Tagged: D Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:35 am on 2014/08/19 Permalink | Reply
    Tags: D   

    deitore 

    iz. (Ipar.) Auhena, adia (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    1 deitore (-th- L, BN ap. A; Lar; -th- SP vEys, Dv, H), deitora (-th- SP, Arch ms. (ap. DRA), H).

    Tr. Documentado en Leiçarraga y en autores septentrionales del s. XVII, más adelante lo hallamos en AR, Duvoisin y, ya en el s. XX, sobre todo en textos meridionales de léxico cuidado. La forma deitora la emplean Axular, Ibiñagabeitia y, a veces, Zaitegi. En DFrec hay un ej., meridional, de deitore. Con el significado de “lamentación, lamento”, es mucho más común auhen (q.v.).

    Lamentación, planto (en particular por la muerte de alguien; se refiere tbn. a las demostraciones de dolor cantadas, tipo endechas, etc., si bien los ejs. recogen gralmte. su significación de ‘lamentación, lamento’ en general). “Planctus”, “lamentation pour les morts, luctus” SP. “Clamor” Lar (cf. tbn. “clamorear, tocar a muerto, illezkillak, ildeitoreak jo”). “Lamentation que l’on chantait à la mort et à l’enterrement des personnes; complainte” Dv. “Deithoreko eguna, le jour de la lamentation” Ib.

    2 deitore

    Nombre, denominación. Cf. deitura. Guziek gaizki hartu zuten, salbu Espainia Castillako erregina, Izabela deitorea zuenak. HU Aurp 50.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [auhen] : auhen, intziri, erosta, adia
    [marru] : marru, aiene, kexa

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) lamentación, lamento
    fr lamentation, gémissement
    en groaning, moaning, complaining; groan, wail, lament
    port lamentação, lamento

    Entzun:

    Haren ahotsa berriro garrasi eta deitore bilakatu zen.  [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Negar eta intziri egingo dut mendiak direla eta; deitore, larre-zelaiak direla eta: erreak gelditu baitira eta hutsik; ez da ardirik beeka entzuten, hegazti eta abereak ihesi joanak dira.  [Elizen arteko Biblia, Askoren artean (Idatz, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    deitore (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 12:50 pm on 2014/07/16 Permalink | Reply
    Tags: D   

    daborduko 

    adb. (B) Dagoeneko. Zoritxarrez, egia samin horren ondorenak ageri dira, daborduko ere, euskaldunon artean.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia:

    daborduko (V-ger), daburduko (V-ple-ger-m), dagoan orduko (Aq 916 A), dagon orduko (B). Ref.: A (daburduko); A Morf 672.

    Ya, para ahora. “Daburduko (V-ple-ger-m), tan pronto. Dagoan orduko (AN; Aq), dagon orduko (B), para hora, tan pronto. De dagoan-orduko, para la hora que es” A. v. dagoeneko. Eztau onek daborduko attaren antzik artu gura! Otx 113. Nire mutil koskor au daborduko asi da beronen tentelkerijaren ezaugarri berezijak emoten. Ib. 125. Il ete zan edo ziur jakiteko, arnasarik baeukan jakiteko, pospollo garun bat urreratu eutsen biztuta surrera, ta konturatu gabe surran puntea erre. Orduan Moxilok inpernuan egoalakoan, apur bat begiak zabalduaz: Daburduko asi gaituk! EgutAr 28-6-1957 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.
    [dagoeneko]: dagoeneko, jadanik, honezkero (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) para ahora, para entonces; tan pronto; [uste baino lehenago] ya
    fr déjà
    en already
    port (em negativas) ainda; (em afirmativas) já

    Entzun:

    Agian daborduko badaki, jakin, itzuliko balitz nora itzuli ez lukeela.  [Itzuliko balitz, Goizalde Landabaso (Larrepetit, 2014-07-15)] (Berria.eus)

    daborduko (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:04 am on 2014/05/12 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dailari 

    iz. (Ipar.) Segaz ebakitzen duen pertsona, bereziki kirolaria, segalaria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [segalaria]: segalari (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es segador, -a
    fr faucheur, -euse
    en (Kir.) a person who cuts grass with a hand-held scythe in a Basque rural sport
    port segador(a)

    Entzun:

    Zortzi dailari arituko dira lehian, lauko bi multzotan banatuta.

    segalari (Igor Esnaola, md.uztcdn.com)

     
  • Maite 9:43 am on 2013/11/23 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desosegu 

    iz. Urduritasuna, ezinegona, sosegurik  ez duenaren egoera. 

    Sinonimoak:
    [ezinegona] : artegatasun Bizk., erreustarzün Zub., erreustasun Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegian, ‘urduritasun’)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es desasosiego, intranquilidad, pesadumbre
    fr trouble
    en unease, feeling of unease, sense of unease, misgivings
    port desassossego, inquietação

    Entzun:


    Esker mila, Josi Sierra, bideoa hain txukun ipintzeagatik!

    Bildutako argazki eta hitz guztiak ikusi nahi badituzu: Azaleratu zure hitza!

     
  • Maite 8:07 am on 2013/10/14 Permalink | Reply
    Tags: D   

    deblauki 

    adb. (Ipar.) Bat-batean; ezbairik gabe. Deblauki agertu zait (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  adlag. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [bat-batean] : derrepente, berehala, atoan, bat-batean
    [egiatan] : egiatan, bide onetik
    [ezpairik gabe] : zirt-zart, ezpairik gabe

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) resueltamente, sin dudarlo; completamente
    fr (Ipar.) clairement, franchement, à l’improviste, sans hésitation
    en determinedly, resolutely; frankly; suddenly, all of a sudden
    port determinadamente, sem duvidá-lo

    Entzun:

    Zalantza da: noraino behar dira errespetatu egitate, errealitate, erritmo diferenteak? Funtzio garrantzitsu bat baitu Iparraldearen orena-k: iparreko ikus-entzulea goxatzea, ETBra sarrera erraztea. Tokiko albistegien ideia da pixka batean. Baina beti eskatuz ETBri ikuspegi osoa. Eta hori gertatzen ez den bitartean, are purtzilkeria handiagoa iruditzen zait Iparraldearen orena deblauki kendu izana. [Deblauki kendu izana, Aritz Galarraga (Berria, 2013-09-27)]

    deblauki (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 9:02 am on 2013/08/26 Permalink | Reply
    Tags: D   

    drogoso 

    izond. Iruzurzalea; errietazalea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    drogoso (V-gip). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg.

    “Enredador, tramposo, cuestionador. Drogosua zan eskolan, eta bardiñ izan da gero bere bizi guztian” Etxba Eib. “Follonero. Harekin ibiltziak billurra emuten juan drogoso hutsa zuan da” Elexp Berg. Arpegirik eztauko / nunbaist drogosoak / len legez ereiteko / berba arin zoroak. Azc PB 256.

    Sinonimoak: izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegian ‘iruzurgile’ eta Elhuyar Hiztegian ‘endredatzaile’)

    [engainatzailea]: engainagarri, engainatzaile, iruzurti, iruzurtzaile, zimarkutsu, zimarkun Ipar., bairatsu g.e., zilibokari g.e., zilibokatzaile g.e., engainari zah., tronpatzaile Ipar. beh., tranposo Heg. beh.
    [endredatzaile]: endredatzaile, bazter-nahasle

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es tramposo, -a; alborotador, -a (Elhuyar Hiztegia) / Haur. revoltoso/sa, enredador/ra (5000 hiztegia)
    fr tricheur(euse); agitateur m, -trice ƒ, trublion mƒ; embrouilleur(euse)
    en deceitful; naughty, mischievous
    port tramposo(a), trapaceiro(a); alvoroçador(a);

    Entzun:



    Mihiluze, drogoso, kontakatilu, zirtolari…

    Kike Amonarriz: “Mihiluzeren bidez, sortzen ari garen proposamen bat zabaltzen dugu, ez baitago kaleko hizkera baturik”.

    Ilaski Serrano: “Ia-ia yoga egin behar izaten dut txarto egindako itzulpenen aurrean kontrola ez galtzeko, itzulpen lotsabakoak iruditzen baitzaizkit, eta barre egin beharrean haserretu egiten naiz. Baina Kikek ez haserretzeko esaten dit, erdaldunak horrelakoetan oso txiste onak galtzen dituela pentsatzeko”.

    (Argia, 2006ko apirila, 306. zenbakia)

    mihiluze (Irudia: euskaraz.net)

     
  • Maite 12:50 pm on 2013/06/01 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dindirri 

    iz. 1. Sudurretik zintzilik dagoen mukia. 2. (batez ere B) Oihal edo soineko maiztutik zintzilikatzen den zarpa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [Sudurretik zintzilik dagoen mukia] ureri (Labayru ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) moquillo (2) colgante, cola, harapo

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel