Archive | orokorra

1938an, Albert Hoffman suitzar kimikariak azido lisergikoaren inguruko lehen ikerketa egin zuen. Onddo berezi batzuetatik lortzen den substantzia azido hau ustekabean lixeritu ondoren, LSDaren efektuak pairatu zituen, hala nola, haluzinazioak, gorputzaren tenperaturaren igoera edota euforia eta histuraren arteko txandakatzeak. Momentu horretan, droga berri bat lortzeaz gain, LSDa, alegia, (alemanezko Lyserg Säure Diethylamid-en laburdura), droga haluzinogeno mota hauek eragiten dituzten ispilatzeei erreferrentzia egiteko hitz berri bat txertatu zuen hiztegian: psikodelia.

Nahiz eta droga pil-pilean dagoen gaia izan, artikulu honek ez du eremu hori ukituko. Psikodelian oinarrituko da, noski, baina ez kimikak eragindakoan, efektu optiko gisa, hau da, irudi bat behatzean gure adimena imajina hori asimilatu ezinaren ondorioz sortzen den efektu nahiz sentsazioan, baizik. Horixe izango litzateke hitzaren bigarren esanahia, droga kontu horretatik eratorria, alegia.

Urteak pasa dira psikologoak fenomeno hauek aztertzen hasi zirenetik, baina oraindik ere efektu hauen zergatia ezezaguna da. Dagoeneko berrehun efektu optiko psikodeliko baino gehiago ezagutzen dira, eta hauek guztiek ezaugarri komun bi dituzte: alde batetik, distortsioa kitzikatzen dute, eta, bestetik, elementu kitzikagarri edota induktibo bat eta aldaketa jasaten duen beste bat izatea. Beste hitz batzuetan esanda, marrazkiko puntu bat erreferentzitzat hartuz eta horretan soilik oinarrituriz, puntu horren inguruneak izaten duen aldaketa (errealitatean gertatzen ez dena) izango litzateke fenomeno guztietan errepikatzen den prozesua.

Lehen marrazki honetan zerbait arraroa ikusten al duzu? Hasiera batean, dena zuzen dagoela esan daiteke…baina, arretaz begiratu irudiaren zentroan dagoen puntua. Denbora laburrez honi begiratzean, inguruko laukizuzen txikiez eraturiko zirkuluak biratzen hasiko dira norantza desberdinetan. Efektua areagotu egiten da begiak pantailara gerturatu edota urruntzean. Hau izango litzateke psikodeliaren adibideetako bat. Harrigarria, ezta?

Bigarren honetan, berriro ere imajinaren erdiko puntuari begiratzean, ez al duzu aldaketaren bat sumatzen? Kasu honetan ez da ingurunearen mugimendurik ematen, puntua inguratzen duen laino antzerako horren desagerpena baizik. Halere, gomendagarria da fenomenoa guztiz ikusi ahal izateko denbora luzeagoz irudian arreta jartzea.

Matrize hau puntu txurietan gurutzatzen diren lerroz osaturik dago, baina puntuak benetan txuriak al dira? Hauetan fijatzen baldin bazara, txuriak dira, eta ingurukoak, aldiz, grisak. Hala ere, grisari begiratzean, hau txuri bilakatzen da. Horrela, prozesua behin eta berriro errepikatzen da.

Hauek ezagutzen diren fenomeno psikodeliko guztien artean hiru adibidetxo besterik ez dira izan. Mota hauetako efektu gehiago ikusi nahi izanez gero, egin klik hemen. Beste motatako fenomeno optikoak behatu nahi badituzu, egin klik hemen edo hemen.

Artikulu luzeak gutxiengo batek irakurtzen dituela eta, gaurkoan, labur-labur capoeirari buruzko informazioa emango dizuet.

Hasteko, historia azaldu nahi nizueke:

Capoeirak dantza eta borroka bateratzen ditu, bere jaiotza aztertu besterik ez dugu horretaz jabetzeko. XVI. mendean, portugesak Afrikako jendea esklabotzat hartu eta Brasilera eramatean sortu zen. Esklabo hauek borroka egiteko modu bat sortu zuten ihaultzen zituzten portugesei aurre egiteko. Baina, berez, borroka modu hau debekatuta zutenez, dantzarekin konbinatu zuten.

Capoeira hitza dantzarako erabiltzen zuten lekutik dator. Clareiatik hain zuzen ere, belar motzeko zirkulua. Clareia hitzak, ondoren, Capoeira hitzera eboluzionatu zuen.

Dantza hau praktikatu ahal izateko, musika behar-beharrezkoa da. Horretarako, sustrai Candomblearrak dituen musika erabiltzen da, bertako erritmoa, mugimendua eta instrumentu nagusiak erabiltzen direlarik. Oinarri Afrobrasilera du, familian eta kulturan oinarritutakoa. Letrak eta mugimenduen izenak, berriz, bertakoei hartutakoak dira.

Musikarako erabiltzen dituzten instrumentuak ezberdinak dira zonaldearen baitan, baina nagusienak eta guztiek erabiltzen dituztenak ondoko hauek dira:

Berimbau: Capoeiran erabiltzen den instrumentu nagusia, makila, alanbre eta kalabazaz osatua.

Caxixi: Berimbaua erabiltzeko beharrezkoa da. Saskitxo bat da, zenbait hazi, oskol eta antzekoz betea, Berimbauaren sokaz baliatuz, erritmo berdinean mugitzen delarik.

Pandeiro: Berimbauaren akonpainamendua egiteko instrumentu erabiliena da. Esku, ukondo, belaun edota hankez jotzen dute.

Atabaque: Perkusiozko danborra, larruz eta egurrez egindakoa. Honen helburu nagusia erritmoa markatzea da.

Nekez imajina ditzakegu, mundu honetan sartuta ez bagaude, behintzat, capoeiraren mugimenduak. Horregatik, animazio hauen bidez mugimendu ohikoenak erakutsiko dizkizuet, besterik gabe:

Ginga, mugimendu nagusiena:

Headsprin:

Au de costa:

Lehenik, Macaco, eta, ondoren, Queda de rins, biak nahastuta :

Handstand whirling:

Capoeirari buruzko zertzelada nagusiak adierazi dizkizuet, esan bezala, labur-labur. Informazio gehiago nahi duenak Argentinako elkarte honen webguneari bota dakioke begirada bat, edota ingelesez dagoen orrialde hau bisitatu, mugimendu gehiago ikusteko.

Lehengo batean egunkaria hartu eta atzeko aldean nire arreta zuen artikulu batekin egin nuen topo. Egia esan, bertan ageri zen argazkiak (artikulu honetan agertzen dena) eta izenburuak izan ziren berau irakurtzera bultzatu nindutenak.

Testuak, Turkiako herrixka batean bizi den familia bateko senideei buruz ziharduen, izan ere, bertako bost ahaide “lau hankatan� ibiltzen dira, hots, euren besoez gain, bi hankez ere baliatzen dira mugitu ahal izateko. Gainera, kide horietatik bik ez dute inoiz soilik hankez baliaturik oinez ibiltzea lortu eta beste hirurak ,ordea, oso epe motzez burutzeko gai izan dira.

Aurkikuntza honek asko harritu ditu jakintsuak, izan ere, hasiera batean, behintzat, gizakiaren eboluzioan galdutako “eslaboia� (edota begizta) ote zirelako ustea baitzuten Britainia Handiko ikerlariek. Ondoren, Espainiako adituei galdegin eta hauek aukera hori deuseztatu dute. Dirudienez, bada hainbat datu gizaki hauek homo sapiensaren aurretiko ez direla pentsatzera bultzatzen dutenak. Alde batetik, norbanako hauek anatomikoki gaur egungo gizakien gorpuzkera bera dute, bestetik, duela sei milioi urteko izaki koadrupedoek baina hanka luzeagoak eta beso motzagoak dituzte. Hori guztia gutxi balitz, beste desberdintasun bat ere badago adituen iritziz, izan ere, garaiko izakiak mugitzerako orduan hatz koskorrak lurrean finkatzeaz baliatzen ziren bitartean, familia honetako senitartekoek esku ahurra darabilte oinarri gisa.

Orduan, zein da norbanako hauen ibiltzeko eraren kausa? Bada, mentalki atzerapen handia jasaten duten pertsonak izateaz gain, “Ataxia cerebelosa� deritzon gaixotasuna jasateak galarazten die ibilera normala izatea. Honek guztiak gainera, eragina du hitz egiterako orduan, izan ere, ez baitituzte 100 hitz baino gehiago erabiltzen.

Artikulu honek pare bat egunetan garrantzi handia lortu du eta, beraz, aldizkari, egunkari, dokumental, telebista programa eta albiste guztietan agertu izan da. Honek guztiak jendearengan berriz ere hain ezaguna den etika profesionala zalantzan jarri du eta eztabaida berrireki du. Nik, interneten aurkitu dudan Luis Alfonso Gámezek idatzitako testua irakurtzera animatzen zaituztet eta, ondoren, zuen iritzia ematera bultzatzen. Izan ere, bidezko harrera egin diote albiste honi? Jende honek pairatzen duten gaixotasunaz iseka egin ote da? Edota morboa dela eta langileek euren etika baztertu eta inongo gupidarik gabe jardun al dute?

Milaka galdera egin daitezke, beraz, zuen erantzun eta iritzien zain geratzen naiz.

El Diario Vascok argitaratutako artikulua bere osotasunean irakurtzeko klikatu hemen.