Tagged: D Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:33 pm on 2019/03/04 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dontsu 

    iz. 1 adj. Zorionekoa, zorionez betea. Ik. dohatsu. Bizitza dontsu eta zorionekoa. Heldu zen egun dontsua. Kristoren etorrera dontsua. Dontsuaren etxean guztiok barrez, dongearenean negarrez (esr. zah.). 2 adj. Aspergarria edo gogaikarria gertatzen dena. Ik. zorioneko 2. Politika dontsuak zer ekarri digu? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    dontsu (V; Lar, Mg PAbVoc, Añ, Hb ap. Lh, Dv (V)). Ref.: A; Etxba Eib.

    1. Dichoso, feliz. Sg. Lar y Añ “donoso”, tal vez para justificar una conjetura etimológica. v. deuntsu; dohatsu. Tr. Documentado desde Refranes y Sentencias, su uso disminuye relativamente en el s. XX. Es utilizado generalmente por autores vizcaínos; entre los guipuzcoanos, aparte de uno en Cardaberaz, sólo se encuentran ejs. del s. XX. Dontsuaen etsean duztiok barrez, deungeaenean negarrez. “Venturoso”. RS 96. Ah dontsua! Erretorika zer dan badakizu? Cb EBO 39. Iragoriko egun dontsu ta zorionbagetan. Mg PAb 202. Gaztañak ta sagarrak daukazan nekezalia dontsuago da andiki guztiak baño. Ib. 59. Oroitzen ninzan erle dontsuaz, zeñek lora eder ez diradenetatik ere atera oi duen eztia. VMg XI. Gabon gau bat izan zan beretzat ondo dontsu ta zorijonekua. Ur MarIl 98. Alako gertaera dontsubagaitik. “Con tan fausto motivo” (1866). BBatzarN 219. Lur dontsu eta zorijoneko oneganako [...] borondate ona. “Este privilegiado país” (1866). Ib. 215. Dontsua da gizona ona bada andrea. AB AmaE 420. Jaunak emon dagizuzala egun dontsuagoak eta zorionekoagoak. Itz Azald 23. Zera zu seme dontsua. / Aita bat degu guk biok eta / laster zerade aitortua. Ill Pill 23. Zuri, zeure eriotz dontsuan Jesus ta Maria begira zegozkizun orri. ArgiDL 121. Zorioneko ta dontsu da ongi bizi dana. Zait Plat 150. Asko ziran bete-izate aiñ dontsuari mira eiñda. Etxba Ibilt 458.

    2. (V? ap. A; Lar, Añ), dontzo, donzu. Santo. Jaungoikoen Agindu Donzuak. Ulib 9. Aingeruakaz batera esateko: Dontsua, dontsua, dontsua. Ur Bisit 221 (ap. A). Numanciatar Tarifa uri dontsu, santua. AB AmaE 444. Ez iakan eldu orbanik / lora dontsuari. Azc PB 38 (se refiere a la Virgen María). An dago, lur dontsuan, illobi donean. Muj RIEV 1907, 208. Ia, ire esku dontsu orren ontasunean atsegindu deitela! Zam ib. 425. Jaungoikoari, bere Ama Dontzoari. Echta Jos 364. Alako bake dontsuba ekarri ebalako. Kk Ab I 40. Iturri eta osin dontsuak. JMB LEItz 93. Maiatzeko il / Dontsu onetan. Enb 78. Sukaldeko sua da, batez ere, benetan dontsua. Su ori Andra Mari jainkesaren irudi edo ikurra da. JMB ELG 85. Guretzat, Biedermann jauna, / jabetasuna dontsua da. / Guretzat santua, santu! Lab SuEm 190.

    (Fig.). Bertso batzuek jarri / nai nizuke, sua, [...] /, baiña beti etzera / umil ta dontsua. Insausti 297.

    3. (V), dontzu (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ; Elexp Berg. Dichoso (irónicamente). “Diru dontzu oi, ese maldito dinero” Iz ArOñ. “Siempre tiene sentido peyorativo. Se usa cuando uno está molesto de tanto oir hablar de un tema. Bariante dontsuoi be etzan bela akabatzekua” Elexp Berg. Zer da Anatomija dontsu ta izen ospe andiko ori? Mg PAb 52. Atrapau bagendu barberu dontsuba, kenduko geuntsan bizarra. Ib. 192. Politika dontsuak! Zer ekarri deusku? AB AmaE 223. Nola izan lezakek ik ez jakitea, bularreko aurrak dakitenean zer igaro zitzaion Pepete dontsuari? Apaol 97. Ire senargei dontsu ori nire senarra baiño esangiñagoa izan dailla. A BeinB 63. Zer da enetzat naturaleza dontsu ori? Makina izugarri bat besterik ez. Vill Jaink 159.

    4. dontzu (V-gip), dontza (V-gip). “Dontzu bat, dontzabat, inválido, digno de compasión” Iz ArOñ.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [zorionez betea]: atsegindun, bienabenturatu, dohatsu, zorioneko, zorionezko, zoriontsu, bozkariotsu Ipar., lorios Ipar., uros Ipar., irus Zub., zoriondun g.e., zoritsu g.e., zorizko g.e., ditxoso zah., deuntsu Bizk. g.e.
        [ditxosozkoa]: zorioneko, ditxosozko Gip. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (B) feliz, dichoso, -a (2) izond. (B) de marras; dichoso, -a (utilizado en sentido peyorativo)
    fr izond. bienheureux, -euse
    en izond. happy, pleased, delighted
    port alegre, feliz, jubiloso

    Dontsuaren etxean guztiok barrez, dongearenean negarrez (esr. zah.). 

    dontsu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:50 pm on 2018/09/14 Permalink | Reply
    Tags: D   

    doktoregai 

    iz. Doktore tesia egiten ari den ikaslea. (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es doctorando
    fr doctorant, doctorante
    en doctoral student
    port Univ doutorando

    Bartzelonako Unibertsitate Autonomoak ukatu egin du Rivera bertan doktoregai denik [eitb.eus, 2018-09-14)

    doktoregai (Argazkia: EFE)

     
  • Maite 9:36 pm on 2018/08/24 Permalink | Reply
    Tags: D   

    doilor 

    iz. 1 adj. Mespretxua bereganatzen duena, leialtasunik edo esker onik agertzen ez duena. Ik. bilau 2. Guztiz eskergabea eta doilorra izan behar da, hain Ongile oparoari horrela erantzuteko. Otsein doilorren zantarkeria. Doilorra, hezurrak hautsiko dizkiat. Bihotz doilorrekoa. || Esr. zah: Txori doilorrak kanta doilorrak. Emazte doilorraren jabea, jopu. 2 adj. Zekena, zikoitza. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond.

        [leialtasunik edo esker onik agertzen ez duena]: bilau, gizatxar, gizatzar, zital, kiskil Ipar., mandil Ipar., andur g.e., kaldar g.e., bekaizti Ipar. g.e., brigant Ipar. g.e., miserable Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. ruin, mezquino, -a; bellaco, -a; despreciable (2) izond. avaro, -a; codicioso, -a; tacaño, -a; avaricioso, -a
    fr izond. misérable, vil, -e ; mesquin, -e ; minable, avare, cupide
    en (1) izond. [zitala] despicable; wicked, evil, vile; contemptible; bad (2) izond. [zekena] mean, miserly, stingy
    port (1) mesquinho(a), adj desprezível (2) avarento(a), avaro(a), tacanho(a)

    Astindu batek bultzatu ninduen aurrera: amorruak begiak lausotu zizkidan, sumin gorri batek gogo bizia piztu zidan zinausleari lepotik heltzeko, hain era doilorrean iruzur egin zioneta nire konfiantzari, nire sentimenduari, nire buru-eskaintzari.  [Hogeita lau ordu emakume baten bizitzan, Stefan Zweig (Edorta Matauko), Igela, 2007] (Egungo Testuen Corpusa)

    doilor (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:12 pm on 2018/06/24 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desadostasun 

    iz. Adostasunik eza. Aita-semeen arteko desadostasunak. Asmoetan bat egin arren, praktikan desadostasun sakonak dituzte. Desadostasun handiak sortu dira. Desadostasun oihu batzuk ere entzun dira. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [adostasunik eza]: desakordio (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desacuerdo
    fr iz. désaccord
    en iz. disagreement
    port iz. desacordo

    Eta hori ez zuten izan desadostasun bakarra idazleak eta argitaratzaileak Nemo kapitaina zela eta. [Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    desadostasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:04 pm on 2018/01/29 Permalink | Reply
    Tags: D   

    deslaitu 

    ad. deslaitu, deslai/deslaitu, deslaitzen 1 du ad. Bizk. g.er. Deslai utzi; askatu. 2 (Era burutua izenondo gisa). Zure taldeko ardi galdu deslaitu hau. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    deslaitu (V-oroz-arr ap. A; Lar, Añ (V), H), desleitu, deslaiatu.

    Descuidar, abandonar; descarriarse. “Descuidar” y “abandonar” Lar. Ezen pagatzen duzue mentharen eta ruaren eta belhar suerte guzien detxema eta deslaiatzen [sic] ditutzue yustizia eta Jainkoaren amodioa. TB Lc 11, 42. Gorputza itxi arimak eutsan deslaiturik. AB AmaE 134.

    (Part. en función de adj.). “Oveja perdida, ardi galdua, deslaitua” Añ. Zeure taldeko ardi galdu deslaitu au. Añ EL1 146 y EL2 162. Bildu ezinik euren almen ta zenzun deslaituak. Añ LoraS 96.

    Sinonimoak: ad. Bizk. g.e.

        [deslai utzi]: deslai utzi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (B) abandonar; descuidar; descarriar (2) izond. descarriado, -a
    fr (1) du ad. (B) abandonnernégliger (2) perdu, égaré
    en (1) du ad. (B) abandon, neglect (2) (formal) wayward adj
    port (1) du ad. (B) abandonar, descuidar; desencaminhar (2) izond. desviado, -a

    Zeure taldeko ardi galdu deslaitu hau. Añ EL1 146 y EL2 162.  (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    deslaitu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:05 pm on 2017/12/24 Permalink | Reply
    Tags: D   

    donkitu 

    ad. Eskaini.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    donkitu (Lar, Lh).

    Dedicar, consagrar” Lar. “Consacré” Lh. Nola lehenbizikorik Jainkoa hasi den begi onez behatzen Jentilei idekitzeko hetarik yendaia bat haren izenari donkitua. TB Act 15, 14.

    Dedicar. Goitiko Konseju Justiziakoaren Ministroari donkitua. EConst 3. Donkitua izan zan Bilboko Euskalerriako Alkartadeari 1881an. AB AmaE 15. Donkituba Españari (RArt, 1884). JFlor. Txarra bada ere ona nun duben, beorri donkitzen diotana. Alz STFer 111. Daduzkan orriak / Dizkate donkitutzen / Bere… egilliak. Moc Damu 3. Batzarreari donkitu zion itz atsegingarriekatik. RIEV 1907, 325. Naro donkitzen dio ur garbia / nai duenari. Arruti in Onaind MEOE 817. Donkitzen dio egilleak. Ill Testim 2.

    Sinonimoak: ad. zah.

        [eskaini]: dedikatu, eskaini, opa izan, opatu, opetsi Bizk., eskentu Zub., ohereskatu Zub., ohoreskatu Zub., opaldu neol., agindu zah., ofreitu Ipar. beh., ofrezitu Heg. beh., brindatu Heg. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es dedicar, consagrar
    fr dédier
    en to dedicate
    port dedicar, consagrar

    Gaurko lehenengo topa zuei donkitua!

    donkitu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:55 pm on 2017/10/01 Permalink | Reply
    Tags: D   

    demokrazia 

    iz. Gobernu era, aginpidea hiritar guztiek hauteskunde bidez hautatutako ordezkarien esku egotean oinarritzen dena. Greziar demokrazia. Demokrazia hiritarren askatasunean eta berdintasunean datza. Demokrazia-bideak erabili. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    demokrazia (G-goi, B, BN-arb ap. Gte Erd; Casve).

    Democracia. “Demokrazian bizi gara” Gte Erd 44. Liberalismoa bat egin eta nastau bear da uritarmeneagaz edo demokraziagaz eta gobernuaren erakaz? Itz Azald 53. Beren demokrazia, beren sozialismoa, beren revoluzioa azal ederra ta mami ustela duten itzak dira. Urreta EEs 1918, 155. Demokraziaren aldeko politikariak. Mde Pr 63. Erkalaren, demokraziaren izenean astakeri galantak egiteko. Eguzk GizAuz 98. Demokraziaren izenean or dabiltza kaleetan barrena marrakaz. AZink 140. Atxakia, eztagoala demokraziarik. Gerrika 276. Leenguak dira agindu edo barruko lege eta barruko demokrazi. Ib. 278. [Chilen] demokrazia desegin eta Allende [...] heriotzera eraman dutenak. MEIG VIII 38. Kristautasuna eta demokrazia, bandera eder horiek, ez ote darabiltzagu klase interesen estalki eta zerbitzuko? Ib. 38. En DFrec hay 299 ejs., 5 de ellos septentrionales.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. democracia
    fr iz. démocratie
    en iz. democracy
    port iz. democracia

    Beren demokrazia, beren sozialismoa, beren revoluzioa azal ederra ta mami ustela duten itzak dira. Urreta EEs 1918, 155. (Orotariko Euskal Hiztegian)

    demokrazia (Argazkia: eitb.eus)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel