Tagged: D Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:16 am on 2015/07/05 Permalink | Reply
    Tags: D   

    dinatasun 

    iz. Duina denaren nolakotasuna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘duintasun’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    dinatasun, dintasun.

    1. Dignidad. v. dignitate, dignotasun, dinadade. Jesu-Kristoren diñatasun ta anditasun ezin goragokoa. Ub 134 (v. tbn. 135). Nolako honra, diñatasun eta noblezi altura. Gco I 411 (v. tbn. 432). Baña batez ere animen kargudunak bear dan kontu, arreta ta diñatasunarekin Jainkoaren itza garbi euskaldunen biotzetan ezarri. Aran SIgn 202. Eta iduki dezake bere diñatasunaren ezaguera. EE 1884a, 426. Jokera fiñik bat baldin bada / ixpillutzat jartzekua / zegamatarren diñtasuna da / aintzakotzat artzekua. Olea 157. Ez, Espainia, ez. / Betiraundian lo dagon / –soberano jator– / dintasuna,– / eta mixeria. Azurm HitzB 69. Ura zan jendeak [Xalbadorri] barkamena eskatzea, eta bide batez eskertzea gizon aren dintasuna. Zendoia 229.

    2. “Dintasun, suffisance, capacité” Dv.

    Sinonimoak: iz. g.e.

     [duintasuna]: duintasun, dignitate zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es dignidad
    fr dignité
    en dignity
    port dignidade

    Entzun:

    Dinatasun apur batez bizi ahal izateko, hainbatetan beharrezkoa da ‘aski da’ esatea.

    dinatasun (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:17 am on 2015/06/15 Permalink | Reply
    Tags: D   

    diziplina 

    iz. 1. Talde edo erakunde baten barnean ordenari eta hierarki mailei eustea; horretarako arau-multzoa. Eskolan oso diziplina gogorra ezarri dute. 2. Jakintza-arlo, arte edo zientzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    1. araubide, doktrina; 2. ikasgai, ikasbide, jakintza-alor; 3. zartailu, zigor, azote; 4. zentzaldi, azotaldi, zigorraldi (ADOREZen Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) disciplina; (2) disciplina, azote; (3) disciplina, asignatura, materia.
    fr discipline
    en discipline
    port disciplina

    Egunotako itunetan eta kromo banaketetan, han-hemengo salbuespentxo batzuk kenduta, alkanfor usaina hartzen diogun hitz bat da, diziplina, kuartel guztietan nagusi. [Diziplina, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-06-14)] (Berria.eus)

    diziplina (Wayne S. Grazio, FlickrCC)

     
  • Maite 7:58 am on 2015/05/05 Permalink | Reply
    Tags: D   

    doi 

    (Ipar.) 1. izond. Behar edo egoki den adinakoa (batez ere da aditzarekin, atributu gisa). Titare hau ez da nere eriaren doi. 2. iz. Nahikotasuna; neurri zehatza. Zure doian egina da atorra. 3. adb. Aski, nahikoa. Bada hargatik doi argi. • DOI BAT. (Ipar.) Apur bat. Doi bat denbora emanez. || DOI-DOI(A). 1. Aipatzen den neurrian edo unean hain zuzen. Doi-doi heldu zaizkit behar orduan. 2. Ozta-ozta. 3. Emeki-emeki. || -T(Z)EKO DOIA. -t(z)eko nahikoa. Bi gogoeta egiteko doia buru dutenak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [neurriko] : neurriko, neurri egokiko.
    [ozta-ozta]ozta-ozta, justu-justu, neurriz

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) (lo) justo, (lo) estrictamente necesario (2) izond. (Ipar.) justo, -a; preciso, -a; exacto, -a; ajustado, -a (3) adb. (Ipar.) a tiempo, a la hora, puntual, puntualmente (4) adb. (Ipar.) a duras penas; apenas, por poco (5) adb. (Ipar.) bastante, suficientemente (6) adb. (Ipar.) justo en el momento en el que
    fr (1) iz. juste, strictement nécessaire (2) izond. juste ; exact, -e ; précis, -e (3) adb. de peu, de justesse ; à peine, tout juste
    en (1) iz. exact amount; just enough; what is needed (2) izond. exact, precise; correct, right; just, fair (3) adb. hardly, scarcely, barely; only just; almost no/not/none
    port (1) preciso(a), exato(a)

    Entzun:

    Detaile, sentimendu edo objektu bat benetan signifikatzeko, le mot juste —hitz doi zehatza— aplikatzea aholkatzen zuen Flaubertek. Adierazi nahi denaren neurri justuko hitza baliatzea: zapatak oinaren neurrikoa behar du; hitzak, izendatu nahi duen egoerarena. Hitz-dunak gara, gutxi-asko hiztun guztion grina da bizi ditugun egoerak zorrotz eta adierazkor esan nahia. Koska da askotan ez zaigula hitz doia burura etortzen, ez dakigula ezagutzen dugunik ere. [Hitz doia, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-05-05)] (Berria.eus)

    doi (Argazkia: Wikimedia Commons)




    Ruper Ordorika eta Bernardo Atxagaren ‘Sagarrondo bati seaska kanta’-n ere topa dezakegu doi-doi. Mila esker, Iñaki!

     
  • Maite 7:32 am on 2015/01/28 Permalink | Reply
    Tags: D   

    deboiladura 

    iz. (Ipar.) 1. Nahastea. 2. Hondamena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [nahastea]: anabasa, nahasketa, nahaste, nahasteka, bokata Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) trastorno (2) iz. (Ipar.) ruina
    fr (1) (alteración) bouleversement (2) ruine
    en (1) disruption, inconvenience, upset  (2) ruin
    port (1) trastorno  (2) ruína

    Entzun:

    Donapaleuko “natura gela” obretan da. Bainuontzi borobila ezarria da, eta gainerakoan “logela baten parekoa izanen da, giroaren ez batere deboilatzeko“, zehaztu du Hurmicek. [Donapaleuko ospitalea haur ukaite fisiologikoari buruz, Ainize Madariaga (Ipar Euskal Herriko Hitza, 2015-01-30)]

    Etxe deboilatu bat aurkitu nuen eskuinean, beste deboiladura bat ezkerrean, beste bat gero, hiru edo lau aitzinago, sagarrondo baso ttipi baten ondoan, eta ezustean herritik urrats gutira aurkitu nintzen. [Idi orgaren karranka, Victor Hugo / Koldo Izagirre (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    -Zuri diru guti.
    -Deboiladura lar udali!
    -Obeditu guri diruz.

    (eu>es)
    -A ti poco dinero.
    -¡Ruina para demasiados ayuntamientos!
    -Obedécenos con dinero.

    [Palindromoak, Markos Gimeno (zerojasoa.com, 15-01-25)]

    deboiladura (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:15 am on 2015/01/20 Permalink | Reply
    Tags: D   

    danbor 

    iz. 1. MUS. Zilindro baten gaineko eta azpiko aldeetan teinkatzen diren bi larru edo mintz sintetikoz osatutako musika-instrumentua, bi zotzez jotzen dena. 2. TEKNOL. Tresna eta gailu batzuen zilindro-formako osagaia. Balazta-danborra. • kupula-danbor. ARKIT. Kupula baten oinarri jartzen den horma zilindriko edo poligonala. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [atabala]: atabal, atanbora g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) tambor (2) tambor, tamborilero, -a; tamborrero, -a (3) (Arkit.) [kupularena] tambor (4) (Teknol.) tambor (5) (lgart.) tripa, panza
    fr (1) [instrumentua] tambour (2) (Teknol.) tambour
    en drum
    port (1) (instrumento) tambor (2) (de envase) tambor, bombona (3) Cost (de bordado) bastidor (4) Anat tímpano

    Entzun:

    Gauerditik aurrera 15.000 heldu eta 5.500 haur baino gehiago aterako dira San Sebastian egunean danborradan. Kalean, baina, atzo entzun ziren lehen danbor hotsak. [20.000 lagun baino gehiago aterako dira Donostiako danborradan, Berria.eus (2015-01-20)]

    danbor (FlickrCC, Mario Antonio Pena Zapatería)

     
  • Maite 9:10 pm on 2015/01/09 Permalink | Reply
    Tags: D   

    destorbu 

    iz. 1. Eragozpena, oztopoa. 2. Ezbeharra.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [traba]: Ipar./Naf.debeku, enbarazu, eragaitz, eragozgarri, eragozle, eragozpen, eragozpide, estropezu, galarazpen, oztopo, oztopobide, traba, trabagarri, behaztopa Ipar., faxeria Ipar., poxelu Ipar., trebukagarri Ipar., baragailu Zub., epantxu Zub., objekzio beh., behaztopabide jas., behaztopagarri jas., behaztopa-harri jas., atzerabide g.e., atzeragarri g.e., atzerapen g.e., eragozketa g.e., molestia Heg. beh., baragarri Ipar. g.e., murtzi Ipar. g.e., enpatxu Ipar. zah., harzaragarri Ipar. zah., trabu Ipar. zah.
    [ezbeharra]: Zub. g.e.alditxar, asturugaitz, ezbehar, koaita, miseria, zorigaitz, zorigaizto, zoritxar, dohakabetasun Ipar., lazeria Ipar., makur Ipar., malur Ipar., ondiko Ipar., meskabu Zub., desgrazia beh., gaitzegoki g.e., helkaitz g.e., lankerio g.e., desditxa zah., dohaingaitz zah., behargabe Ipar. g.e., dohakaitz Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (GN/Ipar.) estorbo, obstáculo, dificultad, tropiezo (2) (GN/Ipar.) desgracia, desastre, accidente
    fr (GN/Ipar.) malheur, calamité
    en (1) impediment, obstacle, hindrance (2) misfortune, disaster, accident
    port (1) estorvo, obstáculo, dificuldade, impedimento (2) desgraça, desastre, acidente

    Entzun:

    Egun batean destorbu izugarria gertatu zen.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    destorbu (FlickrCC + Gaurko hitza CC)

     
  • Maite 11:31 am on 2014/11/09 Permalink | Reply
    Tags: D   

    desobeditu 

    du (pertsonei buruz dio) ad. Ez obeditu, desobedientzia egin. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa, moldatua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    desobeditu (L, BN, S ap. Lh, S-no ap. Lrq; Urt IV 50, Lar, Añ, VocBN, Gèze, Dv, H), desobedezitu (-idu Lcc). Desobedecer. Tr. Es bipersonal trans. en los autores antiguos; por lo menos desde fines del s. XIX se usa, en cambio, como tripersonal. Trufatu superiorez; desobeditu gauza handian. Hm 195.

    Sinonimoak: iz.
    [desobeditu] : ez obeditu, esana ez bete (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (pertsonei buruz, dio ad.) desobedecer
    fr du ad. (pertsonei buruz, dio ad.) désobéir
    en du ad. (pertsonei buruz, dio ad.) to disobey
    port du ad. (pertsonei buruz, dio ad.) desobedecer

    Entzun:

    Noiz eta nola desobeditu behar luke herrialde batek independentzia lortzeko? [Burujabetzarako bide-orririk ez Euskal Herriko mapan, Urko Apaolaza (argia.eus, 2014-10-12)

    desobeditu (Argazkia: @vilaWeb)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel