Tagged: D Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 12:10 pm on 2019/08/02 Permalink | Reply
    Tags: D   

    drindots 

    iz. Erresonantzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    drindots (Ae). “Resonancia. Drindots luzea, larga resonancia” A Aezk 291. Ezkilak drindots luzea edo dolua duenean ere norbait fite ilen da. A Aezk 210.

    Sinonimoak: iz.

    [drindots] : erresonantzia (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. resonancia
    fr iz. résonance
    en iz. resonance, echo
    port iz. (acústica) (som) ressonância; (eco) plangência

    Ezkilak drindots luzea edo dolua duenean ere norbait fite ilen da. A Aezk 210.  (Orotariko Euskal Hiztegian)

    drindots (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:34 pm on 2019/08/01 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dunbots 

    iz. Zarata handia, burrunba. Trumoiaren dunbotsa. Berebiziko dunbotsez dorre bat bezala erori zen zelai erdian. Errotarrien dunbotsa! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    dunbots (G ap. A; Lar, Hb ap. Lh, H), dunba-hots.

    Ruido, estruendo. “1. retentissement, fracas. Syn. de dunbada. 2. bruit de grosses sonnettes (dunba). 3. au fig. appareil retentissant, faste” H. “Sonido” A. v. dunbada. Tr. Documentado en textos meridionales desde mediados del s. XIX. Moab tronpeten dunbots eta otsaren erdian galduko da. Ur Am 2, 2 (ap. A). Ola-dunbotsak betiko ixildu dira Euskal-erriko mendietan. Camp EE 1882a, 33. Entzuten dira autzaio edo tutu eta arratzaen soñuak dunbots izugarriarekin. Otag EE 1882c, 582. Gudaren dunbots ikaragarria. Ib. 586. Etxean ta inguruetan dunbotsa burrunbatuaz, ateren batek ixtean ateratakuarena zan. Zink Crit 27. Berebiziko dunbotsez dorre bat bezala erori zen zelai-erdian. ‘À grand bruit’. Or Mi 59. Lizardiri belarrietan dunba-ots izugarria eragin bear. TAg Y 1933, 25. Sarats itzalen kulunera / ta ibai-erroten dunbotsera. Loram Y 1933, 338. Errotarrijen dunbotsa! “Ruido de piedras molares”. Laux AB 77. Guda baten dunbotsak ezkontz asmoak urratu zittun. Etxde AlosT 38. Mutur artan tupust egin zun itxasontzi astunak bere biziko dunbotsez. Zait EG 1951 (9-10), 75. Erri-etxeko malluketaren dunbotsa. Anab Poli 53. Aditu bedi gaztaiñen dunba-otsa ta danboliñaren eragiña. NEtx LBB 155. Sei pila-ardatzburu ziran, aldi-urrenka jo ta jo alako dunbotsa sortzen zutenak. “Aquel estruendo”. Berron Kijote 226.

    Sinonimoak: iz.

        [zarata handia]: arrama, burrunba, dunbada, durunda, furrunda, zaratots, harramantza Ipar., burrundara Heg., durundi Bizk., arroitu Naf., buila beh., hotsandi g.e., zunburrun g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ruido, estruendo
    fr iz. bruit sourd et grondant
    en iz. (loud) noise; din; crash; [trumoia] clap
    port iz. ruído, barulho

    Hirian dunbots handia entzun zen, hodeietan dabilen trumoiaren moduan. [Eraztunen Jauna III, J.R.R. Tolkien / Agustin Otsoa (Txalaparta, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    dunbots (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:35 pm on 2019/06/18 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desosegu 

    iz. Urduritasuna, ezinegona, sosegurik ez duenaren egoera.

    Sinonimoak:
    [ezinegona] : artegatasun Bizk., erreustarzün Zub., erreustasun Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegian, ‘urduritasun’)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es desasosiego, intranquilidad, pesadumbre
    fr trouble
    en unease, feeling of unease, sense of unease, misgivings
    port desassossego, inquietação

    Entzun:


    Esker mila, Josi Sierra, bideoa hain txukun ipintzeagatik!

    Bildutako argazki eta hitz guztiak ikusi nahi badituzu: Azaleratu zure hitza!

     
  • Maite 9:51 pm on 2019/05/27 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dafaila 

    iz. Ipar. Mahai zapia. Ik. zamau. Mahaian errana bego gorderik dafailan (esr. zah.). (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    dafaila (L, BN; SP, Deen I 235, Ht VocGr, Lar, Lecl, Hb ap. Lh, Dv, H (+ -alla)), dahaila (BN; Lander ap. DRA), tafaila (L-ain, BN; H; -alla Arch VocGr, VocBN, y H), tahalla (BN-mix, S; VocS, Gèze, Dv (-illa), H). Ref.: A (dafaila, tahailla); Lrq /tahal’a/; AtBou 19.

    Mantel. “Manteles” Lar. “Toalla, tohalla, puede venir de el Bascuence dafailla, que significa mantel, y también toalla” Lar. “Nappe de table, tãhãlla <tanhanlla>” VocS. “Nappe” Dv. “Dafaila, dafailla (L, BN) [...], mantel” A. v. zamau. Tr. Documentado sólo en la tradición septentrional, sobre todo en los suletinos, en la forma tahailla; en la tradición no suletina los testimonios encontrados corresponden a la forma dafaila. Mahaian errana bego gorderik dahaillan. “Caché dans la nappe”. O Pr 641. Zieta nin sakho, / Gathülia manddo, / Kullera zurezko, / Tahalla beltz, ta xathar bat lunjeratako. Etch 320. Erregeren proküradorik egin batzarre ederra, / eta plazereki hedatü bere mahainin tahailla. Ib. 522. Aintzindaria sartzen da lasterka harat eta altxatzen du eskuz dafaillaren pertail bat… deusik ez! Atheka 99. Oihal zuriak harizkoak, kotoinazkoak, dafailak, zerbientak. EGAlm 1897, 31. Gelhariak mahañ gañen tahalla bat hedatürik, ekharten dütü janartorak manhatiak. ArmUs 1900, 80. Ekharri zuen gure aitzinera khutxa handi bat eta hedatu zituen harren gainean, dafaila orde, arropa egiteko erosiak zituen kolorezko oihal kotoin pheza batzu. Prop 1904, 187. Oi zer larrua! Argi dirudi, halaber gorri xuhaila… / Arrosa hostoz izan behar da zeruetako dafaila… Ox 173. Jesus Jaunak, orduan, saritzat eman zion dafail bat, erranez: “To, harzak dafail hau. Gosetzen edo egarritzen haizen alde guziez, aski dukek erraitea: “Dafaila, heda hadi!”, eta dafail horren gainean izanen duk, berehala, behar dukan jateko edo edateko guzia”. Barb Leg 64. Sorhopilan hedatzen daukute andretarik biek dafaila, mahaineko untzi eta tresneria guziarekin. JE Ber 26. Abiatzen gira dafailako pusken biltzen. Ib. 32. Mahainaren araberako dafaila. “Ces choses se conviennent l’une à l’autre”. Herr 12-11-1959, 4.

    (L, BN ap. A), tafaila (BN ap. A), tahalla (S). Ref.: A (dafaila, tafaila); Lrq (tahala). Servilleta. En Azkue aparece dahaillu ‘servilleta’, que dice tomar de Oihenart, pero en éste sólo hallamos dahailla “nappe” (v. supra). –Nola behar da mahin saintiala huillantü? –Modestia handi bateki, bururik, eta tahailla eskietan gainen etxekiten dügüla. CatOlo 108 (ap. DRA). Nola atxiki behar da komunioneko dafaila? CatLav 251 (V 127). Tahaillaz eztütüzü behar ezpaiñak xahatü komüniatzeko phüntian. UskLiB 92. Guziek bezala egin nizun; estekatu nizun nere tafalla nere botoin xilotik. Arch Gram 161. –Zer egin behar da Aphezak Komünionia emaiten dianian? –Behar da eskietan gañen tahailla etxeki bidarra beno aphalxiago. CatS 79.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [zamaua]: mahai-zapi, mantel Heg., zamau Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) mantel
    fr iz. (Ipar.) nappe
    en iz. tablecloth
    port iz. (Ipar.) toalha de mesa

    Errezibimendua ikusgarriagoa izan zedin, bertzalde, apaingarriz eta edergarriz josi genuen jauregia, sala nagusia batik bat, jangelatzat eta dantzalekutzat erabiltzekoa zena, non dafaila dotore batzuek mahaiak estaltzen baitzituzten… [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    dafaila (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:33 pm on 2019/03/04 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dontsu 

    iz. 1 adj. Zorionekoa, zorionez betea. Ik. dohatsu. Bizitza dontsu eta zorionekoa. Heldu zen egun dontsua. Kristoren etorrera dontsua. Dontsuaren etxean guztiok barrez, dongearenean negarrez (esr. zah.). 2 adj. Aspergarria edo gogaikarria gertatzen dena. Ik. zorioneko 2. Politika dontsuak zer ekarri digu? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    dontsu (V; Lar, Mg PAbVoc, Añ, Hb ap. Lh, Dv (V)). Ref.: A; Etxba Eib.

    1. Dichoso, feliz. Sg. Lar y Añ “donoso”, tal vez para justificar una conjetura etimológica. v. deuntsu; dohatsu. Tr. Documentado desde Refranes y Sentencias, su uso disminuye relativamente en el s. XX. Es utilizado generalmente por autores vizcaínos; entre los guipuzcoanos, aparte de uno en Cardaberaz, sólo se encuentran ejs. del s. XX. Dontsuaen etsean duztiok barrez, deungeaenean negarrez. “Venturoso”. RS 96. Ah dontsua! Erretorika zer dan badakizu? Cb EBO 39. Iragoriko egun dontsu ta zorionbagetan. Mg PAb 202. Gaztañak ta sagarrak daukazan nekezalia dontsuago da andiki guztiak baño. Ib. 59. Oroitzen ninzan erle dontsuaz, zeñek lora eder ez diradenetatik ere atera oi duen eztia. VMg XI. Gabon gau bat izan zan beretzat ondo dontsu ta zorijonekua. Ur MarIl 98. Alako gertaera dontsubagaitik. “Con tan fausto motivo” (1866). BBatzarN 219. Lur dontsu eta zorijoneko oneganako [...] borondate ona. “Este privilegiado país” (1866). Ib. 215. Dontsua da gizona ona bada andrea. AB AmaE 420. Jaunak emon dagizuzala egun dontsuagoak eta zorionekoagoak. Itz Azald 23. Zera zu seme dontsua. / Aita bat degu guk biok eta / laster zerade aitortua. Ill Pill 23. Zuri, zeure eriotz dontsuan Jesus ta Maria begira zegozkizun orri. ArgiDL 121. Zorioneko ta dontsu da ongi bizi dana. Zait Plat 150. Asko ziran bete-izate aiñ dontsuari mira eiñda. Etxba Ibilt 458.

    2. (V? ap. A; Lar, Añ), dontzo, donzu. Santo. Jaungoikoen Agindu Donzuak. Ulib 9. Aingeruakaz batera esateko: Dontsua, dontsua, dontsua. Ur Bisit 221 (ap. A). Numanciatar Tarifa uri dontsu, santua. AB AmaE 444. Ez iakan eldu orbanik / lora dontsuari. Azc PB 38 (se refiere a la Virgen María). An dago, lur dontsuan, illobi donean. Muj RIEV 1907, 208. Ia, ire esku dontsu orren ontasunean atsegindu deitela! Zam ib. 425. Jaungoikoari, bere Ama Dontzoari. Echta Jos 364. Alako bake dontsuba ekarri ebalako. Kk Ab I 40. Iturri eta osin dontsuak. JMB LEItz 93. Maiatzeko il / Dontsu onetan. Enb 78. Sukaldeko sua da, batez ere, benetan dontsua. Su ori Andra Mari jainkesaren irudi edo ikurra da. JMB ELG 85. Guretzat, Biedermann jauna, / jabetasuna dontsua da. / Guretzat santua, santu! Lab SuEm 190.

    (Fig.). Bertso batzuek jarri / nai nizuke, sua, [...] /, baiña beti etzera / umil ta dontsua. Insausti 297.

    3. (V), dontzu (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ; Elexp Berg. Dichoso (irónicamente). “Diru dontzu oi, ese maldito dinero” Iz ArOñ. “Siempre tiene sentido peyorativo. Se usa cuando uno está molesto de tanto oir hablar de un tema. Bariante dontsuoi be etzan bela akabatzekua” Elexp Berg. Zer da Anatomija dontsu ta izen ospe andiko ori? Mg PAb 52. Atrapau bagendu barberu dontsuba, kenduko geuntsan bizarra. Ib. 192. Politika dontsuak! Zer ekarri deusku? AB AmaE 223. Nola izan lezakek ik ez jakitea, bularreko aurrak dakitenean zer igaro zitzaion Pepete dontsuari? Apaol 97. Ire senargei dontsu ori nire senarra baiño esangiñagoa izan dailla. A BeinB 63. Zer da enetzat naturaleza dontsu ori? Makina izugarri bat besterik ez. Vill Jaink 159.

    4. dontzu (V-gip), dontza (V-gip). “Dontzu bat, dontzabat, inválido, digno de compasión” Iz ArOñ.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [zorionez betea]: atsegindun, bienabenturatu, dohatsu, zorioneko, zorionezko, zoriontsu, bozkariotsu Ipar., lorios Ipar., uros Ipar., irus Zub., zoriondun g.e., zoritsu g.e., zorizko g.e., ditxoso zah., deuntsu Bizk. g.e.
        [ditxosozkoa]: zorioneko, ditxosozko Gip. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (B) feliz, dichoso, -a (2) izond. (B) de marras; dichoso, -a (utilizado en sentido peyorativo)
    fr izond. bienheureux, -euse
    en izond. happy, pleased, delighted
    port alegre, feliz, jubiloso

    Dontsuaren etxean guztiok barrez, dongearenean negarrez (esr. zah.). 

    dontsu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:50 pm on 2018/09/14 Permalink | Reply
    Tags: D   

    doktoregai 

    iz. Doktore tesia egiten ari den ikaslea. (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es doctorando
    fr doctorant, doctorante
    en doctoral student
    port Univ doutorando

    Bartzelonako Unibertsitate Autonomoak ukatu egin du Rivera bertan doktoregai denik [eitb.eus, 2018-09-14)

    doktoregai (Argazkia: EFE)

     
  • Maite 9:36 pm on 2018/08/24 Permalink | Reply
    Tags: D   

    doilor 

    iz. 1 adj. Mespretxua bereganatzen duena, leialtasunik edo esker onik agertzen ez duena. Ik. bilau 2. Guztiz eskergabea eta doilorra izan behar da, hain Ongile oparoari horrela erantzuteko. Otsein doilorren zantarkeria. Doilorra, hezurrak hautsiko dizkiat. Bihotz doilorrekoa. || Esr. zah: Txori doilorrak kanta doilorrak. Emazte doilorraren jabea, jopu. 2 adj. Zekena, zikoitza. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond.

        [leialtasunik edo esker onik agertzen ez duena]: bilau, gizatxar, gizatzar, zital, kiskil Ipar., mandil Ipar., andur g.e., kaldar g.e., bekaizti Ipar. g.e., brigant Ipar. g.e., miserable Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. ruin, mezquino, -a; bellaco, -a; despreciable (2) izond. avaro, -a; codicioso, -a; tacaño, -a; avaricioso, -a
    fr izond. misérable, vil, -e ; mesquin, -e ; minable, avare, cupide
    en (1) izond. [zitala] despicable; wicked, evil, vile; contemptible; bad (2) izond. [zekena] mean, miserly, stingy
    port (1) mesquinho(a), adj desprezível (2) avarento(a), avaro(a), tacanho(a)

    Astindu batek bultzatu ninduen aurrera: amorruak begiak lausotu zizkidan, sumin gorri batek gogo bizia piztu zidan zinausleari lepotik heltzeko, hain era doilorrean iruzur egin zioneta nire konfiantzari, nire sentimenduari, nire buru-eskaintzari.  [Hogeita lau ordu emakume baten bizitzan, Stefan Zweig (Edorta Matauko), Igela, 2007] (Egungo Testuen Corpusa)

    doilor (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel