Tagged: G Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 1:44 pm on 2016/03/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaurko 

    izlag. Uneko egunekoa; gaur egungoa, garai honetakoa. Gaurko zenbait euskal idazle. Arratsalde baketsua gaurkoa. • GAURKO EGUNEAN. Gaur egun. Etxe hori gaurko egunean Narrosko markesarena da. || GAURKO EGUNEZ. Gaurko egunean. || GAURKOAN. Gaur, gaurko egun honetan. Uztapide bertsotan hasi da; badu gaurkoan ere etorri nahikoa. || GAURKOZ. Gaur (hurrengo egunetatik bereizirik). Gaurkoz bukatu dugu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izlag.

        [egungoa]: egungo, egungo eguneko  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izlag. actual, de hoy (en) día (2) adb. para hoy, para el día de hoy
    fr (1) izlag. actuel, -elle, d’aujourd’hui (2) adb. pour aujourd’hui
    en (1) izlag. present, today, today’s (2) adb. by today, for today
    port (1) adj atual

    Noizko egin behar da hori? Gaurko!

    gaurko (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 5:30 pm on 2016/01/07 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galbana 

    iz. Nagitasuna, gaitzesgarritzat hartua; alferkeria.. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘nagikeria’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    galbana (V-arr-gip; Lar, Añ). Ref.: Totor Arr; Elexp Berg. “Galbana, pereza, es voz bascongada” Lar. “Au de galbánea” Totor Arr. “Atzo farrandan ibilli eta gaur galbana demasa” Elexp Berg. Laister joaten zitzaion / dantzako galbana. Insausti 314.

    Sinonimoak: iz.
    [galbana] : e. nagikeria, nagitasun (Adorez Sinonimoen Hiztegia) / alferkeria, alfertasun, baldankeria, lasaikeria, mandrainkeria, nagi, nagitasun, trapukeria, zabarkeria, laxokeria Ipar., totalkeria Ipar., alprojakeria Heg., nasaikeria Bizk., aroikeria zah., bagaitasun zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegian, nagikeria)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es galbana, pereza
    fr fainéantise, oisiveté (sens péjoratif)
    en laziness, idleness
    port lerdeza

    Entzun:

    Atzo farrandan ibilli eta gaur galbana demasa” , Elexp Berg (Orotariko Euskal Hiztegia)

    galbana (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 9:11 am on 2015/12/29 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gatzdun 

    adj. Gatza duena. Ateraldi gatzdunak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gatzdun, gazdun (Dv), gaztun (Lar), gatzadun.

    Salado. “Salobre” Lar. Ur gatzduna naroro dariola. Izt C 92. Iturri sufredunak, baita gatzdunak ere. Ib. 85. Guztiz gaztuna dan itxasoren bat. Anab EEs 1920, 69.

    (V-gip; H). “Salado, gracioso. Gatzduna urten detsa alabiak” Etxba Eib. Gizon ikasietan nondik ain bakanak, bertsotarako gatzadunak, ikastaro gabetan ainbeste diran tokian? Inza in Jaukol Biozk VI. Sekulako ateraldi gaztunak ere egin zituan. TAg Uzt 148s. Urtengo dau andra Sabadiñak gazdun esaera edo bertsoren bategaz. Alzola Atalak 92.

    Sinonimoak: izond.

        [gazia]: gazi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adj. salado, -a; salino, -a; que tiene sal (2) adj. salado, -a; gracioso, -a; chistoso, -a; agudo, -a; ingenioso, -a
    fr (1) adj. salé, -ée ; salin, -e (2) adj. (hed.) salé, -e ; vif, vive, ingénieux, -euse ; savoureux, -euse
    en (1) adj. salted, salty; saline (2) adj. [barregarria] funny, amusing; witty
    port (1) adj. salgado, -a; salino, -a (2) adj. gracioso, -a; adj espirituoso, -a, divertido, -a

    Entzun:

    Kordobako gotzainak berba egin du: bihar eguzkia eta eguraldi ona esan zezakeen, majara asanbladak egiten zuen gisara. Baina ez, Demetrio Fernandez gatzdunagoa da. Munduaren jatorriaz jardun du. Umeak zikoinak ekar zitzakeela esateko tentatuta egon da, baina xaloegia iruditu zaio gotzainari azken unean (eta badaki, jakin, zikoinarena egun inork ez duela sinesten) eta argudioak aldatu egin ditu. Umeak aita eta amaren maitasun besarkadatik jaiotzen dira. To eta no esaldia! In vitro ernalketa, aldiz, akelarre kimikoa da. Hau barre algara, hau. Ez esan, gero, dibertigarria ez denik. Txistagarria da. [Akelarreak, Goizalde Landabaso (Larrepetit, 2015-12-29)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gatzdun (James F. Carter, Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:02 am on 2015/11/22 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaztigatu 

    1. dio ad. Jakitea komeni zaion zerbait norbaiti adierazi. Dabidi gaztigatu zion aitak hil nahi zuela, eta ezkutatu zedila. 2. du ad. Gaztigua eman. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [zigortu]: Ipar.zigortu, larderiatu Ipar., kastigatu Heg., atarratu g.e., nekaldu g.e., penatu g.e., punitu Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) dio ad. avisar, comunicar, notificar (2) du ad. (Ipar.) castigar, dar un escarmiento
    fr (1) dio ad. aviser, faire savoir, notifier (2) du ad. (Ipar.) punir, châtier
    en (1) dio ad. to notify, to inform, to send word (2) du ad. to punish
    port (1) dio ad. avisar, comunicar (2) castigar

    Entzun:

    LEHEN DESKRIBAPENA

    Petalo belikoak dituzu
    betazalak

    gaur ernaldu eta gaur ihartuko direnak
    hozkailuan gordeta
    gaztiga zaitzadan denbora ez iragaitera

    ezpainik eta bularrik galkorrenak dituzu
    elurrezko bola maldan behera
    eta beti ahul izateko obsesio hori

    atzazaletan hitz pozoitsuak
    airean koloretako lapitzez
    margotzen dituzunak

    [Aingurak erreketan, Jon Benito (Susa poesia, 2001)]

     
  • Maite 11:50 pm on 2015/11/03 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goraletu 

    da ad. Goragalea izan. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    goragaletu (G ap. A; Lar, H), goraletu (H). Asquear(se).(Provocar a) vómito”, “basquear”, “fastidiar” Lar. Gorde zituzten gal-eperren aragia janaz […] gogaitu eta goragaletzeraño. Lard 88.

    Sinonimoak: iz.
    [goragaletu] : goragaleak izan, botagura izan (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. tener/sentir náuseas
    fr avoir la nausée
    en feel sick, turn your stomach, make you sick to your stomach
    port sentir enjôo

    Entzun:

    Lotsatu baino areago esango nuke, bihotzondoraino mindu, zornatu, goragaletu. Putzu, Txillardegi (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    goragaletu (Irudia: es.wikihow.com)

     
  • Maite 7:10 pm on 2015/10/15 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gopor 

    iz. (batez ere Ipar.) Zurezko ontzia, abatza eta kaikua baino txikiagoa eta kirten bakarra duena, talo-esnearentzat eta gatzatuarentzat erabiltzen dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gopor (BN-ad-baig-lab; SP, Lar, H; -ph- BN-ciz; VocBN, Dv, H), opor (G-to, AN-5vill, B, L, BN; VocZeg 288, H, VocB; -ph- SP, Deen II 17, Dv, H), oporro (Lar), kopor (G, AN-5vill, B, R-uzt; Aq 637; kh- S; Foix ap. Lh, Dv (S), H (S)), koporro (R). Ref.: A (gopor, opor, kopor); EI 385; VocNav (copor, coporro); Satr CEEN 1969, 167; Izeta BHizt (opor).

    Etim. Probablemente derivado de lat. cuppa.

    1. Cuenco pequeño para beber; escudilla. “Écuelle de terre”, “tasse” SP. “Cáliz”, “vaso para beber”, “cubilete” Lar. “Cuenco de leche” Aq 637. “Écuelle” VocBN. “Jatte” Dv. Goporrén ikhutzeak, eta kubenak, eta kobrezko unzienak. Lç Mc 7, 4. Urrezko gopor batzu bazituztela urrin hunez betiak. AR 95. Gathiluaren eta ophorraren lekhoreko aldea garbitzen ohi duzue. HeH Lc 11, 39 (Lç, He, TB plat, Oteiza, IBe plater, Dv untzi). Eskuan zadukan urhezko ophor bat. Dv Apoc 17, 4. Nurk ere emanen beitü txipien hoietarik bati khopor bat hur. Ip Mt 10, 42 (Leon ophor; Lç, SalabBN beire, He beira, TB, Echn, Hual, Ur (V), Or, IBk baso, Ur (G) edontzi). Horrako ophor hortan duk hire gosaria. Elzb PAd 69. Gopor edo gatelu, behiak emaiten daukun esnea orok parti. HU Zez 185. Gopor bat ur. Ib. 71. Oporra (katillua) bete salda. Ag G 288. Gopor bat esnerekin. Barb Leg 26. Eltze, gopor, katillu eta abar. Or Eus 359. Ezkilantzeko oporren kulturaren ekarleak. Mde Pr 221. Pagozko goporrak. Ibiñ Virgil 38. Kaikuak eta oporrak bezela, ontzi onek ere txuntxur motz baten tankera du. Garm EskL I 102. Gizona dagonean miñak arturik, edan beza ardo zaarra oporretik. EZBB I 128. Beren untzitegietako opor baten azpian. Larre ArtzainE 274.

    2. opor. “(L, BN, S), guante con el que se juega a la pelota” A.

    3. opor. “(B), colodra” A.

    4. khopor. “(S; Foix), adj. concave, rond” Lh.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [zurezko ontzia]: opor (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere Ipar.) cuenco pequeño de madera, escudilla; tazón
    fr iz. bol, écuelle, petite terrine de bois
    en iz. bowl
    port tigela ƒ

    Entzun:

    Ondoan, gopor bat bete kafe eta, aitzinean, eltze bat bor-bor su gainean, saltsa gorriz ihaurri. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gopor (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:55 am on 2015/10/05 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gezurmendi 

    iz. Berriketa-lekua. (Elhuyar Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gezurmendi, guzurmendi. Mentidero. Eta kalera joan zan arratsaldean, erriko guzurmendietan ea ezer albista barririk entzuten ebanentz. Erkiag BatB 99.

    Sinonimoak: iz.
    [gezurmendi] : berriketa-leku, solas-leku (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mentidero
    fr potinière
    en gossip mill, gossip shop (informal)
    port mentideiro

    Entzun:

    Kontua da, gainontzeko sari batzuk aurreikusteko modukoak iruditu zaizkigula, batez ere Truman filmaren ia pisu guztiari eutsi dioten protagonistek ex aequo jaso duten Zilarrezko Maskorra –Ricardo Darin eta Javier Camara–. Baita El rey de La Habanako Yordanka Ariosarena ere, gainantzezpena gorabehera, festibaleko gezurmendietan saria jaso zezaketen aktoreen kinieletan agertzen baitzen.  [Islandiako lezioa, Gorka Bereziartua (Boligrafo gorria, 2015-09-27)] (Argia.eus)

    gezurmendi (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 9:00 am on 2015/10/04 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaubeila 

    iz. Beila. Gaubeila hilaren alde otoitz egiteko da. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [hildako bat beilatzen ematen den denbora]: beila, gaubela  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es vela mortuoria
    fr veillée mortuaire
    en vigil [watching over a sick person]
    port vela mortuária

    Entzun:

    Maitasuna

    gaubeila (Libreta horiko poemak, Pako Aristi)

    Maitasuna
    urteak iraun ditzakeen
    treneko bidaia bat
    da.
    Txartelak ez du markatzen
    jaitsi beharreko geltokia.
    Urteak iraun ditzake
    trenetik salto egin edo ez
    iragandako bidaia honek.
    Egun batean
    maitasunak
    geltoki abandonatuetako
    bakardadearen itxura
    hartzen duen arte.
    Heriotza da. Goibelaldia.
    Denboraren gaubeila.
    Berriro abiatzeko agindua
    emango digun loraldia.

    [Libreta horiko poemak, Pako Aristi (Susa poesia, 2003)]

     
  • Maite 10:32 pm on 2015/08/15 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galdu 

    du ad. Zerbaitez gabetua gertatu (berreskura edo bila daitekeen zerbaitez, nahiz ezin bila edo berez ezin berreskura daitekeen zerbaitez). ◊ Zerbaitez ez baliatu. || du ad. Zerbait ez lortu; garaitua izan. || da ad. Bidetik at, hura ezin aurkituz, gertatu. || da-du ad. (Zerbait edo norbait) guztiz hondatu, suntsitu, gaiztatu. ◊ da ad. Desagertu, ezereztu. || Galdu-gordean. adlag. Galtzeko zorian. Itsasoa biziro haserretu, eta gau guztian galdu-gordean zebiltzala. || Helbururik gabe, nora ezean.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  ad.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. desagertu. aurkitu.
    2. alferrik galdu, hondatu. baliatu.
    3. bidetik irten, desbideratu.
    4. hondatu, suntsitu, gaiztotu, txartu.
    5. hondatu, usteldu, mindu, kerratu, garraztu, lardaskatu.
    6. kalitu, akabatu, hil, lorrindu, garbitu.
    7. desagertu. agertu.
    8. hondoratu, urperatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es

    • 1  du ad. perder, extraviar

      zure paperak galdu ditut: he extraviado tus papeles

      itxaropena galdu: perder la esperanza

    • 2  du ad. perder, resultar vencido, no conseguir el triunfo

      apustua galdu: perder una apuesta

    • 3  du ad. perder, desaprovechar

      aukera ederra galdu duzu: has perdido una buena ocasión

      astirik galdu gabe: sin perder tiempo

    • 4  da ad.perderse, extraviarse, equivocarse de camino, no encontrar el camino

      bidean galdu eta oso berandu iritsi ginen: nos perdimos en el camino y llegamos muy tarde

      ardi galdua: la oveja perdida

    • 5  da ad. [janaria] dañarse, estropearse, echarse a perder, pudrir

      esnea galdu da: se ha echado a perder la leche

    • 6  da ad. perderse, desaparecer; extinguirse

      begien bistatik galdu zen arte: hasta que desapareció de mi vista

      haren oroitzapena gal ez dadin: para que no se pierda su recuerdo

    • 7  da/du ad. echar(se) a perder, perder(se); corromper(se), pervertir(se); degenerar

      ardoak galdu gintuen: el vino nos perdió

    fr

    • 1  du ad. perdre, égarer

      argudioaren haria galdu dut: j’ai perdu le fil du récit

    • 2  du ad. perdre, être vaincu, -e

      partida galdu: perdre la partie

    • 3  du ad. perdre, manquer ; louper, rater(pop.)

      ia trena galdu zuen: elle faillit manquer son train

      festa ederra galdu zenuen atzo: tu as raté une superbe fête hier

    • 4  da ad.se perdre, s’égarer ; se paumer (pop.)

      bidean galdu ginen: nous nous perdîmes en chemin

    • 5  da ad. [janaria] s’endommager, se gâter, se pourrir, s’abîmer
    • 6  da ad. disparaître, se perdre, s’éteindre

      arrantzaleak itsasoan galdu ziren: les marins disparurent en mer

    • 7  da/du ad. (se) perdre, (se) damner, (se) détruire ; (se) pervertir, (se) corrompre

    en

    • 1  du ad. to lose, to mislay

      erlojua galdu: to lose one’s watch

      poltsa galdu dut: I’ve lost my bag

    • 2  du ad. to lose, to be defeated

      partida galdu: to lose the match

    • 3  du ad. to miss; [denbora, indarra] to waste

      aukera ederra galdu: to miss an opportunity

    • 4  da ad.to get lost

      bidean galdu ginen: we got lost

    • 5  da ad. [janaria] to spoil, to go off

    Entzun:

    Argi frogatu dit ordea burua galdu duzula, eta soilik horrek salbatu zaitu nire erresuminetik. [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    galdu (Argazkia: Slideshare, Askartza)

     
  • Maite 11:02 pm on 2015/08/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gizagajo 

    izond. Gaixoa, errukarria (gizonezkoei soikik dagokie) (Lur Hiztegi Entziklopedikoan, ‘gizagaixo’)

    Hiztegi Batuan Orotariko Euskal Hiztegian eta Labayru Ikastegian:

    gizagajo* erabili gizagaixo

    Eibarko Euskara

    Sarrera nagusia gizajo-en adiera da.
    Zk. 1
    Sarrera gizajo
    Aldaerak gixajo, gixaju
    Forma estandarra gizagaixo
    Kategoria gramatikala Izen arrunta
    Iturria TE: Toribio Etxebarria (T. ETXEBARRIA, 1998)
    Baliokideak Un infeliz, desgraciado,-a, pobre hombre.
    Esanahia “Hombre física o moralmente lastimoso” (TE, 402).
    Adibideak · Edurtzan, gosiak , soiñeku apurtu bat beregan, zoian gizaju bat… / Hambriento sobre la nieve, con un vestido roto, iba un pobrecito… (TE)· Gizajua ez zan gauza zutiñik egoteko. / (TE)

    Sinonimoak: iz.
    [gizagaixo] : gaixo, errukarri, zorigaiztoko, gajo, amarrugabe, koitadu. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es infeliz, desgraciado, pobre hombre
    fr pauvre, infortuné, malheureux [homme]
    en unhappy; unfortunate, poor
    port infeliz, desgraçado(a), pobre coitado

    Entzun:

    Koilararekin aza-bola bat atera eta gelan zehar bidaltzen omen du, airean, eta gizagajo horiek beren platerean harrapatu behar omen dute: 65, harrapazak aza. [Dublindarrak, James Joyce / Irene Aldasoro (Alberdania, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gizagajo (jatorri ezezaguna)

     
  • Maite 10:39 am on 2015/07/28 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goitiko 

    iz. 1. Gela, barrunbe, eraikin edo eraikuntza baten estalkiaren barneko aldea. 2. Ukuiluko goialdeko lastategi edo belartegia. 3. Ahosabaia. • sabel-sabai. ANAT. Ik. diafragma. • SABAIA EMAN. Eraikin bati estalkia jarri, teilatu eta sabaia biak bat direnean.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [teilatupeko solairua]: goitiko, ganbara Heg., goianengo Bizk., goitegi Bizk. g.e.
        [ganbara]: ganbara, mandio, ganer Ipar., mandiota g.e.
        [ahosabaia]: ahosabai, aho-ganga Ipar., aho-zeru g.e., ganga Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. techo, tejado, techado, techumbre; [autoarena, bagoiarena] techo, cielo 2 iz. [lastategia, belartegia] pajar, granero, henil; desván, ático 3 iz. [ahosabaia] paladar, cielo de la boca 4 iz. terreno de forraje 5 iz. [ontzi batena] bombeo, comba, convexidad, panza
    fr 1 iz. plafond, toit 2 iz. [lastategia, belartegia] grenier [à foin, à paille] ; pailler 3 iz. [ahosabaia] palais
    en 1 iz. [barrukoa] ceiling; roof (kanpokoa) 2 iz. [lastategia, belartegia] hayloft 3 iz. [ahosabaia] palate, roof
    port 1 teto

    Hiriaren kanpoko aldean zihoazen, La Madeleine herrian, Errepublikaren Etorbidean. Bidea lurperatuta dago zati batean, eta autobusa zubipera sartzean gertatu zen ezbeharra. Tunelak 2,6 metroko altuera du, eta autobusak, metro bat gehiagokoa. Ez zen kabitu. Abiaduraren indarraz, aurrera jarraitu zuen metro batzuetan, sabaia hautsita. Zubipean geratu zen.  [Inputatu egin dute autobus gidaria, arduragabekeriaz jokatu zuelakoan, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2015-07-28)]

    sabai (Argazkia: repararyarreglar.com)

     
  • Maite 11:54 pm on 2015/07/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gorringo 

    iz. 1. Hegaztien arrautzaren barneko gai gorrihorixka, enbrioiaz eta elikagaiez osatua, eta zuringoz inguratuta dagoena. 2. MIKOL. Ik. kuleto. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [kuletoa]: kuleto, gorrintxa Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) [arrautzarena] yema (2) oronja ➥ kuleto
    fr (1) [arrautzarena] jaune d’œuf (2) (Mikol.) oronge vraie
    en yolk
    port gema de ovo

    Entzun:

    Arrautza jan nuen, eder askoa, egundoko gorringo handia zeukana. [Kutsidazu bidea Ixabel, Joxean Sagaztizabal (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gorringo (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:42 pm on 2015/07/10 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gonburu 

    (B) 1. adb. Mukuru. Pozez gonburu dago. 2. iz. Mukurua. • GONBURU EGIN. Gainez egin.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. Bizk. [gainezka]: arrada, mukuru
    iz. Bizk. [mukurua]: mukuru

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. (B) rebosante, repleto, -a, muy lleno, -a (2) iz. (B) colmo, rebosamiento, exceso
    fr adb. débordant, -e
    en (1) adb. full, crammed, packed; filled to the brim, brimming (with) (2) iz. excess
    port (1) transbordante; repleto(a), cheio(a) (2) cúmulo, excesso

    Entzun:

    Hillik zegoen bientzat inguruko mundua oro, biok baizik ez ziran gelditzen txori-kantaz eta lore-usainez gonburu beteriko atseden-baratz batean beste Eden guztiak gutxiesgarri egiten baitzituen. [Haur besoetakoa (1970, 1987)] (Euskal Klasikoen Gordailua)

    gonburu (Argazkia: meditaya.com)

     
  • Maite 10:40 am on 2015/07/04 Permalink | Reply
    Tags: G   

    geoetiketatze 

    Ad. Fitxategietako metadatuetan geoetiketak gehitzeko prozesua. Etiketa berezi horietan, informazio geografikoa zehazten duten datuak biltzen dira, hala nola geolokalizazioa zehazteko datuak. (Sare Sozialen Hiztegia, beta)

    Geotagging (also written as GeoTagging) is the process of adding geographical identification metadata to various media such as a geotagged photograph or video, websites, SMS messages, QR Codes[1] or RSS feeds and is a form of geospatial metadata. This data usually consists of latitude and longitude coordinates, though they can also include altitude, bearing, distance, accuracy data, and place names. (Wikipedia, geotagging)

    Sinonimoak: ad.
    [geoetiketatzea] : geotagging

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es geoetiquetado
    fr geômarquage, balisage geògraphique
    en geotagging

    Entzun:

    Edonork geoetiketa ditzake bere argazkiak.

     
  • Maite 3:19 pm on 2015/05/25 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gardi 

    iz. Iritzia, ustea. Ene gardiz. (Harluxet Hiztegi Entziklopedia)

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [iritzia]: aburu, iritzi, opinio, irizkera g.e., iduri Ipar./Naf. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. parecer, opinión, juicio
    fr opinion, jugement, avis
    en opinion, belief, judgement, view
    port opinião, juízo, parecer, tino

    […] jendeak zuripen guztizko bat behar du, euskarri sendoago bat), aurpegi haren zantzuak ez baziren bozkariozkoak, oinaze gorri gordinaren jostorratzarenak baino, aho hartatik izuzko hitz auskaloko bat irten bazen, urdina eta larria, lanturuzkoa; eta nondik, orduan, juzkuak eta iritziak eta gardiak, beso hura, esku krispatua, zain more izugarriak, gora-nahian bazebiltzan, zeruaren esku salbagarria estutu nahian bezala.  [Glosolaliak, Karlos Linazasoro (Alberdania, 2004, 88 or.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gardi (Adam Wyles, FlickrCC)

     
  • Maite 6:23 pm on 2015/05/17 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gezur 

    iz. Egia ez dela jakinda edo uste izanda eta besteak egia dela sinets dezaten esandakoa; egia ez dena. Ea noiz den zilegi gezurra esatea.GEZUR(RA) EGIN. Huts egin, emandako hitza bete ez. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [egia ez dena]: egiez g.e., enbusteria Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mentira; embuste, falsedad; trola, bola
    fr mensonge ; tromperie, duperie
    en lie; falsehood
    port mentira, embuste

     

    GEZURRA ESAN NIZUN

    Gezurra esan nizun

    oihartzunak egia

    itzuliko zizulakoan.

    [Katamalo, Gotzon Barandiaran (Susa poesia, 2007)]

     

     

     
  • Maite 10:14 am on 2015/03/19 Permalink | Reply
    Tags: G   

    genozidio 

    iz. Arrazoi politiko, etniko edo erlijiosoengatik giza talde jakin bat sistematikoki suntsitzea. Nazioarteko Zuzenbidean krimena da.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es genocidio
    fr génocide
    en genocide
    port genocídio

    Entzun:

    Ildo horri jarraikiz, Parlamentua premiatzen zen adieraztea “babestu eta bat egiten duela frankismoan eginiko giza eskubideen urraketen arduradunen aurka genozidioa eta gizateriaren aurkako krimenak egiteagatik Argentinar Errepublikako Buenos Aires hiriko 1. epaitegian aurkeztutako 4591-10 kereilarekin, zeinen ikerketa María Servini de Cubría epaileak baitarama”.  [Parlamentua 1936an errepublikaren aurka egindako altxamendua salatzera premiatzen duen mozioa bazter utzi dute, 2013-12-19 ] (www.parlamento-navarra.es)

    genozidio (De Rerum natura, @zaldieroa), berria.eus

     
  • Maite 8:12 am on 2015/03/04 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gutar 

    1. iz. (batez ere B) Nahi edo gurari bizia. Gogo minez eta gutar handiz. 2. adj. eta iz. Gure familiakoa, artekoa, aldekoa, alderdikoa dena; gurekin bat datorrena, gure iritziak dituena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz. Bizk. g.e.

    [grina]: apeta, grina, irrika, irrits, tirria, hisia Ipar., lehia Ipar., afan Heg., lera Bizk., irrikizio Gip., asper Zub., irrikatasun g.e., pasio g.e., joran Bizk. jas., espa Heg. g.e., uzi Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (batez ere B) ansia, deseo vehemente (2) iz. nuestro, -a, partidario, -a, familiar, paisano, -a, correligionario, -a, adicto, -a a nosotros
    fr (1) soif de (2) des nôtres
    en (1) longing, yearning
    port (1) ânsia

    Entzun:

    Gogo minez eta gutar handiz (Elhuyar Hiztegia)

    Gora gu eta gutarrak(Elhuyar Hiztegia)

    gutar (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:53 am on 2015/03/02 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goldatu 

    du ad. Lurra goldez landu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

    [lurra goldeaz landu]: ildaskatu, ildautsi Ipar., ildokatu Ipar., ildotu g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es arar, surcar, labrar
    fr labourer
    en to plough (Br); to plow (Am)
    port arar, sulcar, lavrar

    Entzun:

    Erokeria hutsa omen zen, seme-alabak porrotaren bidean jartzea, itsasoa goldatzen hastea baino are antzuagoa, baina orduko guraso, irakasle, herritar bakar batek ere amesten ez zuen parentesi arteko jardun isil hark (Aizak… aizan…) ekarri du han-hemengo ikastola askok aurten ospatuko duen miraria, eskolaren sistema osoa goldatu eta iraultzerainokoa euskararentzat guztiz zakar gaiztoa zen itsasoan. [Aizak… Aizan…, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-03-01 )] (Berria.eus)

    goldatu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:50 am on 2015/01/19 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gixot 

    iz. (Z) Gizonen era gutxiesgarria edo iraingarria. Gixot horrek egin duen azken txarkeria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    gixot (S). Ref.: A; Lrq. Dim. despectivo de gizon. “1.º hombrecillo. 2.º poco franco, de poco espíritu” A. “Homme mesquin, peu généreux” Lrq (s.v. gizon). Ohart hiz arauz zuñen gozoki gixot hartaz trüfatzen hintzan. Eskual 3-1-1908 (ap. DRA). Gixot horrek (Lonbet jaunak) egin zütian azken tzarkerietarik bat. Eskual 17-1-1913 (ap. DRA). Gizun bati, edo hobeki erraitera gixot bati. Eskual 11-4-1913 (ap. DRA). v. tbn. GH 1932, 509.

    Sinonimoak: iz.
    [Gizonen era gutxiesgarria edo iraingarria] : gixon, gizontxo (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) pobre hombre, infeliz (2) hombrecillo (3) homúnculo, tipejo, tiparraco
    fr pauvre homme
    en poor guy, poor fellow
    port coitado

    Entzun:

    Inozo honek zain segitzen du, ea bateon batek noiz salatuko Rafael Vera terrorismoaren apologia egiteagatik. «Uste dut GALek izan zuela baliagarritasunik, Segurtasun Indarren morala suspertu baitzuen eta agintari frantsesen kezka areagotu», esan zuen gixotak[Gixotarena, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-01-18)] (Berria.eus)

    gixot (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:42 pm on 2015/01/10 Permalink | Reply
    Tags: G   

    giltzadi 

    INFORM. iz. Giltzadia (baita ere teklatu Hegoaldean eta klabier Iparraldean) gailu periferiko bat da, botoi eta teklen moldaketa bat erabiltzen duena, ordenagailura informazioa bidaltzen duten palanka mekanikoen edo etengailu mekanikoen gisa jarduteko. Giltzadiak 99 eta 147 tekla bitartean izaten ditu, lau bloketan zatiturik: funtzio blokea, bloke alfanumerikoa, bloke berezia eta bloke numerikoa. (Wikipedia)

    Giltzadi edota teklatu arteko eztabaida: Eztabaida: Giltzadi (Wikipedia)

    Euskaltermek teklatu hitza proposatzen du:

    teklatu. Normalean idazmakinan bezala jarritako tekla-multzoa, tekla bakoitza sakatutakoan karaktereak sortzen dituena eta ordenagailuan informazioa sartzeko erabiltzen dena.

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es teclado
    fr clavier
    en keyboard
    port teclado

    Entzun:

    Ordenagailu berriak pantaila handi bat eta giltzadi erosoa ditu.

    Teklatu berria erosi dut ordenagailuarentzat.

    giltzadi (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:10 pm on 2014/10/19 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galanperna 

    iz. MIKOL. Agarikaleen ordenako eta Cystoderma eta Lepiota generoetako onddo basidiomikotinoen izen arrunta. Hanka luzea eta eraztunduna da, eta txapela garatxoz beteta dago. Gehienetan krema-kolorekoak dira. Espezie batzuk, galanperna jangarria (L. procera) kasu, jaki preziatu dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Wikipedia:

    Galanperna (Macrolepiota procera) aterki baten antzeko perretxiko handi bat sortzen duen onddo basidiomizetoa da. Espezie aski arrunta da lurzoru drenatuetan. (Wikipedian)

    Orotariko Euskal Hiztegia:

    “(V-gerr-arr), la seta más temprana” A s.v. perretxiko. “Galamperna (Llanada de Alava), hongo comestible de la familia de las agaricáceas, muy abundante en Otoño, Lepiota procera. En Ali y Gobeo, galasperna […]. De galán y pierna, voces latinas, pero construídas a modo eúskaro: litm. ‘pierna de galán'” Baraib. Cf. tbn. VocNav s.v. galamperna y galipierno, y LzG s.v. galamperna (que lo da como “corriente”, con variantes galaperna en Uzquiano y galiperna en Pipaón). Item que se ponga otro mojón en Galapernaeta (c. 1526). Giriard (?) Historia de Bilbao I 241. Galapernaza. Ib. 246.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Mikol.) cistoderma (Cystoderma sp.) ; lepiota (Lepiota sp.)
    fr cystoderme
    en Cystoderma sp.

    Entzun:

    Elikadurazko produktu berriak onartzeko era biziki aldatzen da sektore, herri, garai, eta abar batetik bestera: zaldia, borraja, txakurra, barraskiloa, galanperna, arratoia, itsas trikua, txerria, saguzarra, txikoria, gamelua, patata, dortoka, indaba, intsektuak, tomatea, alkohola, etc. (egun, pizza, kebab eta antzekoak) toki batzuetan onartu dira eta bestetan ez. [Baietz okerreko bidea aukeratu! , Edorta Agirre (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    galanperna (Dabid, ‏@dabidmp) CC By-Sa

     
  • Maite 2:26 pm on 2014/10/17 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gihar 

    1. iz. Gizenik gabeko haragia edo haragi-zatia. 2. iz. (hed.) Zerbaiten zatirik trinkoena edo zailena. Bere zura gihar hutsa da eta oso iraunkorra. 3. iz. (hed.) Indarra, kemena. Esaera horiek beren giharra gal dezakete. 4. iz. ANAT. Muskulua. 5. izond. Gizenik ez duena; alde bigunik edo ahulik ez duena. Zuhaitz gihar eta hostotsua. Hitz gihar eta laburrez. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [zain]: zain
    [muskulua]: muskulu
    [indar]: indar

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. magro, molla, carne magra (2) iz. (hed.) fuerza, vigor (3) iz. (Anat.) músculo (4) izond. musculoso, -a; fornido, -a; robusto, -a; fibroso, -a
    fr (1) iz. maigre [viande] (2) iz. muscle (3) iz. cœur, partie centrale (4) izond. musclé, -e ; costaud, -e ; robuste, fibreux, -euse
    en (1) iz. [okela] lean (2) iz. [muskulua] muscle (3) izond. robust, sturdy, strong; vigorous
    port (1) iz. carne magra de porcoe (2) iz. força, vigor (3) iz. músculo (4) adj musculoso(a)

    Entzun:

    Nola ekarri ordea hitzetara, gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa! [Gizarteak adierazi duen giharra ez dugu inoiz ahaztuko, Egunkaria auzia (Berria.eus, 2014-10-17)]

    gihar (Irudia: interempresas.net)

    gihar (DevianArt CC, WDFp1)

     
  • Maite 7:41 am on 2014/10/06 Permalink | Reply
    Tags: G   

    geurtz 

    adb. Datorren urtean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    geurtz (SP -> A; -rz A, Dv, H).  Etim. Sobre la posibilidad de que urtez, instr. de urte, forme parte de la palabra, v. FHV 413.

    1. El año que viene. “Geurtzko ogia, le blé de l’année qui vient” SP. “Iragan urthea deitzen da iaz, oraingoa aurthen, eta heldu dena geurz” EZ Eliç XXV. Aurtendanik geurz-dara anhitz eki eta euri. O Pr 56. Aurten haurrak haz, geurz ileak ilaz. Ib. 57. Xazkoaren adin, geurzkoaren bardin. “De la taille de celui qui naîtra d’ici à un an”. Ib. 480. Geurtz (datorren-urtean) an bien izena bai âl du bordatzen. Or Eus 102. Sarak geurtz seme egingo dizu urtaro ontan. Ol Gen 17, 21 (Dv bertze urthean, Ker datorren urtean, BiblE urtebete barru).

    2. (Sust.). “Geurtza, l’année qui vient” SP.

    Sinonimoak: iz.
    [datorren urtean] : hurrengo urtean, datorren urtean (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (zah.) el año que viene, el próximo año
    fr l’an prochain, l’année prochaine
    en next year
    port o ano que vem

    Entzun:

    Geurtz etortzekoa da.  (Elhuyar Hiztegia)

    Ez dakit zer gertatuko den geurtz, eta bi urte barru. [Minimoen azpitik, Joxe Agustin Arrieta (Berria 2014-09-18)]

    Aurten haurrak haz, geurz ileak ilaz. Ib. 57. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    geurtz (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:19 am on 2014/09/15 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garbaldu 

    da/du ad. Soildu. • BESOAK GARBALDU. Mahukak igoaz besoak biluztu (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. g.e.

    [soildu]: soildu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. despejar(se), aclarar, podar | Lok. besoak garbaldu (remangar las mangas)
    fr da/du ad. (se) dégarnir, (se) dégager, (se) tailler, élaguer | Lok.   (se) retrousser les manches
    en clear, (weather) clear up | Lok.  to roll up one’s sleeves
    port (un bosque) clarear, (el cielo, el tiempo) abrir, podar | Lok. arregaçar-se.

    Entzun:

    Eraman handiz, komekatzeko tenorea ailegatu arte itxoin nuen, momentu horretan ohi den mugimenduaren ondorioz jende-lerroak garbaldu eta horrek gehiago ikusteko parada emanen zidalakoan.[Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    garbaldu (FlickrCC, Juan Fernandez)

    besoak garbaldu (Flickr, public domain)

     
  • Maite 8:08 am on 2014/09/09 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goibeltasun 

    iz. 1 iz. Tristura. Bihotzeko goibeltasuna. Nahigabeak zure arima goibeltasunez bete zuen. 2 iz. Iluntasuna. Zeruaren goibeltasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    goibeltasun (SP (sin trad.), H), gobeltasun (Dv).

     Tristeza. “Air, humeur sombre, chagrin, état de tristesse” H. Bataren arraitasuna eta bertzearen goibeltasuna. Ax 506 (V 326). Goibeltasun eta barrungo illunaren kargapean makurtu. Arr May 70. Billustasun gorri onek gazteluaren goibeltasun eta zorroztasuna nabarmenago dagi. Etxde AlosT 40 (v. tbn. 83). Urtzen da goibeltasuna bere gutizia asetzen zioten gauzak galdurik. Or Aitork 47s. Beltzurak zure arima goibeltasunez bete zuenean. Txill Let 74. Ortxen daude goibeltasun eta zorroztasun etengabe bat dariotela. “Están siempre igualmente tristes, igualmente severas”. Etxde Itxas 102. Azken egunetako gerraren jazoerak goibeltasun aundia sortu eben espetx:ian. Gerrika 111. Goibeltasuna, negarra eta garaideadarra oihuka darion arima. MEIG III 109. v. tbn. Sabiag Y 1933, 425. Mde HaurB 31. Azurm in Gand Elorri 117. Osk Kurl 104. TxGarm BordaB 130. AZink 91.

    “Air fâché, irrité” H.

    (H, A), gobeltasun (Dv A). “État assombri du temps” Dv. Ainbeste aize ta zorakeriren atzetik, ainbeste bena, goibeltasun da trumoiren ondorean etorri bear eban ekatxak. Ag Kr 175.

    “Atritas, […] kolore beltza, goibeltasuna, ilhuntasuna” Urt III 30

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [tristura]: jas.goibeldura, histasun, iluntasun, itun, melankolia, tristetasun, tristezia, tristura, histura Ipar., ilundura Ipar., itzaltasun Bizk., ituntasun jas., malenkonia jas., damorri g.e.
        [iluntasuna]: g.e.goibeldura, ilun, ilunpe, iluntasun, lainope, ilundura Ipar., goibel jas., ilundegi g.e., ilundi g.e., ilungo g.e., aizaro Naf. g.e. pl.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es tristeza, pena, añoranza, angustia, melancolía
    fr chagrin, mélancolie, tristesse
    en sadness, misery, melancholy, sorrow
    port tristeza, melancolia, infelicidade

    Triste zirudien, amak bezala; biei zerien halako goibeltasun atsekabegarri bat. [Eszterren ondarea, Sandor Marai / Ander Irizar (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    goibletasun (FlickrCC, Cesar Mascarenhas)

     
  • Maite 11:02 am on 2014/08/28 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gatzaga 

    iz. Gatza lurretik edo itsasotik erauzten den tokia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    gatzaga (V, G ap. A; Lar, Añ).

    Salina” Lar y Añ. “Salinas, lugar de sal” A.  En la carrera de Gaçaga (Iranzu, 1258). Arzam 251.

    Sinonimoak: iz.
    [gatzaga] : gatzobi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es salina
    fr saline
    en saltworks
    port salina

    Entzun:

    Baina aintzira eta padurak ez dira gezatuko, gatzaga izaten jarraituko dute. [Elizen arteko Biblia, Askoren artean (Idatz, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gatzaga (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:30 am on 2014/08/18 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gurendu 

    da/du ad. 1. (Ipar.) (zah.) Hazi; gehitu. Haurra gurentzen denean. Irabaziak gurendu. 2. Santutu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 gurendu (V-och (msOch) ap. A; SP, H), gurentu (A).

    1. Crecer. “Croître” SP. “Desarrollarse, crecer” A. Baldin bathaiatzen bahaiz / iadanik gurendua / Erromako Elizetan busti zakek burua. EZ Man I 19. Haur merda, gurentu denean alfer da. O Pr 220. Urguillukerian, […] eta banokerietan iaiotzen eta gurentzen diren gizonen bertute eta abantail ederrek eztute on-iduri hutsa baizen. SP Phil 200 (He 202 haziak direnean). Alferkeriak bere bazka gaztetasunean kausitzen baitu, han hazten, gurentzen eta bazkatzen da. ES 186.

    2. (Lar Sup, H (G, L, BN), A). Aumentar. Berzeei berriz gurentzen / zaizte bere gogoak, / zeren etxetan dituzten / bihi eta arnoak. EZ Eliç 282. Nori berea errendaturik geldituko zaitzan aphur hek sumatuko dira, berretuko dira, gurenduko dira. Ax 249 (V 167).

    3.Lozanear” Lar.

    4. (Dv A). “Prosperar” A.

    Sinonimoak: ad. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [handitu] : handitu, hazi
    [ugaritu] : ugaritu
    [santutu] : santutu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) crecer, desarrollarse, aumentar (2) da/du ad. declarar santo, canonizar
    fr (1) croître, grandir; augmenter (2) canoniser
    en (1) to grow; to increase (2) to canonize
    port (1) crescer (2) canonizar

    Entzun:

    Haur merda, gurentu denean alfer da. O Pr 220. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Eta haren ahala hazkarturen da, bainan ez haren indarrei esker: eta sinhets ditakeenaz gaindi, xahuturen ditu bazter guziak; eta gurenduz goanen da, eta nahi duena eginen du. [Danielen profezia, Jean Pierre Duvoisin, Bible Saindua (II) – Testament Zaharra, 2. zathia (1859-1865)] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    gurendu (Irudia: gifmaster)

     
  • Maite 9:27 am on 2014/07/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gogara 

    adb. (Ipar.) Norbaitek atsegin edo gogoko duen erara, gustura (-en kasu-atzizkia hartu duen izensintagma baten ondoan). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adlag. Ipar.

    [atsegin duen erara]: erara, gustuz, nahierara, gustuan Ipar., gustura beh., alagalan Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) (osagarriak -en kasu-atzizkia duela) a gusto (de), a su (mi, tu…) gusto, a satisfacción de
    fr (Ipar.) (osagarriak -en kasu-atzizkia duela) au goût de, à mon/ton/son/notre/votre goût
    en (osagarriak -en kasu-atzizkia duela) to sb’s satisfaction, to sb’s liking, for one’s liking
    port ao gosto de

    Entzun:

    Mundialeko arbitroek bezala, hauek espraia badute marra non den erabaki eta lurrean pintatzeko, gogara[Epailetu, Anjel Erro (Jira, 2014-07-13)] (Berria.eus)

    Ororen gogara egitea da gauza nekea (esr. zah.). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    gogara (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:44 am on 2014/07/09 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaudi 

    iz. 1. Borroka 2. Unibertsoa

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 gaudi. Lucha.Ezarririk gaudian bizia, ayant engagé la vie en garantie (Hb Esk)” H (pero no encontramos el ej. que cita).  Santxo handiak zuen altxatu hiria, / Sarrasinei khentzean gaudian bizia. Hb Esk 84 (v. nota de la ed. de P. Altuna (pág. 96): “Guduan, borrokan”). Ethorkia bertzeak zuen Kantabrian; / Haren omena handi gerlako gaudian. Ib. 34.

    2 gaudi. Neol. de Arana Goiri, creado en 1896 a partir de gau- (que parece considerar raíz o componente de gauza) y -di (AG 1014). Mundo; universo. Gaudija Jaungoikuak irazan ebazanetik [5880 urte] (1896). AG 984. —Izarrizti ori zer da? –Izarrak zer eta zertarako diren, eta Gaudiari dakarzkioten onaren atzalketa. Bera EEs 1915, 163. Gaudia izanen da ortzeko ta ludiko gauza guzien biltza. Ib. 163. v. tbn. Zink Crit 17. Odeiak dantzan gaudi gustijan. Enb 49 (v. tbn. 61). Egilleaz gero / zu zera zârrenik; / gaudi-sabelean, / zerau sabelenik. Ldi UO 18. Gaudiko indarrak jainkotzat zeuzkaten. JMB ELG 103. Gaudiko zenbait izaki eta indarrenganako sinismen eta gurtzak. Ib. 65. Deukalionek gaudi utsalean gizonen kasta gogorra sortu-arazi zuten arriak iaurti zituenez gero. Ibiñ Virgil 71.

    Sinonimoak: iz.  (5000 adorez hiztegia)

    [garaitzeko egiten den indarrezko ahalegina]: borroka, gatazka Ipar., auska Bizk., pelea Heg. zah.
    [unibertso]: unibertso, kosmos

    Beste hizkuntza batzuetan (5000 adorez eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) lucha, pelea (2) universo
    fr (1) lutte, bagarre  (2) univers
    en (1) dispute, duel of wits (2) universe
    port (1)  luta, briga (2) terraço

    Entzun:

    Santxo handiak zuen altxatu hiria, Sarrasinei kentzean gaudian bizia. [Eskaldunak (1853), Jean Martin Hiribarren] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    gaudi (Wikimedia Commons)

    gaudi (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:51 am on 2014/06/20 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gandor 

    iz. 1. Hainbat hegaztik buru gainean duen irtengune haragitsua. 2. Zenbait hegaztiren buruko luma-multzoa. 3. Mendi baten hegia, haitzez osatua. 4. Uhinaren gain apartsua. 5. BIOL. Oro har, zenbait egituratan (hezur, hazi, gorputzatal, etab.etan) agertzen den lerro irten eta jarraia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia eta Labayru Ikastegia)

    [hegaztien buru gaineko konkor haragitsua]: galdor, motots, tutur, kukurusta Ipar., moto Ipar., gangar Bizk., kukula g.e.
    [mendi baten hegia]: punta, tontor
    [lotsagabekeria]: lotsabakokeria (bizk.), lotsagabekeria (bat.)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Anat.) (Zool.) cresta; penacho (2) cresta (3) (hed.) soberbia, altivez; descaro, insolencia
    fr (1) crête (2) (hed.) audace, hardiesse, insolence, panache
    en (1) [haragitsua] comb; [luma-multzoa] crest (2) [uhina] crest
    port crista

    Entzun:

    Orain gutxi arte, presoek neurri eta irtenbide kolektiboak eskatzen zituztenean, erantzun bera jasotzen zuten beti: ea, apaldu gandorra, eta pasa, pasa zaitezte banan-banan takillatik!  [Takilla, Anjel Lertxundi (Hitz beste,2014-06-18 )] (Berria.info)

    gandor

    gandor (FlickrCC, by Psico-Mod)

    gandor (FlickrCC, Ion Ruiz)

    gandor (FlickrCC, chripell)

     
  • Maite 9:01 am on 2014/05/24 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gizarte-markatzaile 

    Gizarte-markatzaile zerbitzuak interneten, –edo intranet batean–, nabigatzen duten erabiltzaileei gustuko estekak edo laster-markak, –gustuko helbideak–, gordetzeko, etiketatzeko, sailkatzeko, editatzeko, bilatzeko eta partekatzeko aukera ematen duen online zerbitzuak dira.

    1996. urtetik aurrera hasi ziren horrelako zerbitzuak interneten hedatzen. 2003. urtean Yahoo enpresak Delicious sortu zuen, hasieran del.icio.us. Delicious horrek arrakasta handia izan zuen eta etiketatzeko sistema interneteko komunitatean hedatzen asko lagundu zuen. Erabiltzaileak gero eta gehiago hasi ziren gustuko webguneen URL helbideak etiketatzen, eta etiketa horiek editatzen, gordetzen, sailkatzen eta modu askotan partekatzen. Jarraitu irakurtzen… (Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Wikipedia):

    es marcador social
    fr marque-page social, navigation sociale, partage de signets, social bookmarking
    en social bookmarking
    port social bookmarking

    Entzun:

    2003. urtean del.icio.us sortu zen, geroago Delicious izenarekin hedatu den zerbitzua. Delicious izan zen laster-markak biltzeko lana etiketatzeko sistema arrakastatsu batekin bideratu zuen lehen zerbitzua. Etiketak editatu, sailkatu eta gorde egiten dira handik aurrera, horixe bihurtu da sistemarik hedatuena. Etiketak modu pribatuan gorde daitezke edo publikoak bihurtu eta hainbat modutan partekatu.

    Egun interneten arrakasta gehien daukaten aplikazioen artean, hainbat bilatzaile eta nabigatzaileekin batera, gizarte-markatzaile zerbitzu batzuk daude. Ikus Gizarte-markatzaileen zerrenda. (Wikipedia)

    Nik Delicious asko erabili izan dut, baina, egun, Diigo da nire gizarte-markatzaile gogokoena, laster-markak gordetzeaz gain, beste aukera ugari eskaintzen dituelako (taldean lan egin, zerrendak osatu, web orrietan oharrak ipini…). Hementxe uzten dut aspaldi sortutako tutorial bat:

     
  • Maite 8:05 am on 2014/05/22 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goi-arnas 

    iz. Goiargia, inspirazioa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    GOI-ARNAS.

    a) Inspiración. Goi-arnasa itz-ugoldeka ixurtzen digutenak. TAg Y 1933, 21. Irudiz aberatsena bai goi arnasez biziena ere. Aitzol in Ldi UO 6. Zatozkida, goi-arnas. Or Eus 3. Gizon aundi oien [Dante, Petrarca, Migel Anjel] goi-arnasak eda zuten urrin gozoaz. Etxde JJ 239. v. tbn. Mde Pr 192. Minervaren kuttunek berezko duten goi-arnasa. MEIG VIII 33. Goi-arnasari laguntza eske / luzaroan dago erpai. “Espíritu de lo alto”. Or Poem 554.

    b) Espíritu religioso.  Gain maite ontan irauten bai du / goi-arnasaren indarrak. Lazkao Txiki in Uzt Noiz 68. Eskoriatzan eliz barrua / zerutu da goi-arnasez. NEtx LBB 277.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : goi-hats, goiargi, inspirazio, gotargi (5000 eta UZEI sinonimoen hiztegiak)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Erl.) inspiración (divina)
    fr inspiration (divine)
    en (divine) inspiration
    port inspiração (divina)

    Entzun:

    ARIAS Cañete jaunaren hitzei matxismoa zeriola ezin da ukatu eta hitzok leuntzeko egin izan diren ahalegin guztiak (nekatuta zegoela, ez zuela hori esan nahi eta abar) barregarriak dira eta guztiz faltsuak. Arias Cañete jaunarentzat ezinezkoa da, edo oso zaila behintzat, emakume batekin, edozein emakumerekin, goi-arnasdun gai baten gainean (politikaren gainean, demagun) eztabaida serio bat izatea, bere nagusitasun intelektuala matxistatzat hartu ahal delako.  [Extabaida intelektualak, Rikardo Arregi (Zirrikituetatik begira, 2014-05-21)] (Deia.com)

    goiarnas (Gaurko HItza, CC)

     
  • Maite 9:04 am on 2014/04/30 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gorabeheratsu 

    izond. Gorabehera asko dituena. Ibilbide gorabeheratsua(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. (ADOREZ Sinonimoen Hiztegia)

    [desorekatu]: desorekatu, gorabehera handiko
    [korapilatsu]: korapilatsu, nahasi, bihurri

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) desnivelado, -a, accidentado, -a (2) revuelto, -a, agitado, -a; azaroso, -a, accidentado, -a; irregular, con altibajos
    fr (1) mouvementé(e) (2) sens dessus dessous, embrouillé(e); irrégulier(ère), hauts et bas
    en (1) [terreno] uneven, rough (2)  [ajetreado] treacherous, turbulent ; in a mess, messed-up
    port (1) , desnivelado, acidentado(a) (2) revolto(a), revirado(a), agitado(a); irregular

    Entzun:

    Ibilbide gorabeheratsu horretan, badirudi irakiarrek eman ziotela gaur egun duen izenburu hori. [Mila gau eta bat gehiago, Anonimoa / Patxi Zubizarreta (Erein, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Oso izaera gorabeheratsu eta aztoragarria zuen, sentipen aristokratiko eta plebeiozko nahaste ezin eramanezko bat.  [Jakintzaren arbola, Pio Baroja / Josu Zabaleta (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gorabeheratsu

    gorabeheratsu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 6:53 pm on 2014/04/27 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gasna 

    Ik. gazta Ardi, behi edo ahuntzaren esnea gatzatuz, gazura kendu ondoren, egiten den janaria. Zapore eta itxura desberdinekoaak lortzen dira, erabilitako esnemota eta fabrikazioaren arabera(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz. L-BN
    [gazta]: gazta (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (BN/L) h. gazta queso
    fr fromage
    en cheese
    port queijo

    Entzun:

    Aitatxik dena esplikatzen zidan xitak nola sortzen ziren, behiak nola deizten ziren, gasna nola egiten zen…  [Anbroxio, Eneko Bidegain (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gasna (Wikimedia Commons)

    gasna (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:06 am on 2014/04/26 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gosna 

    iz. (Ipar.) Lumazko koltxoia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gosna (L; SP, Deen I 382, H), kosna (V-arr, G-azp-to-bet-nav, AN-5vill, BN-arb; Lar, Añ, Dv, H), kozna (S). Ref.: A (gosna, kosna); Lrq (kozna).

    Couette. Oha gosna, couette de lit. Lit de plume” SP. “Plumón, colchón”, “xergón de pluma” Lar y Añ. “Colcedrón, kosna andia” Lar. “1. en général donne le sens de tout objet de literie rembourré de plumes, […] coussin, oreiller […]. 2. dans l’usage habituel, matelas rembourré de plumes” H. “Colcedra, colchón de plumas” A. “Plumazo, colchilla hecha de plumas” Ib. “Édredon en plumes” Lrq. Gau luzeak argi apart utzirik gosna. EZ Man I 113. Non tutzue Meza Saindu, barur eta limosnak / erromeriak ere non utzirik guri gosnak. Ib. 124. Aur gazte onen oea / guztiz omen dek pobrea, / lastoz debana koznea, / otez oa betea. GavonC Egan 1956 (5-6), 28. Oe osoak beren janziakin eta kosna ta koltxoi bakarretarañokoak ere. Izt C 243. Kharrak gosna bilhakatu ziren eta haurra lokhartu zen atsegin guzietan. Hb Egia 73.

    Sinonimoak: iz.
    [koltxoia] : lastaira, koltxoi (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (lumazko lastaira) colcedra, colchón de plumas
    fr matelas de plumes
    en featherbed
    port colchão de plumas

    Entzun:

    Apar zurizko hodei ibiltari, sakon, arin bat ari zen jaisten inguruan, hotsik gabe, eta aparrezko gosna lodi gor baten azpian ehorzten zituen geldiro-geldiro. [Fantasiazko ipuinak, Guy de Maupassant / Josu Zabaleta (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gosna (Wikimedia Commons)

     
    • J. Etxeberria 2:59 pm on 2014/04/28 Permalink

      Bizkaieraz, LONBARDI.

      Baitea “lumatxa” aurkitu dut sinonimoa Hiztegi Batuan.

  • Maite 9:26 am on 2014/03/15 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gontz 

    iz. Ate, leiho, etab. finkatzeko pieza.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.pl.
    [atearen erroak] : erro, orpo, txanga, txoriopil (Elhuyar eta UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es gozne
    fr gond
    en hinges
    port dobradiça, gonzo

    Entzun:

    Estrategiak ikaslearen baliabideak (gaitasunak) eta ikasleak baliabide horiekin egin dezakeena (komunikazio-jarduerak) lotzen dituen gontz moduan hartzen dira. [Estrategia zer den argitzen, Iñaki Murua (Ikasle eta irakasle, 14-03-14)]

    gontz (Wikimedia Commons)

     
  • Inaki Agirre 6:59 am on 2014/03/07 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gabizain 

    iz. ITSAS. Gabian dagoen marinela, gabikoa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [gabizain] : gabiko (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, CILF Base de terminologie eta Word Reference hiztegiak):

    es (Itsas.) gaviero
    fr gabier
    en topman, mastman

    Entzun:

    Aingura goratzeko agindua aditu zuenean, berriz, azkeneko begiratu bat egin zidan, eta alde joan zen, mastan gora, gabizain zereginera.  [Sukar ustelaren urtea, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:46 am on 2014/02/27 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gitarra-jotzaile 

    iz. MUS. Gitarra jotzen duen musikaria. (Euskalterm)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    GITARRA-JOLE, -JOTZAILE. Gitarrista; (el) que toca la cítara. “Citharista, gitarjotzaillea” Urt V 160. Gitarra joilleen soiñua bezalakoa. He Apoc 14, 2. Ezkondu zan gitar jotzalle batekin. Iraola 17. Urretxuar gitarra-jotzalle ta bertsolariari. Y 1933, 192.

    Sinonimoak: iz.
    [gitarra-jotzaile]: gitarrista, gitarrari Zah., gitarra-jole  (5000, Elhuyar, Orotariko Euskal Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Mus.) guitarrista
    fr (Mus.) guitariste
    en (Mus.) guitarist, guitar player
    port (Mus.) guitarrista; (de guitarra española) tocador, -a

    Entzun:

    Mexikon hil da De Lucia, Algecirasko Udalak (Espainia) jakinarazi duenez —han jaioa zen—. Benetako izenez Francisco Sanchez Gomez, 1947an jaio zen, eta flamenko musikaren ikono izatera iritsi da. Gaztetatik hasi zen gitarra jotzen, eta 14 urte betetzerako argitaratu zuen lehen diskoa.  [Paco de Lucia gitarra jotzailea hil da, Jon Olano (Berria.info, 2014-02-26)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gitarra-jotzaile (Wikimedia Commons)



     
  • Maite 10:09 pm on 2014/02/18 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gainezka 

    adb. Gainez eginez. • GAINEZKA EGIN. Gainez egin. Esneak egunero gainezka egiten du gurean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adond.
    [gainez egiten] : gaindi, gaindika, gaindizka Ipar., koka-ahala Ipar., tontorka Gip., kunkuin Zub., gaindiz Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es rebosando, desbordando, rebasando; a rebosar; rebosante
    fr débordant, abondamment
    en overflowing (with); filled to the brim, brimmed (with)
    port transbordante

    Entzun:

    Bihotza asaldatuta zeukan eskaileretan behera Iturbideren bulegorantz abiatu zenean, odola ziztu bizian, gorputza adrenalinaz gainezka[Denak du bere prezioa, Migel Angel Mintegi (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gainezka (FlickrCC, wakalani)

     
  • Maite 7:48 am on 2014/01/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garro 

    iz. ZOOL. Ornogabe askoren gorputzeko, bereziki buruko, organo edo luzakin lirain eta zalua, tentakulua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [garro] : erro (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) tentáculo
    fr tentacule
    en tentacle
    port (Zool.) tentáculo

    Entzun:

    Gidarien besoak ikusi dituzu autoetako leihoetatik zintzilik, ordulari itsusietan bukatzen diren garro iletsuak gehienak. [Eta handik gutxira gaur, Eider Rodriguez (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Esan duen eran, bazirudien olagarro erraldoi bat urpetik sortua zela, garro bakoitzarekin musika tresna bana joz, eta, ontzi kaskoari itsatsita, barkuari aurrera egitea galarazten ziola. [Belarraren ahoa, Harkaitz Cano (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Gogoz sartuko zatekeen Huck, maite zuen lehian jardutea eta nekeak dakarren nagitasun hori, lagunak ordea “Señorito alaenak! ” esaten zion, mespretxatu egiten zituen, “Horiek ez zakitek zenbat erro dituen olagarroak! “. [Sua nahi, Mr. Churchil?, Koldo Izagirre (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    garro (FlickrCC, Zanthia)

     
  • Maite 8:30 am on 2013/12/30 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gogotxartu 

    da/du ad nahigabetu, gaitzitu. 2 (era burutua izenondo gisa) -Ez da izan hizka-mizkarik -esan zuen Gabrielek gogotxarturik.  (Egungo Euskararen Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.
    [nahiagabetu]: nahigabetu, gaitzitu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) disgustar(se); desconsolar(se), apenar(se) (2) ofenderse, indignarse; molestarse, contrariarse, enojarse
    fr (1) (se) fâcher, (s’)attrister, (s’)affliger (2) (s’)offenser, (s’)indigner, (se) choquer, (se) scandaliser
    en (1) to upset, to distress; to get upset, to get distressed (2) to become indignant/infuriated; to take offence
    port (1) desgostar-se, desconsolar-se, penalizar-se, ter pena (2) ofender-se, indignar-se, indignar-se

    Entzun: 

    Gogotxartu eta zakartu egin ohi nau horrek, eta zakar samar moztu nion Monikari ere. [Romain zen bere izena, Joxean Agirre (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Begi-bistakoa zen zerbaitek gogotxartu zuela Ada, eta Bibliako pasartea ez zen ezinegonaren ageriko agerpena baino.  [Argizariaren egunak, Anjel Lertxundi (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Gogotxartu ninduen neskaren aierukadak: bakardadea omen nire tristeziaren iturri, bere irudiko. [Homo Faber, Max Frisch / Joxe Austin Arrieta (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    -Ez da izan hizka-mizkarik -esan zuen Gabrielek gogotxarturik. [Dublindarrak, James Joyce / Irene Aldasoro] (Egungo Euskararen Hiztegia)

    gogotxartu (DevianArt, Blackgrrl92)

    gogotxartu (DevianArt, RoeKieko)

     
  • Maite 10:45 am on 2013/12/29 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galtzerdi 

    iz. (batez ere pl.) Oina eta zangoa (osorik, belauneraino edo behealdea bakarrik) estaltzen dituen jantzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 7:41 pm on 2013/12/13 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gautxori 

    1. iz. Gauez ibiltzen den txoria. Hontzak eta beste gautxoriak. 2. iz. eta izond. (lgart.) Gauez etxetik kanpo olgetan ibiltzen dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  izond.
    [gautarra] : gautar, gauzale, gaukari g.e., gaubele (UZEIren Sinonimoen Hiztegia eta Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) pájaro nocturno, ave nocturna (2) juerguista, parrandero, -a, noctámbulo, -a
    fr (1) nocturne (2) noceur(euse), noceur(euse)
    en (1) night bird (tb fig) (2) reveller, raver
    port (1) ave noturna (2) farrista,

    Entzun:

    Erretzailea ere bertan zen: hondakin arraro eta susmagarria atera zuen sakelatik, paper zatiren bat eta pospolo bat edo beste, eta berorren garrera makurtu zuen aurpegia gautxori harrapari baten grinaz.  [Zoririk ez, Imre Kertész / Urtzi Urrutikoetxea (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Gainerakoan, bere espezialitateko estereotipoari dagozkion guztiak bete-betean konplitzen zituen: kalakari isilezina, bidaiari ipurtarina, gautxori nekaezina, edale zoroa eta emakumezale gogorra. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gautxori (FlickrCC, zentolos)

    gautxori (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:55 am on 2013/11/27 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gibel(-)asmo 

    iz. ezkutuko asmoa.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    GIBEL-ASMO. Segunda intención, intención oculta. Halarik ere, iker eta iker, konfidantza hartu zuen besteak ez zuela gibel-asmorik eta hurrengo aldian lasaiago egon ziren elkarrekin. Mde HaurB 75. Eragozpenik eta gibel-asmorik ezean. Ib. 45.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es segunda/doble intención
    fr arrière-pensée
    en ulterior motive, hidden intention, double-dealing
    port segundas intenções

    Entzun:

    Kasu honetan prezioa (kurtsileria ere nirea da) askatasuna izan daiteke. Irakurleak ordain ez dezan ordaintzen duenaren gibelasmoa ez da informazio isuri librea izaten. [Begia jo dit, Angel Erro (Jira, 2013-11-24)] (Berria)

    gibel-asmo (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 7:59 am on 2013/10/17 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gatzandel 

    iz. Gatzontzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [gatzontzi] : gatzontzi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es salero (recipiente)
    fr salière
    en salt-cellar (UK); salt shaker (USA)
    port saleiro

    Entzun:

    Pasa zeniezadake gatzandela, mesedez?

    gatzandel (Wikimedia Commons)

     
  • Inaki Agirre 8:01 am on 2013/10/11 Permalink | Reply
    Tags: G   

    guruin 

    iz. BIOL. Barne-jarioko edo iraizketarako substantzien elaborazioan espezializatutako zelula edo honelako zelulez osatutako multzoa. Jarraitu irakurtzen  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [glandula] : glandula (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Anat.) glándula
    fr glande
    en gland
    port glândula

    Entzun:

    Descartesek errana egia bada, badirudi ezen gorputz osoa dela arimaren egoitza, eta garuna – edo garunaren erdiko guruina, zehatzago – egoitza horren gelarik inportantena, nondik giharretarat eta organoetarat hedatzen baitira sareak osatzen dituzten hodi tipi batzuk – nerbioak -, zeinek beren baitan eta beren barrenean animalien spiritu-en airea edo haize mehea gordetzen duten, eta zeinek odolaren osagairik mehe-enarekin bat egiten duten. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Dolmancé: Hara bada! Ikusten duzunez, Eugeni, masturbaldi baten ondoren, hazi-guruinak handitu egiten dira eta azkenean likido bat isurtzen dute; isurketa honek zoramenik eztienera eramaten du emakumea. [Filosofia apaingelan, Sade / Juan Martin Elexpuru / Bego Montorio (Txalaparta, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    guruin (FlickrCC, Pablo Monteagudo)

     
  • Maite 8:07 am on 2013/10/02 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gau(-)mahai 

    iz. Ohe-mahai. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [gau(-)mahai] : mahaitxo, ohe aurreko, mesanotxe, ohe-mahai  (5000 Hiztegia eta UZEI sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mesilla, mesa de noche
    fr petite table, table de nuit
    en bedside table (Br); night table (Am)
    port mesinha-de-cabeceira, criado-mudo

    Entzun:

    Logelako gau mahaian aurkitu zuen harritxo bat, arazo etikoak planteatzen dizkizun koxkor horietako bat. [Berandu da gelditzeko, Unai Iturriaga (Susa, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gau(-)mahai (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:50 am on 2013/09/16 Permalink | Reply
    Tags: G   

    ginbail 

    iz. 1. Kapela. 2. BOT. Unbela(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [kapela]: kapelu Ipar., kapela Heg., txapel Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es 1 sombrero 2 (Bot.) umbela
    fr 1 chapeau 2 (Bot.) ombelle
    en 1 hat 2 (Bot.) umbel
    port 1 chapéu 2 (Bot.) umbela

    Entzun:

    Txamarra gorri, galtza urdin, eta buruan ginbail ilun hegaduna. [Putzu, Txillardegi (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ginbail (FlickrCC, Th3 ProphetMan)

     
  • Maite 8:54 am on 2013/08/01 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galipot 

    iz. Mundruna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Heg.
    [brea] : betun, brea, mundrun, alkaterna Ipar., naslika Ipar. g.e.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es galipote, brea
    fr brai
    en tar
    port breu

    Entzun:

    Galipota belztuta dago euriaren eraginez, dena brillantea bihurtu da eta hauts arrastorik ez da gelditzen Madrilen gaur, ordu honetan, kale honetan. [Eta handik gutxira gaur, Eider Rodriguez (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Langileek errepidea zabaltzen dihardute, eta galipota isurtzeko makinak hara-hona dabiltza bafadaka. [Hollywood eta biok, Javi Cillero (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    galipot (FlickrCC, dactylx)

     
  • Maite 8:17 am on 2013/06/28 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaindegi 

    iz. 1. Alde edo leku garaia. 2. ERAIK. Azotea, zabaltza. Etxe guztian ibili ondoren gaindegira igo eta itsasoaren ikusmiran egon ginen.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) cima, cumbre, alto, altura, lugar elevado (2) azotea; terraza, terrado
    fr (1) cime, sommet (2) terrasse
    en (1) summit, peak (2) flat roof; balcony
    port (1) cume, cume (2) terraço

    Entzun:

    Nola ekarri ordea hitzetara, gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa! [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gaindegi (FlickrCC, MA & JI’s Photo)

    gaindegi (FlickrCC, insidethemagic)

     
  • Maite 7:50 am on 2013/06/24 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gorrindol 

    izond. Ipar. g.er. ‘purpura’  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.
    [purpura] : purpura, suteo g.e.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta 5000 hiztegiak):

    es  1 izond. (ikus purpura) púrpura, rojo púrpura. 2 izond. bermejo/ja, rojo, púrpura. 3 iz. pequeño insecto que se introduce en la piel y causa escozores (5000 hiztegia)
    fr pourpre
    en purple
    port púrpura

    Entzun:

    Errezelen eta ate-oihalen brokatuak, izur bikain-bikainekoak, gorrindolez koloreztaturik zeuden, eta haien tonu beroak bortizki hausten ziren oihal astunen angeluetan. [Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gorrindol (CC, @ArgazEtaMargaz)

     
  • Maite 10:15 am on 2013/06/18 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garaikur 

    iz. Trofeoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [trofeoa]: trofeo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es trofeo
    fr trophée
    en trophy
    port troféu

    Entzun:

    Asmatzaile batek bere asmakizunetan irauten du hil ostean, arkitekto batek bere eraikuntzetan, jenderik gehienak ez du monumenturik edo lorpen iraunkorrik uzten alde egin ostean: apal bat argazki-bildumekin betea, bosgarren mailako noten txostena, bolo-jokotan irabazitako garaikur bat, hautsontzi bat Floridako hotel bateko logela batean lausoki gogoratutako oporraldi bateko azken goizean ostua. [Brooklyngo erokeriak, Paul Auster / Oskar Arana (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    garaikur (FlickrCC, lumaxart)

     
  • Maite 7:43 am on 2013/04/24 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gauenara 

    iz. ZOOL. Kiropteroen ordenako ugaztunen izen arrunta. Tamaina ertain edo txikikoak dira, besoetan hego-itxura duen mintz bat dute eta gehienak karniboroak dira. Ia mundu osoan bizi  dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa, ik. saguzar)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [saguzarra] : saguzar
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es murciélago
    fr chauve-souris
    en bat
    port morcego

    Gauenara harpeko sabaiari nola, hala lotu nintzen harri hezeari, esku eta zango. [Mailuaren odola, Aingeru Epaltza (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gauenara (FlickrCC, Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:14 am on 2013/04/21 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaztainondo 

    iz. BOT. Fagazeoen familiako zuhaitz hosto erorkorra, 30 m-rainokoa eta adaburu trinko eta biribildua duena. Zurtoinaren azala arre-hauskara eta pitzatua da, eta hostoak lantza-formakoak, horzdunak eta handiak dira. Lore arrak gerbatan daude eta emeak hauen oinarrian. Fruitua gaztaina da (Castanea sativa). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 8:32 am on 2013/04/05 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gozaratu 

    du ad. Ferekatu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

    [laztandu]: laztandu, ferekatu Ipar., kariziatu g.e., karesatu Ipar. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es acariciar
    fr caresser, frotter
    en [pertsona] to caress; [animalia] to stroke
    port acariciar

    Maite ondoan eserita eduki nahi zuen, biak biluzik, titiak eta izter leunak txandaka gozaratzen zizkiola. [Onan (moldatua), Aitor Arana (Txalaparta, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gozaratu (courtesy Toutleciné.com)

     
  • Maite 9:23 am on 2013/03/29 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gerli 

    iz. (Ipar.) 1. Uraren antzeko likido apur bat likatsua, hainbat landareri, berez edo ebakitzean, dariena. 2. Zornea, zauriei darien likido likatsua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (Elhuyar Hiztegia)
    [uraren antzeko likidoa] zuku
    [zornea] zorne

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) zumo, líquido que mana de las plantas (2) pus, líquido acuoso que supuran las heridas
    fr (1) jus (2) pus
    en (1) juice (2) pus
    port (1) suco (2) pus

    Zauriari gerlia zerion.  (Labayru Hiztegia)

    Igitariek igitaiak muntegian garbitu zituten gerlia kentzeko. ‘Gomme’. Or Mi 40. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     gerli (FlickrCC, drpavloff)  gerli (FlickrCC, quinn.anya)

     
  • Maite 8:30 am on 2013/03/25 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gerren 

    iz. (Ipar.) Burruntzia, burdinazkoa nahiz zurezkoa. Antzara bat gerrenean. Txirristi mirristi, gerrena plat. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [burruntzia]
     burruntzi
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es asador, brocheta [varilla para asar]
    fr broche, brochette, baïonnette
    en skewer, spit; brochette
    port espeto, brochete

    […] kopurua erdikatu ondoren, horren erdiaren erdiak ere halako jakin-minaz eta grinaz irakurriko balitu euskal eleberriak, ez litzateke hain gaizki egongo arazo hau, eta hizkuntzaren maratila aski seguru izango genuke, behar bezala estutua edo, txarrenean ere, zure aitatxi-amatxik gasna lurreko su bazterrean gerren puntan erretzen jartzen zutenean baino seguruago. [Euskararen etxea, Pello Salaburu (Alberdania, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gerren (FlickrCC, bachmont)

     
  • Maite 8:03 am on 2013/03/13 Permalink | Reply
    Tags: G   

    guen 

    iz. (B) 1. Amaia, azkena. 2. Ik. goren(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk. zah.
    [amaia]
     akabaila, azken, azkentze, bukaera, bururapen, hondartze, urrentze, akabu Bizk., amai Bizk., amaiera Bizk., hondar Ipar./Naf., akabera beh., azkenki g.e. pl., fin zah., erremate Heg. beh., akabantza Ipar. g.e., kabu Heg. zah., araurren Gip. zah. 
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es límite, fin, término
    fr limite, fin
    en limit, end, finish
    port limite, fim

    Ibai au jaiotzen da Segurako Erriaren mugapean Araia-mendian, Gipuzkoaren guenean, eta Arabako Probinziaren gertuan.[Iztueta, Juan Ignazio: Gipuzkoako probintziaren kondaira (Klasikoen gordailua)]

    guen (FlickrCC, El Bichólogo Errante)

     
  • Maite 3:34 pm on 2012/12/30 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gorontz 

    iz. Bular eta gerrialdea estu lotzen dituen jantzi mahukarik gabea, bereziki emakumezkoena eta azpikoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘gerruntze’)

     
    • leire narbaiza 9:16 pm on 2012/12/30 Permalink

      Aupa, Maite!
      Hiztegiak askotan taidoreak dira. Nire ustez gorrontzea ez da kortsea. Agian jatorri bera dute, baina badute ezagurrai ezberdin bat behintzat. Gerruntzea oraingo bularretakoaren aurreko janzkia da. Izan ere, egungo bularretakoak 100 urte eskaz dauzka. XIX. mendeko emakume arruntek erabiltzen zuten gerruntzea (Corpiño gaztelaniaz) bularrari eusteko, hainbat janzkera tradizionaletan agertzen den bezala.
      Kortsea, bestalde, esango nuke gerruntzearen aldaera dela, baina helburua ez da huts-hutsean bularrari eustea, gerria estutzea baizik, Eskarlata O’Harak Mamiri eskatzen zioana, alegia.
      Tira, zazpikia izango naiz, baina esan beharra nuen!
      Ondo segi eta mila esker!

  • Maite 11:53 am on 2012/12/23 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galtzoin 

    iz. (pl.) Gizonezkoen barne-jantzia, galtzen azpitik erabiltzen diren galtza-modukoak, gehienetan galtza motzen antzekoak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘galtzontzilo’)

     
    • leire narbaiza 12:35 pm on 2012/12/23 Permalink

      Lastima berba hau topatu ez izan post hau idatzi nuenean: Galtzontziloetako bandera http://sustatu.com/1322695492.
      Barkatuko didazu autobonboa, baina gure bloga elikatzeko orduan, arroparen gaineko hiztegi falta sumatzen dut, nik behintzat. Bila ibiltzen naiz, baina termino batzuk ez dira hain errazak topatzeko!
      Mila esker txoko honengatik!

    • Maite 9:47 am on 2012/12/27 Permalink

      Leire, hurrengo iganderako ‘faja’ hitzan pentsatzen ari nintzen. Hiztegian begiratu eta ‘faxa’ da. Ai, ama! Eibarren zein hitz erabiltzen duzue horretarako? Bide batez, mila esker iruzkinagatik. Ados nago zurekin: nik ere arroparen gaineko hiztegi falta somatzen dut… 🙂 🙂

    • leire narbaiza 10:00 am on 2012/12/27 Permalink

      “Faxa” dakar hiztegian, bai! Zein zatarra! Etxean beti “faja” entzun dut, baina Elena Lakak nire blogkideak “paxa” erabili zuen post batean.
      Tira, hitz hori sartzen duzunerako ere badugu autobonborako aukera 😉
      “Azpikogona” badaukazu jarrita? Horrengainekoa ere idazteko gogoa dut.
      Bai, “cuello cisne”, “escote piko”, … esateko hiztegia behar gorria dugu, bai!

    • Maite 10:25 am on 2012/12/27 Permalink

      Zalantzan nengoen ‘azpiko gona/gonazpiko’ edo ‘faxa’. Faxa oso kuriosoa iruditu zait (fax hitzaren antzekotasunagatik diot). Eta gonazpiko ere interesgarria iruditu zait, batez ere, beti azpiko gona entzunda nuelako. Igande honetan bata eta hurrengoan bestea 🙂

  • Maite 8:28 am on 2012/12/01 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gogo 

    iz. 1. Gizakiaren buru-ahalmenen, adimenaren egoitza edo iturburua. Hitzez, gogoz eta obraz. Altxa ezak heure gogo tristea. 2. Oroimenaren egoitza edo iturburua. Gogoan dut esan zidana. Oraintxe gogora etorri zait gaur nire emaztearen eguna dela. 3. Desira, nahi edo asmoen egoitza edo iturburua. Jateko, edateko gogoa. Gogo onez eta inork behartu gabe. 4. Espiritua. Aita, Semea eta Gogo Deuna. San I-azioren gogo-jardunak. • gogo-bahitze. Estasia. || gogo-jardun. Ik. 2 jardun. • GOGO EMAN. (batez ere Ipar.) Begiratu, adi egon. || GOGOA BEROTU. Animatu. || GOGO(A) HARTU. Erabaki. || GOGOAK EMAN. dio ad. 1. (lgart.) Nahi izan. Gogoak ematen dion bezala. 2. (Ipar.) Iruditu. Gogoak ematen dit ez daudela urrun. || GOGOAN ERABILI. Gogoeta egin, hausnartu. || GOGOAN HARTU. Kontuan hartu. || GOGOAN JO. Nazkatu. Lurreko gauza itsusiek gogoan jotzen naute.

     


     
  • Maite 8:05 am on 2012/11/26 Permalink | Reply
    Tags: G   

    girgilu 

    iz. Presoen eskuak edo oinak estekatzeko erabiltzen den metalezko tresna, esku edo oin bakoitzean ezartzen diren eta katea batek lotzen dituen bi uztai-modukok osatua. Eskuak girgiluz lotuak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [presoak lotzeko burdina]
     grillo Heg. beh. 
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es grillete
    fr menottes, fers
    en shackles
    port grilhão

    Lista zaitezte, otoi, bidaia presatsu horretarako; ezen girgiluak nahi dizkiogu ezarri orain oin-askeegi dabilen izugarri horri. [Hamlet, William Shakesperare / Juan Garzia (Ibaizalbal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    girgilu (FlickrCC, Adam Jones, Ph.D. – Global Photo Archive)

     
  • Maite 7:53 am on 2012/11/06 Permalink | Reply
    Tags: G   

    giltzarrapo 

    iz. Sarraila aske edo mugikorra, ixten dituen gauzetan finkatuta dauden begidun torlojoetan zehar pasatzen den uztai– edo gako-modukoa duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [kandadua]
     kandadu Heg.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es candado
    fr cadenas
    en padlock
    port cadeado

    Era guztietako lokarri, kate eta giltzarrapoak zeuden han eta hemen, aulkiari atxikirik.  [Neguko zirkua, Harkaitz Cano (Susa, 2005.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    giltzarrapo (FlickrCC, Darwin Bell)

     
  • Maite 12:05 pm on 2012/10/20 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gogoeta 

    1. iz. Pentsatzeko, hausnartzeko, gogoan erabiltzeko ekintza eta horren ondorioa. Zer gogoeta darabilek? 2. iz. Kontzeptua, adigaia. Gogoeta hutsen erreinutik kanpora mundu zabaleko gauza gogor-trinkoetan. 3. adb. (Ipar.) Gogoetan, pentsatzen, hausnartzen. Gogoeta egon. • GOGOETA EGIN. Hausnartu, gogoan erabili. || GOGOETAN. Gogoeta egiten. Gogoetan ari zela. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [pentsamendua]
    iz. buruketa, buru-kolpe, bururapen, burutapen, burutazio, burutzapen, gogamen, gogapen, gogarte, gogorapen, hausnar, hausnarketa, ideia, kontsiderazio, kontsidero, oldozkun, pentsamendu, meditazio Ipar., pentsu Ipar., buruera Bizk., burutasun Bizk., gomuta Bizk., bururakizun jas., gogaketa g.e., gogoramen g.e., oldozmen g.e., oldozpen g.e., gogorazio zah., gogoramendu Ipar. g.e.
    [adigaia]
    iz. adigai, gogai g.e., gogorakizun g.e.
    [gogoetan] adond. hausnarka, hausnarrean, gogoetaka Ipar., gogoetan Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) pensamiento, reflexión, meditación (2) idea, concepto (3) pensando, reflexionando
    fr (1) pensée, réflexion, méditation (2) idée, concept (3) en pensant, en réfléchissant, en méditant
    en consideration, thought, thinking; reflection
    port (1) reflexão (2) conceito

    Abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko, egin klik irudiaren gainean.

     
  • Maite 3:01 pm on 2012/10/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gozotegi 

    iz. Gozo-denda. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 9:31 pm on 2012/10/02 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garaiz 

    adlag. Behar den unean, ez berandu. Garaiz iritsi nintzen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adlag.
    [tenorez]
    adiuntzaz, astiz, mugaz, tenorez, tertzioz g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es a tiempo, a buena hora; temprano
    fr à temps
    en in time (for sth/to do sth); not late
    port a tempo

    Bederatzi eta erdiak. “Garaiz iritsiko ahal naiz! “, xuxurlatu zuen bere baitan. [Kafka Bilbon, Pedro Alberdi (Alberdania, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:42 am on 2012/09/10 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goizalde 

    iz. 1. Egunsentiko ordua, egunaren hasiera. Goizaldeko loa. 2. Sortaldea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [egunsentia]
    alba, argitze, argi-urratze, egunsenti, egun-txinta, goiz-alba, argi-zirrinta Ipar., goiztiri Ipar., egunabar Bizk., argi-haste Ipar./Naf., artatse jas., arturratze jas., goizabar jas., oilarite jas., argi-alba g.e., eguantz g.e., eguntze g.e., argiaren begi Ipar. zah.
    [sortaldea]
    g.e. eguzkialde, ekialde, sortalde, goizerri g.e., sortegi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) amanecer, alba, madrugada; mañana (2) oriente, este
    fr aurore, aube, matin, matinée
    en dawn, daybreak; early morning
    port amanhecer, alvorecer, aurora

    Handik, mundura hedatzen zen goizaldea ikus zezaketen. [Eraztunen Jauna III, J.R.R. Tolkien / Agustin Otsoa (Txalaparta, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    goizalde (FlickrCC, pasotraspaso)

     
  • Maite 12:47 pm on 2012/08/25 Permalink | Reply
    Tags: G   

    geltoki 

    iz. 1. Garraio publikoak (tren, autobus, taxi, etab.) gelditzen diren tokia, bidaiari, ekipaje eta merkantzien zerbitzurako instalazioez hornitua dagoena. 2. Ik. geraleku(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [trenak-eta gelditzen diren tokia]
    gara Ipar., estazio Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) estación (2) parada
    fr station, arrêt, gare
    en (1) station (2)
    port (1) estação (2) ponto

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 8:35 am on 2012/08/20 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galzori 

    iz. Arriskua. Galzoria aldendu. • GALZORIAN. Galtzeko zorian. Galzorian zegoen hizkuntzari eutsi nahia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    galzori iz.
    [arriskua]
    arrisku, perilostasun, peligro Heg., gaitzurre zah., peril zah., lanjer Ipar. g.e.
    galzorian adlag.
    [galtzeko zorian]
    galdu-gordean

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    galzori iz.

    es peligro, riesgo
    fr danger, risque
    en risk, danger
    port perigo

    galzorian adlag.

    es en peligro; en vías de desaparición, en peligro de extinción
    fr en danger; en voie d’extinction
    en at risk, in danger
    port em perigo de extinção

    Argi dago, pentsatu dut, jendearen erosotasuna bihur daiteke orain guretzat ez-beharrezko arrisku, kalkulaezinezko galzori. [Lagun armatua, Raul Zelik / Edorta Matauko (Txalaparta, 2009)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    Munduan galzorian dauden milaka herri-identitateen sistema etnikoek edo nazionalek zertan eta zergatik huts egiten dute? [Abertzaleak eta euskara. Edo nazio euskaldunaren gainbehera, Joxe Manuel Odriozola (Elkar, 2008)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 10:18 am on 2012/08/07 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galtzontzilo 

    iz. (pl.) Gizonezkoen barne-jantzia, galtzen azpitik erabiltzen diren galtza-modukoak, gehienetan galtza motzen antzekoak.   (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (pl.)
    [galtzontzilo] galtzoin (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es calzoncillo(s)
    fr caleçon
    en underpants

    Galtzontzilotan geratu da gizona, erabat zuri. [Ez da gaua begietara etortzen, Felipe Juaristi (Erein, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    galtzontzilo (argazkia: Naroa Elortza)

     
  • Maite 9:53 am on 2012/08/06 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gatzil 

    izond. Gatzik ez duena. Gizon gatzila. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [gatzgabea]
    gatzgabe, gatzgabeko, gelbera, geldo, geza, ilaun, motel, bano Ipar., malin Ipar., torta Ipar., keto Bizk., gatzotz Zub., zilin Ipar. g (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) soso, -a; sin sal (2) sosaina, insulso, -a; insípido, -a; sin gracia, sin viveza
    fr (1) fade, insipide, sans saveur (2) fade, insipide, ennuyeux, -euse ; sans saveur
    en unsalted; tasteless, flavourless, insipid

    Beti eder ageri da, baina hala ere gatzil samar, postal batean bezala, begietara baratz eskaintzen ditu bere kolore beti satinatuak, edertasun loti, nagi bat, soraio permititzen duena begirada guztiek laztan dezaten, ekialdekoa ia bere prestasun betiere oparoan. [Hogeita lau ordu emakume baten bizitzan, Stefan Zweig / Edorta Matauko (Igela, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 9:02 pm on 2012/08/04 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gordinik 

    adb. Egosi edo erre gabe; heldu gabe. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es en estado crudo, sin cocinar
    fr cru, à l’état cru
    en raw, not cooked
    port cru(crua)

     

    Abestia entzun eta hutsuenak betetzeko ariketa egiteko, egin klik irudiaren gainean.

     
  • Maite 11:13 pm on 2012/08/01 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gogogabetu 

    da/du ad. Zerbaiterako gogoa galdu edo kendu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [gogoa galdu] angabetu Naf. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es desanimar(se), desalentar(se)
    fr (se) désintéresser, (se) décourager
    en (1) to discourage, to dishearten (2) to discourage, to dishearten, to lose heart; to become/feel/get discouraged

    Gogogabetu egin nintzen barren-barreneraino, zentzugabekeria bazen ere. [Brooklyngo erokeriak, Paul Auster / Oskar Arana (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:33 pm on 2012/07/22 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gerezi 

    iz. BOT. Gereziondoaren fruitua: gorria, globo-itxurakoa eta haragitsua. Txortena du. (Wikipedia) [moldatua]

     
  • Maite 12:18 pm on 2012/05/27 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galeper 

    iz. ZOOL. Fasianidoen familiako hegazti galiformea, eperraren gorpuzkerakoa, baina txikiagoa eta lumajea arrea duena. Graniboroa da batez ere, eta sastraka eta soroetan egiten du habia. Europa, Asia eta Afrikan hedatuta dago (Coturnix coturnix).

     
  • Maite 7:53 am on 2012/05/22 Permalink | Reply
    Tags: G   

    grisola 

    iz. (B) (pl.) Barrabilak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [koskabiloa]
    barrabil, koskoil Ipar., koskabilo beh., potro beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru ikastegia eta Word Reference):

    es turma, criadilla, testículo
    fr testicule
    en testicle

    Txitak, grisolak eta urdaia, maiatzeko maira. (RS 39) (Itzulp. Pollitos, turmas y tocino, para la mesa de mayo) (Labayru Ikastegia)

    grisola (FlickrCC, peretzp)

     
    • xme 10:46 am on 2012/05/22 Permalink

      grisola hitza sekula entzun gabe; adibidea RS izateak pentsarazten dit aspaldi galdutako berba dela; inork badaki oraindik erabiltzen den inon?

    • xme 10:51 am on 2012/05/22 Permalink

      hitz egokia dirudi, ez barrabil-en enegarren sinonimoa izateko, ezpada harategi eta jatetxeetako terminologiarako, abere arren zintzilikario horiek izendatzeko.

    • Maite 1:50 pm on 2012/05/22 Permalink

      Aupa, Xabier! Nik, behintzat, ez dut sekula entzun. Orotarikoak hauxe dio:

      grisola (det.; V-arc ap. A; Lar Sup, Aizk, Lcq 182, H).

      “Turmas, grisolak” Lar Sup. “Grisolak (Cb), turmas, criadillas” Aizk (que cuando cita a Cardaberaz como ref. parece tratarse en realidad del suplemento de Larramendi). “Sorte de truffe” H. “1.º turma, testículo o criadilla. 2.º (Cb), turma de las landas (Bot.)” A. Arien grisolak maiatzean dira onak. RS 115. Txitak, grisolak ta urdaia maiatzeko maira. Ib. 39.

      Jozulinek proposatu zituen bai hitza eta baita atsotitza ere. Ea berak zerbait argitzen digun! 🙂

      Bestalde, ez zait garbi geratu gizonezkoen barrabilak izendatzeko erabiliko ote den/zen…

  • Maite 4:19 pm on 2012/04/20 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gizazain 

    iz. Beste pertsona bat babesteko lanbidea duen pertsona, haren aldamenean doana.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: bizkartzain (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es guardaespaldas
    fr garde du corps
    en bodyguard

    Gizazain hark dena ikusi, dena entzun eta dena isildu ondoren, zintzotasun osoz jokatu omen zuen bere babestuarekiko.

     
  • Maite 8:00 am on 2012/03/26 Permalink | Reply
    Tags: G   

    girgilo 

    iz. (B) Gorputzeko, bereziki kokots azpiko, gizentasun toles-formakoa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [lepapea]
    aloz, kolats Bizk., lepape g.e., kokospe (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es papada; gorduras bajo la barbilla
    fr double menton
    en double chin

    Lepo-toles guztiak batu egin zaizkio eta girgilo bakar bat osatu, larruzko kuxin borobil lodi bat; bertan eserita, trabeska, burua.  [Axenario, Jules Renard / Itziar Otegi (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 11:12 pm on 2012/03/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gatzgabe 

    izond. Gatzik ez duena. Esaera mordoilo eta gatzgabeak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [gatzik ez duena]
    gatzgabeko, gatzil, gelbera, geldo, geza, ilaun, motel, bano Ipar., malin Ipar., torta Ipar., keto Bizk., gatzotz Zub., zilin Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) soso, -a; insípido, -a; insulso, -a (2) soso, -a; sosaina; aburrido, -a; anodino, -a; falto de gracia
    fr (1) fade, insipide, sans saveur (2) fade, insipide, ennuyeux, -euse ; sans saveur
    en (1) unsalted; tasteless, flavourless, insipid (2) dull, bland, insipid

    Baina hemengo preso guztiek ikasi dituzte bertsook, buruz ikasi ere; preso-zainek ere bertsook kantatuz entretenitzen dituzte gaueko ordu luzeak; zabaldu omen dira probintzia osoan ere, txurripanpli izeneko musika gatzgabe batez lagundurik. [Konpainia noblean, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 2:51 pm on 2012/03/12 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goietsi 

    du ad. Goretsi, goraipatu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. jas.
    [goretsi]
    abonatu, aipatu, aupatu, bedeinkatu, famatu, goragotu, goraipatu, goratu, handizkatu, laudorio eman, laudorioak eman, laudorioztatu, goraltxatu Ipar., goretsi Ipar., handietsi Ipar., laudatu Ipar., loriatu Ipar., aintzatu neol., gorabideratu g.e., gorendu g.e., lorifikatu Ipar. g.e., bantatu Ipar. zah., alabatu Heg. zah.
    [aintzat hartu]
    aintzakotzat eduki, aintzakotzat hartu, aintzat eduki, aintzat hartu, balioetsi, buruan hartu, estimatu, estimu egin, ezertan eduki, ezertan hartu, gogoan hartu, hartakotzat eduki, kontuan eduki, kontuan hartu, kontuan izan, prezatu Ipar., baloratu Heg., kontu atxiki Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es ensalzar, alabar
    fr louer, vanter, glorifier
    en to praise, to acclaim; to exalt

    Nere Jaun (Andre) goietsia edo ederretsia. NEtx Nola 10. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 7:27 am on 2012/02/08 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gurutziltzatu 

    du ad. Gurutzean iltzatu edo josi. Heriotzako epaia eman eta gurutziltzatu zuten. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    [gurutzefikatu]
    gurutzatu, gurutzefikatu Ipar., gurutzeratu g.e., kruzifikatu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es crucificar
    fr crucifier
    en to crucify

    Borreroarentzat, sinestun den aldetik, Jesukristo gurutziltzatzea litzateke goi-asmorik ederrena. [Glosolaliak, Karlos Linazasoro (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    gurutziltzatu (FlickrCC, cmiper)

     
  • Maite 7:07 pm on 2011/11/27 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garagardo 

    iz. Edari alkoholiko hartzitua, zitu ernalduak eta lupulua erabiliz egiten dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 1:09 pm on 2011/11/11 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gorreri 

    iz. Entzuteko gaitasuna ahultzea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [gortasuna] elkortasun Ipar., gortasun g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es sordera
    fr surdité
    en deafness

    Gorreria apur bat makaldu eta entendimendua berreskuratu nuelarik, jauzi zalu batez buruz behera jarri eta baserriko kare zurizko hormaren kontra paratu nintzen, buruz behera, neukan beso bakarraren gainean. [Neguko Zirkua, Harkaitz Cano (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:42 am on 2011/10/17 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gorbata 

    iz. (batez ere Heg.) Oihalezko zerrenda mehar eta luzea, alkandoraren lepoa inguratu eta aurrean korapilatuz janzten dena, eta batez ere gizonezkoek erabilia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Heg.
    [oihalezko zerrenda mehar eta luzea]
    floka Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es corbata
    fr cravate
    en tie, necktie

    Bihar gorbata janzteko gomendatu dio Iñaki Anasagastik Paul Riosi. Une garrantzitsuek gorbata eramatea eskatzen dute, Anasagastiren arabera, eta biharko konferentzia, blogari jeltzalearentzat ere, oso munta handikoa da. Apustuak daude Twitterren, Lokarriko burua gorbatarekin edo gabe agertuko ote den bihar Aieteko jauregira. [Jantzi gorbata, Imanol Murua Uria (Berria, 2011-10-16)]

     
  • Maite 5:28 pm on 2011/09/28 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gider 

    iz. 1. Eskuaz erabiltzen diren lanabes eta hainbat tresnak haiei eusteko izaten duten zati luze eta estua. Sardearen, aizkoraren giderra. Ganibet-giderra. 2. (hed.) Zerbait erabiltzeko, gidatzeko edo kontrolatzeko ahalmena, boterea. Etxaldearen giderrak utzi dizkiote. 3. MUS. Zenbait hari-instrumenturen (biolin, gitarra, etab.en) pieza luze eta estua. Zurezko gainazal batek (diapasoiak) estaltzen du, eta hariak honen gainetik teinkaturik jartzen dira.
    (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Sort.
    [girtaina]
    kirten, igun g.e., girtain Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Morris hiztegiak)

    es (1) asa, mango, asidero, agarradero (2) riendas, mando, dirección (3) mástil
    fr manche, anse
    en iz. (1) handle, long handle (2) (bibolina, gitarrarari d.) neck (3) (irud.) (kontrolatzeko ahala) reins

    Uste dut pikaren gider gogorrarekin jo ninduela. [Mailuaren odola, Aingeru Epaltza (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gider (FlickrCC, Sharon Drummond)

     
  • Maite 8:30 am on 2011/08/21 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gauenara 

    iz. ZOOL. Kiropteroen ordenako ugaztunen izen arrunta. Tamaina ertain edo txikikoak dira, besoetan hego-itxura duen mintz bat dute eta gehienak karniboroak dira. Ia mundu osoan bizi dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 8:46 am on 2011/08/11 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gizajende 

    iz. Gizon-emakumeen multzoa, jendea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [gizadia]
    gizadi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) grupo de personas, gente (2) (herr.) humanidad, género humano
    fr (1) gens (mpl), monde (m); (2) humanité
    en (1) people (2) the human race, humanity, mankind

    Hain zuzen ere, beren nagusien gisara ilea hautseztatzen zutela eta, a zer barreak egiten zituzten beste morroiek gizajende latz haren lepotik. [Parmako kartusia, Stendhal / Jon Muñoz (Elkar/Alberdania, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    Ari gara, ari izan da gizajende edo humanitatea zer galdetu ikasten, eta zer galdetu bilatzen ere bai, beharbada. [Nere gorringotik, Iñaki Segurola (Alberdania, 2008)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 12:03 pm on 2011/07/23 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gustura 

    adb. (Ipar.) Norbaitek atsegin edo gogoko duen erara, gogara. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adlag. beh.
    [gogara]
    erara, nahierara, gogara Ipar., gustuan beh., gustuz, alagalan Bizk. g.e (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es a gusto, placenteramente
    fr volontiers, avec joie, avec plaisir
    en comfortably, at ease

    Egin klik irudiaren gainean, hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 7:34 am on 2011/07/13 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gelbera 

    iz. eta izond. Ahula; pertsonei buruz, geldoa, inozoa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [ahula]
    g.e. ahul, aloxo, argal, maiskar, makal, maskal, mehe, erkin Ipar., herbal Ipar., malet Ipar., mendre Ipar., kaden Bizk., meko Bizk., mengel Bizk., gelge Gip., debil Heg. beh., magalo g.e., entoil Ipar. g.e., enul Ipar. g.e., erpil Ipar. g.e., flako Ipar. g.e., flux Ipar. g.e., makar Bizk. g.e.
    [(pertsonei buruz) geldoa, inozoa]
    geldo, ilaun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) débil, endeble (2) sosaina, soso, -a; insulso, -a; insustancial, pasmarote
    fr (1) faible (2) niais(e)
    en (1) weak, feeble (2) dull, colourless person

    Ortegarentzat ere kakoa mendebala kristautu izatean datza, hots, aszetismo kristaua germano ertarotarren oldarrari nagusitu zitzaionez gero hedatu den moral gelbera, ahul, melengan. [Euskal Herria krisian, Joxe Azurmendi (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Leireren senarra gizon gelbera zen, geldo samarra, eta ez zuen ia arrastorik uzten inorengan.

     
  • Maite 11:45 am on 2011/07/10 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garabi 

    iz. 1. Zamak altxatzeko, birarazteko eta garraiatzeko erabiltzen den makina finko nahiz higikorra, eskuarki, armazoi metalikoa, besoa eta bertatik zintzilikatuta kable– eta poleasistema eta kargei eusteko pieza gakoduna dituena.

     
  • Maite 6:47 am on 2011/06/16 Permalink | Reply
    Tags: G   

    galbahe 

    iz. 1. Aleak, hondarra, ikatza, etab. bahetzeko erabiltzen den bahe xehea. 2. Baliagarri edo onesgarri ez dena bereizteko irizpide edo prozedura. Zentsuraren galbahetik pasatu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: bahe, arrazko, ogi-bahe, artza, maze, zetabe, zaranda (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) criba, harnero, cedazo, tamiz (2) criterio o método para hacer una criba, para seleccionar
    fr crible, tamis
    en sieve, sifter

    Oroimenak bere galbahe magikotik pasatzen dik guztia, ia ez sinesteko moduan. [Azken hitzordua, Sandor Marai / Xabier Olarra (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Hiriko egonaldian ikusitakotik erne behar zuen testuak; egin zezala oroimenak, bere gisara bezala, galbahe lana. [Lekuak, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    galbahe (FlickrCC, Little Sadie)

     
  • Maite 4:35 pm on 2011/04/13 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garramura 

    iz. (B) Atseginetarako grina bizia; haragikeria. Atseginetara makurtzen gaituen lera horri, irrits edo garramura deritzogu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: irrits, grina (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es lujuria
    fr luxure
    en lust

    Atsegiñetan makurtzen gaituan lera orri, irrits edo garramura deritxogu. [Eguzk LorIl 139 (ap. DRA)] (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 8:28 pm on 2011/03/11 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaitzikor 

    izond. (Ipar.) Gaitzitua izateko joera duena; irudikorra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Ipar.
    [irudikorra]
    irudikor, goganbehartsu jas., aierukor g.e. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es susceptible, irritable; suspicaz, desconfiado, -a
    fr susceptible, irritable, suspicieux
    en touchy, sensitive; suspicious

    Baina hiriko jendeak minbera eta gaitzikorrak ziren, ez zioten batak besteari deus barkatzen. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005) Orr.: 61] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 10:50 am on 2011/03/09 Permalink | Reply
    Tags: G   

    girgileria 

    iz. (Ipar.) Soinekoetan, etab. apaintzeko jartzen diren xingola eta zintzilikarioen multzoa. Atorra bat, gainetik dena xingola, urre eta girgileriaz apaindurik. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: apainkeria (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es perifollo, perendengue [conjunto de cintas y colgantes que adornan una prenda]
    fr colifichet, fanfreluche

    Lehen lerroko emazte panpox batek, urre eta zilarrezko bere girgileria ozenki inarrosiz, arrosa zimel bat aurtiki zion aurpegira: hortz hirotuak erakutsiz gizona “mila esker”ka atera zen tauladatik. [%100 basque, Itxaro Borda (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)girgileria

     
  • Maite 7:08 am on 2011/02/23 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gogoargi 

    1. izond. Alaia. 2. iz. Alaitasuna, poza. Hau egunaren handia, hau poz eta gogoargia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: alai (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) izond. alegre, jovial, gozoso, -a (2) iz. alegría, jovialidad, buen humor
    fr (1) izond. gai(e), joyeux(euse) (2) iz. joie
    fr (1) izond. happy, cheerful (2) iz. happiness, joy

    Laster ezagutu jakan Eladiri bere gogo-argia ta poza. Ib. 250. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Agoa zabalik guztizko gogo-argiaz egoten zan entzuten bere jaioterriko kopla eztizkoak. Echta Jos 310. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 5:46 pm on 2011/02/15 Permalink | Reply
    Tags: G   

    geriza 

    iz. 1. Itzala. Zuhaitz handi baten gerizaren pean. 2. (hed.) Babesa. Bere zaindari leialaren gerizan. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [itzala]
    errainu, itzal, itzaltasun
    [babeslekua]
    Ipar. antapara, ateri, aterpe, babes, babesgarri, babesgune, babespe, babestoki, beroki, estalgune, estalpe, gordegarri, hegazpe, itzalpe, lehorpe, magalpe, sikupe Bizk., babeski jas., babesleku jas., aterki g.e., gerizagarri g.e., gorape g.e., hegipe Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) sombra (2) refugio, cobijo, amparo, protección
    fr (1) ombre (2) refuge, cachette, abri, protection, tutelle
    en (1) shade (2) protection, shelter, refuge

    Emakumea da gizonon musa, geriza, talaia, arnasa, argia, jomuga eta galmendia; emakumea da biziaren sortzailea, fruitu arbola, lorea eta haizea, begiez ikus dezakeguna oro. [Ez balego beste mundurik, Karlos Linazasoro (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:43 am on 2011/01/15 Permalink | Reply
    Tags: G   

    giltzari 

    iz. Etxe, toki edo espetxe bateko giltzen ardura duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [giltzaina]
    giltzain Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es llavero, -a; clavero, -a; encargado de llaves; conserje, portero
    fr portier, -ère ; concierge, geôlier, -ère
    en keeper of the keys

    Abestia entzun eta hutsuneak bete ariketa egiteko, egin klik irudiaren gainean.

     
  • Maite 4:29 pm on 2010/11/09 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaizki-ulertu 

    Zerbaiten esanahiaz oker jabetu.

    Sinonimoak: gaizki-ulertze, oker-ulertze (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es malentendido
    fr malentendu
    en misunderstanding
    ja 誤解 (gokai)

    -… – izenaz hasi zen, ziur -, ez, ez didazu ulertu, gaizki ulertu dituzu gauzak eta okertu egin dituzu, edo okertu egin zaizkigu, ez dakit… [16 ipuin amodiozko, Xabier Mendiguren Elizegi (Susa, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 10:54 am on 2010/10/28 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gereziondo 

    iz. BOT. Errosazeoen familiako zuhaitz kaduzifolioa, 30 m-rainokoa eta azal grisaxka eta leuna, hosto horzdun obatu edo luzangak, eta unbela eseritan dauden lore zuriak dituena. Bere fruituak gereziak dira. Arrunta da eskualde atlantikoan (Prunus avium). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [arrosaren familiako zuhaitza]
    gerezi, gerezitze Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es cerezo (Prunus avium)
    fr cerisier
    en cherry (tree)
    ja 桜 (sakura)

    Horra gereziondo goiz loratua, nexka maitemindua iduri, soineko xuri puntiladunez, nonahi lahar tartean trabatua! [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gereziondo (FlickrCC, swisscan)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel