartateko, kaska Ipar., kaskako Ipar., kolpeka Ipar., mustupileko Ipar., panpako Ipar., paso Ipar., zaflako Ipar., kolpekada Heg., zartada Heg., zartadako Heg., plastada Bizk., plastateko Bizk., zaplada Bizk., zapladako Bizk., matelako Ipar./Naf., mazelako Ipar./Naf., zafra Ipar./Naf., zanpako Ipar./Naf., zarta Ipar./Naf., zaflada Naf., zafladako Naf., belarraldeko Zub., kaskateko beh., ahutzeko zah., azote Ipar. zah., zafardako Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) bofetada, torta, guantazo
    fr iz. claque, gifle, baffe
    en iz. slap
    port iz. bofetada, tapa

    Entzun:

    Nahi duka kuhat bat?  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    kohat (DevianArt, CC)

     
  • Maite 11:51 pm on 2015/11/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuia 

    iz. BOT. Kukurbitazeoen familiako landare belarkara eta urterokoa. Herrestaria edo igokaria da, lore handi eta horiak ditu eta izen bereko fruitua ematen du. Jatorriz amerikarra da eta hainbat barietate bere fruituengatik kultibatzen dira (Cucurbita pepo). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [kalabaza]: kalabaza Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Bot.) calabacera, calabaza (Cucurbita pepo) (2) iz. [fruitua] calabaza
    fr iz. citrouille ; courge ; calebasse ; potiron
    en iz. pumpkin
    port iz. abóbora

    Entzun:

    Ez da tomate garaia, ezta alberjinien, leken eta kuiatxoena ere. Hala ere, dotore eta distiratsu erakusten dira saltoki handietako eta denda txikietako apaletan. Negua, baina, azen familiako barazkien, porruen, kuiaren eta pataten garaia da, eta baita beste hainbat barazkirena ere: borraja, ziazerbak, eskarola, txikoria… [Negurako sukaldea, Nagore Etxeberria (Berria.eus, 2015-10-31)]

    kuia (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:00 pm on 2015/10/31 Permalink | Reply
    Tags: K   

    klar 

    izond. (Ipar.) (zah.) Argia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi batua:

    klar izond. h. argi

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    klar (S ap. Lrq; Volt 36, SP, Urt II 162, Ht VocGr 340, VocBN, Gèze). Tr. Documentado desde mediados del s. XVII en la tradición septentrional. En el s. XX sólo se encuentra en un texto oral recogido por Larrasquet. Con vibrante múltiple sólo hallamos algún ej. seguro en M. Elissamburu.

    1. (Adj.). Claro, luminoso, (tiempo) despejado; claro, fácil, inteligible; claro, seguro, evidente. “Clair, ageria” SP. v. klaro. Ur klara / edan ohi zinduen. EZ Noel 165. O iguzki klara, nihoiz / etzare goibelduren. Ib. 111. Zure aizean eta egun klarez. Volt 170. Bihotzak garbi eta klar. Ax 325 (V 215). Gauza segura da, klara, eta esperientziaz ere frogatua. Ib. 439 (V 287). Bekhaturik gabe […] klar eta libre edireiten du bere burua. ‘Luminoso’. Ib. 452 (V 295). Denbora klar deiño, […] untzia itsas zabalean, denbora ederrarekin bezala, zeure gogara zabiltzaiño. Ib. 217 (V 145). Arrazoin bat are klaragoa eta aditzeko errazagoa. Ib. 106 (V 71). Badakizu, gauza klara da, / nik zenbat dudan sofritzen. Gç 178. [Sainduak] dira bere baithan asko klar eta ozen. ES 123. Gisa hunetan frogantza klara da. Ib. 118. Beirina klar baten arteti […], ikhusten dütüzü. Chaho AztiB 6. Boza gogor eta klara zuen. Gy 219. Orkatz bat zagola behiñ ithurri klar batean. Ib. 63. Eginen duzu purea klar bat. ECocin 3. Mintzajerik klarenaz eta thermañürik xahienez. CatS VI. Definizionea izan dadila beraz klarra eta laburra. Elsb Fram 172. Bestía hórra ziók, aztála áhin, begía klar, südüra txüt. Lrq Larraja RIEV 1931, 234. v. tbn. Mong 588. Lg II 194. Bordel 154. Jaur 378.

    2. (Uso adv.). Claramente, de modo claro. v. klarki. Zuziak dire klar agerturen. EZ Man I 88. Ezagutza klarago humillei emaiten derauedana. SP Imit III 43, 2 (Ol, Pi argiago). Aski klar eta garbi minzo da. Tt Onsa 147. Egia baten klar erraitera. AstLas 31.

    Sinonimoak: izond. Ipar. zah.

        [argia]: argi, argitsu, argixka, dirdaitsu, dirdiratsu, distiragarri, distiratsu, distiratzaile, distirant Ipar., arrai L-BN, arraitsu L-BN, dizdizari g.e., klaru Heg. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) h. argi claro, -a
    fr izond. h. argi clair, -e ; évident, -e
    en light
    port izond. claro(a)

    Entzun:

    Aski klar eta garbi minzo da. Tt Onsa 147. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    klar (Devian Art, CC)

     
  • Maite 8:03 am on 2015/10/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kasailari 

    izond. (Ipar.) Kalapitaria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [kalapitaria]: iskanbilatsu, istilutsu, liskarti, liskartsu, mokokari, zalapartari, aharrari Ipar., eskatimari Ipar., kalapitari Ipar./Naf., liskargile g.e., sesiante Heg. beh., zalapartero Heg. beh., bilakari Zub. g.e., atralakari Bizk. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) alborotador, -a, vocinglero, -a, bullanguero, -a
    fr (Ipar.) bavard, -e ; bruyant, -e
    en rowdy, noisy; rowdy person
    port alvoroçador(a), bagunceiro(a), desordeiro(a)

    Entzun:

    Zuek zarete hemengo jende kasailarienak.

    kasailari (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:02 am on 2015/09/18 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katamixar 

    iz. Bizk. Katagorria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    katamixar (V-arr-gip, G-azp), katamixer. Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg.

    Ardilla. v. katagorri.Ango intxaurrak katamixarrak batzen ditu” Etxba Eib. Katagorri, katamixer ta katamielgak. Kk Ab II 153. Katamixarren gudaltegira eldu [ziran]. Otx 58. Arrausia agorik ago, katamixarra pagorik pago (V-gip). A EY III 102. Katamixarren lurraldera jo eben. Bilbao IpuiB 241. Katanarraren narrua eta katamixarrarena, arrez beteten dira denporak baiño lena. (V-m). EZBB II 34.

    Sinonimoak: iz.
    [katamixar] : katagorri, urtxintxa (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ardilla
    fr écureuil
    en squirrel
    port esquilo

    Entzun:

    Eta gero euskotar asko hara joan ohi gara katamixarraren kantuak entzuten eta diru ederrak, sendiak ondo eskertuko leukiezenak, han uzten. [Hau mundu arrano hau, Batxi (Juan Bautista Bilbao)(1914-1916, 1997)] (Euskal Klasikoak)

    katamixar (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:36 am on 2015/08/19 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katanarru 

    iz. (B) Dirua gordetzeko edo aldean eramateko larruzko zorroa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [katanarru] : diru-zorro 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) monedero, cartera, bolsa para llevar el dinero; zurrón
    fr porte-monnaie ; bourse
    en purse
    port porta-níqueis m inv, porta-moedas m inv

    Entzun:

    Katanarrua billeterik gabe zurtz, alargun eta kargugabeturik dagoen moduan, halatsu sentitzen da nire begietako artxibategia ere telebistarik gabe (dokumentalik, magazinik eta erreportajerik gabe). [Kartografien eta mikrobio narratiboen artean, Amaia Iturbide (Maiatz, 2013)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    katanarru (torange-es.com, CC)

     
  • Maite 1:46 pm on 2015/08/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karranpa 

    iz. Giharrak nahi gabe eragindako espasmo batek sortutako min-sentsazioa.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    karranpa (G-to, AN-gip-5vill ap. A), garranpa (BN-bard ap. A).

    Temblor, calambre. Cf. VocNav: “Garrampa, calambra, sacudida, temblor (Cascante)”. v. 1 arranpa. Agertzen badira karranpa edo kalanbreak, igortziko da gaixoa baltsamu gozagarriarekin. EE 1885a, 134. Sentitu zuen Antonek otzikara bat ezurretaraño sartu zitzaiona, karranpak, gora eta berakoa; eta kolera berakiñ zuelakoan […]. Urruz Urz 49 (v. tbn. 51). Karranpak edo kalanbreak etzidaten lo egiten uzten. Zubill 227. Orrenbestetxo denbora dira / izandu zala kolera / karranpak edo aire gaixtuak / egiten zuen elera. J.J. Sarasola Auspoa 79-80-81, 119.

    Sinonimoak: iz.

        [arranpa]: harpa, zaineldu, arranpa Ipar., kalanbre Heg., zainkorapilatu g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es calambre, rampa [muscular]
    fr crampe [des muscles]
    en [uzkurdura] cramp
    port (de un músculo) cãibra ƒ, câimbra ƒ.

    Entzun:

    ERRAIZUNKA

    Arimaren ondoko ezkien artetik ibilki, Andolin Eguzkitza

    Ostera ere hasi zaio bere buruari itauntzen
    gorrotoz eta bekaitzez bakarrik bizi behar ote duen,
    bihotza ezerezak estuturik eta
    karranpek hesteak ziztatzen ari.

    Ostera ere hasi zaio bere buruari itauntzen
    noiz arte segituko duen oinaze horrek
    lagunak ondotik iragatean
    bidebazterreko belarrak bezala
    uzten duena,
    zekalez beteriko gurdiaren txirrinkak
    direlarik gainetik igarotzen.

    Noiz arte iraunen ote duen min horrek
    maite dituenek
    uzten dutenean
    sabanetako akazia bakanek bezala
    zebrak
    lehoinabar azkarren menpe.

    Noiz arte eta zergatik
    iraun behar ote duen sumindura horrek,
    mendi-gailurretako izotzetan
    helduko dela espero den esku lagunak
    huts egiten duenean
    eta lasaitasun gozoan
    hiltzen garen hasten.

    Arimaren ondoko ezkien artetik ibilki, Andolin Eguzkitza (Susa poesia, 2004)

     
  • Maite 9:56 pm on 2015/08/07 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kitzikagarri 

    izond. Kitzika eragiten duena.

    Sinonimoak: izond.

        [akuilagarria]: akuilagarri (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
        [asaldagarri]: asaldagarri, aztoragarri, sumingarri, haserregarri, emagarri, narritagarri (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es excitante, estimulante
    fr excitant, -e ; stimulant, -e
    en exciting, stimulating
    port excitante, estimulante

    Entzun:

    Aitor ezazu Joaquin Aldazek eragiten zizun lilura berria kitzikagarri zitzaizula zeharo. [Mutuaren hitzak, Hasier Etxeberria (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Baina ni itsutua nengoen, eta bidean jartzen zizkidatèn oztopo guztiak, atzera eragin beharrean, kitzikagarri gertatzen zitzaizkidan, aurrera eta aurrera egiteko. [Odolean neraman, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kitzikagarri (FlickrCC, Prince Roy)

     
  • Maite 8:30 am on 2015/08/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaudimen 

    iz. Enpresak, ohizko jardueran aldaketarik sortu gabe, zorrak epemugan kitatzeko duen gaitasuna. (Euskalterm)

    Wikipedian:

    Ekonomian, kaudimena pertsona edo enpresa batek, jardueran aurrera jarraituz gero, bere zorrak epe labur, ertain zein luzera kitatu edo ordaintzeko duen ahalmenari deritzo. Zorrei aurre egiteko gai direnean, pertsonak eta enpresak kaudimendunak direla esaten da. Horrela ez bada, kaudimengabeak direla esaten da. Kaudimena enpresa bateko egoera ekonomiko orokorraren adierazle gisa erabiltzen da: kaudimena ezaugarri onuragarria da eta, behar izanez gero, enpresak bere jardueran jarraitu eta helburu berriei ekiteko baliabide gehigarriak mailegatu dakizkiokeela adierazten du.

    Orotariko Euskal hiztegian:

    kaudimen ( Dv  > A).

    “Ressources pour servir de garantie; solvabilité; bien qui puisse répondre à une debte” Dv. v. gaudimen.

    gaudimen (L-ain, BN-baig ap. A; H).

    1.Recursos que sirven de garantía, bienes que responden de una deuda, solvencia” A.

    Garantía. Frantziak ez ditu bere haurrak abandonatzen; galdeginen ditu han [Algerian] egonen direnentzat gaudimen edo garantiak. Herr 5-10-1961, 1.

    2.Jouissance” H.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ekon.) solvencia [certificado de solvencia: kaudimen-ziurtagiria; falta de solvencia: kaudimen-gabezia.]
    fr (Ekon.) solvabilité
    en solvency
    port solvência

    Entzun:

    Harryk bere lehenbiziko artista aurkitu zuen, lehenbizikoa eta bakarra, eta hurrengo zortzi urteetan galeriak aski kaudimen izan zuen Smith-en lanei esker. [Brooklyngo erokeriak, Paul Auster / Oskar Arana (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Ni neu sinistuta nago hildakoak kaudimen direla besteentzat. [Gerrako pilotu, Antoine Saint-Exupéry / Josu Zabaleta (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    kaudimen (Argazkia: redcumes.com)

     
  • Maite 1:55 pm on 2015/08/04 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalamanka 

    izond. Alferra.

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kalamanka (BNc, Sc ap. A; T-L).

    1.Gandul” A. “Fainéant” T-L.

    2. Sinvergüenza (?). Ribot ministro ohi bat, ahoz eztia, bainan izaitez bi sosen ohorearentzat bere burua debruari sal lezoken kalamanka bat. HU Eskual 1-7-1898, 1.

    3. Grandullón. Jatsuar maltzurrak ere ikusia zuen bezkin kalamanka, bainan, berea gogoan, alegia eta ez ikusi egin zuen. Barb Sup 168 (cf. unas líneas más arriba: Bainan Jainkoak haundisko eginik, ez ziteken nahi bezala gorda). Angles kalamanka! Gure etxe ondo hetara hurbiltzen bahaiz sekulan! Ib. 26s. Ez zen, nahi baduzue, handi handi hetarik. Senpertarra zen Piarres, eta senpertar mota ez da baitezpada kalamanka. Barb Piar I 169.

    Sinonimoak: izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [alferra]: akets, alfer, antzegabe, antzekaitz, baldan, baldar, baldarrontzi, bihurri, dorpe, erlamando, kaskailu, makur, mangelo, moldakaitz, nagi, nagitsu, oker, tantar, trakets, zabar, barraka Ipar., eskalapoi Ipar., eskoil Ipar., kakola Ipar., kartalazo Ipar., laxo Ipar., malestruk Ipar., mandrain Ipar., total Ipar., trukes Ipar., alproja Heg., bagai g.e., egur g.e., aroi zah., aldrebes Heg. beh., flux Ipar. g.e., saskar Bizk. g.e., oiher Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond gandul, holgazán, -ana
    fr fam feignant(e), fainéant(e)
    en lazy, idle; slacker
    port adj & m, ƒ fam safado(a), vadio(a)

    Entzun:

    Kalamanka ederra eginda dago zure anaia!

    kalamanka (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:34 am on 2015/07/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kliska 

    iz. Begien itxi-irekia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kliska (BN? ap. A; Dv), klixka (S (Foix) ap. Lh).

    Guiño, pestañeo. “Clignement, cillement, signe d’intelligence” Dv. v. BEGI-KLISKA.  Begi urddin xuritu handituak kliska batean ttipitu, urddindu berriz eta hetsi. Leon GH 1936, 409.

    kliskada.

    1. Ruido producido por la rotura de cristales. Bateko edo besteko kristal ausien kliskadea. Erkiag Arran 153.

    2. klixkada. “Clignement, keinada, kheinu, klixkada” T-L. v. 1 kliska.

    Sinonimoak: iz.
    [kliska] : betikara, itxi-ireki (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) parpadeo, pestañeo
    fr (Ipar.) clignemet
    en blinking,
    port pestanejo

    Entzun:

    KLISKADAK

    Ezkatak, Leire Bilbao (Susa Poesia, 2006)

    Herentzian jaso ditudan oinokin
    ibili gura zintuzket
    ez bazaizkit urruti joaten
    ez badidazu pausoa lapurtzen
    hurreratzen naizenero

    Herentzian jaso ditudan eskuokin
    haztakatu nahi zintuzket
    dunak sortu zure azalean
    oasiak bilatu zure lehorrean

    Herentzian jaso ditudan begiokin
    ez dut zure iragana ikusten
    geroa irakurri nahi nizuke ninietan
    baina hodeituak dituzu
    gautzen doaz kliskada bakoitzeko

    Herentzian jaso ditudan herentzia guztiokin
    nire begietan itxuraldatzen zara
    zure begietako hodeien antzera

    [Ezkatak, Leire Bilbao (Susa Poesia, 2006)]

     
  • Maite 9:48 am on 2015/06/21 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kausitu 

    (Ipar.) 1. da/du ad. Aurkitu, ediren. Kausitu du bilatzen zuena. Bi nagusien artean kausitzen nintzen. 2. dio ad. Gogoko gertatu. Orori kausitzea lan da. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. Ipar.

    [aurkitu]: aurkitu, batu, buruz buru egin, suertatu, topatu, topo egin, ediren Ipar., idoro Bizk., tope egin Bizk., tril egin Bizk., opatu Naf., bidalkartu g.e., estalgabetu g.e., eriden zah., bilatu Heg. beh., errekontratu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) hallar(se), encontrar(se); (2)  dio ad. acertar, dar en el blanco; (3) dio ad. (Ipar.) complacer, agradar, gustar
    fr (1) da/du ad. [aurkitu] (se) trouver, (se) rencontrer; (2) dio ad. atteindre, toucher au but; (3) dio ad. [gogoko gertatu] plaire à qqn ; contenter qqn
    en (1) da/du ad. to find; (2) dio ad. [gogoko gertatu] to please, to like
    port (1) achar-se, encontrar-se, ficar, estar; (2) agradar, gostar de

     

    BIDE BATEZ

    Bide batez gauzak esaten ibiltzea
    ez da ez fundamentua,
    gehiago da hondakin erradiaktiboa.

    Baina esadazu bide batez
    zer moduz dagoen
    bonbilla fundituak ohe-kidetzat edukitzea,
    kalerako bide bakarra leihotik beherakoa dela sentitzea,
    tokata zaharrik ez kausitzea,
    biniloak dekoratzeko soilik balio izatea,
    jarraitzea beste irtenbiderik ez dagoela ohartzea.

    Esadazu ahapeka ea
    baporezko trenak lastertasun handikoak bihurtu diren,
    behialako titareak gaurko jostorratzak ote diren,
    putetxe batetik ordaindu gabe aldegitea haizu den
    edo banketxe batetik sakela beterik irtetea.

    Garagardoa plastikozko botiletan
    saltzen duten honetan, esadazu
    zer demontre egingo dugun
    ozono geruzako zuloa handiegia izan eta
    mundua sodomizatzea ezinezkoa denean,
    haizeak hiztegi bat ireki eta
    orriko lehen hitza bart dela ikustean.

    Esadazu bide batez
    honek guztiak sentidurik ba ote duen,
    negar zotinka aritu eta
    hegoaldean egarriz hiltzen direla jabetzean
    zergatik egiten duzun oraindik negar gehiago,
    zergatik pertsiana hertsiak baino ez dituzun ikusten,
    tinta gabeko bolalumak baino ez dituzun kausitzen,
    izotz puskak esku artean ez zaizkizun jada urtzen.

    Esadazu otoi, bide betez bada ere,
    nitaz akordatu zaren inoiz.

    [Kaxa huts bat, Beñat Sarasola (Susa poesia, 2007)

     
  • Maite 9:30 am on 2015/06/19 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalpar 

    iz. 1. Adatsa; ile-multzoa. 2. Buruan, ileak, bakoitza bere aldera, irteten diren gunea. 3. (G) Ile gaizki orraztuak edo ezin orraztu direnak.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia):
    [adatsa]: adats, iledig.e.
    [buruko ileak irteten diren gunea]: izar
    [ile gaizki orraztuak]: Gip.txima pl., tximarropl.Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cabellera, melena; (2) remolino [de pelo]; (3) (G) greña
    fr chevelure, tignasse, épi
    en (1) (long) hair; mop of hair; (2) cowlick
    portmelena, cabelo longo, juba , cabeleira

    Inork buru atzean begiratuko balio, orbaina aurkituko luke kalparraren azpian. [Soinujolearen Semea, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2003, 454 orr.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kalpar (Lauren Rushing, FlickrCC)

     
  • Maite 12:22 pm on 2015/06/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katalizatzaile 

    iz. Katalisia eragiten duen substantzia (erreakzioabiadura azkartzen duen substantziaz esaten da). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es catalizador
    fr catalyseur
    en catalyst; cause of change, agent of change
    port catalisador

    Garai batean Ruper zen mundua atzemateko katalizatzailea. [Eta handik gutxira gaur, Eider Rodriguez (Susa, 2004, 128 or.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Baina ziur dago katalizatzailea ez zela bera izan, Jose Javier baizik. [Itzalak, Iban Zaldua (Erein, 2004, 52. or.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    katalizatzaile (Gever Tulley, FlickrCC)

     
  • Maite 7:22 pm on 2015/06/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kadentzia 

    iz. 1. Soinu edo mugimenduen erritmo edo errepikapen erregularra. 2. LIT. Prosa edo poesian, azentu eta geldiuneen banaketa egokia. 3. MIL. Su-arma batek denboraunitate jakin batean egin dezakeen tiro-kopurua. 4. MUS. Esaldi baten amaiera– edo pausaguneitxura ematen duten lotura harmonikoen multzoa. 5. MUS. Musikaobra baten ezaugarri diren erritmo edo soinu-segida desberdinen multzoa. • MUS. kadentzia perfektu. Esaldi musikalaren bukaerako akorde-segida, dominante eta tonikaren akordeek osatzen dutena. || kadentzia plagal. Esaldi musikalaren bukaerako akorde-segida, subdominante eta tonikaren akordeek osatzen dutenean. Kadentzia perfektuari kontrajarria.

    Sinonimoak: iz.

    [erritmoa]: erritmo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cadencia
    fr cadence
    en cadence
    port cadência

    Entzun:

    Eta gauaren erdian kadentzia irregular batekin apartamentu paretik igarotzen ziren auto madarikatu haien zarata eta argi etena. [Pasaia Blues, Harkaitz Cano (Susa, 1999, 40 or.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kadentzia (Mandykoh, FlickrCC)

     

     
  • Maite 7:48 am on 2015/04/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kafe(-)zorro 

    iz. Kono-formako ehunezko kafe-iragazkia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘txano’)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    KAFE-ZORRO. “Zorro, pasador, colador. Kafezorroa, colador, pasador de café” Asp Leiz.

    Sinonimoak: iz.
    [kafe-zorroa] : kafe(-)txano

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [kaferako iragazkia] pasador de café, zorro, colador
    fr [kaferako iragazkia] passoire
    en [kaferako iragazkia] coffee filter

    Entzun:

    Garai batean, etxe guztietan zegoen kafe-zorro bat kafea iragazteko.

    kafe(-)zorro (Argazkia: donevelio.com)

     
  • Maite 7:40 am on 2015/04/22 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kafe-errota 

    kafe-errota (Argazkia: Iraganeko Oinatzak)

    iz. Kafea ehotzeko tresna, eskuz eragiten zaiona. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    KAFE-ERROTA (V-gip, AN-gip; Hb ap. Lh). “Kafea iotzeko tresna (V-gip)” Urkia EEs 1930, 10. “Molinillo de café” BU Arano.

    Sinonimoak:iz.

    [ehogailua]: ehogailu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es molinillo de café
    fr moulin à café
    en coffee grinder, coffee mill
    port moedor de café

    Entzun:

     
  • Maite 10:00 am on 2015/04/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kondar 

    iz. (G) Hondarra, hondoan gelditzen denaBere afari-kondarrak eman zizkion. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Gip.

    [hondarra]: apurkinhondakinhondarhondarkinkondokondotxmutxikinuzkinerrauskin Ipar., geldikin Ipar., goiti Ipar., soberakin Ipar., errondo Bizk., zuztrapilo Bizk., haborokin Zub., hondar-mondarjas.pl., apakin g.e., gaindikin g.e., abarreria Ipar. g.e., saskara Bizk. g.e., arrasta Zub. g.e., goitikin Ipar.zah., soberania Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (G) (batez ere pl.) residuorestosobra;  poso
    fr  iz.  résidurestesurplus
    en  iz. (batez ere pluralean) waste, waste materials, leftovers
    port sobra, resto

    Entzun:

    Tarteka, bat edo beste mahaian pausatzen zen, bainillazko izozkiaren kondar bila, eta Adrianek garagardoarentzako edalontzi zabalekin harrapatu eta preso edukitzen zuen harik eta azken unean, itotzear zegoenean, askatzen zuen arte. [Soinujolearen semea, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2003), Orr.: 301] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kondar (Jenny Downing, FlickrCC)

     
  • Maite 6:30 pm on 2015/03/28 Permalink | Reply
    Tags: K   

    komando 

    iz. 1. INFORM. Aurrez egituratutako eragiketa edo ekintza bati hasiera ematen dion agindu edo informazio berezia. 2. MIL. Kide gutxiko unitate militarra,misio berezi eta arriskutsuak burutzeko prestatzen dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es comando
    fr commande
    en command
    port comando

    Linuxen, rm komandoa erabiltzen da artxibo edo fitxategi bat ezabatzeko.

    Komando (Billie Ward, FlickrCC)

     
  • Maite 11:50 pm on 2015/03/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    krapaut 

    izond. Lotsarik ez duena; lotsarik agertzen ez duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Ipar.

    [lotsagabea]: bargasta, lotsagabe, lotsagabeko, ahalkegabe Ipar., lotsabako Bizk., lotsagaldu jas., lotsagalduko jas., ozar Ipar. jas., aujame Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es sinvergüenza; desvergonzado, -a; insolente; descarado, -a
    fr dévergondé, -ée ; insolent, -e ; osé, -ée
    en insolent; rude; bad-mannered; disrespectful; cheeky (inf)
    port sem-vergonha, desvergonhado(a)

    Entzun:

    Krapaut halakoa!

     

     
  • Maite 7:33 am on 2015/03/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuia-lili 

    izond. Zentzu edo adimen txikikoa, zentzugabeki mintzatzen edo aritzen dena.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘ergel’)

    Sinonimoak: izond.

    [kaikua]: arin, babalore, babo, bulunba, buruarin, eltze, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lelantoni, lerdo, memo, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoro, zoroxka, zozo, zozoilo, ments Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tontolo Heg., txoropito Heg., atunburu Bizk., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe Bizk., ganoragabeko Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., mozolo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., tetele Ipar./Naf., pettux Lap., ilupa Naf., pergut Zub., astapito beh., ganbelu beh., alotza g.e., haizebelats g.e., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., zoroko g.e., memelo Bizk. beh., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es estúpido, -a, necio, -a, tonto, -a, lerdo, -a
    fr sot, sotte, léger, -ère ; niais, -e ; stupide
    en stupid, foolish, silly
    port estúpido(a), néscio(a), tonto(a)

    Entzun:

    Kuia-lilia izan behar da hori ez ulertzeko!

    kuia-lili (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:50 am on 2015/02/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalte-ordain 

    iz. Pertsona fisiko edo juridiko bati gertatutako edo eragindako kalte-galerak kitatzeko ematen den ordaina, oro har dirukopuru bat izaten dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [indemnizazioa]: kalte-ordainketa, indemnizazio g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es indemnización, compensación, desagravio
    fr indemnisation
    en compensation, indemnity
    port indenização, compensação, desagravo

    Entzun:

    Korapilo asko eta estuen auzia da, baina inbasio naziaren garaian greziera debekatuta egon zela ere baliatuz —beste zor bat, dirutan neurtzen zaila—, horra kalte-ordainen ertz bat aipatzen ez dena: nola berdintzen da hizkuntza baten debekuak eragindako kaltea? Deskalabroak badu erreparaziorik?  [Kalte-ordainak, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-02-25 )] (Berria.eus)

    kalte-ordain (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:53 am on 2015/02/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kika 

    iz. Oiloaren zotina.

    Orotariko Euskal hiztegian

    1 kika (V-ple, G-azp-to). Ref.: A; A Apend; Garate RIEV 1935, 351. “Hipo de la gallina” A. “Hipo” A Apend. “Hipo de personas” Garate 5.a Cont RIEV 1935, 351. v. 1 kiki, 5 koka. Kika etorten zaionari (G-azp). “A quien le viene el hipo”. A EY I 155.

    2 kika. “(G-azp), ránula de gallina” Garate 5.a Cont RIEV 1935, 351. v. 2 kiki, 2 kirika.

    3 kika. “(AN-gip), diente (voc. pueril)” Garbiz Lezo 98. Cf. VocNav: “Quicas, dientes (Baztán). […] Se aplica generalmente a los dientes de leche (Regata del Bidasoa)”. v. 2 kiska. Ia kika politak / non diran, ikusi! / Ez al dizkirazu nai / kikak erakutsi? Iraola EE 1883b, 369.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru Ikastegia eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (G) hipo de la gallina (2) ránula, pepita, tumor en la lengua. Esp. ref. al de las gallinas, que les impide cacarear. (3) (haur.) diente
    fr (1) hoquet de poule (2) grenouillette (3) (haur.) dent
    en (1) hen’s hiccup (3) (haur.) tooth
    port (1) soluço (de la galinha) (2) rânula (3) (haur.) dente

    Entzun:

    Oiloari kika etorri zitzaion.

    kika (Wikimedia Commons & Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:16 am on 2015/01/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karel 

    iz. 1. Itsasontzietan, albo bakoitzaren goialdea edo goiko ertza. Arraunari eusteko karelean jartzen den toleta. 2. Erortzeko arriskua dagoen lekuetan (zubi, terraza, balkoi, etab.etan) jartzen den petril– edo baranda-moduko babesgarria. 3. Ertza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [ertza]: bazter, ertz, hegi, muga, izkina Ipar., kantail Ipar., kantoi Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Itsas.) borda, carel; regala (2) (Eraik.) parapeto, antepecho, pretil, baranda (de seguridad) (3) orilla, borde, esquina; pozal, brocal [del pozo]
    fr (Itsas.) bord
    en (Itsas.) gunwale
    port (1) Mar borda ƒ, amurada ƒ. (2) mureta, parapeito, peitoril

    Entzun:

    GAUZA ARINEN ALDE

    Geriza
    haizetan,
    zer beste
    behar da, ba bizitzeko?
    Aulki bat,
    ohe bat, izarak,
    bi esku, neureez aparte…

    Nork ez du zurekin
    ezin zenba
    gau oso nahi?
    Xerlo hori hau
    kiribilduz lokartzea?
    Gerizaren
    gerizan,
    itzal bat
    itzal bati so.
    Luma baten pisua
    ezpainez ezpain.

    Ontzi bat
    lakuan,
    zer beste
    behar da, ba bizitzeko?
    Arraun bat
    edo bi aukeran…
    gozoki, hondoratzeko.

    Ametsak
    ezin zenba ahala:
    laurogei, ehun edo mila;
    zaharrak
    usteldu orduko
    berriak rekamaran prest.

    Beude gure zain
    Paris, Roma, eta Amsterdam.
    Egin zuk arraun,
    nekatuta naukazu gaur.
    Kareletik zama bota;
    nire kontu
    kantu leun hau
    etorkizun urrunaren
    zamarik gabe.

     [Gauza arinen alde, Harkaitz Cano (letra) / Iker Lauroba (abestia)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karel (snipview.com)

     
  • Maite 8:59 am on 2015/01/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karmin 

    (Ipar.) 1. izond. Mingotsa. 2. iz. Karmintasuna. Bihotzeko karmina. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Ipar.

    [garratza]: bortitz, garratz, gogor, latz, samin, dorpe Ipar., mokor Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Ipar.) amargo, -a (2) iz. (Ipar.) amargura, sabor amargo (3) iz. carmín [color, colorante]
    fr (1) izond. (Ipar.) amer, -ère ; aigre, piquant, -e ; brûlant, -e (2) iz. (Ipar.) aigreur, amertume vive (3) iz. carmin
    en (1) izond. [mingotsa] bitter (2) iz. bitterness (3) iz. carmine
    port (1) izond. amargo(a) (2) iz. amargura (3) (color, colorante) carmim

    Entzun:

    Ez diot hau saminki, baizik kezkati, ahoan min duenari eztia karmin egiten bazaio ere.  [Euskararen etxea, Pello Salaburu (Alberdania, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Karmin zapore gozoa eta malkoen mingotsa biak batean izango zituela pentsatu nuen. [Romain zen bere izena, Joxean Agirre (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Dardaraz zegoen bere sasiaren atzealdean: urde hiltze goizetan baizik ez zuen horrenbeste karmin koloreko jario burrustatzen mirestsi. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karmin (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:45 am on 2015/01/07 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kamus 

    adb. (BN) Ezer gabe, esku hutsik. Kamus etorri naiz ehizatik. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kamus. “(BN-lab), capote (pop.), desprovisto. Kamus jin niz ihizitik, he vuelto de la caza capote” A. Cf. kamusada, kamusatu.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (BN) sin nada, desprovisto, -a
    fr dépourvu(e) (de, de)
    en lacking, devoid of sth, without sth
    port desprovido(a)

    Entzun:

    Kamus nator zuregana.

    kamus (FlickrCC, Caitlin Regan)

     
  • Maite 10:15 am on 2014/12/27 Permalink | Reply
    Tags: K   

    klik 

    iz. INFORM. 1. Saguaren edozein botoi sakatzean sortzen den hots onomatopeikoa. 2. Klik egitearen ekintza.

    Glosario de informática e Internet

    Cuando se oprime alguno de lo botones de un mouse el sonido es parecido a un “click”. La palabra click escrita, se usa generalmente para indicarle al usuario que oprima el botón del mouse encima de un área de la pantalla. También es comúnmente escrito asi: clic. En español incluso se usa como un verbo, por ejemplo: al clickear en el enlace. 

    Elhuyar Hiztegia

    (Inform.) klik

    klik bakarra: clic simple

    klik bikoitza: doble clic

    Lokuzioak

    (Inform.) klik egin: hacer clic

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es clic
    fr clic
    en click
    port clique

    Entzun:

    Ikasleak klik egin zuen, ordura arte zabaldu ezin zuen web orrira sartzeko.

    klik (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:45 am on 2014/12/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kolektibizatu 

    du ad. 1. Indibiduala zena kolektibo bihurtu. 2. EKON. Nazionalizazio edo desjabetzapen bidez produkzio– eta truke-bideak kolektibitatearen eskuan jarri. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [kolektibizatu]: kolektibo bihurtu (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) colectivizar (2) (Ekon.) colectivizar
    fr collectiviser
    en to collectivize
    port coletivizar

    Entzun:

    Kolektibizatu sortu dute unibertsitateko hainbat ikaslek: software libre eta lizentzia irekian apunteak elkarbanatzeko egitasmoa. “Besteongandik ikasitako, besteokin eraikitako eta gure hausnarketen bidez sortu eta zabaldutako jakintza” partekatzea da helburua. [Apunteak elkarbanatzeko proiektua martxan jarri dute ikasleek, Mikel Garcia Idiakez (Jakintza librea, 2014-12-12 )] (argia.eus)

    kolektibizatu (kolektibizatu.cc)

     
  • Maite 6:56 pm on 2014/12/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kolorge 

    izond. Koloregabea, margula. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.

    [koloregabea]: koloregabe (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es incoloro, -a
    fr incolore
    en (UK) colourless, (US) colorless
    port incolor

    Entzun:

    Gaixo egon ondoren, kolorge gelditu da. (5000 Adorez hiztegia)

    Handik hurbil, gizon begi kolorge bat zebilen, koadrodun jaka jantzita. [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kolorge (Pixabay, CC0 Public Domain, David Karich)

     
  • Maite 9:14 am on 2014/11/29 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kurtsore 

    iz. INFORM. Pantailan agertzen den marka higikorra, ondoren idatzi edo ezabatuko denaren posizioa adierazten duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste esanahi batzuk:

    iz. 1. Zenbait aparatu, neurketatresna, etab.etan, beste handiago batean zehar higitzen den pieza higigarria, zerbait adierazteko funtzioa duena. 2. ASTRON. Mikrometro bateko hari higikorra. Hari honek beste hari finko batekiko duen desplazamenduak astro baten itxurazko diametroa neurtzea ahalbidetzen du. 3. FIS. Erreostatoetako borne higigarria

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cursor
    fr curseur
    en cursor
    port cursor

    Entzun:

    Kurtsorea mugitu edo testua toki jakin batean txerta dezakezu, kurtsorearen kontrolak ongi erabiliz. Zer aldatu da Blackberry 10en?

    kurtsore (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 1:37 pm on 2014/11/27 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskajo 

    1. iz. Harri-kozkorra. 2. izond. Baldarra; zakarra, kaskagogorra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘kaskailu’)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kaskajo. v. 1 kaskailu.

    1 kaskailu (AN-ilzarb-olza, B, Sal; Dv (B)), kaskajo (G, Sal, R), kaskaju (Lcc), kaskaiu (AN-egüés), kaskaio (Sal, R), kaskali (B), kaxkeilu (Ae). Ref.: VocPir 127; Bon RIEV 1909, 24s; A (kaskaillu, kaskali); A Apend (kaxkeilu); Izeta BHizt.

    I (Sust.).

    Cascajo; cascajera. “Pedregal” Lcc. “Gravier” VocPir 127. “Cascajo, grava”, “piedra de arroyo” A.

    II (Adj.).

    1. (H). Pedregoso. Berzebát dá lur kaskállua arrizua. LE Urt ms. 34r (en la ed. de 1846, 96 kaskalla). Lur kaskallu arritsuan erortzen dana dirala aiek aditzen dutenian. Kortazar Serm 151.

    2. (G-azp, AN-larr), kaskajo (V-gip). Ref.: Inza EsZarr 177; Iz ArOñ; Asp Leiz2; Gte Erd 212. Terco, testarudo; de carácter fuerte.Iracundo, cascarrabias (G-azp)” Inza EsZarr 177. “Aferrado al dictamen propio” Iz ArOñ. “De temperamento bruto” Asp Leiz2. Aita kaskallu baten zakarkeriak amildarazi ebela mutilla okerkerira. TAg GaGo 24. Jetxi zaitezte mando zarpatzu kaskallu gañetik. SMitx Unam 32. Kabia, naiz-eta aizeboladak gogorki astindu, adarrean eusten da kaskallu. LMuj BideG 50.

    3. (V-gip, G-bet), kaskaju (V-gip), kaskajo (V-gip). Ref.: Iz ArOñ (kaskaillu); Zt (comunicación personal); Etxba Eib (kaskaju); Elexp Berg (kaskajo, kaskaillu). “Kaskaillu (G-bet), majadero, persona desconsiderada y poco inteligente” Zt. “De poco seso. Bere dotoretasun guztiagaz, kaskaju aundi bat” Etxba Eib. “De poco seso y algo gamberro. Etxat txokatzen ori eittia, kaskajo samarra be bada ta” Elexp Berg. “Grandullón y más bien tonto. Ermentarixan kriauakin ein juan burrukan: aundi kaskaillu bat” Ib. Beste aldi batzutan seme nagosia, erdizpordizko langille edo berez kaskallu samarra dalako, landarako izatea gertatzen da. Elizdo EEs 1929, 48.

    4. Pusilánime. Etzan motel eta kaskallu ibilli, bere bizkar artu zuen arazo zail ontan. Inzag RIEV 1933, 413.

    5.Kaskaju, malo (V-gip)” Garate 2.a Cont RIEV 1933, 99.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    iz. [errekarria]: errekarri, harribil g.e.
    izond. [baldarra]: akets, alfer, antzegabe, antzekaitz, baldan, baldar, baldarrontzi, bihurri, dorpe, erlamando, kalamanka, makur, mangelo, moldakaitz, nagi, nagitsu, oker, tantar, trakets, zabar, barraka Ipar., eskalapoi Ipar., eskoil Ipar., kakola Ipar., kartalazo Ipar., laxo Ipar., malestruk Ipar., mandrain Ipar., total Ipar., trukes Ipar., alproja Heg., bagai g.e., egur g.e., aroi zah., aldrebes Heg. beh., flux Ipar. g.e., saskar Bizk. g.e., oiher Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. canto rodado, piedra de arroyo (2) izond. brusco, -a, bruto, -a; terco, -a, tozudo, -a
    fr (1) iz. galet (2) izond. brusque, (torpe, bestia) brute
    en (1) iz. round stone (2) izond. brute, abrupt, brusque, curt
    port (1) iz. seixo rolado (2) izond. brusco, -a

    Entzun:

    Zure dotoretasun guztiarekin ere, kaskajo hutsa zara! 

    kaskajo (Wikimedia Commons)

    kaskajo (Reuters)

     
  • Maite 9:14 am on 2014/11/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kargatu 

    ad. INFORM. Sarearen bidez, ordenagailu pertsonaletik zerbitzarira edo ordenagailu nagusira fitxategiak transferitu. (Euskalterm)

    Sinonimoak: iz.
    [kargatu] : gora kargatu (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es subir, cargar
    fr télécharger vers le serveur
    en upload
    port fazer upload, transferir dados

    Entzun:

    Irakasleak artxibo guztiak kargatu ditu blogean, ikasleek eskura izan ditzaten.

    kargatu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:05 pm on 2014/11/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kometaratu 

    ad. Espaziontzi bat kometa batean jarri edo pausatu.

    Sinonimoak: ad.
    [lurrean pausatu] : lurreratu, lur hartu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es aterrizar (en cometa)
    fr atterrir (sur une comète)
    en to land (on comet)
    port aterrissar, aterrizar (em cometa)

    Entzun:

    Kometaratzeko operazioan arpoiak botatzeko sistema ez zen piztu behar bezala, eta bi aldiz errebotatu zuen.  [‘Philae’ zundak lehen argazkia bidali du kometaren azaletik (Berria.eus, 2014-11-13)]

    kometaratu (Argazkia: berria.eus > ESA)

     
  • Maite 8:01 am on 2014/10/29 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kabila 

    iz. 1 Larakoa, bi pieza elkarrekin lotzeko ziria. 2. (Ipar.) Hezurgiltzadura. 3. (Ipar.) Orkatila. • orga-kabila. Uztarria eta orgaren endaitza lotzen dituena. | kabila 2: (arab.zko hitza) iz. Berbere edo beduinoen tribua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (Adorez eta UZEIren sinonimoen hiztegiak)

    [larakoa]: ziri, larako Bizk., ardatz, zotz
    [artikulazio]: artikulazio, giltza, juntura
    [orkatila]: Ipar.orkatila, aztal-belarri Ipar., axiroin Ipar. g.e. 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. perno; clavija, clavito, cuña; cabilla (2) iz. (Ipar.) galga, freno de palo (3) iz. [hezurretakoa] (Ipar.) articulación (4) iz. (Ipar.) tobillo
    fr (1) iz. (Teknol.) cheville, goujon, goupille (2) iz. [hezurretakoa] articulation (3) iz. (Ipar.) Anat cheville
    en (1) pin, peg (2) iz. [hezurretakoa] joint, (formal) articulation (3) iz. (Ipar.) ankle
    port (1) cravelha (2) iz. [hezurretakoa] articulação (3) iz. (Ipar.) tornozelo

    Entzun:

    Kate bakoitzaren botoiak gordetzen zituen estalkia altxatu eta teklaren alboko zirrikituan kabila sartu behar genuen. [Telebista askatu, Leire Palacios (Ekografiak, 2014-10-28)] (Berria.eus)

    kabila (Wikimedia Commons)

    kabila (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:15 am on 2014/10/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    komenentzia 

    iz. (Heg.) (herr.) Aukera; onura. Jose Joakinek han bizitzeko omen du komenentzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [aukera] : aukera, parada, egokiera.
    [probetxu] : probetxu, onura, etekin, irabazi, interesa.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (G) (herr.) oportunidad, posibilidad (2) (G) (herr.) conveniencia; provecho; ventaja
    fr (G) (herr.) convenance, profit, avantage
    en suitability, convenience; interest
    port (1) oportunidade, possibilidade (2) conveniência; proveito; vantagem

    Entzun:

    Degrela koronelak auzune berriko etxeak eta kirol zelaia batera bukatzearen komenentzia aipatu zuen, eta Berlinok zein Angelek baiezkoa eman zioten adorez. [Soinujolearen semea, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Haren komenentzia nora, haraxe gertu enea, une honetan zein noiznahi, orain nagoen bezain gai naizen ber. [Hamlet, William Shakesperare / Juan Garzia (Ibaizalbal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    komenentzia (Gauko hitza, CC)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/10/07 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kutsatu 

    1. da/du ad. Garbia ez den edo ez-garbitzat hartzen den zerbaitek satsutu edo satsutua gertatu. Erdalkeriak bera gutxiago kutsatu duela Axular edo Agirre Asteasukoa baino. 2. da/du ad. Izaki bizidunak edo elikagaiak osasunarentzat kaltegarriak diren germen edo substantziez kontaminatu. 3. du ad. Estreinatu, zerbait lehen aldiz erabili. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

    [zerbaitek satsutu]: erantsi, pegatu Heg. beh.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. contaminar (2) da/du ad. (Med.) contagiar, contaminar; transmitir, trasmitir (3) da/du ad. (Ekol.) contaminar
    fr (1) da/du ad. [gaixotasuna] transmettre, contaminer (2) da/du ad. (Ekol.) polluer
    en (1) da/du ad. [gaixotasuna] to infect, to transmit, to pass on, to catch (2) da/du ad. [ingurumena] to pollute; [erradioaktibitatea] to contaminate
    port (1)contaminar (2) contagiar, pegar

    Entzun:

    Madrilgo Carlos III ospitaleko erizain bat ebolaz kutsatu da. [Erizain bat kutsatu da ebolaz Madrilen, Afrikatik kanpoko lehen kasuan (Berria.eus, 2014-10-06)]

    ebola (Fuse/Thinkstockphotos, RTTV.es)

     
  • Maite 7:45 am on 2014/10/03 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirikolatz 

    iz. ZOOL. Erinazeidoen familiako ugaztun intsektiboroa. Gorputzak forma biribil samarra du. Hanka laburrak eta 2-3 cm bitarteko arantzez estalitako bizkarra du. Gautarra da eta negua hibernatzen igarotzen du. Intsektuz eta zizarez elikatzen da batez ere (Erinaceus europaeus). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘triku’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kirikolatz. v. kirikiolatz.

    kirikiolatz (Añ (V)), kirikiñolatz (Izt, Garate 6.a Cont BAP 1949, 360), kirikolatz (V-ger ap. A), kirikolotz (V-ger ap. Holmer ApuntV).

    Erizo (animal). Kirikolatz batek, urteko 60 pesetaren galtzea galeraziten deutso (baserritarrari). EgutAr 4-6-1957 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.
    [triku] : kirikino, triku, sagarroi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es erizo
    fr hérisson
    en hedgehog
    port porco-espinho, porco-espim

    Entzun:

    Kirikolatz baten moduan bildu naiz nire baitan.

    kirikolatz (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:41 am on 2014/09/24 Permalink | Reply
    Tags: K   

    krispeta 

    iz. Erretzean, lehertu eta ireki den arto-alea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [krispeta] : palomita (5000 Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es palomita (de maíz)
    fr pop-corn
    en popcorn
    port pipoca

    Entzun:

    Ez da krispetak jan ohi diren zinema mota, istorio barnekoi eta intimista baizik, xehetasunez eta xarmaz betea, kariñoz eta talentuz ondua; ea euskaldun jendeak erantzuten duen aretoetan, euskal zinemak aurrerantz jarrai dezan.  [Etxeko kontuak, Xabier Mendiguren Elizegi (Sustatu, 2014-09-23)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    krispeta (PixaBay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 8:17 am on 2014/09/19 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kasik 

    adb. Ia. Kasik burutua du lana.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adond.

    [ia]: ia, abantzu Ipar./Naf., hurren Ipar. g.e., hurrentsu Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es casi
    fr presque
    en (1) almost, nearly; not quite, not completely (2) (ezezko testuinguruetan) hardly, scarcely, barely
    port quase

    Entzun:

    -Hago hemen – agindu nion, eztarria kasik urratuz; listurik barik, mihia espartzua baino lehorrago nuen.  [Sukar ustelaren urtea, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

     
  • Maite 8:45 am on 2014/08/31 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karnaba 

    iz. ZOOL. Fringilidoen familiako hegazti paseriformea. 12 cm inguruko luzerakoa da eta marra hori eta beltzez jantzitako hegoak eta marra zuri batez inguratutako aurpegi gorria du. Oso arrunta da eta kantu atsegina duenez kaiolatxori modura hazten da. Graniboroa da (Carduelis carduelis).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [karnaba] : kardantxilo, kardantxori, kardamiru (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) jilguero (Carduelis carduelis)
    fr (Zool.) chardonneret
    en (Zool.) goldfinch
    port (pájaro) pintassilgo-europeu

    Entzun:

    Donna Tartten ‘Karnaba’ goraipatuaren pasarteak irakurri zizkion belarrira. Orduan konturatu zen ez zuela nahi bidaia hura amaitzea. Errazegi etsi zuten?

    karnaba (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:30 am on 2014/08/30 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalkulu-orri 

    iz. Kalkulu-orriak lantzeko aplikazioarekin sortutako dokumentua. Taula erakoa izaten da, eta gelaxketan datuak eta formulak eduki ditzake. (Euskalterm)

    Wikipedian:

    Kalkulu-orria zenbakizko datuekin kalkuluak egiteko editore espazialduna da. Aurrekontuak, fakturak, grafikoak… egiteko prestaturiko bulegotika programa da. Kalkulu-orrietan errenkada eta zutabe ugariz osatutako taula edo matrizea dugu oinarri, non, zutabe eta errenkada bakoitzaren arteko intersekzioari gelaxka deituko diogun. Bakoitzak bere izena izango du; orri, errenkada eta zutabeen izenen elkarketaz sortua berau. Adibidez “D6”, itsasontzien jokoa bezala.

    Gelaxkek 3 motako datuak eduki ditzakete.

    • Testu eremuak
    • Zenbakizko esanahia duten konstanteak: zenbaki osoa, data, ordua, moneta…
    • Formulak

    (Jarraitu irakurtzen…)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es hoja de cálculo
    fr feuille de calcul
    en spreadsheet
    port planilha

    Entzun:

    Kutxetako zuretik, kalkulu-orrietara igaro ziren ikurrak, eta, horrenbestez, merkataritzatik aljebrara erbesteratu. [Loroaren teorema, Denis Guedj / Jon Muñoz (EHU, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kalkulu-orri (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:15 am on 2014/08/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalejira 

    iz. Jaietan kalerik kale musika joz egiten den ibilaldia eta horretarako erabiltzen den doinua bera. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    iz. Dantzariak eskutik helduta eta elkarren atzean ibiliz dantza egiteko jotzen den musika-pieza. Euskal Herriko erromerietan, azken pieza izaten da. Doinua biko konpasean eta tempo arinean idazten da. (Euskalterm)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kalejira (V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg).

    1. Pasacalle. “Kale-jira gaur amarretan, Estellako soñu-jotzalliegaz” Etxba Eib. “Zazpiretan, kalejiria erriko txistulari bandian kontura” Elexp Berg. Aiziak artu zuen saltoka zijuan maskara bat eta jo azi ziyon kale jiran zijuazen danbolintero prinzipalenari. Iraola 118. Lan-saio eta tramankulu-ots / biurturik kale-jira. I. Olea Auspoa 98-99, 237. Dantza zaharrak […] kalejirak, karrikadantza edo biribilketak. MEIG I 62. En DFrec hay 23 ejs.

    2. Procesión. v. elizbira. Jakingarri da ostiral deunez Seguran egiten dan kale-jirak Gipuzkoan dagiztenai batere zor ez diela. Ayerb EEs 1912, 59. Arrietar Prudenzio lenauko apaiz jaun ezin aaztuak ostiral deuneko kale-jira oni aurrerapen aundiya eman zion. Ib. 59. Erruki ta osasun eske egin ziran kalejira ta eleizkizunak bukatu. AEmil AndreM 33s.

    Sinonimoak: iz.
    [kalejira] : biribilketa, karrika-dantza (Euskalterm)

    Oharra(k):

    biribilketa hitza neologismoa da, XX. mendearen hasieran sortua, eta Txistulari Elkartearen sorrerarekin zabaldu dena. (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, collins eta Word Reference hiztegiak):

    es pasacalle
    fr marche, passacaille
    en passacaglia
    port bloco, carnavalesco

    Entzun:

    Ez da Joseba horregatik kexatzen den aurreneko aldia, baina ia bi hilabete dira uda hasi zela, bere festa, kontzertu, kalejira eta guzti, eta gaur arte ez da horrela gaizkitu.  [Bizia lo, Jokin Muñoz (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kalejira (FlickrCC, Asier Sarasua Aranberri)

     
  • Maite 8:35 am on 2014/08/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karramarro 

    iz. 1. ZOOL. Dekapodoen ordenako hainbat krustazeoren izen arrunta. Maskor gogor batez estalia dagoen gorputz zapala izaten dute maiz, aurreko hanka-parea matxarda bilakatua dute eta sarritan saiheska ibiltzen dira beste lau hanka-pareak erabiliz. Gehienak itsastarrak dira, baina badaude lehortarrak eta ur gezatakoak ere. 2. Burdinazko tresna horzduna, ibai-zoletatik hondarra eta zaborrak ateratzeko erabiltzen dena. 3. Are-mota. • ZOOL. karramarro beltz. Pachygrapsus marmoratus. || karramarro berde. Maskor hexagonal handi eta berde iluna dauka. Arrunta da Ozeano Atlantikoan (Carcinus maenas).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    karramarro (V, AN-gip), karamarro (Lar, Añ, Izt, H (G)), karramarru, karamarra (SP, Lh), karamar, kamarra (G-azp; Aq (G), H), kamarro (H, FauMar 134). Ref.: A (kamarra, karramarro); Etxba Eib.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [ZOOL.] : hamarratz
    [Tresna] : draga

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Zool.) cangrejo (2) draga (3) (Nekaz.) rastra metálica de púas semicirculares
    fr (1) [itsasokoa] crabe ; [ibaikoa] écrevisse (2) [tresna] drague
    en (1) [itsasokoa] crab; [ibaikoa] crayfish (2) [tresna] dredger
    port (1) carangueijo (2) draga

    Entzun:

    Bezperan karramarro bat harrapatu eta etxera eraman nuen, irobala batetik helduta ipini nuen karramarro hura mahai gainean paseatzen.  [Kolosala izango da, Joseba Sarrionandia (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karramarro (Karobi Photography)

     
  • Maite 9:08 pm on 2014/07/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kadeluxa 

    iz. ZOOL. Bibalbioen klaseko zenbait moluskuren izen arrunta. Jangarriak dira eta kusku fin, zapal eta oboideak dituzte. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kadeluxa. “Coquina, tellina (Donax trunculus), tellina, txirla; kadeluxa” FauMar 123. v. kabuxa.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) coquina, tellina
    fr clovisse; haricot de mer,  tellina
    en wedge-shell, tellin
    port cadelinha

    Entzun:

    Itsas animalia ornogabeak dira itsaskiak eta bi taldetan biltzen dira: krustazeoak eta moluskuak taldeetan. Ondokoak dira krustazeoen ezaugarri nagusiak: estalki gogor edo biguna, bi antena eta simetrikoki banatutako hankak (kopurua ez da beti bera). Talde honetakoak dira ganbak, otarrainak, otarrainskak, kiskilak, zigalak, karramarroak, abakandoa, txangurroa, nekora, lanperna eta itsasoko idia. Moluskuek berriz, tegumentu biguneko animaliak dira eta normalean maskor simetrikoz estaliak. Txirlak, muskuiluak, muxilak, berberetxoak, ostrak, beirak, lapak, kadeluxa eta itsas barraskiloak dira ezaugarri horiek dituzten moluskuak, eta itxura bestelakoa duten arren, txibiak, olagarroak eta txokoa ere moluskuak dira. [Itsasoko altxorrik preziatuena: itsaskia edo mariskoa, Arantza Lorenzo eta Ane Miren Uranga (zientzia.net, 1999/01/01 )] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kadeluxa (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 6:12 pm on 2014/07/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katixima 

    iz. (Ipar.) Kristau-ikasbidea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegia:

    katixima (Urt IV 298, Chaho, H (L)), katexima (S ap. Lrq; Urt IV 298, Chaho, H), katitxima (Lar), kataxima (BN, S ap. Lh), katexisma, katexisme, katixisma.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [kristau-ikasbidea]: ikasbide, jakinbide, kristau-ikasbide, dotrina beh., ikasti neol. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) catecismo, doctrina cristiana
    fr (Ipar.) catéchisme
    en catechism
    port catecismo, catequismo

    Entzun:

    Legeak erabaki zuelarik gobernuko eskoletan katixima ez zela gehiago ikasiko. [Janpierre Arbelbide, Xipri Arbelbide (Egan, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    katixima (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:56 pm on 2014/06/25 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kokospeko 

    iz. 1. Kokots azpian hartu edo emandako ukaldia. 2. Kokotsean hazten den bizarra. 3. Girgiloa. 4. Haurrei jatekoa ematen zaienean, jantzia ez zikintzeko bularraldean jartzen zaien pieza. Jeneralean oihalezkoa izaten da, lepoaren atzean bi zintaz lotzen dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kokospekokokozpeko (H), okozpeko (V-gip; Lar). Ref.: Etxba Eib (okotzpekua); Elexp Berg (okozpeko).

    1. Puñetazo en la barbilla. “Sobarbada” Lar. “Golpe bajo la mandíbula” EtxbaEib.

    2. okozpeko (V-ger-m ap. A). Papada. Gizon lodi, kolots edo okozpekoa malats malasduna. A Txirrist 79.

    3. “Okotz-, okozpekoa, la partie de la bride qui embrasse le museau d’un cheval” H.

    4. “Okozpeko (V-arrig), perilla, barba bajo el labio inferior” A.

    5. Servilleta. Burko, oazal, atorra, okozpeko, zamau. “Servilleta”. Or Eus 356.Jauna azken-aldiz artzerakoan / oitura dan okozpeko. “Paño que se coloca por bandeja”. Ib. 358.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. golpe en la barbilla (2) perilla (3) papada (4) babero
    fr (1) (barba) bouc (2) (de persona) double menton (3) (para comer) bavoir
    en (1) goatee (2) double chin (3) bib
    port (1) cavanhaque (2) papada (3) babador

    Entzun: 

    Esku batez kendu zuen, atzera botaz, eta kokospekoa laztandu zuen gero. [Ortzadarra sutan, Fernando Morillo (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kokospeko (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:58 am on 2014/06/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kauke 

    iz. (Ipar.) Behartsua; itxuragabea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kauke (Lc, BN-arb ap. A).

    1.Pobre, indigente. Kauke tzar, kauke arrunt tzar (BN-arb), persona mal educada, grosera” A. v. kaukalier.

    2. “(BN-baig), disforme. Xapel kauke bat, un sombrero que se mete hasta las orejas” A.

    Sinonimoak: iz./izond. Ipar. g.e.

    [behartsua]: arlote, behar, behartsu, erromes, eskas, ezeduki, pobre, premiadun, txiro, behardun Ipar., gabe jas., lander jas., onbehar jas., beharti g.e., noharroin zah., deusgabe Ipar. g.e., miserable Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) pobre, indigente
    fr pauvre, nécessiteux, -euse
    en poor, needy
    port pobre, necessitado(a); indigente

    Entzun:

    Herriko kaukeen artean banatuko dut dirua.

    kauke (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:23 pm on 2014/06/19 Permalink | Reply
    Tags: K,   

    lokamuts 

    iz. Amets txarra, larritasuna edo beldurra eragiten duen ametsa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘amesgaizto’)

    Sinonimoak: iz.

    [amesgaiztoa]: amesgaitz, amesgaizto, inguma (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es pesadilla
    fr cauchemar
    en nightmare
    port pesadelo

    Entzun:

    Dokumentala amaitu eta atoan Sleepers filma etorri zitzaidan gogora, eta urdaia eztarrian lotaratu nintzen, izan nitzakeen lokamutsen beldur. [Wonderful life, Goizalde Landabaso (Larrepetit, 2014-06-10)] (Berria.info)

    lokamuts (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:57 am on 2014/06/18 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kisuskile 

    iz. Naf. ‘igeltseroa’  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kisuskile (AN; Aq 543 (AN)), kisuskil (AN-araq-ulz). Ref.: A (kisuskile); Iz Ulz; Satr VocP.

    Albañil. En Aq 437 (ed. Fita) se da kisurgillea; podría, sin embargo, leerse kisuxgillea.

    Sinonimoak: iz. Naf.

    [igeltseroa]: igeltsero, karegile, gisugile Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es albañil
    fr maçon, -onne ; plâtrier
    en mason, bricklayer; building worker
    port pedreiro

    Entzun:

    -Ai ene honen errukarri! – esan zuen ilobak -, olerkari ere badela nire nagusia; dena badaki, dena du bere esku; egingo nuke, kaiola antzeko etxea egiten ere jakingo lukeela kisuskile balitz. [On Kixote Mantxako, Miguel de Cervantes / Patxi Ezkiaga (Erein, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kisuskile (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:45 am on 2014/06/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kilimon egin 

    du ad. (B) Porrot egin. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    KILIMON EGIN. “(V-m), quebrar, hacer bancarrota” A.

    Sinonimoak: ad. Bizk.

    [porrot egin]: erreka jo, kiebra jo, pikutara joan, porrot egin, errekaratu Ipar., gopor egin Ipar., turrut egin Ipar., poto egin Heg., molokot egin Bizk., txulut egin Bizk., kiebra egin g.e., kluk egin Ipar. g.e., toton egin Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) quebrar, hacer quiebra
    fr faire banqueroute, faire faillite
    en to go bankrupt, to fail
    port quebrar

    Entzun:

    Kilimon egiteko, gauza gehiegi zituen bere alde, nortasun sendoegia zuen nahigabearen edo zorigaiztoaren haize ezin igarrizkoek beraren bidea galarazteko.  [Brooklyngo erokeriak (moldatua), Paul Auster / Oskar Arana (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kilimon egin (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 8:05 am on 2014/06/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kate 

    iz. 1. Eraztun-formako edo beste edozein formako piezak lotu edo giltzatuz lortutako segida malgua, transmisioelementu, lotura edo apaingarri moduan erabiltzen dena. Zilarrezko katea zeraman lepoan. Bizikletaren katea. 2. Era bereko elementu edo gertaeren segida. Giza katea. 3. Dependentzia edo obligazioa sortzen duen egoera. Bada kateak hausteko garaia. 4. Enpresa bereko kide diren eta jarduera bera duten establezimendu komertzialen multzoa. Hotel-katea. 5. AUTOM. (pl.) Elur edo izotz gainean ibiltzeko ibilgailuen pneumatikoei ezartzen zaien elementua. 6. ELEKTRON. Soinu-erreprodukziorako sistema, iturri batez (disko-jogailua, magnetofonoa, sintonizadorea), anplifikadore batez eta zenbait bozgorailu edo baflez osatua. Hi-fi katea. 7. ERAIK. Harlangaitzezko edo adreiluzko horma batean bertikalean jartzen den silarri-multzoa, matxoi-moduan eta horma hori gogortzeko batik bat izkinetan jartzen dena. 8. ERAIK. Gurutze-ganga bateko nerbioetako bakoitza. 9. KIM. Konposatu baten egituran elementu baten atomoek osatutako segida lineala zein irekia; katea karbonatuak dira ohizkoenak. Katea irekia, katea itxia, katea alifatikoa. 10. TELEKOM. Programa bera emititzen duten irrati– edo telebista-emisoreen sarea; kanal jakin batez irrati- edo telebista-emisioak egiten dituen erakundea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [kadena]: kadena Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. cadena [de eslabones]; grillos 2 iz. [pertsona-multzoa] cadena giza katea: cadena humana 3 iz. [segida] cadena 4 iz. [lotura, mendekotasuna] cadena 5 iz. [enpresa-taldea] cadena 6 iz. [bizikletarena] cadena 7 iz. [matxoia eta nerbioa] (Eraik.) cadena 8 iz. [irratian, telebistan] (Telekom.) cadena 9 iz. (pl.) (Autom.) cadenas 10 iz. [atomoena] (Kim.) cadena
    fr 1 iz. chaîne 2 iz. (Telekom.) chaîne 3 iz. (Elektron.) chaîne 4 iz. [sail bereko hotel, saltoki…] chaîne
    en 1 iz. chain [of links] 2 iz. [sail bereko elementu-segida] chain, series 3 iz. [sail bereko hotel…] chain, network 4 iz. [musika] stack system 5 iz. [irratian, telebistan] channel, network
    port 1 cadeia 2 (de televisión) canal, cadeia 3 (de radio) emissora, estação, cadeia 4 (para adorno, para sujeción) corrente 5 (de bicicleta, de mecanismo) correia 7 Arquit pilar 8 c. de música o de sonido aparelho m de som.

    Entzun:

    Erabakitzeko eskubidearen aldeko giza katea eguneko fenomenoa izaten ari da sare sozialetan.  [Zuzenean | Giza katea minutuz minutu, argia.com]

    Aireko plano ikusgarriak eskaini ditu giza kateak (Argazkia: argia.com)

     
  • Maite 8:15 am on 2014/05/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kinka 

    iz. Egoera edo momentu estua, herstura. Kinka larri hartan. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [egoera estua]: ataka, egonezin, estualdi, estura, estutasun, ezinegon, hinka, larri, larrialdi, larridura, larrimin, larritasun, larriune, arrangura Ipar., arteka Ipar., behar-ordu Ipar., herstura Ipar., kexa Ipar., kexaldi Ipar., zinak eta minak Ipar., angustia Heg., elorrio Bizk., istilu Gip., hertsidura Zub., estu g.e., herrestadura g.e., larri-ordu g.e., trantze Heg. beh., antsia Heg. g.e., arbin Bizk. g.e., erreki Gip. g.e., estres Ipar. zah., kexagune Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) crisis, momento crítico; apuro, aprieto (2) momento, ocasión
    fr crise, moment critique, mauvaise passe ; embarras, gêne
    en critical moment, crisis; predicament, dire straits
    port momento crítico; apuro, aperto

    Entzun:

    Horretaz gain, gaur egun euskarak gure inguruan duen egoera eta kinka ikusirik, bertsoak horretan funtzio bat duela iruditzen zait, eta, beraz, ertz guztietatik lotuak daudela.  [Amets Arzallus: “Euskarak gure inguruan duen egoera eta kinka ikusirik, bertsoak funtzio bat duela iruditzen zait”, Alba Torres & June Muxika (euskaljakintza.com, 2014-05-22)]

    kinka (Gaurko Hitza,CC)

     
  • Maite 8:18 am on 2014/05/03 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuki 

    Internautak webgune bat bisitatzen duenean, gune horren zerbitzariak internautaren ordenagailuan biltegiratzen duen informazio-elementua, hurrengo aldiz internauta webgunera itzultzen denean zerbitzariak berreskuratuko duena.  (Euskalterm)

    Sinonimoak: iz.
    [cookie] : cookie (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm):

    es cookie, cuqui
    fr témoin, cookie
    en cookie
    port cookie

    Entzun:

    6.2.4 Kukiak. EUSKAL HERRIKO UNIBERTSITATEAK erabiltzaileei jakinarazten die sistemetan kukiak izan ditzakeela. Kukiak web zerbitzariek nabigazio-programetara bidaltzen dituzten argibideak medio sortzen diren informazio-artxibo txikiak dira eta erabiltzailearen ordenagailuaren direktorio jakin batean gordetzen dira. Kukiek ezin dute erabiltzailea identifikatu, baina erabiltzailearen IPa izan dezakete.
    Dena den, nabigatzaile gehienek automatikoki onartzen dute kukiak erabiltzea eta erabiltzaileak ordenagailuan kukiak sartzen ez uzteko aukera dauka. 
    [Erabilerraztasuna eta Lege oharra, EUE (UPV/EHU)]

    kuki (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:52 am on 2014/04/10 Permalink | Reply
    Tags: K,   

    zartzo 

    iz. 1. Zarata. 2. Txutxu-mutxu. 3. Harropuzkeria. (Labayru Ikastegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zartzo (H (que cita a EZ); -rz- Lar).

    1. Ruido. “Bulla” Lar. “Bruit, tapage” H. Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9. Edo nola Otsaillean oihanetan otsoak, / damnatuak entzuten tu handiago zartzoak. Ib. 105. (SP; -rz- O-SPAd, O-SP > SP, Dv, H y A). “Zarzoak, babils, caquets” O-SPAd 880. “Le bruit que font ceux qui parlent bas, mussitatio. Suaren zarzoa, le bruit que fait la flamme quand elle est forte” O-SP 227. “Nihor asaldatzea zarzoz edo hitz alferrez (Hm)” SP (se refiere sin duda a la ed. de éste del libro de Haramburu). Suak ere harengatik egiten tik zarzoak, / bai halaber gurguraia xirripa mortukoak. EZ Man II 17. Meza erraiten den denboran gogoa maiz berzetan edukitzea edo denbora luzean zarzo handian egoitea da mortal. Harb 174s. Elizan nihor asaldatu zartzoz edo hitz alferrez. Harb (ed. 1690) ap. H.

    2. (Urt Gram 8 > A). Vanidad. “Grand air qu’on se donne” Urt Gram.

    3. Diligencia, presteza. “Actuose, […] zartzo handirekiñ, agudóki” Urt I 119.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [zarata]: hots, soinu, azantz Ipar., haro Ipar., harrabots Ipar., zarraparra Bizk., asots Naf., ereta Naf., herots Zub., arrada g.e., ospe Bizk. g.e.
    [txutxu-mutxu]: firfira, marmar, marmariza, murmur, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah.
    [harropuzkeria] : arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harrotasun, oilarkeria, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., faunkeria g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ruido, barullo (2) cuchicheo, murmuración (3) vanidad
    fr (1) bruit; boucan, cohue (2) chuchotement (3) vanité
    en (1) noise, racket (US), din (UK) (2) gossip (3) vanity, arrogance
    port (1) ruído, barulho (2) cochicho, fofoca (3) vaidade

    Entzun:

    Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zartzo (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 8:02 am on 2014/03/24 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katakresi 

    iz. Hitz baten esanahia bere esparru hertsitik zabalagora hedatzen duen metafora (adib., aulki baten besoak). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Wikipedian:

    Katakresi grezieratik dator, κατάχρησις, eta jatorriz “baliatzea” esan nahi du. Literaturan hau da figura erretoriko bat zeinean errealitate bat definitzeko garaian eta berezko hitza ez dagoenean metaforikoki izendatzen dugun. Esaterako “bihotza eskuan” esaten dugunean ez dugu literalki organo hori aipatzen baizik eta sentimenduaren adierazpena. Tropo artean sailkatzen da.

    Adibide batzuk: zubi festa, zulo beltza (ez dago benetako zulorik), txoriburu (ez da txori bat), kalkulu orria (ez da orri bat), ontziaren ezpaina, diru beltza, diru zikina…

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es (Hizkl.) catacresis
    fr catachrèse
    en catachresis

    Entzun:

    Nekez aurkituko da literatura grekolatindar guztian beste pasarte bat hizperri grekozko
    hainbesteko luxu eta zarrastelkeriarekin horrelako katakresi-sorta bat eskaintzen duenik,
    hau da, beste hitz batzuetan esateko, metafora metaforaren gainean metatzean datzan
    figura erretorikoa lengoaiak bere pobretasun eta egokimen eza adierazkorrez huts egiten
    duen tokian. (Mistika-liburuak, ehu.es/ehg/klasikoak) [pdf]

    zulo beltza, katakresi (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:59 am on 2014/03/22 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koipu 

    iz. ZOOL. Kapromidoen familiako ugaztun karraskari urtarra, 60 cm-ko luzera eta 9 kg-ko pisua izatera heltzen dena. Ilajea arre-gorrixka eta leuna da; oin palmatuak ditu. Jatorriz Hego Amerikarra da, baina Europan hazten da bere larrua lortzeko eta zenbait kasutan naturalizatu egiten da (Myocastor coypus).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) coipo, coipú, rata nutria (Myocastor coypus)
    fr ragondin
    en coypu
    lat Myocastor coypus (Molina)

    Entzun:

    Den-dena erakutsi zigun: gazteluko emakume jabearen bizilekua, haren gerruntzeak, haren pixontzi-aulkia, haren koipu-tranpak, haren koipu-orea prestatzeko errezetak, haren botila pattarra eta haren Bottin mondain zaharra -goi mailako jendearen aurkitegia-, dena koipetsua, eskuetan behin eta berriz erabili izanaren poderioz. [Ihesaldi polita, Anna Gavalda / Jon Muñoz (Alberdania, 2010)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    koipu (Ander Morea, @karhobi) [Creative Commons AipatuEzKomertziala]

     
  • Maite 8:01 am on 2014/03/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuxin 

    iz. 1. Eseri, etzan, oinak jarri, etab.etarako balio duen burukoantzeko gauza biguna. 2. ZOOL. Zenbait animaliaren oinaren zola edo behatzen azpialde bigun eta loditua. 3. Ik. 1 kusi. • kuxin-laba. Ik. 1 laba(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [kuxin] : 1 bururditxo. 2 kutun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cojín; [handia] almohadón (2) (Zool.) cojín, almohadilla, toro
    fr coussin
    en cushion
    port almofada

    Entzun:

    Kuxinak behar nituen oherako eta ez nekien etxetik gertu kuxinik non erosi ahal nuen zehazki. Ez garestiegi. Kalean gora ibili naiz, ea zoria alde dudan. [Aukerako, Anjel Erro (Jira, 2004-02-15)] (Berria. info)

    kuxin (FlickrCC, masochismtango)

     
  • Maite 7:44 am on 2014/03/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    krakada 

    iz. (Ipar.) 1. Askaria. 2. Kraska(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz. Ipar.
    [askaria] : arratsaldeko, askari, arratsaldeko askari Ipar., merienda Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Ipar.) merienda (2) [hautsi den, kirrika egin duen, kolpe baten hotsaren onomatopeia] (Ipar.) crujido, chasquido
    fr collation, goûter
    en afternoon snack
    port merienda, lanche

    Entzun:

    Gonbidatu zuen krakada egitera. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Berehala, krakada bat entzun zen eta harri txiki biribil bat atera zitzaion eztarritik. [Asisko Frantzizko, Asisko Klara, / Askoren artean (Arantzazu, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    krakada (FlickrCC, Igartubeiti Baserri Museoa)

     
  • Maite 9:00 am on 2014/03/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirikino 

    1. iz. ZOOL. Erinazeidoen familiako ugaztun intsektiboroa. Gorputzak forma biribil samarra du. Hanka laburrak eta 2-3 cm bitarteko arantzez estalitako bizkarra du. Gautarra da eta negua hibernatzen igarotzen du. Intsektuz eta zizarez elikatzen da batez ere (Erinaceus europaeus). 2. iz. BOT. Barnean gaztainak dauzkan kupula arantzaduna, morkots. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Guk lehenengo adierari erreparatu diogu:

     
  • Maite 12:42 pm on 2014/03/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirrixkilet 

    iz. ZOOL. Fringilidoen familiako hegazti paseriformea, txirriskilaren antzekoa. Jatorriz Kanarietakoa eta Madeira uharteetakoa, gatibu hazten da eta gaur egun mundu osoan zehar hedatuta dago (Serinus canaria). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 2:05 pm on 2014/03/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kazari 

    iz. ehiztari.

    Orotariko Euskal Hiztegia

    kazari (V-gip), kazaari (-saari V-gip). Ref.: Iz ArOñ (kasáarixa, kazarixa); Etxba Eib; Elexp Berg.

    Cazador. v. ehiztari. Markos kazaria. AB AmaE 310. Abade bat izan oso kasaixa da txakurrak elizara eruan otsain erbixa eta altxarreko denporan mezia itxi eta joan ei zan kazara (V-gip). Gand Eusk 1956, 220s. Keixa arbolapiak kazariz beteta izaten ziran. SM Zirik 73. Kazaari batzuk beetik gora bota zituzten txakurrak. And AUzta 57.

    Sinonimoak: iz.
    [ehiztari] : ehiztari, ehiza zale (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cazador, -a
    fr chasseur, -euse
    en hunter
    port caçador, -a

    Entzun:

    Onoda tenientea ez bezala, gure aita ez zen sekula gerlari izan, eta ez zen errenditu, beraz. Eskopeta izan zuen, bai, kazaria izan zelako, baina afizio hori zorionez berarekin desagertu da familian. [Jose Luis Fernandez Zubimendi (Elgeta 1922 – Eibar 2014), Luistxo Fernandez  (Ingelesen hilerria, 2014/02/24)]

    Jose Luis Fernandez Zubimendi #inMemoriam

    kazari (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:45 am on 2014/02/14 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karesa 

    iz. Ipar. Herr. Leunki, emeki egindako ukitua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘fereka’)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    karesa (L, B, BN, S; VocBN, Gèze, H), kareza, karexa, kaesa, kabesa. Ref.: Lh; Izeta BHizt2.

    Caricia; mimo, muestra de afecto, de cariño.

    Sinonimoak: iz. Ipar. beh.
    [fereka] : fereka Ipar., ferekaldi Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es caricia
    fr caresse
    en [pertsonari] caress; [animaliei] stroke
    port carícia, afago

    Entzun:

    Nork ahantz ditzake aita eta amen altzoan pasatu orenak, heiengandik ukan karesa edo laztan goxoak, gure paregabeko hizkuntza lagun? [Luzaiden gaindi 2, Angel Aintziburu (Elkar, 2009)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karesa (FlickrCC, franciskis)

     
  • Maite 7:48 am on 2014/02/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuluxka 

    iz. Loaldi arina (batez ere lo-kuluxka esapidean erabiltzen da). Bazkalondoko lo-kuluxka lasai eginda. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [loaldi arina] : kuluma g.e., lo-kuluxka, lo-susta (UZEIren Sinonimoen Hiztegia eta Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es sueño ligero, cabezada; siesta
    fr petit somme, demi-sommeil
    en nap, doze
    port cabeçada, sesta

    Entzun:

    Oso lo gutxi egin nuen gau horretan – hamar edo hamabost minutuko kuluxka pare bat baino ez -, baina eguna urratu eta ordubete geroago edo, benetan hartu ninduen loak. [Brooklyngo erokeriak, Paul Auster / Oskar Arana (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Behean, egongelan, gainerakoak txoko batean zegoen telebista ikusten ari ziren besaulkietan jarrita edo, bestela, kuluxka gozoan erdi lo. [Bost ahizpa, Aitor Arana (Euskaltzaindia-BBK, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kuluxka (FotopediaCC, paraflyer)

     
  • Maite 7:45 am on 2014/02/10 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kauskada 

    iz. Hozka egiteko ekintza eta horren ondorioa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘hozkada’)

    Orotariko Euskal hiztegian

    kauskada (V, G ap. A), kauskara (V-gip ap. Elexp Berg).

    Mordisco. “Ze sagar da? Emongostazu kauskara bat? Kauskara dezentia ein ddotsa zuen Pitxirriok” Elexp Berg. v. klauskada.

    Sinonimoak:
    [haginkada] : heldu, hozka, alhadura Ipar., ausiki Ipar., klaska Ipar., klaskada Ipar., klik Ipar., haginkada Bizk., mau Bizk., koskada g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mordisco
    fr morsure
    en bite
    port mordida

    Entzun:

    Hain sagar txikia kauskada bitan janda daukazu.  (Labayru Ikastegia)

    kauskada (DevianArt, KoiCos)

     
  • Maite 11:11 am on 2014/01/18 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katilu 

    iz. 1. Lurrezko edo toskazko ontzia, biribila eta kirtenik ez duena, esnea eta antzeko edariak hartzeko erabiltzen dena. 2. Ontzi honen edukia; bertan sar daitekeen likido-kantitatea. 3. MIKOL. Pezizaleen ordenako eta Disciotis, Plicaria, Aleuria, Lachnea, Sepultaria, Phialea eta Helotium generoetako onddo askomikotinoen izen arrunta. Fruitu-gorputza ahurra da eta katiluitxura dauka. Batzuk jangarriak diren arren ez dira oso preziatuak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    katilu (G-nav, B; H, VocB; -illu V, G, AN-ulz-egüés-ilzarb-olza, B; Mic 6v, Lar; Añ y H (V, G)), gatilu (-th- L; Lcc 120, Volt 76 (-illu), H; -thillu Urt III 20, H), gatelu (L, BN, S; -th- Dv, H), gateilu (L, BN, S; -illu Ht VocGr 354), gatulu (BN-arb-lab, R-uzt; -th- BN-baig, S; Arch VocGr, VocBN, H (S)), katulu (R), katelu (H; -ellu Lh), katuli (Añ (AN)), katillo (V-gip), gatillo (R). Ref.: Bon-Ond 163; A (katillu, gathelu, gatulu, katulu, gatillo); VocZeg 288; Lh (gatelu, gateilu); Lrq (gathülü); Garate 6.a Cont BAP 1949, 360; Iz R 403, Ulz, Als, ArOñ, To; Etxba Eib (katillo); Elexp Berg. Cf. kontakatilu.

    Tr. Documentado a partir del s. XVIII en todos los dialectos.

    Etim. De lat. catillu.

    Sinonimoak:  iz.
    [kikara] : kikara, taza Heg. g.e.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) tazón; taza [grande] (2) [edukia] tazón; taza [grande] (3) (Mikol.) nombre que reciben varios hongos, entre ellos las pezizas, que tienen cuerpos fructíferos cóncavos y en forma de tazón (géneros Disciotis, Plicaria, Aleuria, Lachnea, Sepultaria, Phialea y Helotium)
    fr bol, tasse
    en cup [small]; mug [medium]; bowl [big]
    port pote m, vasilha ƒ.

    Entzun: 

    Gizonak katilua hustu eta oraindik koilara sartu zuen katiluan, azukre hondarren bat biltzeko, eta koilara bera ere miazkatu zuen, eta orduan, koilara katilu hutsean libre utzita, bere arrantzale eskuak katilu eta plateraren alde banatara jarri zituen. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    katilu (Gaurko Hitza, CC)

    Praktikatu sukaldeko hiztegia ondorengo hitzapasekin:

    HitzaPasa sukaldea (1 & 2):

    Hitzapasa Hitzapasa
    HP sukaldea 1 HP sukaldea 2

     
  • Maite 9:19 am on 2014/01/06 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kabalkada 

    iz. 1. Zaldizko edo zaldunen desfilea. 2. Zenbait festatan egiten den desfilea, pertsona, apaindutako orga, musika-banda, etab.ez osatua.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoam, ‘kabalgata’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kabalkada (Chaho, T-L).

    Cabalgata. “Cavalcade, marche de gens à cheval avec ordre, pompe et cérémonie” Chaho. Arratsaldean, kabalkada emana izanen da. Bere zaldizko bringo, jandarme sostor, kapitain fier […]. Herr 28-7-1960, 3. Kabalkada batez, Baigorriko gaztek galdegin zioten jin zadin Baigorrirat bertsu egiterat. Lf ELit 190. Mila berrehun bat izan ziren kabalkadari so. Herr 12-9-1996, 1. Aratsaldeko lauak eta erditan, kabalkada, toberak eta mutxikoak. Ib. 1. Behar da jakin ere kabalkada hau egin zela hastapenean herritarrendako. Herr 10-10-1996, 8. Irailaren 15an, Lekorneko gazteek (bai gazteek) proposatu dituzte kabalkada-toberak. Ib. 8.

    Sinonimoak: iz.
    [desfilea] : desfile; kabalkada (Ipar.) (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) cabalgata, desfile
    fr iz. (Ipar.) cavalcade, défilé
    en iz. (Ipar.) parade, cavalcade, procession
    port (desfile, fiesta) terno m [c. de los Reyes Magos: terno de reis]

    Entzun: 

    Bertze bestarik ere baduk plaza huntan, dantza, kantu, bertsularitza, kabalkada, etxe sartze eta abar, eta ikuskizun horiek guziek airosten die herriaren bizia, lehen beharbada orai baino gehiago. [Oilandoiko ermita, Michel Oronoz (Elkarlanean, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kabalkada (Wikimedia Commons)

    kabalkada (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 6:20 pm on 2013/12/27 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kamusatu 

    ad. desengainatu, begiak zabaldu/ireki; huts egin.

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kamusatu.

    1. “(BN-arb), quedarse chasqueado” A.

    2. “Jouer un vilain tour” Lh.

    Sinonimoak: iz.
    [desengainatu]: desengainatu, desengainua hartu; huts egin (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es decepcionar, desilusionar; llevarse un chasco
    fr décevoir, être très déçu(e), avoir une déception
    en disappoint, let down; to get really disappointed
    port decepcionar, desiludir; levar uma decepção o uma desilusão

    Entzun:

    Arraroa suerta daiteke esatera noana, baina inork sekula kamusatu edo dezepzionatu
    ez duenez –bere existentziak ez dio sekula espanturik eragin, ez litzateke inoiz barne kaosean murgilduko–, ez du aldatzeko premiarik izan.
    [Intimitatea, Hanif Kureishi/Harkaitz Cano (Txalaparta, 2008)]

    kamusatu (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 8:27 am on 2013/12/19 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karramixka 

    iz. (batez ere Ipar.) Harramazka, atzaparkada. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia:

    karramixka, karramiska (BN-baig-lab), karramista (B; H (G)), karramaska. Ref.: A (karramiska, karramista); Izeta BHizt2.

    Sinonimoak:  iz. Ipar.
    [harramazka] : atzamarka, atzamarkada, atzaparkada, harramazka, tarratada, urratu, zarrapo, zarrata, zarramiko Ipar., arrastada Heg., zarramazka Bizk., atzaparka g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es arañazo, rasguño
    fr eraflure, égratignure
    en scratch
    port arranhão, arranhão

    Entzun:

    Sasi artera jausi zen eta esku guztia zuen karramixkaz beterik.   (Labayru Hiztegia)

    karramixka (FlickrCC, Manel)

     
  • Maite 8:29 am on 2013/12/18 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karen 

    iz. 1. ANAT. Ugaztun euterioetan, fetua eta amaren umetokia lotzen dituen organo baskular arola, elikatzea, arnasketa eta bestelako funtzioak ahalbidetzen dituena. Erditu ondoren kanporatu egiten da. 2. BOT. Obuluak ezartzen diren karpelo-zatia. 3. BOT. Esporangioak dauden tokia. 4. iz. Birmania eta Thailandian bizi den talde etnikoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [plazenta] : plazenta, selaun Bizk., haurlagun g.e.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Anat.) placenta, parias, secundinas (2) (Bot.) placenta
    fr placenta
    en placenta
    port placenta

    Entzun:

    Umatokia ertetzea. […] Karena bota naiean indarka asitakoan. Oñatibia Baserria 139 (Orotariko Euskal Hiztegia)

    karen (Wikimedia Commons)

    karen (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:15 am on 2013/12/10 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karramisto 

    iz. garrasi zorrotza.

    Orotariko Euskal Hiztegia:

    karramisto, garramisto (V-gip), karramist (AN-larr). Ref.: A (garramisto); Iz ArOñ; Asp Leiz2 (karramist).

    “Chillido muy agudo” A. “Garrámisto bat, un chillido” Iz ArOñ. “Grito” Asp Leiz2. v. garramin. Goitik abestutzen duten emakumeen karramistoa, bela txingoa izutzeko aiñekoa izaten da. Ayerb EEs 1914, 144.

    Sinonimoak: iz.
    [garrasi zorrotza]: deadar (bizk.), deiadar (bat.), garrasi, girristu, oihu, txilio (Labayru Ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es chillido muy agudo
    fr cri, cri perçant
    en scream, shout, cry, shriek
    port grito, berro

    Entzun:

    Eskolak eta inguruko jolaslekuak txilioz eta garramistoz beteak daude. [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karramisto (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:55 am on 2013/11/21 Permalink | Reply
    Tags: K   

    ka 

    iz. 1. K letraren izena.  2. interjekzioa. Ez dut uste, ezetzean nago. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa eta Bergarako Euskara)

    Sinonimoak: iz.
    [interjekzioa]: kia (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    1 ka. Nombre de la letra k. v. 2 kask. Ax, i, ji, ka, el. MarIl XV. ENE ta KA gau artan, / N-K / egin ziran. NEtx LBB 269 (cf. 268: N emakumearen iduri, ta K gizakumearen iduritzat jartzen ditut).

    2 ka. (Exclam.). “Ka, quía! –Badago amorraiñik errekan? –Ka…, apenas alerik dagon. –Andra aura euskalduna da? –Ka… extakitt riojania eztan” Elexp Berg. v. 1 kia. –Zein da, alkatia? –Ka! Patatero bat. Iraola 56. Orren gaztia ta emengua? Ka, muestrak, muestrak aguro! Ib. 62. –Eguzkiyakin? –Ka! elurrez. Ib. 119. –Beztu egingo zerate iguzkitan. –Ka! Guardasol japonesakin joango gera. Ib. 134. Ka! Inposible, es kibokasion, deskuido. Karta bat egiñ bear diot Jose Palluri. Urruz Zer 78.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ka (2) quía!
    fr (1) k (2) pas question!
    en (1) K (2) (anticuado) EXCL never!, not on your life!
    port (1) cá

    Entzun:

    –Zein da, alkatia? —Ka! Patatero bat. Iraola 56. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    ka (Gaurko Hitza, CC)

    ka (Iban Arantzabal CC, #gaurkohitza5)

     
  • Maite 8:48 am on 2013/11/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kokinkeria 

    iz. (Ipar.) Barrabaskeria(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.
    [frikunkeria] : barrabaskeria, frikunkeria Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (GN/Ipar.) barrabasada, travesura
    fr (travesura) vacherie, (disparate) bêtise; espièglerie
    en mischief, piece of mischief, pranks
    port malvadeza, maldade, travessura

    Entzun:

    Argazkietan gero, laurogeita bederatzi urteak konplitu berrian begien hondoan zeraman nortasunaren kokinkeria nabaritzen zitzaion. [%100 basque, Itxaro Borda (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kokinkeria, Gaurko Hitza CC

     
  • Maite 8:05 am on 2013/10/29 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kapusai 

    iz. Euritik babesteko kapa txanoduna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [soingabeko txanoduna] : txartes Heg., eskapila Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es capa, capote con capucha; chubasquero, impermeable
    fr capote ; ciré ; imperméable
    en raincoat
    port capa de chuva

    Entzun:

    Maiatza igaro artean kapusairik ez baztertzeko dioenaren arrastoan zihoan hori bostekin, baina ez balio halere! San Mark, hamar bizkar larru eta oraino hotzak.  [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kapusai (FlickrCC, AndrewDallos)

     
  • Maite 11:23 am on 2013/09/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kriskitin-suge 

    iz. Biperidoen familiako zenbait sugeren izen arrunta. Isatsaren muturrean kaskabiloaren antzeko soinua egiten duten adarkizko eraztun batzuk izaten dituzte. Odoleko zeluletan eragina duen eta arriskutsua gerta daitekeen pozoia dute. Amerikan bizi dira, Kanadako hegoaldea eta Argentina bitartean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 9:42 am on 2013/08/27 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kurruskari 

    izond. Karraskatzen duena; kraska egiten duena. (Labayru Ikastegia)

    Sinonimoak: izond.

    [kurruskari]: kirrikatsu, karraskatsu, kurruskatsu (Elhuyar Hiztegia)
    [kurruskari]: kizkor, txikor, kirri-kirri, karraska | krak | kirri(z)ka  (Labayru Ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar  eta Word Reference hiztegiak):

    es crujiente
    fr croquant, -e
    en crisp, crunchy adj
    port rangente, crocante

    Entzun:

    Irauli egingo dugu ondoren txerrikumea, muturretik oratuta, azala ez urratzeko, eta sardexka batez ziztatuko dugu gorputza eta burua txerrikumeak barruko zuku, ur eta koipea isur ditzan. Horrela jokatuko dugu, azala egoki erre eta kurruskari gera dadin. [Txerrikume errea, sukaldean.com]

    kurruskari (FlickrCC, roboppy)

     
  • Maite 11:53 am on 2013/08/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirol 

    iz. 1. Partaideen indar, ahalmen fisiko edo trebetasunak parte hartzen duen jarduera edo jolasa, indibidualki edo taldeka praktika daitekeena. Kirola egitea onuragarria da osasunarentzat. 2. Delako jarduera edo jolas berezietako bakoitza, arau jakin batzuek burutuz egiten dena. Futbola eta gainontzeko kirolak. 3. (zah.) Jolasa, josteta. • herri-kirol. (pl.) Herrialde edo lurralde baten berezko mugak gainditu ez dituen kirola. || negu-kirol. Izotz edo elur gainean praktikatzen dena (eskia, bobsleigha, izotz-hockeya, etab.).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. g.e.
    [jolasa] : joko, jolas, jolasketa, jostaldi, josteta, jostaketa Heg., olgantza Bizk., olgeta Bizk., olgura Bizk., dosteta Ipar. g.e.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) deporte (2) juego, diversión
    fr sport
    en sport
    port (1) esporte (2) esporte, diversão

     
  • Maite 3:24 pm on 2013/07/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    keinukari 

    1. izond. Keinuka ari dena. 2. iz. Argi bat txandaka piztu eta itzaltzen duen gailua. (Gehienbat arreta ipinarazteko edo zerbait adierazteko erabiltzen da: iragarki argitsuetan, ibilgailuak biraren bat eman behar duenean, etab.).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    keinukari (gifanimados.com)

    Sinonimoak:  iz./izond.
    [keinuka ari dena] : keinulari g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) guiñador, -a; gesticulador, -a, que hace muecas (2) intermitente [luz]; que se enciende y se apaga, que destella (3) Autom. intermitente
    fr (1) clignotant, -e (2) Autom. clignotant
    en (1) flashing [light] (2) Autom. indicator (Br); turn signal (Am)
    port (1) pisca-pisca (2) seta

    Entzun:

    Iharra zen, oso iharra, hezurtsua, keinukaria eta irribarretsua. [Fantasiazko ipuinak, Guy de Maupassant / Josu Zabaleta (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Neon-argi keinukari berdea zeukan goiko aldean. [Ortzadarra sutan, Fernando Morillo (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    keinukari (gif-animados.net)Ez nintzen guti harritu, tupustez, Ximurraren auto urdineko keinukariek ñir-ñir egitean bide ondoko aparkaleku baterat. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

     
  • Maite 8:37 am on 2013/06/14 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kapsulatu 

    ad. INFORM. Webgune batean beste gune batean kokatutako dokumentu, funtzio edo jogailu bat txertatu, kode lerro batzuk itsatsiz.

    Sinonimoak: ad.
    [webgune batean txertatu] enbotatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es incrustar, encastrar
    fr incorporer
    en embed
    port embutir

    Entzun:

    Twitterreko euskarazko joera edo trending topic-en zerrenda bizia (6 orduro eguneratua) edozein webgunetan kapsula daiteke Umap-i esker. (Luistxo Fernandez , umap.eu)

     
  • Maite 8:36 am on 2013/05/25 Permalink | Reply
    Tags: K   

    komunitate 

    iz. 1. Interes eta ezaugarri berdinak dituen giza taldea; leku jakin bateko biztanleen multzoa. 2. Helburu eta arau konkretu batzuen menpean elkarrekin bizi diren pertsonen taldea. 3. BIOL. Ekologi harremanean dauden espezie bi edo gehiagoren arteko konbinazio karakteristikoa duen organismo-taldea. • hizkuntz komunitate. HIZKL. Une jakin batean hizkuntza edo dialekto bera erabiltzen duten eta elkarrekin komunika daitezkeen gizakiek osatzen duten taldea. || komunitate autonomo. Autonomi elkartea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    1. (Pl.). Comunidad (organización de sublevados). Komunidadeak zeritzaten gaztelako iskanbillaetan. Aran SIgn 6. Komunidadeen gerra. Ib. 7.

    2. “Komunitáte, retrete (R-uzt)” Iz R 395.

    Sinonimoak: iz.
    [erkidegoa] : erkidego
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es comunidad
    fr communauté
    en community
    port comunidade

     
  • Maite 8:19 am on 2013/05/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kutin 

    iz. Txerri txikia.

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    “Cerdo pequeño” Asp Gehi. Iduri zerrama oies bat keen bere kutinen ondotik. Herr 10-12-1964, 4.

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [txerri txikia] txerrikume, esne-txerrikume

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es cerdito, -a, cochinillo, lechón
    fr cochon de lait, cochonnet, goret
    en piglet
    port leitão

    Otsoa atean joka genuela, zerri-kutinak etxean gordetzera behartuak izan gara. Gainera, iduritzen zait azkenean otsoa arnasa edo ufako ahulekoa gertatu dela. [Joxe Iriarte, “Bikila”. Iritzia. Egunkaria, 2002-06-04]

    kutin (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:58 am on 2013/05/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kinki-minki 

    Tiquis miquis. “Aridxak, mendixan libre. Oiñ, piñua sartze zanian da kinki-minkixak” Elexp Berg. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Sinonimoak:
    [txikikeria] txikikeria, huskeria
    [mizkin] mizkin, milika, mizke

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es tiquismiquis
    fr (1) fam (escrupuloso) pinailleur(euse) mpl. (2) (frusilerias) broutilles
    en (1) adj (melindroso, escrupuloso) fussy, finicky (2) fussyperson, familiar fuss-pot
    port melindroso(a), escrupuloso(a)

    Ez zaitez hain kinki-minkia izan eta jan itzazu babarrunak.

    kinki-minki (FlickrCC, Howard Dickins)

     
  • Maite 9:05 am on 2013/04/27 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kresal 

    iz. (batez ere B) Gesala. Itsas haizearen kresal-usaina. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Kresala: Txomin Agirreren ohituranobela (atalka argitaratua 1901-04 bitartean eta osorik 1906an). Amodiozko istorio bat tarteko dela, Euskal Herriko arrantzaleen bizitza eta ohiturak azaltzen ditu gorespen eta laudorioz. Argi eta garbi azaltzen dira Agirreren ideologiaren hiru ardatzak: euskaltzaletasuna, abertzaletasuna eta kristautasuna.

    Sinonimoak: iz. Bizk.
    [gesala]: gesal (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es salitre, nitro; agua de mar
    fr salpêtre
    en salty (sea) water
    port salitre

     
    • Iñaki Murua 9:43 am on 2013/04/27 Permalink

      Nire ekarpen musikala “kresal”ekin lotua; Oskorriren itsasotik ilargira abestian, hau dut gogoan:
      kresal usainak dakarkit maitearen aparra”

  • Maite 8:27 am on 2013/04/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karraskatu 

    1. da/du ad. Hortz-haginak elkarren kontra jo edo igurtzi. Bekatariak hortzak karraskatuko ditu. 2. du ad. Hozkada txikiz, zati txikiak kenduz, poliki-poliki jan edo higatu. 3. du ad. Gauza gogor batez zerbaiten gainazala indarrez igurtzi, hura berdintzeko edo leuntzeko; bereziki, karraska batez igurtzi. 4. da/du ad. (Ipar.) Hautsi(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:   ad.
    [hortz-haginek elkarren kontra jo] : klaskatu
    [zarataz hautsi] : Ipar., kraskatu Ipar.
    [marraskatu] : hortzikatu, marraskatu, jankatu Ipar.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) crujir, rechinar, castañetear (2) romper(se), partir(se) (3) roer, mordisquear
    fr (1) grincer, craquer, claquer [les dents] (2) (se) casser, (se) briser (3) ronger, mordiller
    en (1) to grind one’s teeth (2) to gnaw
    port (1) ranger (2) roer

    Kalte ekonomiko handiak eragiten ditu arratoien karraskatzeko ohiturak; hori da, osasun arazoekin batera, animaliok hiltzeko arrazoi nagusia. [Desagerrarazi gabe, baina kontrolpean. Maite Asensio (Berria, 2013-04-17)]

    karraskatu (Fotopedia, Creative Commons)

     
  • Maite 10:37 am on 2013/04/04 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katabut 

    iz. (zah.) Zerraldoa, hilkutxa(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. zah.
    [zerraldoa] : hilkutxa, hil-ohe, kutxa, zerraldo, ataute Bizk. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es ataúd
    fr cercueil
    en coffin, casket
    port ataúde, caixão

    Nahiago gorputzik ez banu. Adar kraskatuz beteriko zakua dut gorputza. Tertzioan nengoke katabut batean. Nekez sinestekoa da, pairatu ezean, zenbaterainokoa izan litekeen amodio zazpuztuaren lorra. [Kristalezko begi bat, Miren Agur Meabe (Susa, 2013)]

    katabut (FlickrCC, Stewf)

     
  • Maite 9:09 am on 2013/03/14 Permalink | Reply
    Tags: K   

    korrika 

    Euskararen alde bi urtez behin AEK-k antolatzen duen herriekintza. Helduak euskalduntzeko edota euskaraz alfabetatzeko mugimendua sustatzea da helburua, AEKren ahalegina ezagutaraztearekin eta horretarako dirua biltzearekin batera. Barruan mezua duen lekukoa eskutan eramanez, herriz herri Euskal Herriaren itzulia etengabeko lasterraldian egiten da; eskuz esku aldatuz doa lekukoa eta nahi duten guztiek hartzen dute parte. 9 egun inguruko lasterraldiaren ondoren, helburuko herrian jaialdia egiten da. Lehenengo Korrika 1981ean izan zen. [Korrika]

    adb. (G) 1. Oinez eta jauziak emanez (oin bat lurrean jarri baino lehen bestea altxatuz) abiadura handian ibiliz. Korrika egin, hasi, joan, ibili. Korrika-apustua. 2. Azkar, bizkor. Hau ezin da korrika eta presaka bukatu. • KORRIKA BATEAN. Lasterka batean. Korrika batean joan zaitez hori erostera. [korrika]

    (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: 

    korrika adond. Gip.
    [arineketan]
     antxintxika, arineketan, arrapaladan, harramazkan, harrapaka, itsumustuan, lasterka, lasterrean, tarrapataka, tarrapatan, lasterrez Ipar., abespeluan Bizk., galopan Bizk., karraderan Bizk., karraka Bizk., takarraran Bizk., harrapazka G-N, arrapastaka g.e., arrapataka g.e., destajuan g.e., arrapatakan Bizk. g.e.
    korrika iz.
    [laster]
     antxintxiketa, arineketa, laster, lasterka, lasterketa, arrapalada Bizk., lasterkada Gip. g.e.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) corriendo (2) rápidamente, con rapidez, rápido, a toda prisa
    fr (1) en courant (2) vite, à toute vitesse
    en (1) running (2) fast, with/in haste
    port (1) corriendo (2) a toda a pressa

    Martin Ugalde kultur parketik abiatuko da 18. Korrika, gaur arratsaldean; euskalgintzan ari diren beharginek eramango dute lekukoa.  [Lehen pausoa, amets batetik (Berria.info, 2013-03-14)]

    Jendea ezker-eskuin pasatzen zitzaion ondotik, eta bera ere korrika atera zen. [Riomundo, Jon Maia (Txalaparta, 2005)]

     
  • Maite 11:50 am on 2013/03/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koloretsu 

    izond. Kolore asko edo kolore biziak dituena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [margotsua]
     koloredun, margotsu 
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es de gran colorido, de colorines, multicolor
    fr multicolore
    en colourful (Br); colorful (Am); multicoloured (Br); multicolored (Am)
    port multicolor, muito colorido

     
  • Maite 3:27 pm on 2013/02/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kostoma 

    iz. Hotzeria, marranta. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [hotzeria]
     hotzeri, hoztura, katarro Heg. 
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es catarro, resfriado
    fr rhume
    en catarrh, cold
    port catarro, resfriado

    Kostoma dan orduan artzen da eztia urarekin. It Dial 11  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Harrapatu dudan kostomak ohera eraman nazake.

    kostoma (FlcickrCC, anieto2k)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel