Tagged: M Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:41 pm on 2021/02/07 Permalink | Reply
    Tags: M   

    menostu 

    ad. Gutxietsi

    Orotariko Euskal Hiztegian

    menostu. (G-azp), menustu (V-gip), belustu (V-gip). Ref.: A (aie); Gketx Loiola; Iz ArOñ y Elexp Berg (menustu). “Deteriorarse. (De aplicación, diría que exclusiva, a la ropa)” Gketx Loiola. “Disminuirse una cosa, ajarse (una ropa) con el uso. Belústu, belúsketan, ponerse deslucidas para presentar, v. gr., las manzanas con los magullamientos, etc.” Iz ArOñ. “Perder la calidad, venir a menos. Menustu dok pa eskastu eitten danian. Edozer gauza, erropia, personia, pareta bat, ero edozer gauza” Elexp Berg. Desmerecer. “Nai duzun bezin gizon ona da; bainan tanta laket duelakotz menosten da: ajea du edanera (B), […] por lo que le gusta el vino desmerece: tiene vicio a beber” A (s.v. aie).

    Sinonimoak: iz.

    [menostu]: gutxietsi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. [arropa, fruta] deteriorar(se), ajar(se), perder la calidad, venir a menos (2) da/du ad. [pertsona] deteriorar(se); envejecer(se) (3)  du ad. desestimar, menospreciar, subestimar; relegar, postergar
    fr iz. (1) se détériorer, s’estomper, devenir moins (2) (se) détériorer; vieillir (3) rejeter, rabaisser, sous-estimer; reléguer, reporter
    en iz. (1) deteriorate, fade, come to less (2) deteriorate; grow old (3) dismiss, belittle, underestimate; relegate, postpone
    port iz. (1) deteriorar (se), perder qualidade (2) deteriorar-se; envelhecer (3) rejeitar, menosprezar, subestimar; relegar, adiar

    Testuinguruan

    Hizkuntza menostu orok ikusgarri izan behar du biziberritzeko. [Euskal Encodings proiektuarentzat da Interneteko Argia Saria, argia.eus (2021-02-04)]

     
  • Maite 11:12 pm on 2021/02/06 Permalink | Reply
    Tags: M   

    melatu 

    ad. melatu, mela, melatzen 1 du ad. Fruituez mintzatuz, azukretan prestatu. 2 da/du ad. Fruitu batzuez mintzatuz, eguzkitan idortu. 3 da/du ad. Blai egin. Ik. mela-mela egin. Melatuta gelditu ginen lasterketa ikusten. 4 (Partizipio burutua izenondo gisa). Fruitu melatuak. Piku melatua baino ximurragoa. Mahats melatuak: mahaspasak. Haizea hezurretaraino sartzen ari zitzaion arropa melatuetan barna. || mela-mela egin da/du ad. Erabat busti, blai egin. Mela-mela eginda etorri da umea eskolatik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 melatu.

    (Urt, Lh), meilatu (S? ap. A; Lecl, Dv, H; mella- Ht VocGr, Lar). (Aux. intrans.). Ocuparse de; meterse en. “Carere rebus urbanis, […] hiriko egitekoetan ez sartu, ez nahasi, ez melatu” Urt IV 246. “Emprender” Lar. “Entreprendre, se mêler de” Lh. Bat bedera mela bedi duen ofizioaz / eta giristiño dena prestu izatekoaz. EZ Man I 3. Hark bezanbat hik eztakik, kontentadi heureaz / eta elizakoak bere mela beite arteaz. Ib. 33. Gobernatzen baitire desordenatuki deus ez eginez, bainan melatuz egokikitzen ez zaiotenaz. TB 2 Thess 3, 11 (He hei behatzen ez zaizten gauzetan sartzen direnak). Atso bat ere melatu saltsa huntan zauku sartu / aspaldiko ofizioa trakaseria du. AstLas 70.

    2 melatu.

    1. (BN-mix ap. Lh ). “1.º mûrir (pomme)” ; 2. º confire (fruits, etc.)” Lh. malatu (Foix). (Part. en función de adj.). “Confit, malatü. Arhan malatia, phiko malatia” Foix. Cf. VocNav: “Meláu, dícese del fruto resequido […]. Llaman meladico al higo medio seco (Cáseda)”. v. merlatu. Egizue dekozionea piko melatuz arnoarekin batean. Mong 591. Iko melauak. A BGuzur 115. Mahats melatuz jorikako pudding tinki bat. JE Ber 28. Kamineteko ahan-malatiak nurk jan tü? GaztAlm 1934, 112. (ap. DRA) Bihotza piko melatua bezala idortzen zaio. Othoizlari 1962, 434.

    2. (V-arr-gip, G-azp). Ref.: Iz ArOñ y Elexp Berg (melau); Gte Erd 175.
    Empapar(se), calar(se). “Mojarse” Garate Cont RIEV 1935, 351. “Melauta gelditu giñan karreria ikusten” Elexp Berg. “Melauta dago (V-arr), melauta etorri da (V-arr), oillo melaua bezela etorri da (G-azp)” Gte Erd 175. v. bustipelatu, pelatu. Ala biarrez, ondo melatuta, baña atara zan [ibaitik] . SM Zirik 135. “Se utiliza, por poner un ejemplo, cuando se remojan unos pimientos rojos hasta que quedan completamente blandos (V-gip)” Oregi (comunicación personal).

    3. (V-gip). Emborracharse. “Aura domekero melauta ibiltzen da” Elexp Berg.

    4. (V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg ). (Uso sust.). “Se dice del remojón. Arrate egunian artu genduan melau ederra arrasalde erdixan eiñ eban zaparradiakin” Etxba Eib. “Kriston melatua artu giñuan Urbixatik Arantzazura bittartian” Elexp Berg.

    MELA-MELA EGIN (V-gip ap. Elexp Berg ), MELATUMELATU EGIN (V-gip ap. Etxba Eib ). a) Calar(se), empapar(se). “Melau melau eiñda eldu gara txabola batera, izan dan zaparradiagaz” Etxba Eib. “Mela-mela eindda etorri da umia eskolatik” Elexp Berg. Jausi zan […] masia eiten euazen askara. […] atara eben irabolikaz mela-mela einda. SM Zirik 75. b) Emborracharse. “Illuntzeko zortziretarako mela-mela eindda zeuan” Elexp Berg.

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [konfitatu]: konfitatu    

    [blai egin]: Bizk. basi-basi egin, basitu, blai egin, blai-blai egin, busti, mela-mela egin, pelatu Ipar., urtatu Ipar., tximu egin Gip., pelakatu g.e., txipatu , zipa egin , txipa egin

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) [fruituak] madurar (2) da/du ad. [fruituak] secar(se) al sol (3) da/du ad. [almibarretan egosi] almibarar (4) da/du ad. (B) mojar(se); empapar(se)
    fr (1) da/du ad. [fruituak] mûrir (2)  da/du ad. [fruituak] dessécher ; confire (3)  da/du ad. [almibarretan egosi] baigner dans du sirop
    en (1)  da/du ad. [fruituak] to ripen (2) da/du ad. [fruituak] to dry (3) da/du ad. [almibarretan egosi] to preserve in syrup
    port (1) da/du ad. (Ipar.) [fruituak] madurar (2) da/du ad. [fruituak] caramelizar (4) da/du ad. (B) molhar-se; ficar ensopado

    Testuinguruan

    Ustezko paradoxa ez da horren paradoxikoa. [Europako mugetan barrena, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 10:37 pm on 2021/01/24 Permalink | Reply
    Tags: M   

    musuketa 

    iz. g.er. Musuak ematea.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    musuketa.

    1. Besuqueo. Limurkeriz eta musuketaz aurrak gaizki ezitzen ari aiz. Etxde JJ 99. Lizunkerizko musuketan eta limurketan. Ib. 122.

    2.Quantité de baisers” Lh (que cita a Harriet, aunque no lo encontramos en éste). 3. (Adv.). “En quête de baisers” Lh.

    Sinonimoak: iz.

    [musukatzea]: musukatze, musukeria g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. beso, besuqueo
    fr iz. baiser ; bisou, bise (fam.); bécotage, baisers langoureux
    en iz. kiss; kissing, (colloquial) smooching
    port iz. beijo

    Testuinguruan

    Musua baino musuketa izan da, begirada luzeekin tartetua. [4×4 operazioa, Xabier Amuriza (Lanku, 2013). Egungo Testuen Corpusa]

     
  • Maite 8:06 pm on 2021/01/18 Permalink | Reply
    Tags: M   

    metatu 

    da/du ad. metatu, meta/metatu, metatzen || Metan jarri, pilatu. Enborrak metatu. Hemengo eta hango aberastasunak bildu eta metatzen. Jendea metatu zen ene ingurura. Ez dakizkidan gauzak elkarren gainka metatuko baldin balira. Gorrotoa metatzen ari baita bihotzetan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

    [pilatu]: bildu, mordoxkatu, opildu, pilatu, txondortu, moltsotu Bizk., mondoinatu Lap., atetu Zub., mordotu g.e., montoitu zah., errekaitatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. amontonar, apilar, apiñar (2) du ad. acumular (3) du ad. [energiaz] almacenar
    fr du ad. entasser, empiler, accumuler, emmagasiner
    en (1)  du ad. [pilatu] to pile up (2) du ad. [gorde] to accumulate
    port (1) empilhar, empilhar, amontoar (2) du ad. acumular

    Testuinguruan

    Bailarako herrietako positibo metatuetan aldaketa batzuk egon dira. [24 positibo hauteman dituzte asteburuan Debagoienean, Uxue Igarza (goiena.eus, 2021-01-18)]

     
  • Maite 11:27 pm on 2021/01/14 Permalink | Reply
    Tags: M   

    murriztaile 

    adj. Murrizten duena. Politika ekonomiko murriztailea. Adierazpen askatasuna mugatzeko hartutako neurri murriztailea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    murriztaile. v. murritzaile.

    murritzaile.

    1. (H), murriztaile (L ap. A ; Dv), murriztale (B ap. A ). Esquilador; podador. “Tondeur” Dv. “Hesi murritzailea, tondeur de haies” H. “Podador” A. Bere ardien murritzailleengana. Urt Gen 38, 12 (Ur, Ol motzalle, Dv moztaile).

    2. (Urt I 255, H), murritzale (H). Despojador. “Adventor […], daberna hantatzaillea, dafaill murritzaillea” Urt. “Seme alfer eta iokhari, etxearen murritzaile, […] dépouilleur d’une maison. Iokhari ohoin eta murritzalea, […]” H.

    3. (H), murritzale (H). (El)que recorta, disminuye. “Etzaitezela izan nekhatzaileen sarien murritzaile” H. MURRITXAILE, MURRITXALE (H), MURRIXZAILE (H) (Formas con palat. expr.). “Ahariak behiak baino phentze murritxale handiagoak dira, les moutons sont plus grands tondeurs de prairies que les vaches” H.

    Sinonimoak: iz.

    [murritzailea]: murritzaile g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. absolución
    fr iz. (Ipar.) cahier
    en iz. (Ipar.) notebook
    port iz. caderno

    Testuinguruan

    Neurri murriztaileagoak iragarri ditu Frantziako Gobernuak, eta gutxienez bi astez mantenduko ditu. [Etxeratze agindua 18:00etan ezarriko dute Ipar Euskal Herrian, Oihana Teyseyre Koskarat – Paulo Ostolaza (Berria.eus, 2020-01-14)]

     
  • Maite 9:58 pm on 2020/12/30 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mugon 

    iz. g.er. Aukera edo egokiera ona. Jesus haien eskuetan jartzeko mugon bila zebilen Judas. || mugonean Ordu onean. Zatoz elizara mugonean. || mugonez Ordu onez. Arta izan behar da mugonez etzateko, gero mugonez jaikitzeko. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [aukera]: abagune, aldarte, aukera, bide, egokiera, era, era on, koiuntura, okasio, aizina Ipar., ara Ipar., errekontru Ipar., parada Ipar., ereti Bizk., beta Gip., apuko g.e., mugaldi g.e., atiza Ipar. zah., deretxa Gip. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. oportunidad, ocasión
    fr iz. opportunité, conjoncture
    en iz. chance, opportunity
    port iz. oportunidade, ocasião

    Testuinguruan

    Benito Perez Galdos, idazle handia, 1920. urtean hil zen; beraz, aurten bete dira ehun urte. Duela bi hilabete, bidaiatzea orain baino errazago zegoenean, bere jaiotetxea bisitatzeko mugona izan dut, Kanarietako Las Palmas hirian. Egun, museoa da etxe hori eta joan daiteke bisitan. [Galdos idazlea Euskal Herrian, Joxemari Iturralde (Berria.eus, 2020-12-30)]

     
  • Maite 11:18 pm on 2020/12/19 Permalink | Reply
    Tags: M   

    marraska 

    iz. Batez ere Ipar. Orroa, marrua, oihu ozena. Marraska eta auhen tristeak. Ez dute entzungo oihurik, negarrik, marraskarik, hasperenik eta deitorerik baizik. Marrasketan egonen da, munduko itsaso guztietan ur den bezainbat negar isuriko du. || marraska egin Negar eta marraska egingo duzue. || marraskaz adb. Marraska eginez. Hasiko dira negarrez eta marraskaz. “Utz ezak”, dio marraskaz, “otoi, utz ezak”. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [orroa]: makakorro, orro, marruma Ipar., marru Heg., murrusa Bizk., marraka Ipar./Naf., marranga g.e., marrubia zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere Ipar.) chillido, berrido, alarido; lloro, llanto
    fr iz. (batez ere Ipar.) grincement, gémissement, cri, pleur
    en iz. shout, yell; howl, bellow
    port iz. (batez ere Ipar.) guincho, uivo; choro

    Testuinguruan

    Marrasketan egonen da, munduko itsaso guztietan ur den bezainbat negar isuriko du. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 9:05 pm on 2020/11/09 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mardera 

    iz. Lasaiera (soineko batena, adibidez).

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mardera.

    1. (V-ger-ple-arrig-oroz-och-m, G-azp-nav, AN-ulz; A Morf 113), mardora (V-ger), mardura (V-ger-gip, G-azp). Ref.: A (mardera); EI 66; Iz ArOñ (mardura). “Ruedo de la saya” A. “Vuelo de vestido” A Morf 113. “Vuelo de una cosa” Iz ArOñ.

    2. mardura (V-gip). Ref.: Iz ArOñ; Elexp Berg. “Mardura, marduria ifiñi, el relleno que ponen las mujeres en el pecho y en el vestido para aparentar” Iz ArOñ.

    3. mardura (V-gip). “Se dice de una ropa muy delgada y con pliegues” Iz ArOñ.

    Sinonimoak: iz.

    [mardera] : zabaltasun, lasaiera || Ad. es un vestido con mucho vuelo: lasaiera handiko soinekoa da.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. vuelo (de vestido)
    fr iz. pli, fronce
    en iz. fullness
    port iz. amplitude, rodado;

    Testuinguruan

    Gonak goi aldean joskura batzuk ditu, eta horiek emango diote mardera seguruenik. [Leire Narbaiza, @txargain (Twitter, 2020-11-08)]

     
  • Maite 11:39 pm on 2020/10/19 Permalink | Reply
    Tags: M   

    minbizi 

    1 iz. Handitsu gaiztoa; gorputz ehun bateko zelulak eragabeki ugaritzea eragiten duen eritasuna, inguruko ehunetara hedatzeko joera duena. Minbiziak ez du sendabiderik. Bularreko minbizia duela adierazi diote. Minbiziaren lehenengo abisua min bizi baten itxuran agertu zen. Minbiziak jotako eri batek. 2 iz. Haragiak jaten zituen zernahi handitsu edo zauri. Aurkitu zuen gizon bat, minbiziak ezpainak eta sudurra jana. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    minbizi. 1. (V-gip, G, AN-ulz-5vill, L, B, Sal, S, R; Lar, Dv, H). Ref.: A; Lrq; Iz Ulz; Izeta BHizt2; Gketx Loiola (este-estu); Elexp Berg; Gte Erd 276.
    Cáncer. ” Minbiziek eztu sendabideik ” Izeta BHizt2. Cf. Gatxitegi Laborantza 169: Badira errapeko min mota bat baino gehiago: min bizia (mammite aigüe), kotsuduna […]. Tr. Documentado desde mediados de. s. XVIII, casi exclusivamente al Sur. En DFrec hay 5 ejs. Erakhutsi zereioan dithietarik bata minbiziaz erdi janik. Egiat 219. Santa Kataliña Senakoak serbitzatzen zuen […] kanzerra edo miñ bizia bularrean zuen bat. LE Urt 377 (ms. 135r kanzilla zuenai petxoan). Topatu zuan gizon bat min-biziak ezpañak eta sudurra jana. Bv AsL 50. Beatz arrek oñaze miñak emateaz gañera andik miñ bizia sortuko zitzaiola uste zan. Arr May 151. Min-bizia zuen eta arpegi guzia artzen zion. Goñi 71. Gorputzean minbiziya azaldu ta ustel eta kiratsez beterik Italian il zan. EEs 1913, 180. Gizaldiko minbizik aunditzen utzi bear omen dira Bebel-en esanaz. EEs 1918, 157. Gaitzepel eta minbizi aurkakoa. EAEg 12-12-1936, 525. Adiskide donge bat baño minbizi gaiztoagorik ote duk? Zait Sof 179. “Bizi min” deitu minbiziaz / mintzo zen, ixil, ez-jainkoa. Mde Pr 369. Min-biziaren atzaparretatik biziarekin aterako zanik ezpaitzan sortu. Etxde JJ 232. Ezpainak gorriak, bainan min-biziak janak direnen gorri berezi hartarik. Herr 24-12-1959, 2. Min-bizi, izurrite ta idi-zila izan arren. Zait Plat 103. Minbiziarekin hila da pairamen haundien artean. Larre ArtzainE 212. Orduko sendagilleak minbizia zala esaten zuten. Insausti 117. v. tbn. Ayesta 71. Miñ bizi: Aran-Bago ManMed 256. 2. (L ap. A ; Arch VocGr ). “Úlcera” A. 3. Cierta enfermedad del manzano. Bestela, adar oien zaurietan ezkabi, minbizi ta beste eritasunak errez sortzen dira. EEs 1916, 253.

    Sinonimoak: iz.

    [kantzerra]: bizien Bizk., kantzer g.e., xangre Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Med.) cáncer
    fr iz. (Med.) cancer
    en iz. (Med.) cancer
    port iz. (Med.) câncer

    Testuinguruan

    Bularreko Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna da. Jarrai dezagun borrokarekin! #gaurkohitza

     
  • Maite 11:31 pm on 2020/10/08 Permalink | Reply
    Tags: M   

    marroiztu 

    ad. marroiztu, marroiz/marroiztu, marroizten || da ad. Bizk. Maiztu edo higatu, bereziki arropak.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    marroiztu. Ajar(se). ” Marroiztua zer dan eztakianari oartxu bat. Soiñeko bat, […] zaartutakoan, izen bi daukaz bizkaitarrez: maiztu ta marroiztu ” A Ezale 1898, 45a. Berrogei urteotan, soñean dakartzun yantzia ez zaizu marroiztu. Ol Deut 8, 4 (Ker maiztu, BiblE higatu).

    Sinonimoak: ad. Bizk.

    [maiztu]: maiztu, usutu Ipar., arduratu g.e., sarritu g.e., hantatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. (B) ajarse
    fr ad. (B) (perder la belleza) ternir; (deteriorarse) s’abîmer; (desgastarse) abîmer, détériorer, endommager
    en ad. (B) (perder la belleza) wither, fade; (deteriorarse) wither, deteriorate, rot; (desgastarse) wear out, deteriorate
    port ad. (B) murchar-se;

    Testuinguruan

    Berrogei urteotan, soinean dakarzun jantzia ez zaizu marroiztu. (Elhuyar hiztegia)

     
  • Maite 10:50 pm on 2020/09/25 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mendebal 

    1 iz. Mendebaldetik datorren haizea. Mendebalak jotzen duenean. Mendebal gogorra. Mendebala dabil. Mendebalarekin euria. || 2 iz. Mendebaldea. || mendebal alde Mendebaldea. || mendebal-haize Mendebala. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [sartaldetik datorren haizea]: mendebal-haize, haize beltz    

    [sartaldea]: mendebal alde, sartalde, mendebalde Heg., etzinalde g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. oeste, occidente, poniente (2) iz. viento poniente, viento (del) oeste
    fr iz. ouest, occident, couchant
    en iz. (the) west
    port (1) iz. oeste, ocidente (2) iz. vento oeste

    Testuinguruan

    Mendebalak jotzen du. (Elhuyar Hiztegia)

     
  • Maite 11:39 pm on 2020/09/05 Permalink | Reply
    Tags: M   

    marroiz 

    adj. Pertsonez edo gauzez mintzatuz, arlotea, zarpaila, narrasa.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 marroiz. (V-m ap. A ), marroix, marrox, marruiz (V-m ap. A ), marrux (V-ger ap. A ). Andrajoso, ajado, desaliñado. ” Marroiz (V-m), narras (G), maras (V-arr), maiz (Vc) esaten dabe soiñeko asko-erabilli ta ezainduagaitik” A Ezale 1897, 150b. Gizon marroix bat, ain ez-euki ta premiñatua ze, ezeukan zegaz iantzi iaio bear iakon zortzigarren umea. Ezale 1897, 397b. Seiaska marroiz (pobre) baten aurrean. Ag Ezale 1897, 22a. Ez dala jakiñ lekua eta aberatsa, baizik umilla ta marroixa. Ezale 1898, 324a. Gizon marrux edo ez euki bat. Ib. 364a. Soiñeko marroix, maiz da pistindunakaz. A Txirrist 140. v. tbn. Marrox: Kk Ab I 25. (Uso adv.). Zaldun batek ain ederra ta ain marroiz yantzita ikusirik. (V-m) A EY II 21. (Con reduplicación intensiva; uso adv.). Atsotxu bat, marroiz marroiz iantzia. A Ezale 1897, 149b.

    2 marroiz. 1. (G-goi ap. A ). “Balido” A. v. 1 marraka. 2. Balando. v. 1 marraka (II, 1), marroizka, 2 marruka. Inguratu zaizkiyo / marroiz bildoztxuak. EgutTo 7-1-1921 (ap. DRA).

    Sinonimoak: izond.

    [arlotea]: aketo, arlote, desatsegin, ezatsegin, muker, zakar, piltzar Ipar., atsekaitz g.e., basatxori g.e., ezkibel g.e., tratagaitz g.e., basto Heg. beh., saskar Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. andrajoso, -a, desaliñado, -a
    fr loc adj en haillons, adj dépenaillé
    en ragged, dressed in rags; scruffy, untidy, slovenly
    port adj andrajoso(a), esfarrapado(a), maltrapilho(a)

    Testuinguruan

    Ustezko paradoxa ez da horren paradoxikoa. [Europako mugetan barrena, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 8:33 pm on 2020/08/29 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mingostu 

    ad. mingostu, mingots/mingostu, mingosten || da/du ad. Mingots bihurtu, mingostasuna eman edo hartu. Ik. samindu. Behazunez eta ozpinez mingostua. Alegia xalo honek, ikusle bati baino gehiagori, ahoa gozatzen diolakoan, sabela mingostuko dio. Bihotza mingostu dioten berriak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mingostu. (Vc, G ap. A; Zam Voc ), mingoztu (Dv (V)), mingoxtu (H), mingotztu, mingotxtu, mingoiztu (H). Amargar(se). “Au mor., devenir ou rendre quelqu’un aigre, amer, d’humeur, de langage” H. Biaztunez ta ozpinez mingotxtuta. fB Olg 4. Berbarik berbara, errazoerik errazoera aserratuten dira eta dirautza batak bestiari mingotztuten daben gauzaren bat. Astar II 127. Eta allagiña mingoztu bere bijotz guztiz maitegarrija? Ur MarIl 53. Baña Bermeotarrak / ez dau nai dirurik, / onria daukanian / ezek mingozturik. Azc in Ur PoBasc 265 (PB 230 mingorturik). Orregaiti biotzak / dekoguz mingostuta. EusJok II 116. Koitaua biyotza mingostuta. Kk Ab II 72. Ni, ordea, mingozturik, an gelditu nintzan, gizon anker arek esandakoak ausnartzen. Goen Y 1934, 98. Gaxuxarekin bizia mingostu besterik etzaidan egin. Etxde JJ 57. Mingostu egingo dit bizitza utsegin nuelako mamuak. Txill Let 92. Ikusle bati baino gehiagori, ahoa gozatzen diolakoan, sabela mingostuko dio. MEIG I 175. v. tbn. Mingoztu: Enb 59.

    (Part. en función de adj.). Etxean, ordea, etzezakean pozbide ta eztialdirik arki bere barren mingostuak. Etxde JJ 32.

    Sinonimoak: ad.

    [mingots bihurtu]: bizitu, garraztu, mikaztu, mindu, mingartu, ozpindu, samindu, karmindu Ipar., behazundu g.e., lapastu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. agriar(se), amargar(se) (2) da/du ad. amargar(se), afligir(se)
    fr (1) da/du ad. (s’)aigrir (2) da/du ad. (s’)affliger
    en (1) da/du ad. [mikaztu] to sour; to turn sour/bitter (2) da/du ad. [tristatu] to upset; to make bitter; to sour
    port (1) da/du ad. azedar-se, amargar-se (2) da/du ad. afligir-se

    Testuinguruan

    Uda amaiera berez da garai mingotsa. Baina are gehiago mingostu zait azken egunotan hedabideetako lerroburuak irakurtzean. Abuztua azkenetan dela, tipula baten geruzak bezala aletu daitezke euskararen inguruan irakurri ditugun kontu eta komeriak. Eta, negargura eragingo badizu ere, merezi du txatalez txatal gaia lerrootara ekartzea. [Malkorik gabe, Oier Aranzabal (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 11:53 pm on 2020/07/29 Permalink | Reply
    Tags: M   

    murtxikatu 

    murtxikatu, murtxika, murtxikatzen|| du ad. Ipar. Janariez mintzatuz, ahoan txikitu. Ik. mamurtu; mastekatu; txikitu 2. Murtxikatu gabe irentsitako belarra urdailetik berriz ahora ekartzen du behiak, eta han lasaiki murtxikatzen du, bere ahoko zukuekin ondo nahasiz, ostera irensteko (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    murtxikatu .Mâcher” Peillen in VocS 137 nota.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

    [mamurtu]: mastekatu, mamurtu Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) masticar, mascar, triturar
    fr du ad. (Ipar.) mâcher, mastiquer
    en du ad. to chew
    port du ad. (Ipar.) mastigar, moer

    Testuinguruan

    Irentsi egin du, ia murtxikatu gabe. #gaurkohitza

     
  • Maite 10:32 am on 2020/07/26 Permalink | Reply
    Tags: M   

    makilgoxo 

    iz erregalizaren sustraia, goxoki gisa miazkatzen dena. (Egungo Euskararen Hiztegia)

    Makilgoxoa edo erregaliza (Glycyrrhiza glabra) jatorriz Europa hegoaldekoa eta Asiako zenbait tokitakoa den zuhaixka lekaduna da. Euskarazko eta grezierazko hitzak osagai bertsuak ditu: glukurrhiza= rhiza, “sustrai” + glyk, “gozo”.

    Haren osagai bereizgarriena glizirrizina da eta azukre asko dauka (glukosa, sakarosa eta abar). Edulkoratzaile modura eta farmazian erabiltzen da, baita gozoki moduan ere. (erregaliza, Wikipedia)

    Makilgoxoak: mastekatzeko erroak (Wikipedia, https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Baton_de_reglisse.jpg)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    makilgoxo. “Regaliz de palo (G-bet)” Maite Etxenike (comunicación personal).

    Sinonimoak: iz.

    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. palo dulce, regaliz (de palo)
    fr iz. bâton de réglisse
    en iz. licorice stick
    port iz. pau de alcaçuz

    Testuinguruan

    Halako batean, lehengusuek kaioletako ziminoentzako gozokiak eta makilgoxoak erosten zituzten bitartean, Txillardegik iturri eder baten alboan uso zuri eta arrosa batzuk ikusi zituen, eta zoragarriak iruditu zitzaizkion. [Txillardegi eta ziminoa, Markos Zapiain, Susa, 2007]

     
  • Maite 8:10 pm on 2020/06/22 Permalink | Reply
    Tags: M   

    bonbilla-ipurdi 

    iz. ELEKTR. Lanpara elektrikoaren bonbillak daraman zati metalikoa, lanpara-etxean sartu eta bonbilla zirkuitura konektatzen duena.

    Sinonimoak: iz.

    [bonbilla-ipurdi] : bonbilla-zorro

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. casquillo
    fr iz. chapeau de douille, culot
    en iz. cap, socket cap; (light bulb) base
    port iz. (de bombilla) bocal

    Testuinguruan

    Hauxe da bonbilla-ipurdi egokiena erosi duzun bonbillarentzat. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:04 pm on 2020/06/13 Permalink | Reply
    Tags: M   

    maite-su 

    iz. Norbaiten edo zerbaiten alderako atxikimendua sortzen duen joera edo sentimena, haren ona bilatzera bultzatzen duena; maitasuna.

    Sinonimoak: iz.

    [maite-su] : maite-gar, maitasun, amodio; onginahi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. amor, pasión, cariño
    fr iz. amour, passion, affection
    en iz. love, passion, affection
    port iz. amor, paixão, carinho

    Testuinguruan

    Hamazortzi bat hilabetez, bizimodua pozoituko zion maite-su eroak kontsumitu zuen pixkanaka Napumoceno jauna, grina hura bukatutzat jo zuenean Adeliaren ametsetan segitu baitzuen bizitzen, neskak aitortu ziolako bazegoela gizon bat bera ikustean begiak irribarrez jartzen zituena, luxuzko panpina balitz bezala tratatzen zuena eta berarekin oso maitekorra eta ona zena, eta haren oso laguna zela. [Napomuceno da Silva Araujo jaunaren testamentua, Germano Almeida / Bego Montorio (Txalaparta, 2003)]

     
  • Maite 10:10 pm on 2020/05/25 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mantxu 

    adj./iz. Heg. Herr. Besomotza. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mantxu. (V-ple-arr-m-gip, G-goi-azp, AN, R), mantxo (V-gip). Ref.: A; Totor Arr; Iz ArOñ (mantxo); Etxba Eib; Elexp Berg. Manco, lisiado. v. mantxot, maingu. Mantxu baltza agertu zanean. Alzola Atalak 42. BESO->MANTXU (V, G ap. A; beso-mantxo V-gip ap. Iz ArOñ). “Manco a quien falta el brazo” A (s.v. mantxu).

    Sinonimoak: iz.

    izond. Heg. beh. [besomotza]: besamotz, besomotz, eskubakar, eskumotz, mantxot Ipar., maingu Gip., besobakar g.e., maki g.e., besobakoitz zah., beso-motz, beso-bakar g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./izond. (Heg.) (herr.) manco, -a
    fr iz./izond. (Heg.) (herr.) manchot
    en iz./izond. (Heg.) (herr.) one-armed, one-handed
    port iz./izond. (Heg.) (herr.) maneta, manco(a)

    Testuinguruan

    Ez ei gara elkar asko ukitzekoak euskaldunok. Afektua adierazten uzkur, laztanetan mantxu, besarkadetan labur eta musuetan zekenak garela esan liteke, Europa Hegoaldeko gure auzokideen aldean, behintzat. [Faltan, Leire Narbaiza (Kalamuatik Txargainera, 2020-05-21)]

     
  • Maite 10:07 pm on 2020/05/24 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mahaigaineratu 

    ad. Ahotara ekarri, gaia atera.

    Sinonimoak: iz.

    [mahaigaineratu] : azaldu, esan, proposatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. plantear, traer a colación
    fr proposer, mentionner
    en set out, lay out, bring up
    port expor, explicar, apresentar; trazer à colação

    Testuinguruan

    Gosariko mintzagai nagusia, ordea, ez zen hura bezain arina izan mahaikideentzat, Amaiari – besteei bezala ziurrenik – buruan biraka zebilkion galdera mahaigaineratu zuenean, etxe barneko giroa kanpokoa bezain ilun jarri baitzen berriz. [Bost ahizpa, Aitor Arana (Euskaltzaindia-BBK, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:20 pm on 2020/05/23 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mundrun 

    iz. Galipota, brea. Txirrindularia patar batean erori zen, beroarekin mundruna urtua zen bihurgune batean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mundrun. (L-ain, BN-lab, S ap. A ), mundruna (T-L).
    Alquitrán. “Asphalte” , “bitume” T-L. v. alkaterna, asfalto, galipot.
    Emaiten badiozu neguan [sagartzeari] lurretik bizpahiru erhi trebes mundrun ez inguruan ustei bat. EGAlm 1903, 33. Alkaterna edo mundrun. EOnAlm 1906, 40. Ihizko untzi bat hartu zuen harentzat, mundrunaz eta bikez emokatu, haurra hartan ezarri eta ihien artean utzi. Bibl Ex 2, 3 (Urt alkaternaztatu, Dv naslika, Ur, Ol betun, Ker lika, BiblE galipot).

    Sinonimoak: iz.

    iz. [galipota]: betun, brea, alkaterna Ipar., galipot Heg., naslika Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (Kim.) alquitrán
    fr iz. goudron ; bitume
    en iz. tar
    port alcatrão, piche

    Testuinguruan

    Zangoak lurrean, besarkadak oraindik faltan.
    Ezin da atzera egin, hobe! Erabat galdu ginen han…
    Ez genuen mirailan mehatsua ikusi nahi.
    Nola utzi bide bat, beste biderik omen ez denean?

    Baina kolpe batez, bortxaz den dena gelditu da.
    Mundrun ta zementuzko egia pitzatu da.
    Zer eginen dugu orain? Zuloak tapatu?
    Ala artesi bakoitzean proiektu bat landatu?

    Sortu, hazi, hezi,
    ikasi, irakatsi,
    hautatu, erabaki,
    berriz bizi arazi,
    konpondu ta trukatu,
    jan ta elikatu,
    ahal den dena birtokiratu…

    Bihar, hementxe bertan da…
    Utzazu atzokoa atzean, bihar hementxe bertan da.
    Bihar, hementxe bertan da…
    Utzazu atzokoa atzean, bihar hemen egiten da.

    Energia, kultura, kontsumoa, laborantza
    ala ekonomia,
    kudeaketa, osasuna ala hezkuntza gure eskura izan
    daitezela

    Bihar, hementxe bertan da…
    Utzazu atzokoa atzean, bihar hementxe bertan da.
    Bihar, hementxe bertan da…
    Utzazu atzokoa atzean, bihar hemen egiten da.

    Hementxe eta oraintxe…
    Bihar hementxe bertan da.
    Bihar hemen egiten da.

    [Bihar, Jurgi Ekiza (enbata.info, 2001)]

     
  • Maite 10:27 pm on 2020/05/18 Permalink | Reply
    Tags: M   

    muturkatu 

    ad. muturkatu, muturka/muturkatu, muturkatzen || 1 du ad. Zerriak edo basurdeak, hazkurria aurkitzeko, lurrean muturra sartuz aritu. Basurdeek soroa muturka ez dezaten. 2 da ad. Naf. Behaztopatu. Muturkatu nintzen eta lurrera erori. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    muturkatu. 1. (V-gip (+ -kaatu), AN-araq, B, Sal; Lar, H (-th-), VocB ), muturketu (AN-larr-ulz). Ref.: A; Iz ArOñ , Ulz (muturkétu); Asp Leiz (arrotu); Satr VocP. “Hocicar, hozar la tierra” Lar. ” Alhor handi bat ere muthurka dezake gau batez basurde batek ” H. Cf. VocNav: “Muturquiar, hozar los cerdos (V. de Odieta)”. Bil ezak zitua, bil ezak, muturkatu> dukan lur ortan. Or Mi 59 (dirigiéndose a un contrario al que ha derribado). Gaztain zâr ori muskildu, bildu, / zaborrez estal ezazu, / larre-zerri naiz ezkur-basurdek / ez dezaten muturkatu. Or Eus 87. Rascar la superficie, indagar. Muturkatu ezkero, berriz, ez uke paltako, Austin mendian moskortu egin dala esango lukean mingain gaiztorik. Lek EunD 45.

    2. (A), muturketu (B ap. Izeta BHizt2 ). “Tropezar” A. ” Muturketu nitzen ta lurrera erori ” Izeta BHizt2. Artuko zaituzte beren eskuetan, arri zenbaiten kontra muturka etzaitezin. Echn Mt

    Sinonimoak

    ad.    [haztakatu]: aztarrikatu, haztakatu, induskatu, uxartu, musurikatu Ipar., kafatu g.e., aztertu Bizk. g.e. (UZEI sinonimoen hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. hozar, hocicar; escarbar (2) da ad. (GN) tropezar
    fr (1) du ad. fouir avec le museau; gratter (2) da ad. (GN) trébucher
    en (1) du ad. rout, root; dig (2) da ad. (GN) stumble, fall over
    port (1) du ad. fuçar, cavar; escavar, cavar (2) da ad. (GN) tropeçar.

    Testuinguruan

    -Hiru eta erdietan ilunpetan jaiki zelarik, bi pauso egin zituen eta hirugarrenean muturkatu zen. [Errateko nituenak, Pello Salaburu (Erein, 2014)2001)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2020/05/17 Permalink | Reply
    Tags: M   

    malgutu 

    ad. malgutu, malgu/malgutu, malgutzen|| 1 da/du ad. Malgu bihurtu. Gure hizkuntza malgutzeko. Orain arte duen jarrera irmoa malgutzeko ere eskatu du. Batzuek diote lege hori dela sobera garratza eta sobera gogorra; behar dela, beraz, poxi bat malgutu eta guritu. 2 da/du ad. Tolestu, makurtu, okertu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Tr. Documentado al Norte en Axular, Pouvreau, Duvoisin, J. Etchepare y en un ej. de Eskualdun Egunaria, y al Sur en Zinkunegi, Lizardi, Amezaga, Gandiaga (Elorri 100) y Azurmendi. En Mirande aparece malgurtu, tal vez errata.

    1. (L-ain ap. A ; SP (sin trad.), Dv), malgurtu. Doblar(se), plegar(se).
    Iende thaillu batzuk […] den traburik ttipienean behaztopa, kanabera bezala malgu eta plega. Ax 456 (V 297). Zume batzu bezala malgu detzazkegu [hitzak] gogoaren harat-hunat guzier uztartuz. JE Bur 175. Zorigaitzez, gure eskuara gogorsko izanki hoin labur gerruntzez malgutzeko! JE GH 1929, 318. Aren oñek ikutzen / ote dute lurra? / Ezetz diot: ezpaita / malgutu belarra. ‘No se doblega’ . Ldi BB 58. Malgu zaitezte, belaun zurrunok. Amez Hamlet 110. Begiratzen ziolarik alaba besoetakoari […], gerri meharra haren besoan malgurturik landare gazte bat izan bailitzakeen. Mde HaurB 30. (Fig.). Someterse, doblegarse. Bearkunean utsegitea bildurra agertzea da, irañari malgutzea da. “Someterse” . Zink Crit 45. Inclinar. Gorphutza aitzinerat malgutuia, zerbaitek iratzen balu bezala. EskLAlm 1901, 5. (ap. DRA) Nire bizkarrera malgutu zure buru baltz bigun ule-joria. Azurm in Gand Elorri 189. “(L), encorvar” A.
    Lan jarraikiak malgutzen du gathibua. Dv Eccli 33, 27 (Ol, Ker makurtu, BiblE makurrarazi).

    2. Ablandar, debilitar. Hainitz bekhatuk lizuntzen dute gizona […], tentamenduk kargatzen, plazerek malgutzen eta flakatzen. SP Imit III 48, 2 (Ch flakatu, Ip ahültü). “Suavizar” Lar. (H). Ablandar, hacer flexible. ” Lastoa marruskatzez malgutzea, rendre la paille molle en la broyant dans la main. […] Zumea bihurtuz malgutzea, rendre la vime fléxible en la tordant” H. “Au fig., rendre docile, doux, maniable, dompter, apprivoiser. Nola malgutuko duzu senhar gozagaitza? […], comme rendrez-vous traitable un mari difficile à vivre? […] Zaldi izikorra malgutzeko gaitz, cheval ombragueux, difficile à dompter” H.

    Sinonimoak: ad. (Adorez sinonimoen hiztegia)

    1. moldatu, plegatu, tolestu. Ant. gogortu.
    2. makurtu, okertu, makotu, kakotu.
    3. amore eman

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. ablandar(se), flexibilizar(se); volver(se) fino, -a/tierno, -a/delicado, -a/sensible (2) da/du ad. doblar(se), torcer(se), plegar(se)
    fr
    en
    port

    Testuinguruan

    Biharko malgutzeak Gipuzkoan eragingo du batez ere. (Berria.eus, 2020-05-17)]

     
  • Maite 9:02 pm on 2020/05/16 Permalink | Reply
    Tags: M   

    muxarradura 

    iz. Teknol. Azal edo ertz batean agertzen den koska, zati bat galtzearen edo ebakitzearen ondorioz sortua dena. (Hiztegi Batua) || iz. 1. Gainazal edo ertz batean agertzen den V-formako koska. 2. Armadurek, besoak mugitu ahal izateko, besapean duten irekidura.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    musarradura. (B ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ), muxarradura (L ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ; Dv). “Échancrure” Dv. “Escotadura” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.
     
    Sinonimoak
     
    [muxarradura]: sisa (Elhuyar hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. [jantzietan] escotadura, abertura, sisa 2 iz. (Teknol.) escote 3 iz. (Bot.) escotadura
    fr  échancrure, emmanchure, décolleté
    en iz. armhole
    port 1 decote, cava

    Testuinguruan

    Soinekoaren muxarradurak besoak eroso mugitzeko aukera ematen du.  #gaurkohitza

     
  • Maite 11:42 pm on 2020/03/26 Permalink | Reply
    Tags: M   

    makurrarazi 

    du ad. makurrarazi, makurraraz, makurrarazten. Makurtzera behartu. Bertutezko bidetik gu makurrarazteko. Ez da edozein haizek makurraraz dezakeen zuhaitza. Burua makurrarazi zion. Senarra bere nahikerietara makurrarazirik. (Hiztegi batua)

    Sinonimoak

    ad. [makurrarazi]: okerrarazi, plegarazi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es (1) iz. (1) someter, hacer inclinar (2) apartar, desviar (3) torcer, corromper

    Testuinguruan

    Makurrarazi beharreko kurba famatuaren koordenatuetako bat denbora da. [Denbora gelditzeaz, Angel Erro (Berria.eus, 2020-03-26)]

     
  • Maite 11:23 pm on 2019/12/30 Permalink | Reply
    Tags: M   

    margotsu 

    adj. Koloretsua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    margotsu. (L ap. Lh ). Coloreado, lleno de color. Eguraldi ozkarbi ta margotsua (cielo despejado y de fuerte colorido) baita. Etxde AlosT 13. Erotu egin nau betirako gaurko igotze margotsuak. Txill Let 69. Pintoresco. Antzuolan “Valdejunquera”-ko garaipenaren oroimenaz egiten dan jai margotsuan. Lab EEs 1923, 103.

    Sinonimoak izond.

        [koloretsua]: koloredun, koloretsu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. de gran colorido, de colorines, multicolor
    fr izond. multicolore
    en izond. colourful (Br); colorful (Am); multicoloured (Br); multicolored (Am)
    port izond. multicor, multicolor, multicolorido adj

    Irudi margotsuak zeuden erakusketan. #gaurkohitza

     

     
  • Maite 11:52 pm on 2019/12/27 Permalink | Reply
    Tags: M   

    musurikatu 

    ad. musurikatu, musurika/musurikatu, musurikatzen du  Ipar. Lardaskatu.  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [musurikatu]: lardaskatu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) revolver, desordenar
    fr du ad. (Ipar.) mélanger, bouleverser, mettre en désordre loc v
    en du ad. (Ipar.) make a mess of, make untidy
    port du ad. (Ipar.) misturar, desordenar, bagunçar

    Beti bazterrak musurikatzen zabiltza! #gaurkohitza

    musurikatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:05 pm on 2019/12/05 Permalink | Reply
    Tags: M   

    minfiru 

    iz. Mihiaren higidura mugatzen duen hari modukoa. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    minfiru. “Frenillo de la lengua” A Apend.

    Sinonimoak: iz.

    [minfiru] : s.m. (Anat.) frenulu, brida; [de la lengua] mihi-frenulu, mihi-hari, mihipeko, mihiazpiko (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. frenillo [de la lengua]
    fr iz. frein
    en iz. frenulum, frenum
    port iz. freio da língua

    Minfirua eten dio medikuak.

    minfiru (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:15 pm on 2019/11/29 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mendiratu 

    ad. mendiratu, mendira/mendiratu, mendiratzen || da/du ad. Mendira joan; mendira eraman. Mendiratu aurretik, begiratu eguraldi eta elur iragarpenak. Ardiak mendiratu eta etxeratu zen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mendiratu. (gral.; Lar, Dv). Ref.: A; Lh. Ir o llevar al monte; echarse al monte. “Amontarse” Lar. “Se rendre à la montagne” Dv. Ardiak mendiratu ta etxeratu zanean […]. Echta Jos 297 (v. tbn. otro ej. en la misma pág.). Itxarkundia saildia eskubi aldetik mendiratu zaigu. Euzkadi 24-12-1936 (ap. Alkain 140). Errodrigori, doan bezela / mendiratzen artaldea / nai estu batek ozkatzen dio [biozpea] . SMitx Aranz 29. Atera gera geuren etxetik / mendiratutzeko asmoz. Auspoa 39, 84. Eiz-otsean mendiratu. Olea 105. Erriak eskuak utsik zituan, baña al zan negurriakin mendiratu zan areriuaren aurka. Gerrika 275. Ustez-uste gabe Jelboeko mendira nintzan eta Saul ezpata-gañean zetzan.Lard 183.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. ir al monte; llevar al monte
    fr aller à la montagne; porter sur la montagne
    en go to the mountain; take to the mountain
    port vá para a montanha; levar para a montanha

    Mendiratu aurretik, begiratu eguraldi eta elur iragarpenak. (Hiztegi Batua)

    mendiratu (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:56 pm on 2019/11/27 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mendoi 

    iz. Ipar. Pila. Lur mendoiak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mendoi. (BN ap. A ; Dv, A Apend). “Tertre. Le même probablement que munthoin ” Dv, que cita el ej. de Laph. “Montón. Elhur-mendoi bat erori da (BN-baig), ha caído un montón de nieve. Lur-mendoi (BN-baig), montón de tierra en lo alto que amenaza derrumbarse” A. ” Mendoi, amas volumineux quelconque, évoquant les contours d’une montagne” JE Ber Voc. ” Hur-mendoi eta turrusta guziak (Casanave de Baigorri)” A Apend. Itsas zolatik atheratzen da ur mendoi bat, botheresu eta mutiri. Laph 223. [Haranak] jin giren eskualderat ez du […] lur-mendoi batzuez bertzerik. JE Ber 76. Arteka haren erditik xutitzen zen mendoi kazkar arkaizdun bat, iduriz itsasoaren oldarra hobeki hausteko oraino. Ib. 84. Aizeak ieki ala, itsasoko ur-mendoiak iñarrosten […] asten dira. Ibiñ Virgil 77 (v. tbn. ur-mendoi Monzon Urrundik 109).

    Sinonimoak: iz.

    [mendoi] : ezponda, pendoitz (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) montón, masa voluminosa (de tierra, nieve…) que tiene forma de montículo
    fr pile, masse volumineuse
    en pile, bulky mass
    port pilha, massa volumosa

    Elur mendoi bat erori da. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    mendoi (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:31 pm on 2019/11/22 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mendortz 

    iz. Eguna argitzen hasten den unea.|| Egunsentia.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mendortz. (AN-egüés ap. Bon-Ond 138 ). Alba, aurora. Jaióze urriarén zorzigarrénean aur preziosogúra, mendórtz árgi edérra, ekárzeko irúzki dibinoa mundúra. LE Doc 146. Ortáko estimazágun irúzki dibinoarén mendórtz edérra, ta Ama Maria. Ib. 32. Gau nola ilunarén / ondóan argía, / jaiótze egunarén / mendórtza Maria, / guzíen onkía / gozo ta alegría. LE Kop 28.

    Sinonimoak: iz.

    [mendortz] : egunsenti, goiztiri, argi-urratze, argi-azkorri, (goiz-)alba 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. alba, aurora
    fr iz.  aube
    en iz. dawn
    port iz. alvorada, aurora

    Mendortzak esango dit zer egin. #gaurkohitza

    mendortz (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2019/11/21 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mamutu 

    ad. mamutu, mamu/mamutu, mamutzen || da/du ad. Mozorrotu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mamutu. 1. (AN, L-ain, BN ap. A ; VocBN , Dv (BN), H). “Se couvrir, se masquer d’une manière hideuse” VocBN . “Enmascararse” A. 2. mamotu (V ap. A; Añ), mamaotu (Añ). “Embobar […], la mujer” Añ. “Embobarse una mujer, así como kokotu es embobarse un hombre” A.

    Sinonimoak: ad.

        [mozorrotu]: mozorrotu, desgisatu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. disfrazar(se)
    fr da/du ad. (se) déguiser, (se) masquer
    en da/du ad. [dibertitzeko] to dress up; [iruzur egiteko] to disguise oneself
    port da/du ad. disfarçar-se

    Gorpuztutako literaturaz, mamututako ahotsez  [Amagoia Gurrutxaga Uranga, Berria.eus (2019-11-21)]

    mamutu (Argazkia: Juan Carlos Ruiz/ Foku)

     
  • Maite 9:36 pm on 2019/11/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mildiu 

    iz. Landareei, bereziki mahatsondo eta patatei, erasaten dien gaitza, onddo batek eragina dena. Ik. gorrina.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz.

        [gorrina]: gorrina, gorrien Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mildíu
    fr iz. moisissure
    en iz. mildew

    Euskal Herriko mahasgintzan kalterik gehien eragiten duen gaitza da mildiua. (Hiztegi Batua)

    mildiu [Argazkia: Wikipedia CC, Christian Hummert (Ixitixel)]

     

     
  • Maite 11:46 pm on 2019/10/25 Permalink | Reply
    Tags: M   

    miau 

    iz. 1 iz. Katuaren oihua. Ik. ñau. Saguak katuaren miaua entzuten duenean. Miau egin. 2 onomat. Katuaren oihuaren onomatopeia. Katuak mahai azpitik, miau! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 miau.

    1. (V, G, L; SP, H), miao (V, G), meao (V-arr; Zam Voc). Ref.: A (meao, miao, miau); Etxba Eib; Elexp Berg.
    Maullido. “Le cri du chat quand il demande à manger” SP. ” Katu-miauak eztoste laga lotan ” Elexp Berg. .
    Aizerien illetak, katamotzen miao izugarriak. VMg 50. Geroztik galtzen diat / osoro burua, / aditzen dedanean / katuen miaua. It Fab 38. Goi goitiko deadar me ta erdi negarrezkoan, katuaren aueneko miauaren irudira. Ag Kr 133. Katuen miau bat be ez da entzuten inguruan. Bilbao IpuiB 276.

    2. (V-gip), meau (G, BN, Sal). Ref.: A (meau); Lh (meau); Elexp Berg.
    Onomat. del maullido. ” Katua ibili da miau ta miau ” Elexp Berg. .
    Katuak . mi-a-u, mi-au / txakurrak berriz au, au, au. Urruz Urz 27. Guziyak farrez asi ziran miau-miau egiñaz. Iraola 37. Mutil batek zaunk ta beste batek miau. Apalategi 98. Katu arrak miau. MendaroTx 254. Yoan nintzan merkatura, / erosi neban txakurtxoa, / txakurtxoak au au au, / katutxoak miau miau miau. (V) A EY IV 327. Katua mai azpitik, miau! (AN-5vill). Inza NaEsZarr 1770.
    v. tbn. Ayesta 34.

    3. “(Sal), gato (voc. puer.)” A.

    2 miau.

    (SP, Lar Sup, Añ, H, A (L)). ” Emazte miaua, femme qui demande toujours” SP. “Pedigüeña” Lar Sup. “Pedidor” Añ. La fuente de Pouvreau, Harriet y Azkue, y sin duda tbn. de Larramendi y Añibarro, es Axular.
    Zeren amorantea, eta guztiz amorante miaua eta eskalea, huntzadarra bezala da. Ax 360 (V 238).

    3 miau. 3 miau . “[Blintx, le vanneau]. Lapurdiko hegal batean minota, miaua eta miauta ere erraten diote” GH 1925, 34. Cf. Urt IV 410: “Cepphus, haize xoria, itsas miau xória”.

    Sinonimoak: iz.

        [katuaren oihua]: mau, ñau Ipar., marraka Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. maullido, miau (2) izond. pedigüeño, -a, importuno, -a
    fr iz. miaulement
    en iz. miaow (Br); meow (Am)
    port (1) iz. miado, miau (2) izond. pedinte, -a

    Katua miau eta marrau hasi zenez, ugazabandrea esnatu, eta leihora atera zen.  [Zazpi orduak, Miren Agur Meabe, Elkar, 2010] (Egungo Testuen Corpusa)

    miau (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:29 pm on 2019/10/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    murmurio 

    iz. iz. Xuxurla. Ik. marmar. Iturriko uraren murmurioa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    murmurio. (Dictionarium Linguae Cantabricae (1562). “>Lcc). Murmullo, rumor.  Iturriko uraren murmurioa. Berron Don Kijote Mantxako (1977). “>Kijote 17. (H). Murmuración.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [marmarra]: firfira, marmar, marmariza, murmur, txutxu-mutxu, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurazio zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. murmullo, susurro (2) iz. (Med.) soplo
    fr (1) iz. murmure (2) iz. (Med.) souffle
    en iz. murmur, whisper (2) iz. (Med.) murmur
    port (1) iz. burburinho, murmúrio (2) iz. (Med.) sopro

    Bihotzeko murmurioa du. (Elhuyar hiztegia)

    murmurio (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 5:53 pm on 2019/10/12 Permalink | Reply
    Tags: M   

    miazkatu 

    ad. miazkatu, miazka/miazkatu, miazkatzen. du ad. Mihia zerbaiten gainetik igaro. Ik. milikatu. Txakurren erara ura miazkatzen dutenak. Hatzak ere, gozoaren gozoz, miazkatuz. Zauriak miazkatzen zizkion. Ezpainak miazkatu. Katilua miazkatzen. || Irud. Lurra miazkatzen duen itsasoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    miazkatu. Etim. De mi-az ‘con la lengua’ (instr. sing.) + -ka + -tu . (V (-au), G; Mg PAbVoc, Izt 67r, Dv (G, s.v. miaztu), H, Zam Voc ), miezkatu (-au V-m), miinazkatu (V; msOch ap. A., Izt 67r), miazketu ( VocCB →Dv (V)), mizkatu (V-ger, G), mizketu (V-ger), mixkatu. Ref.: A (miaska, miazkatu, miezkau, miinazkatu); Holmer ApuntV (mizkatu). Lamer; (fig.) degustar. v. miaztu, miztu. Tr. Documentado en textos meridionales desde comienzos del s. XIX. En Mirande hay mihazkatu (con -h- debida al editor). En DFrec hay 4 ejs. de miazkatu .

    Miazkauko dituzu atzak gozuaren gozoz. Mg PAb 70. Miazkatzen ziozkala eskuak ta arpegia. VMg 20. Zakurren erara ura miazkatzen dutenak, alde batean ipiñiko dituzu. (Iud 7, 5). Lard 129 (Ker, BiblE miazkatu; Ur milliskatu). [Erliak] ezkotasuna miasketan dabe musturrian dauken tronpa bategaz. Ur Dial 12 (It txupatzen, Dv, Ip hurrupatzen). Eztirik eztiena miazkatzen daude. Ag G 373 (v. tbn. Kr 139). Ezpañak miazkatzen. Ib. 347. Beatzak ere, gozoaren gozoz, miazkatu baietz? A Ardi 115. Ezpanak be miazkau ebazan. Kk Ab II 22. Irakorri beza irakurleak astiro miazkatuz. TAg Y 1933, 24. Eusko-erriak edestia-zear miazkatu aal izan duan zorionaren sustraia lege oietan gorderik dago. Y 1934, 50. Gar luzeago batek haren aztal eztia mihazkatuz. Mde HaurB 7. Mingaiñarekin mizkatzen zutela. Etxde JJ 261. Batzuk onura guztiak mixketan / –sakelak diruz beterik– / eta enpaiduak neketsu / janari apurrik aurkitu ezinik. Aurre-Apraiz “Ixilik” (ap. DRA). Ura eskuan miazkatu duten irureun oriekin yareingo zaituzt. Ol Iud 7, 7 (Ker miazkatu; Dv milikatu). Nolan dago zure zindotasuna? Zure oñetakoak miazketan itxi egistazu. Ni enaz izango orren otsein; ori ezta adoretsu. Larrak EG 1959, 214. Atsegiñaren utsa ta oiñazea miazkatuz, gorputzari atsedena eman nai dio. Vill Jaink 138. Txakurrak […] zauriak miazkatzen eutsoezan. Ker Lc 16, 21 (Oteiza miasten). BiblE. Lc 16, 21. v. tbn. Otx 65. Loram 117. Erkiag BatB 82. Onaind in Gazt MusIx 149. BiblE Lc 16, 21. Itxas-ondoan ugiñak jarrairo miazkatzen duten ondartzak.TAg Uzt 9. Ortzea goibel agertzen da. Odei-talde arreak mendien tontorrak mizkatzen dituzte. EG 1958, 70. Gorantz naukazu argi jagia mizkatzen. Gand Elorri 131. Goi ta be aldetik gure lurra miazkatzen duen itsasoa gogoraziko ote dizut? Ibiñ Virgil 85. Etzaio ere aztuko, beiak ain miazka-atsegin izan oi duen gatz-koskorra aska-baztarrean jartzea. TAg Uzt 24.

    Sinonimoak: ad.

        [milikatu]: milikatu, milizkatu, lekatu Zub., miaztu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. lamer, chupar
    fr du ad. lécher, sucer, pourlécher
    en du ad. to lick; to suck
    port du ad. lamber, chupar

    Mitxek eskuoihala miazkatzea  gustuko du. #gaurkohitza

    miazkatu (CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:44 pm on 2019/09/18 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mankatu 

    ad. mankatu, manka/mankatu, mankatzen 1 da/du ad. Min hartu; zauritu. 2 da/du ad. Leher egin, neka-neka egin. Mankatuta nago. Futbolean ibilita, zeharo mankatuta ailegatu zen etxera. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 mankatu.

    Tr. Documentado en autores vizcaínos (tbn. en V. Moguel y Uztapide) de los ss. XIX y XX, y en los suletinos Eguiateguy y Etchahun. La forma general es mankatu(-kh- en los suletinos); hay mangatu en Uztapide.

    1. (V (-au), S; SP, Dv (S), H (V, G)), mainkatu (-kh- BN-mix, -kh- H (s.v. maingu)), mangatu (V-gip), maikatu (-kh- H (BN, S)). Ref.: Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A (manka, mankatu, mainkhatu); Le Basque de la Basse-soule Orientale (1939) liburuko hiztegiari dagokio. “>Lrq (mankhatu); Totor Arr (mankeu); Iz ArOñ (mankau); Elexp Bergara aldeko lexikoa (1996).”>Berg (mangau); Gte Erdarakadak. Euskaraz ongi mintzatzeko Hiztegia. Zazpi Probintzietako Adibideak (1988). “>Erd 304.
    Hacer(se) daño, herir(se), lesionar(se), golpear(se). “Prendre mal ou faire mal à quelqu’un” SP. “Donner ou recevoir un coup” Dv. “Averiar con golpes” Iz ArOñ. ” Oñetakoak larrutu egin dit (AN-gip), oskiak mankatzen nüzü (S)” Gte Erdarakadak. Euskaraz ongi mintzatzeko Hiztegia. Zazpi Probintzietako Adibideak (1988). “>Erd 304.
    Ezta hon hirietan horik hazteritsü, txankü zahar edo mankhatürik ta nausi gaberik. Lehen liburia edo filosofo Huskaldunaren Ekheia (1785). “>Egiat 267. Bere korputz gaitzera makurtua […], mankatu gabe modu onean zilizo, baraur ta disziplinakin gabe. Mg Confesio ta comunioco sacramentuen gañean eracasteac (1800)”>CC 148. Labanduta joko dau beia, mankauko da. Mg El doctor Peru Abarca (~1802). “>PAb 75 (v. tbn. 92). Ekin zion ortz gogorrekin leoi argalari ta larga zuen mankatuagoa. Ipui onac (1804). “>VMg 18. Kabalik han sar-eta lotsa dira mankha / hartü behar dizie abisü handia. ‘Fasse du mal’ . L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 616. Lotsabako zar ori… modu orretan mangateko gixona! Ort Oroigarriak. Bermeoko Arrantzaleen bizikeraz eraturiko Antzerkiak (1925). “>Oroig 60. Orrillaren batian / mankau anka biak. Gure urretxindorra. Enbeita”tar Kepa”ren bertso lanak osorik (~1930). ‘”>Enb 197. Mallatu andiyak artuta, argin bat mankau zan. Kk Abarrak (1918). [II]: Bigarrengo Abarrak (1930). “>Ab II 57. Bidian mankauta itxi ditut mutil bi. Ib. 64. Arrats guzian beren kargakin / mangatzeraño ezurrak. Uzt Sasoia joan da gero (1976). “>Sas 178.
    v. tbn. DurPl 68. Alt LB 55.
    2. (Dictionarium Linguae Cantabricae (1562). “>Lcc (-du), Lar, Voces Bascongadas (~1800). “>Añ).
    “Mancar de manos, eskuak mankadu ” Dictionarium Linguae Cantabricae (1562). “>Lcc. “Mancar” Lar, Voces Bascongadas (~1800). “>Añ. “Tullido, mankaua ” Voces Bascongadas (~1800). “>Añ.
    3. (H (V, G); -au V-gip ap. Iz ArOñ ), mangatu ( -au V-gip ap. A Apend y Elexp Berg; G-azp).
    Debilitar(se), cansar(se). ” Mankauta nao, estoy molido de cansancio” Iz ArOñ. ” Fubolian ibillita ziero mangauta aillegau zan etxera ” Elexp Bergara aldeko lexikoa (1996).”>Berg.
    Gorputza argalduteko, mankeetako, uatuteko, gaixotuteko edo illteko. fB Icasiquizunac ([I] 1816, [II] 1817, [III] 1819). “>Ic I 259. Galdu ta mankeetan dabee euren osasuna. Ib. 261. Oeratu zan ta dana mankauta eguan legez, bertatik luak artu eban. Ur Marijaren illa edo Maijatzeco illa (1850). “>MarIl 46.

    (Uso sust.). ” Mangau, cansancio, agotamiento a causa de un gran esfuerzo. Nik artu dot mangaua trastiak azkenengo pisura jasotzen ” Elexp Bergara aldeko lexikoa (1996).”>Berg.
    4. “Il se dit en parlant d’animaux qui se blessent grièvement, se tuent par quelque chute ou accident. Sarritan arresak mendian mankhatzen dutuzu, souvent les animaux se tuent dans la montagne” H. Cf. maingutu.
    2 mankatu.
    ( VocBN , Éléments de grammaire basque, dialecte souletin, suivis d”un vocabulaire basque-français & français-basque (1873). ‘”>Gèze, H (L, BN, S)).
    (Aux. intrans.).Faltar. “Manquer” VocBN y Gèze. “Manquer, faire défaut” H.
    Etziezü mankatüren haier trixte izatia. ‘Il ne leur manquera pas’ . L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 150. Igaran apirilaren bürian / armadaren erdian / züntüdan bihotzian / armak oro eskian / present espiritian / manka besuan artian. Euskal baladak (1983). “>Balad 111.
    (Aux. trans. bipersonal).Fallar; faltar (a). “Manquer un coup, une occasion, une personne” H. Bisita hori mankatü balie. Andere Dona Maria Scapulariocouaren confrariaco bulla […] eta maniac edo chediac (1780). “>Mercy 28s. Ezta haur onsa eskolatürik batere, egin bide horri bere amarenzat mankatü nahi lükianik. Ib. 28. Eztit ez mankatüren / zurekila jitia. La tragérie de Charlemagne. Pastorala (~1800). B. Oihartzabal (arg.). “>Xarlem 144. Aspaldian desir niana orai dizüt gogatü, / hura gogatü eztüdano gaiik eztizüt mankatü. Chants populaires du Pays Basque”>ChantP 76.
    (Aux trans. tripersonal).  Lotsa beitira oillo saldak behar deikien mankatü. ‘Fasse défaut’ . L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 580. Hari kunparatzeko, nik manka spiritia.’Je manque’. Etch 522.

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [elbarritu]: mainkatu
        [min hartu]: min hartu, mindu, oinazetu, min egin Ipar., oinaztatu Ipar., nekepetu g.e., penatu g.e., hiratu zah., doloratu Ipar. zah., tormentatu Ipar. zah.
        [zauritu]: zauritu, kaskatu Ipar., kolpatu Ipar., zaurtu Ipar., sakitu g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. mancar(se), lisiar(se), herir(se) (2) da/du ad. abatir(se), debilitar(se), extenuar(se)
    fr
    en
    port

    Gero, isiltasun erabatekoa, argitasunik gabeko isiltasun luze bat, autobusaren ibili gozoa errepide lasaian aurrera, nekeak mankatua, berak ere azkenean lo hartu izan zuenean bezala. [Apirila, Iñigo Aranbarri (Susa, 2014)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    mankatu (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:14 pm on 2019/09/08 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mugarri 

    iz. 1 iz. Lurralde edo jabetza baten muga adierazteko ipintzen den harri edo seinalea. Ik. zedarri. Etxe lurrak mugatzen dituzten mugarrietan. Soroetako mugarriak zaintzen. Ezarri zizkigun mugarrietatik irten gabe. Gizon prestuaren errana, mugarri (esr. zah.). 2 iz. Irud. Etxeparek lehenengo mugarria jartzen zuela uste zuen, noski. 1794 hartuko nuke hegoaldean aro berriaren mugarri. Asko esan nahi du kultura-lanetan aldez aurretik begiz jota edukitzeak helburuak, mugarriak, pausoak eta bideak. 3 iz. Bide bateko bitarteak adierazteko ipintzen den harri edo seinalea. Bide horren ertzean daude lehen esandako mugarriak, bidaztiaren eserleku. 4 iz. Muga. Erresuma honen mugarri diren mendietan. Zure ontasun mugarririk gabea. Ezarri zaizkigun mugarrietatik irten gabe, XVIII-XIX. mende barruan, alegia. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [zedarria]: harri-muga, munarri Bizk., zedarri Ipar. jas.
        [muga]: muga, frontera zah., zedarri Ipar. jas.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. mojón, hito, piedra divisoria; jalón (2) iz. límite, frontera, término (3) iz. (hed.) jalón, hito
    fr (1) iz. [seinalea, harria] jalon, borne-frontière (2) iz. [muga] limite, frontière
    en (1) iz. [seinalea, harria] boundary stone (2) iz. [muga] limit (3) iz. (hed.) milestone, watershed
    port (1) iz. (coisa) marco miliário, definidor, definidora; baliza (2) iz. limite, fronteira (3) iz. (hed.) feito, marca histórica loc sf

    Mugarria jarri du Hondarribiko Jaizkibel konpainia parekideak: inoiz baino babes handiagoarekin egin du irailaren 8ko martxa, Kale Nagusian bereziki.  [Mugarria jarri du Jaizkibelek, inoiz baino babes handiagoarekin desfilatuta, Arantxa Iraola – Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2019-09-08)]

    mugarri (Argazkia: EFE, eitb.eus-etik hartua)

     
  • Maite 10:13 pm on 2019/07/31 Permalink | Reply
    Tags: M   

    minantz 

    iz. g.er. Oinazea, gaitza. Minantz bat, ezin senda daitekeena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    minantz (A, que cita a Lard), minantza, minantze (Izt, H, A (que cita a Ur)), minatza (-atz A, que cita Izt C).

    Enfermedad, mal, dolencia. “Dolor, mal, minantze. Metafóricamente, vicio” Izt 40r. “Minantze bat da ezin sendatua, c’est une sorte du mal inguérissable” H. Txit nekez miñanze au sendatzen da. AA III 627. Dakuskun oraiñ nolako miñanzea dan bekatuan erortzeko oitura. Ib. 498. Minantze bat ezin sendatu ditekeana. Ib. 422. Nola ez daben uste iñon ere dala miñantza onentzako sendarri eragilleagorik. Izt C 103. Ardiak izan oi dituzten eritasun eta minatza gaiztoen izenak. Ib. 221. Jai-eguna joan orduko gaxo, elbarri, itsu, mutu, gor eta beste miñantzik zeukan guzia Jesus-eronz abiatu zan. Lard 378. [Jesusek] sendatzen zuela miñantze guzia eta eritasun guzia errian. Ur Mt 4, 23 (He, TB langidura, Ur (V) gatx, Leon oinhaze). Emakume ari bere elgaitz edo miñantza bereala kendu zion. Arr Orac 463. Edozein zauri edo miñ-antza bildurgarriak dirade beti edari-galgarrietan oitutakoentzat. Ayerb EEs 1916, 32. “Miñántza, algo de dolor” Iz ArOñ. “Miñantz, dolorcillo. Miñantza sentitzen dot sorbaldan” Elexp Berg.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [gaixotasuna]: eritasun, gaitz, gaixotasun Heg., gaixo Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. inclinación, propensión (2) iz. dolencia, enfermedad
    fr (1) iz. inclination, propension, tendance (2) iz. maladie
    en (1) iz. inclination, tendency, bent, propensity, tendency (2) iz. illness, sickness, disease
    port (1) iz. inclinação, queda (2) iz. doença, enfermidade, mal

    Minantz bat, ezin senda daitekeena. (Hiztegi Batua)

    minantz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:49 pm on 2019/07/22 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mokokaldi 

    iz.Adkor. Errieta, liskarra. Gaurko bilkuran mokokaldi ederra izan da hautetsien artean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mokokaldi (G, AN, L, BN, S ap. A; Dv, A Apend), mokoka-aldi. Disputa. Ilobak eta biek mokoka-aldi franko ematen zutelarik, elkharrekin trinkatuz. Elzb PAd 69.

    Sinonimoak: iz.

    [liskarra]: ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, demanda, errieta, errietaldi, etiketa g.e. , gorabehera, iskanbila, istilu, kimera, lipizta, liskar, liskarraldi, mokoka, tirabira, tirabirako, zalaparta, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., xaribari Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., lazka Bizk., ardaila Gip., matxetin Gip., sesio G-N, kalapita Ipar./Naf., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., liskarreria g.e., zirriparra g.e., ahaka zah., ateleka zah., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., haparka Ipar. g.e., despita Gip. g.e., biahore Ipar. zah., debadio Ipar. zah., disputa Ipar. zah., atralaka Bizk. zah., bilaka Zub. zah., arroitu Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. disputa, trifulca, riña
    fr
    en
    port

    Gaurko bilkuran mokokaldi ederra izan da hautetsien artean(Hiztegi batua)

    mokokaldi (Argazkia: J.J.Guillén / Efe)

     
  • Maite 11:14 pm on 2019/07/11 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mokokari 

    iz. 1 adj. Mokoka ari dena, mokoka aritzen dena. Utikan, bele mokokari hori! 2 adj. Adkor. Liskartia. Emakume mokokari, etxearen nahastari (esr. zah.). 3 adj. Berritsua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mokokari (G, AN, L, B, Sal; Aq 696 (AN), Dv, H, VocB). Ref.: A; Izeta BHizt2.

    1. Pendenciero, disputador; regañón. “Reprehensor” Aq 696. “Emakume mokokari, etxearen nahastari” H. “Renegón” VocB. “Gure auzoko Koxpa mokokarie da” Izeta BHizt2. Ze etxokandre bat mokokaria agitz, ta espezialki prediku aitzetik zetorrelaik, berarias bekala yago oiu iten zue etxean (108). LE-Ir. Etxe-gaineko selharu-zokhoan egotea hobe da, ezenetz etxe-barnean emazte mokokariarekin batean. Dv Prov 25, 24 (Ol y BiblE liskarti, Ker matrakalari). Lehen lehenak dire barraiatzeko lanetan, mokokari hautuak [sinhetsi nahi gabekoak]. Hb Egia 127. Andre zoro mokokari, haur ergelen / gogoa. Ox 100. “Gizon tresna”! Hitz horrekilan izendatzen ginuen Eskual-Herrian gizonxkila zerbait, kixkila, entherka, aise mokokaria. SoEg Herr 20-10-1960, 1.

    (c. sg. A; H). “Luchador, hablando de aves” A.

    2. “(S; Foix), querelle” Lh.

    Sinonimoak: mokokari izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [berritsu]: berri-jario, berriketari, berritsu, eletsu, elezu, erausle, hitz-jario, hitz-mizti, hitzontzi, hiztun, jolastun, elekari Ipar., eleketari Ipar., berba-jario Bizk., berbaldun Bizk., berbati Bizk., berbatsu Bizk., berbontzi Bizk., kalaka Ipar./Naf., kalakari Ipar./Naf., elestari Zub., eleberriti zah., erasle Ipar. zah.

    [liskartia]: iskanbilatsu, istilutsu, liskarti, liskartsu, zalapartari, aharrari Ipar., eskatimari Ipar., kasailari Ipar., kalapitari Ipar./Naf., liskargile g.e., sesiante Heg. beh., zalapartero Heg. beh., bilakari Zub. g.e., atralakari Bizk. za

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. picoteador, -a, que da picotazos (2)  izond. (hed.) picotero, -a, charlatán, -ana (3) izond. reprochador, -a, que reprende; pleiteador, -a, camorrista, pendenciero, -a
    fr (1) izond. qui picote, qui becquete (2)  izond. (hed.) bavard, -e ; jaseur, -euse (3) izond. querelleur, -euse ; chicanier, -ière
    en (1) izond. pecking, fighting (2) izond. [berritsua] talkative, chatterbox (3) izond. [liskartia] quarrelsome
    port (1) izond. que bica (2) izond. (hed.) charlatão, -ona (3) izond. resmungão, agitador

    […] odoltsuak, urdaileko ukabilkada arnasarik gabe uzten zintuztenak, burutik helduz eta besoa bizkarrean tinkatuz giltza egin eta zu eta aurkaria lurrera hanka zabalik erortzen zineteneko arialdi antzuak, ez zara oroitzen behin ere borroka zeuk hasi izanik, higuin baitzenituen borroka kontu guztiak, baina beti izaten zenez mokokariren bat inguruan, astakilo burugaberen bat mehatxu, ozarkeria eta irainez zirika hasiko zitzaizuna, batzuetan zeure burua defendatzera beharturik sentitzen zinen, nahiz eta txikiena zeu izan eta ia seguru egon zeharkatuko zintuztela.  [Neguko egunerokoa, Paul Auster (Oskar Arana), Txalaparta, 2015] (Egungo Testuen Corpusa)

    mokokari (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2019/06/30 Permalink | Reply
    Tags: M   

    madama 

    iz. g.g.er. Andrea. Ik. andere. Madama de Neuville eta Madama Brunier. Medikuaren madamaren txakurtxoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    madama (S ap. Lrq; VocBN, Gèze, Lh), marama, maama (Hb ap. Lh).

    1. Señora; esposa. Madama Beltzunzeri. Monho 46. Hiltzeko damu zira, behar zira bizi / ehun urtez oraino zure madamaki. FrantzesB I 46. Antik ateratzen da / Luzaideko ama, / guzien gidaria / Isabel Madama. Bordel 121. Bena eztü nahi / Egin desplazerik / Bere Madamari Etch 552. Madama zigoiña denean ethorri. Gy 50. Lehoisa madama hill zen. Ib. 212. Jente eskeliari / emaiteko sokhorri / Madama Urrutiak / hartü zütien bidiak. Balad 41. Madama de Neuville, Madama Brunier eta guziz, Madama de Tourzel, prinze ttipiaren eta printzesaren gobernanta. Elsb Fram 89. Morde Medikuaren Madamaren karlina. Ib. 142. Ori da ori, persona biar dan bezelakua izatia. Coruñako marama aiek emango lituzteke! Alz STFer 127.

    (Usado en vocativo). Felizitatzen zütüt, kunpaña nublia / Eta zü berheziki, Madama Jülia. Etch 566. Madama zü zirade hun handi düzüna. Ib. 566. O, Madama, dio Aphezküpiak, zer zorigaitza! Ip Hil 74. Madama, zu zare hemengo etxeko-anderea. Elsb Fram 92.

    2. (A Ezale 1897, 182n), marama (G-bet). Ref.: Garate 2.a Cont RIEV 1933, 100; Garbiz Lezo 108. Muñeca. Orrek senargaia, marama dala usteko du. Diru askokua izan ezkero, ederra. Alz Bern 57. Marama, Mikelatxoren eskuetan, dantzan dabil. Inzag Kabuxak 107.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [andrea]: andre, emakume, emakumezko, andrakume Bizk., andrazko Bizk., emazte Ipar./Naf., emazteki L-BN, gizalaba g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (askotan maiusk.) madama; señora
    fr iz. madame
    port iz. senhora

    Madama Butterfly ikustera joan ziren.

    madama (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:52 pm on 2019/06/05 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mintxo 

    iz.  Soinuduna.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 mintxo.

    1. (Adj.). Sonoro. Berropeko txilinta-otsa mintxoa ixiltzen da. Or Mi 105. Zure musika mintxo / barrenagoko orri. “Más sonora y profunda”. Or BM 44. Mutillen bati, lênik ez bazun / bear aiña zorabio, / marru mintxo ark belarrietan / furrunda gaizto dagio. “Ruido ensordecedor”. Or Eus 397. Auteman betza irakurleak 4, 5, 8garren ahapaldiak, bereiziki mintxoak. “Especialmente musicales”. Or in Gazt MusIx 50.

    2. (Sust.). Sonoridad. Negar-iturri diran begiak apurtxu bat argitu, eta illeta-kanpai diran mingaiñak euren soiñu ta mintxoa ots alai gozo biurturik. Erkiag Arran 114. Alare ikus bedi, zoruntasun-belardi urbiltzen zaio mintxoan [iatorrizkoari], bi n, l bat eta r baititu onek ere. Or in Gazt MusIx 52.

    2 mintxo. “Agrete” Lar.

    Sinonimoak: izond. Naf.

        [ozena]: ozen (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (batez ere GN) sonoro, -a, agudo, -a
    fr
    en
    port

    Eta naiz-ta txorieme batzuk isilak izan, mintxogabeak izan, arrak, txoriaita daitekeanak zoragarrizko txintak eta xorrotxio txarmantak jo oi ditu. [Arranegi, Eusebio Erkiaga, 1958)] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    mintxo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:46 pm on 2019/05/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mindura 

    iz. Nahigabea, atsekabea. Nire bihotzari bakarrik mindura dario. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mindura (AN, L ap. A; SP (sin trad.), Lar, Izt 10v, Hb ap. Lh, Dv, H), mintura (-th- Dv A, H), minduru (R ap. A).

    Amargura, dolor. “Amargor, amargura” Lar. “Acritud contra alguien” A. Kastitatea bihotzez maite duena despitatuko da paregabeko mindura batez kastitatearen kontra egin duen falta xipiena eta arinenagatik. SP Phil 238 (He 240 miñdura). Ai, au mindura beltza / ai nere lotsa / alabak negarra ta / aitak lur otza. Balad 48 (tbn. en Or Eus 117 y Etxde AlosT 100). Nere biotzari bakarrik / mindura jario. Ib. 48. Bere sendi, guraso ta anaiak, eriotz-minduraz etzuten egikizun orretan beriala sartzeko gogorik. Garit Usand 59. Ez du niganako mindurarik. Amez Plat 30. Egi latzaren galtzairu sendoz / ta izar zaputzen minduraz. ‘El desengaño de esquivas estrellas’. (Interpr?). Gand Elorri 103. Mindura gaur. Tít. de un libro de J.M. Lekuona (Roma, 1966). Itxasoak garratz ura, / animak aren mindura, / zure eriotzak piztu ninduan / euskal olerti mundura. NEtx LBB 262.

    Sinonimoak: iz.

        [oinazea]: oinaze, hira g.e., hiradura g.e., pena g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. amargura, aflicción, resentimiento,
    fr iz. amertume, aigreur
    en iz. grief, sorrow, sadness
    port iz. amargura,  aflição, m ressentimento, mágoa

    Nire bihotzari bakarrik mindura dario. (Hiztegi Batua)

     

     
  • Maite 10:28 pm on 2019/04/30 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mintxuri 

    iz. Zorabioa.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    MINZURI, MINTXURI (G-azp, AN-gip ap. Gte Erd 218; G-bet; A Apend). a) Mareo. “Mintxuria egin zaio (G-azp, AN-gip)” Gte Erd 218. Bere arpegiko kolorea eskuko pañueloa bezañ txuri egiñik, mintxuriak artuta bere senarraren besoetan erori zan. Arr GB 12. Min zuria arek; denen ikara. “Desmayo”. Or Eus 399. Ikusi al dituzute iñoiz moruak eta beltzak itsasoko min zuriak jota? Aien arpegiak! Anab Aprika 13. Min txuri eginta exeri omen uan. Ataño TxanKan 233. b) “Min-zuri (G-goi-to), dolor sordo” A. Zanko-belaunetan min-zurria [por -zuria ?] asi zitzaidan. AZink 166.

    Sinonimoak: iz.

    [minzuri, mintxuri] : zorabio, zorabialdi, burtzoro 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mareo, aturdimiento; desmayo, desfallecimiento, síncope
    fr iz. vertige, évanouissement, éblouissement, étourdissement, malaise
    en iz. dizziness, giddiness; faint; bewilderment, daze
    port iz. enjôo, desmaio, mareo

    Zirujauak emandako zertzeladak entzun ahala, begi bistan daukana lausotzen sentitu du, zentzumenak nahasten eta sorgortzen, eta mintxuria eginda ziplo erori da lurrera azkenean, zer gertatu den ohartu gabe noski.  [Bizitza homeopatikoak, Xabier Mendiguren Elizegi, Susa, 2008] (Egungo Testuen Corpusa)

    mintxuri (Argazkia: cardiosaudeferrol.com)

     
  • Maite 9:39 pm on 2019/04/18 Permalink | Reply
    Tags: M   

    matela 

    iz. Ipar. eta Naf. Masaila. Ik. matrail. Sutan sumatzen ditut ene matelak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    matela (AN-5vill-ulz-erro-burg, L-sar, B, BN, Ae, Sal, S; SP, Lar, Aq 604 (AN), Izt 22v, H; -th- Ht VocGr 376, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H), matel (AN-ulz-mer, L-ain, B, BN, Ae; -th- Lecl), matail (-all AN-larr-5vill-araq-ulz; Izt 22v (-all)), matala (H (V, G)). Ref.: Bon-Ond 139; VocPir 226; A (matel); Lrq (mathela); Iz Ulz (matéla); Echaide Nav 130; Gte Erd 225.

    Etim. En último término de lat. *maxella. De vasc. maxela, tomado como diminutivo, se habrá llegado, a través de mattela, a un supuesto primitivo mat(h)ela.

    1. Carrillo, mejilla. “Matela ostokiak (BN-lab), carrillos frescos y rollizos” A. “Mathela, augmentatif de maxela” Lrq. En S, Sal y R (sg. A) significa “carrillo grande”, a diferencia de mazela y maxela “carrillo pequeñito”. v. masaila. Tr. Documentado desde Leiçarraga en textos orientales. Hay algún ej. occidental en el s. XX. La forma matail se encuentra en Orixe y T. Agirre (Uzt 157). Baldin norbeitek io baheza eure eskuineko mathelán. Lç Mt 5, 39 (TB, Dv mat(h)ela; He, Ur (V), Ker matraila, HeH mazela, Ur, Or, IBk, IBe masail, Ip, Hual maxela, Echn mazel, Ol matsail). Presuna ianzaharrak, mathela gogortuak edo horzkitua dagoenak. Ax 490 (V 317). Zure matel bietan / ondo ifinirik [jazmiña eta karmiña]. Gamiz 204. Berzéak zafladabát / mateléan ematén. LE Kop 167. Ekhiak bezala brillatzen ahien mathelen kolorik. Etch 524. Mathela lodi eta molde on batetakoak. Elsb Fram 166. Ikusi bazinute hunen min izigarria, nolakoa zen! […] gorri, beltz, ubel, halako zain batzuek zaukatela matelari. HU Aurp 186. Bi musu eman diozkat bere matela gorriño hetan. Barb Sup 54. Matail bakoitzetan xuloa. Or Mi 7. Matel beroan hotx bat senditu nuen. JEtchep 111. v. tbn. Arch Gram 56. JE Bur 29 (Ber 71 matel). Zub 94. Zerb IxtS 36. Matel: Iratz 118. Osk Kurl 184.

    2. Mandíbula. v. matelezur. Eta aldiz mathelak / ber kolpiaz [otsoari] jauzerazten. Arch Fab 169.

    3.Joue, partie latérale, ordinairement plate d’un objet qui présente deux faces. Xirrita baten bi matelak, les deux joues d’une poulie” H. Gasnaren bi mathelak hurbiltzen dituzte suiari. GH 1935, 13.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

    [masaila]: baraila, masail, matrail, mazela Ipar./Naf., ahutz zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Ipar.) carrillo, mejilla, moflete
    fr iz. (GN/Ipar.) joue
    en iz. cheek
    port iz. (GN/Ipar.) bochecha, (gen pl) bochecha

    Sutan sumatzen ditut ene matelak. (Hiztegi Batua)

    matela (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:53 pm on 2019/03/22 Permalink | Reply
    Tags: M   

    margolari 

    iz. Margolanak egiten dituen artista. Ik. pintore; pintatzaile. Ignazio Zuloaga margolaria. XIX. mendeko frantziar margolariak. Euskal margolari eskola. Margolariaren lantegia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    margolari (Bera, Lh).

    Pintor (artístico). Jose Inazio Etxenagusia, Ondarribiko seme margolariaren bizitza. EEs 1914, 99. Ziamarta berriz Gipuzkoako margolari azkarren batek egiteko asmua artu zan. Ayerb EEs 1915, 292. Oihalaren gainean finkatu ukan balute margolariek sainduari Manresako kaperañoan gertatu gogo-bahitzea. JE Ber 60. Arrue Balle’tar Joseba, margolaria. EAEg 30-1-1937, 939. Margolari: Aita Jose Luis Iriondo. Bilbao IpuiB 277. Irurak ertizaleak, pintatzailleak, margolariak. Alzola Atalak 77. v. tbn. Zink Crit 8. EEs 1931, 69. Berron Kijote 18s. En DFrec hay 7 ejs., uno de ellos septentrional.

    Pintor (de brocha gorda). Itxasontzi marruzkalari margolariak. EAEg 15-1-1937, 810.

    Sinonimoak: iz.

    [margotzailea]: ilustratzaile, irudigile, margotzaile, pintatzaile, pintore, antzezlari neol. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pintor, -a [de cuadros]
    fr iz. peintre
    en iz. painter
    port iz. pintor, -a [de cuadros]

    Margolariak mihisea duen bezala, musikariak isiltasuna dauka, espazio hutsa, sortzeko lautada. [Margolaria [zine kritika], Mikel zumeta (Zuzeu, 2019-03-22)]

    margolari (Argazkia: Margolaria)

     
  • Maite 9:16 pm on 2019/03/17 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mazela 

    iz. 1 iz. Ipar. eta Naf. Masaila. Norbaitek eskuineko mazelan jotzen bazaitu, para iezaiozu bestea ere. 2 iz. Ipar. eta Naf. Mendiez mintzatuz, alboa, aldatsa. Ik. hegal 8. Azkenean aurkitu zuen, mendi mazela batean, harkaitz bizian egindako zulo bat. Mazelaz mazela nire ardiak eramaten nituela. Mazelan goiti. 3 iz. Ipar. eta Naf. Alorrez eta ibaiez mintzatuz, bazterra. Larre mazela. Errekako mazeletarik batean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [masaila]: Ipar./Naf.baraila, masail, matrail, matela Ipar./Naf., ahutz zah.
        [mendiez mintzatuz, aldatsa]: Ipar.hegal, hegi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (GN/Ipar.) carrillo, mejilla, moflete (2) iz. [mendiarena] (GN/Ipar.) vertiente, ladera (3) iz. (GN/Ipar.) borde, canto, orilla, esquina, reborde
    fr (1) iz. (GN/Ipar.) joue (2) flanc, versant
    en (1) cheek; chubby cheeks, fat cheeks (2) hillside, mountainside
    port (1) bochecha (2) ƒ ladeira, encosta

    Bizpahiru argazki abiatu aitzin lehenik erakustoki bilakatua den palloza murru soliduen gainean, lasto bonet bat, haize azkarrenari desafioz bezala gostuan jarria gero so egon naiz argazkitu dudan ikusgarriari herriaren heinean dagoen eta mendiaren mazela ferekatzen ari den hodei xuri zabalari. [Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    mazela (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    mazela (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2019/03/02 Permalink | Reply
    Tags: M   

    matalaz 

    iz. Ipar. Lastaira. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    matalaz (Urt Gram 25, Arch VocGr, Gèze, Dv), matelaz (Ht VocGr 383), matelas (SP, Lar Sup), matalatz (B, BN-baig), mattalazo, matazal (G-nav). Ref.: Satr VocP (matalatz); Garbiz Lezo 102; Izeta BHizt2 (matalatz).

    Colchón. “Goatzeain matalatza ondatue dago” Izeta BHizt2. Ondarra (Bac 405) niega el uso en Bacaicoa de la var. matazal que trae Garbizu. Cf. JE Bur 189 matelas usado entre comillas, parece que como término no vasco. Zu guri zauntza / Matalazean, / Ban’ en’ etzauntza / Da lur hasean. O Po in Vin 103 (aparece en un cuadernillo impreso separadamente, con variantes respecto a los otros ejemplares). Matalaza gau guziez bazterrerat zuela uzten eta taularen gainean zela etzaten. Elsb JBBizia 50. Haurren ohe guziak matalaz bederarekin. HU Zez 165. Haur ttipien etzangian, mattalazoaren eta hartan gañen ezari oihalaren artia kasetaz forratzen deia. Eskual 24-4-1908, 4. Oheko matelaza, egur azal hezez egina. StPierre 24. Müble eta matalazak geletarik ganerrerat hüsten. Herr 21-3-1957, 3. Har-azu bizkarrean zure matalaza. P. Charritton Gazte Junio 1958 (ap. DRA). Dena lili gorrail, matalaz perde batean xixtatuak bezala. JEtchep 43. Erresorta sare bat zuena zumier deitua eta gainean matalaza. Larre ArtzainE 198.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [lastaira]: lastaira, lastaki Ipar., koltxoi Heg., lastamarrega Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) h. lastaira colchón
    fr iz. matelas
    en iz. mattress
    port iz. colchão

    Oraino luze luzea etzanik dagoela, besoak eta zangoak tiratu, hortzak tinkatu eta xutitzeko ordez berriz matalazaren gainera uzten du bere gorputza.  [Anbroxio, Eneko Bidegain, Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    matalaz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:56 pm on 2019/02/21 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mintzatu 

    ad. da. mintzatu, mintza, mintzatzen. Hitz egin. Euskaraz ongi mintzatzen direnen artean. Zinetan, txantxetan, gezurretan mintzatu. Zuzen, oker mintzatu. Argi eta garbi mintzatzea. Ez ginen horrezaz bakarrik mintzatu. Gure hizkuntzan mintzatu zelako. Honela mintzatu zaigu aita Hilario. Ni agerian mintzatu natzaio munduari. Jainkoarekin mintzatzeko hizkuntza. Elkarrekin mintzatu ginenean. Ezin mintza daitekeen herri isila. Nor bereaz mintza bedi. Dakitenak mintza bitez. Beha lehenik, mintza azkenik (esr. zah.). || Euskera agerkarian mintzatu berria naiz gai horretaz. Euskaraz agertu eta mintzatu den literatura. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

        [hitz egin]: hitz egin, hizketatu, jardun, solas egin, ele egin Ipar., ele eman Ipar., elekatu Ipar., iharduki Ipar., mintzo izan Ipar., solastatu Ipar., berba egin Bizk., ele erran Zub., elestatu Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. hablar; conversar
    fr da ad. parler; s’entretenir avec qqn
    en da ad. to talk, to speak
    port da ad. falar; conversar

    Egunero euskaraz mintzatzen dira. (Hiztegi Batua)

    mintzatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:12 pm on 2018/12/30 Permalink | Reply
    Tags: M   

    menskeria 

    iz. Ipar. Ergelkeria, zozokeria. Zer menskeria ari zara erraten? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    menskeria, mentskeria. Tontería, bobería, necedad. Holako mentskeriak erran behar ere! Herr 26-2-1959, 4. Alde bat hautsiak oraino oso direla asmatzea, menskeria bailitake. SoEg Herr 24-8-1961, 1. Aitari kondatzen dio ametsa, bainan Pedrok dauka menskeria dela. Herr 15-8-1963, 3. Zer uste dun, jostagura nizala, menskeriako? Egunaria 18-9-1964 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [ergelkeria]: ergelkeria, inozokeria, kaikukeria, kirtenkeria, lelotasun, sanokeria, tontakeria, tontotasun, tutulukeria, txatxukeria, txotxolotasun, zozokeria, zozotasun, pellokeria Ipar., pernandokeria Ipar., lerdokeria Heg., gangarkeria Bizk., kokolokeria Bizk., lelokeria Bizk., tentelkeria Bizk., txotxolokeria Bizk., tetelekeria Ipar./Naf., alukeria beh., inuzentekeria beh., memelokeria beh., ergeltasun g.e., mozolokeria Bizk. g.e., txotxakeria Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) necedad, simpleza
    fr iz. sottise, bêtise
    en iz. foolishness, silliness, nonsense
    port iz. (Ipar.) necedad, simpleza

    Zer menskeria ari zara erraten? (Hiztegi Batua)

    menskeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:25 am on 2018/12/28 Permalink | Reply
    Tags: M   

    moskea 

    iz. Musulmanak otoitz egitera biltzen diren eraikina. || iz. Meskita. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [meskita]: meskita (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Heg.) mezquita
    fr iz. mosquée
    en iz. mosque
    port iz. mesquita

    Istanbuleko moskeak ikusgarriak dira.

     

    moskea (Gaurko hitza, Domeinu PUblikoa)

     
  • Maite 10:00 pm on 2018/11/29 Permalink | Reply
    Tags: M   

    malko 

    iz. Negar tanta. Negar malko mardulak. Malko saminak, garratzak, gozoak. Damu malkoak. Begietatik malkoak zerizkiola. Bi malko lehertu zitzaizkion. Malko bat xukatu zuen. Malkoz bete zaizkio begiak. Begiak malkoz lausoturik. Odolezko malkoekin negar egitea eskatzen duen gauza da hau. Malkozko haran honetan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [malko] : negar(-)tanta, negar(-)anpulu  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere pl.) lágrima
    fr iz. (batez ere pl.) larme ; pleur
    en iz. (batez ere pl.) tear
    port iz. (batez ere pl.) lágrima

    Begietatik malkoak zerizkiola. (Hiztegi Batua)

    malko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:11 pm on 2018/10/25 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mandeuli 

    iz. Euliaren antzeko intsektu zapala, marroia eta distiratsua, batez ere zaldi eta abelgorriei ipurdi aldean eransten zaiena eta mihi zorrotz eta xurgatzailea duena (Hippobosca equina). Mandeulien ausikiak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mandeuli (V, G; Lar, Añ), manduli (AN-ulz-egüés-ilzarb-olza, B; SP ->  vEys, Urt II 402, Dv), mandelbi (G-to), mandellu (R), mandouli (L-côte, B; H), mando-euli (V-gip, AN-gip), mandauli (AN-olza; H), mandaeuli (V-gip; H). Ref.: Bon-Ond 146; A (mandeuli, mandelbi, mandouli, manduli); Iz Ulz (mandulie), ArOñ; Etxba Eib (mando eulixa); EAEL 99; Elexp Berg (mandaeuli); Izeta BHizt2 (manduli).

    Tábano. “Mouche ânière” SP. “Mosca de burro” Lar (v. tbn. Añ, s.v. mosca). “Mosca grande negra, muy zumbadora que daña las carnes” A. “Mando eulixa dan gauza zittala!” Etxba Eib. “Abre oiek manduliz beteak” Izeta BHizt2. Cf. VocNav s.v. mandaulia y manduli. Cf. EULI MANDO. Idia leizorrek manduliek, ez ulitxek, ez ausikitzeko erremedioa. Mong 593. Lotzen edo itsasten bazaizka zaldi bere ezi-gabeari zenbait mandeuli […] ematen dio bertatik lasterrari ta irrintziari. Mb OtGai III 205. Mando eulija dogu / beste jenerua / zabal ta biribila / zapua langua. DurPl 81. Tronpa biribil biribila, mandeuliak lakoxe urrumadea egiten dabena? A Ezale 1898, 2b. “Mando euliyen bertsuak” letu biar ziyozkala. Iraola 45. Mando-euli batekiñ / barrabilletan. MendaroTx 212. Euli beltz aundi, belar-kolore, / mandeuli mutur-zorrotza. Or Eus 318 (v. tbn. Poem 531). Dautzuet ez zuela Paskualek aholku eta arralleria eskasik: […] “Emoitzioztek mando-uliak gibeletik! Hik baino lan hobea eginen ditek”. Larz GH 1959, 90. An bazirela uliak eta ezpatak edo mandauliak. Auspoa 77-78, 27. Norberak jakiten du bere mandulien berri (AN-ulz). ‘Nork edo zerk nasten dion bizitza’. Inza NaEsZarr 1266. v. tbn. Mando-euli: Otx 17. Mandaeuli: Gerrika 74.

    Sinonimoak: iz.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. eulitzar, euli beltz.
    2. eltxar

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) mosca borriquera, mosca de burro, mosca de caballo (Hippobosca equina)
    fr iz. louse fly, horse fly
    en iz. (inseto) taon
    port iz. (inseto) mutuca, butuca

    Nicolasen mezua, baina, mandeuli astun baten moduan ibili zuen bueltaka larunbat eta igandean eta ez zuen Mariori gertatzen zitzaiona kontatzeko behar zuen indarrik izan. [Ordu bietan frontoian, Jokin Ansorena (Alberdania, 2010)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    mandeuli (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:29 pm on 2018/10/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mizkin 

    adj. Gutxi jaten duena; janari askori muzin egiten diona. Ume hori janarekin oso begiluzea da, baina jateko orduan, mizkina. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mizkin (V-gip ap. Etxba Eib; Lar, Añ, H), miskin (SP, Urt III 93, Lecl, H).

    1. Mezquino; rácano, tacaño. “Gueux, délabré, zirzilla” SP. “Gizon mizkiña emoteko orduan” Etxba Eib. Cf. VocNav s.v. misquiñoso y mizquino. Mizkina, una rega (1025). Arzam 343. Egiten dabe pekatu mortal arako guraso miskin eta zeken euren seme alabai ezer emoten ezteutsenak. Astar II 89. Zelan sinistu ginaike zeken eta miskin izango zala bere amagaz […]? Ib. 276. Ene Jaungoikoa, nere biotz au zurea dezu, baña badakit Zuretzako sobra mizkiña dala. Ant JesBi 132.

    2. “Niais, miskiña” Ht VocGr 389.

    3. “Llorón, miskin” Lar.

    4. (V-ger-m-gip, L-ain, B), mixkin (V-gip, G-to). Ref.: A; Iz UrrAnz y To (mixkiña), ArOñ (mixkiñ); Etxba Eib; Elexp Berg. “Goloso” A. “Mixkíña, el que es demasiado melindroso en comer” Iz UrrAnz. “Oso mizkiña maixan, jateko guztieri arpegi zimurra ipintzen detsala” Etxba Eib. “Ume mizkina, melindroso para comer” Vill (comunicación personal). “Mizkiñ demasa izandakua da umetan” Elexp Berg. Ohoin mota asko baditugu. Tipi mixkin hoitarik zonbaixka: magasinetan ebasten dute esku-menean dituzten xurruburruetarik bat edo bertze. Herr 20-8-1964, 2.

    Sinonimoak: izond.

        [melenga, batez ere jateko]: milinga Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. goloso, -a (2) izond. melindroso, -a, de mal comer (3) izond. mezquino, -a
    fr izond. minaudier, -ère ; gâté, -e
    en izond. finicky, fussy, choosy [especially about food]
    port (1) izond. guloso(a) (2) izond. melindroso(a) (3) izond. mesquinho(a)

    Ume hori janarekin oso begiluzea da, baina jateko orduan, mizkina.  (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:12 pm on 2018/07/09 Permalink | Reply
    Tags: M   

    miztura 

    iz.  Intsektuen eztena.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    miztura. v. 1 miztor. 

    1 miztor (G-azp; -st- Lar, H (G)), mixtor (AN-ilzarb), miztura (G-to). Ref.: Bon-Ond 141; A (miztor). Aguijón. “Lengüeta de víbora” Lar. Butrongo sugeak emen utzi bear izan zituan bere pozoi ta miztorra. NEtx Antz 14. Koko Miko, Koko Miko, / sugea etorriko. / Miztor zorrotzak txistu, / zu nundik irentsiko. NEtx LBB 317. Alper zorri oiek lana auzoan eta miztorra aoan izango zuten. Ib. 177. “Mingain luzea da hori […]. Orrek dantzatzen du miztorra (G-azp)” Gte Erd 291.

    Sinonimoak: iz.
    [miztura] : mizto 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es aguijón
    fr aiguillon
    en sting
    port aguilhão

    Alper zorri horiek lana auzoan eta miztura ahoan izango zuten. (Ib. 177. [mold.], OEH)

    miztura (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:16 pm on 2018/03/05 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mokots 

    iz.  Bizk. Pazko opila. Ik. pazko mokots. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    mokots (V), mokotz (V-m), mukuts (V-m). Ref.: A Ezale 1897, 132a; A; A EY I 189.

    “[Opil] iru musturrekoari mokotsa edo mukutsa esaten dautse batzuk” A Ezale 1897, 132a. “(Vc), pan especial que las madrinas regalan a sus hijos por Pascua de Resurrección” A. v. garapaio. Ezkondu-arte emoten dautso urtero besoetakoari aitabitxik zapata barriak, amabitxik mokotza. A EY I 189.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [besoetakoari Pazkoan oparitzen zaion opil berezia]: garapaio Bizk., arrautzopil g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) panecillo o torta especial que las madrinas regalaban a sus ahijados o ahijadas por Pascua de Resurrección
    fr muffin ou un gâteau spécial que les marraines ont donné à leurs filleuls ou filleuls pour Pâques
    en muffin or special cake that the godmothers gave to their godchildren or godchildren for Easter
    port Muffin ou bolo especial que as madrinhas dão a seus afilhados ou afilhados durante a Páscoa

    Ezkondu-arte emoten dautso urtero besoetakoari aitabitxik zapata barriak, amabitxik mokotza. A EY I 189.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    mokots (Argazkia: @X10tweet)

     
  • Maite 7:01 pm on 2018/01/07 Permalink | Reply
    Tags: M   

    maker 

    adj. 1 adj. g.er.Gorputz-okerra. 2 adj. g.er. Malkarra; zakarra, latza. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    maker (V arc. ap. A; Lar Sup -> H (+ -kh-)), makel (AN-ulz ap. Inza).

    1.Contrahecho” Lar Sup. “De mala figura” Inza RIEV 1928, 153. Eikek senar makerra ta ak aukake andera. “Marido contrahecho”. RS 290.

    2. (AN? ap. A), makel. Áspero, tosco, basto.Desabrido, áspero, gruñón” A. v. moker. Erri bat, udalenean, / pendiz makerrak aruntza dagon / amesetazko launean. Gand Elorri 167. Musika basa eta makel bat orruaz ari zen. Herr 15-9-1966, 2.

    Sinonimoak: adj. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [maker] : makur, oker.
    [maker] : malkar zakar, latz, lakar, gozakaitz. atsegin

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. deforme, contrahecho, -a, amorfo, -a
    fr izond. difformebossu, contrefait
    en izond. misshapen, deformedhunchbacked, amorphous, formless
    port izond. deforme, malfeito, -a, amorfo, -a

    Bere alabetako bat haur maker batez erditu zen ospitalean. [Loti ederrak, Yasunari Kawabata / Ibon Uribarri (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    maker (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:29 pm on 2018/01/06 Permalink | Reply
    Tags: M   

    madarikatu 

    ad. madarikatu, madarika, madarikatzen 1 du ad. Jainkoaren gaitzespena edo haserrea norbaitentzat edo zerbaitentzat eskatu; Jainkoak bere gaitzespena eman. Noek Kam bere semea madarikatu zuen. Jainkoak sugea madarikatu zuen. 2 du ad. Norbait edo zerbait, harekiko gorrotoa edo ezinikusia adierazteko, gaitzetsi. Madarikatua, ezagutu zintudan eguna! 3 (Era burutua izenondo edo izen gisa). Arima madarikatuak. Deabru madarikatua. Poeta madarikatuak, zorrez eta gosez beterik bizi zirenak. Zoazte, madarikatuak, sekulako sutara. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    ad. [birao egin]: araokatu, birao egin, biraokatu g.e., biraoztatu g.e., madaritu g.e., blasfematu zah.
    izond. [gaitzetsia]: gaitzesgarri, kondenagarri g.e., malapartatu Heg. beh.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  du ad. maldecir, blasfemar || izond. maldito, -a
    fr du ad. maudire, réprouver ||  izond. maudit, -e
    en du ad. to curse || izond. cursed
    port  du ad. maldizer, blasfemar || izond. maldito, -a

    Isilik ez egon izana madarikatu nuen. [Ihes betea, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2006)(Ereduzko Prosa Gaur)

    madarikatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 5:43 pm on 2018/01/03 Permalink | Reply
    Tags: M   

    martingala 

    iz. Heg. Beh. Amarrua, trikimailua. Soldadutzako martingalak ondo ikasita zegoen. Horiek ere badute mila martingala, edozein bazterretan jartzen dute txabola. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    martingala.

    1. Martingala, pieza de las calzas que cubría la entrepierna. Martingalako primeaen barri / zuk niri itaunketea / utra da neskak egiteko / pregunta lotsabagea. Lazarraga (B) 1159vb.

    2. (V-gip ap. Elexp Berg; G-azp). Artimaña, treta, martingala. “Soldauxka ona pasau dau, ango martingalak ondo ikasitta zeuan da” Elexp Berg. Martingala pixkat ere / egin dezu ikasi, / bestela mundu onetan / ezin leike bizi. JanEd II 127. Txurreru oik badute / milla martingala, / edozein bazterretan / jartze’ute txabola. Tx B 136. Zer gertatzen ote zaio gure Amiel zaharrari […]? Zer martingala ote dabilki buruan? PPer FLV 1987, 187.

    Sinonimoak: iz.
    [martingala]ik. amarru, trikimailu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Heg.) (herr.) artimaña, treta, martingala
    fr (Heg.) (herr.) machinerie, piège, machination, intrigue,
    en (Heg.) (herr.) trick, ruse
    port (Heg.) (herr.) artimanha, treta, ardil

    Janari goxoa gaurkoa, eta martingalarik gabekoa. Mari Carmen Azpiazu [Mikel Elosegiren bidez (Twitter, 2018-01-01)]

    martingala (Argazkia: Lablascovegmenu, Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:41 pm on 2017/12/13 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mando 

    iz. Asto ar eta behorraren edo zaldi eta asto emearen umea. Mando arra beti da antzua, eta emea, gehienetan. Ez dut uste Avignongo aita santuaren mandoa baino ahazkorrago naizenik. Baina orain ohartzen dira Kuban mandotik astora erori direla. mando azienda, mando-azienda (Batez ere multzokari gisa). Mandoa. mando-mula Ipar. Mando emea. Ik. mula. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond.

        [antzua]: agor, antzu, defot Zub., maltxor g.e., esteril zah., senge Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. mulo [macho o hembra] (2) izond. estéril (3) izond. grande, abultado, -a, enorme
    fr
    en
    port

    Etxe mando bat. (Harluxet hiztegi Entziklopedikoa)

    mando (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:38 pm on 2017/11/26 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mozki 

    adb. Ipar. Moztasunez, motz. Mozki eta idorki erantzun zioten gure agurrari. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mozki (R-uzt ap. A; Dv, H (+ -tzk-)), muzki (S (Foix) ap. Lh).

    1. “Mozki utzi du, il l’a laissé tout court” Dv. “Motzki mintzatu zaut, il m’a parlé avec brusquerie, dureté, sévérité” H. “Bruscamente” A. “(Commander) sèchement” Lh. Gure agurrari hain motzki eta idorki ihardetsi zuten. Prop 1882, 181. Izeba eta haurrak mozki eta iraunki eleketan ari ziren. Mde Pr 83.  (Fig.).  Zendako bada hoin mozki itzuli gitzaizko [Donianeri] bizkarrez? JE Ber 12.

    2. (Dv -> A). Brevemente.

    3. Estrechamente.  Hertsia da [itsasoa sartzen den arteka], guk uste baino luzeagoa ere; egundainoko lerdoin okilaren bi zatiek saheskatzen dute motzki. JE Ber 91.

    Sinonimoak:  adond. Ipar.

        [moztasunez]: murrizki  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (Ipar.) bruscamente; brevemente
    fr adb. (Ipar.) brusquement; brièvement
    en adb. (Ipar.) sharply, abruptly; briefly
    port adb. (Ipar.) abruptamente; brevemente

    Mozki eta idorki erantzun zioten gure agurrari.  (Hiztegi Batua)

    mozki (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:44 pm on 2017/11/25 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mobilizazio 

    iz.  Mobilizatzea. Langileen aldeko mobilizazioak egin. AHTaren aurkako mobilizazioak antolatuz. Mobilizazioetan parte hartzeko. Mobilizazio jendetsu eta zabala. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [mobilizazio] : mobilizatze (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. movilización
    fr iz. mobilisation
    en iz. (UK) mobilisation; (US) mobilization
    port iz. mobilização

    Euskal Herriko herri eta hiri askotan ekitaldi eta mobilizazio ugari antolatu dira gaurko, indarkeria matxistaren kontrako nazioarteko egunean.  [Indarkeria matxistaren kontrako mobilizazio ugari Euskal Herri osoan Gorka Berasategi (Berria.eus, 2017-11-25 )]

    mobilizazio

     
  • Maite 9:34 pm on 2017/11/13 Permalink | Reply
    Tags: M   

    makurkeria 

    iz.  Egite makur gaitzesgarria. Ik. okerkeria. Bidegabe eta makurkeria handia egiteko bidean jarri zen. Makurkeria doilorra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    makurkeria (V-gip; -kh- Dv -> A, H), makurkeri (V-gip, L, B), makurreria (-kh- Dv). Ref.: A (makurkeri); Iz ArOñ (makurkerixa); Izeta BHizt2 (makurkeri). Tr. Documentado desde mediados del s. XVIII. Al Norte se encuentra en Larreguy, Mihura, Arbelbide y Prop, y al Sur en textos del s. XX. La forma general es makurkeri(a). Hay un ej. no ambiguo de makurkeria, con -a constitutiva, en Arbelbide y makurkeri sólo se encuentra en textos meridionales. Se encuentra makhurreria en Prop (1896, 203) y makurreri en Lizardi. En DFrec hay 7 ejs. de makurkeri(a).

    1. Injusticia; perversidad, maldad. “(L?), injusticia, acto contra el derecho o la razón” A, que cita a Larreguy. “Makurkerixa bat, una acción villana” Iz ArOñ. “Perversidad; engaño. Makurkeri oiek eztut maite” Izeta BHizt2. Yende batzuen inyustiziak eta makhurkeriak. Lg I 125. Badakit zure laguna maiz karga duzula bere umore beltz, makurkerien eta bere manera estranioen gatik. Mih 170. Komentu berriak egin zituzten [Jansenistek] makhurkeria horren hedatzeko. Arb Igand 109. Zabaletan Martiñen makurkeria etzuten jakiñ. Ag G 233. Etzan olako bidebage ta makurkeri izugarria egiteko bidean yarriko. Ir YKBiz 496n. Makurreri gaiztoari ezin igesiz. Ldi IL 53. Batzuk zuzen-egarriz, bestetzuk makurkeri dollorrez. Etxde JJ 178. Badira gaiztakeri ta makurkeri antzera oben ez diranak, ez baitzaitute naigabetzen Zu. Or Aitork 68. Begira nolako makurkeriak asma litzakeen zenbait lanbidetan luzaroan aritzeak. MIH 216. v. tbn. Eguzk GizAuz 149. Mde Pr 164. Larrak EG 1959 (3-6), 243. Makurkeri: Bilbao IpuiB 29. Zait Plat 69. Erkiag BatB 101. NEtx LBB 117.

    2. (-kh- Dv -> A, H), makurreria (-kh- Dv). “Dissension, brouille” Dv. “Holakoetarik ezta igurikitzeko makhurkeriarik baizen, de telles personnes il n’y a à s’attendre qu’à des écarts, des désagréments, des torts, etc.” H.

    3. Inclinación, propensión (marcada negativamente). Beren makurkeri gaiztoetan jarraiki utziak balegozke egiazko mamuak izango lirake. “Malas inclinaciones”. Zink Crit 42 (v. tbn. 46). Umeari makurkeriak eta aztura gaiztoak eskuratzeko ta dituan gaitasunak aunditzeko, laguntza egokia eman bear zaio. JBDei 1919, 261.

    4. makurkeri. Reverencia (peyor.). Burubaz makurkeri batzuk mendiko erara bakandereari egiñez, juan zan. Otx 148.

    Sinonimoak: iz.

    [makurkeria]gaiztakeria, maltzurkeria, tzarkeria, malezia, okerkeria, dongekeria, amarru, faltsukeria. zintzotasun, prestutasun  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. perversidad, engaño, falsedad; injusticia
    fr iz. méchanceté, déloyauté
    en iz. cruelty, wickedness
    port iz. perversidade, engano, falsidade; injustiça

    Bertze edozeinekin xalotasuna baizik ez litzatekeena, hutsegite bilakatzen da zurekin, eta makurkeria bat egitera ninderamake, baldin zure eskariari men eginen banio. [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    makurkeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

     
  • Maite 11:50 pm on 2017/11/07 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mutur-huts 

    adb. Musu-huts. Lehoia eta hartza lurrean etzanik zeudelarik, azeriak harrapatu zien ehiza eta gelditu ziren mutur-huts. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    MUTUR-HUTS (H (+ muthur-); muturruts V, G, AN ap. A). a) “Chasqueado” A. AxN explica musut-huts (579) por mutur-uts. Axáriak joán ta arrapatuzióte eizia biéi, ta gelditu zire muturrúts. LE Urt ms. 60r. –Sudur ona duk! –Ba, amorus usnari, edo mutur-huts geldi! Herr 12-4-1962, 4.

    b) De punta hueca. Noiz-bein ez da arrigarri mutur-uts eta aiño [arkitzea artoak]. Or Eus 46.

    Sinonimoak: adb.
    [mutur-huts] : musu-huts (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es a dos velas
    fr fauché(e)
    en in the dark (to be in the dark)
    port sem dinheiro, estar duro

    Lehoia eta hartza lurrean etzanik zeudelarik, azeriak harrapatu zien ehiza eta gelditu ziren mutur-huts. (Hiztegi Batua)

    mutur-huts (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

     
  • Maite 11:48 pm on 2017/11/03 Permalink | Reply
    Tags: M   

    matxinada 

    iz.  Agintaritzaren aurkako herri nahasmendua. Ik. bihurrialdi; iraultza; errebolta; jazarraldi. 1830eko matxinada. Nekazarien matxinadak. “Bounty” itsasontziko matxinada (Ik. mutin). Espetxean zegoen, matxinada batean gizon bat hil zuelako. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    matxinada (V-ger, G-to ap. A; Añ, Izt 109v, Lh, Zam Voc; maxi- Hb ap. Lh, H).

    Revuelta, motín; revolución. “Motín”, “tumulto” Añ. Lh, s.v. maxinada, cita tbn. a Gèze, pero no lo encontramos en éste. Tr. Documentado en textos meridionales desde finales del s. XVIII. En DFrec hay 19 ejs. Ekusiko dira gerrak, matxinadak, gosiak, izurriak. msOñ 15v. Baketuteko bere soldaduben artian jagi zan matxinada osoa. Mg PAb 208. Matxinada gogor bat sortu zan. Lard 323. Agintarien kontra jagiteari eta matxiñadeari. Itz Azald 208. 1830 urteko matxinada. Ldi IL 165. Maiz sortzen zuten matxinada edo naspillen bat beren nausi arrotz aien aurka. Ir YKBiz 287. Errusikoaren antzeko matxiñadak. Eguzk GizAuz 136. Matxinada aurreko larru-saneurriak. “Antes del movimiento subversivo”. EAEg 15-2-1937, 1069. Baraba au urijan erasotako matxiñadeagattik […] zijegean giltzapetuba leguan. Arriand Lc 23, 19 (IBk. IBe matxinada). Españiko matxinadaz ez mundu guziko gudaz etxunat amets zakarrik batere egin. Or QA 101. Matxinadak egin. Mde Pr 33. Egundoko matxiñadaren bat sortuko ete zan mutillen artean. Erkiag Arran 54. Frantziako matxinada aundiko gizonak. Vill Jaink 132. Errian matxinadaren bat sortu ez daiten. Ker Mt 26, 5 (Lç tumulto, He altaramendu, TB mugidura, Ip albarot, Echn nastura, Ol, Or zalaparta, Leon tarrapata, BiblE iskanbila). Herrian izandako matxinadagatik […] zeukaten expetxean. IBk Lc 23, 19 (IBe matxinada; Lç mutinazione, He sedizione, TB asaldura, Dv bihurrialdi). Azkoiti-Azpeitietako matxinada Madrilgo Esquilache uxatu zuten zalaparten oihartzuna izan zela. MEIG I 192. v. tbn. JBDei 1919, 229. Zink Crit 71. Inza Azalp 16. Kk Ab II 38. Otx 24. Goen Y 1934, 90. Zait Plat 76. Gerrika 53.

    (Fig.). Zer zan aren barruan sortu edo sartu zan matxiñada ta zalaparta! Erkiag Arran 172. Naien matxinadan. Gand Elorri 166.

    Sinonimoak:  iz.

        [jazarraldia]: bihurrialdi, erasoaldi, errebolta, jaikialdi, jazarraldi, oldarmendu Ipar., oldarraldi Ipar., altxamendu Heg., bihurripen g.e., bihurritza g.e., erreboltamendu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. rebelión, motín, sublevación, levantamiento, insurrección, insurgencia
    fr iz. soulèvement, révolte, mutinerie, insurrection
    en iz. revolt, uprising; mutiny
    port iz. rebelião, revolta

    Prestatzen ari ziren matxinadan parte har zezala eskatu zion.  [Paper festa, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2012)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    matxinada (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:42 pm on 2017/10/11 Permalink | Reply
    Tags: M   

    manu 

    iz. 1 iz. Agindua. Ik. manamendu. Jainkoaren eta Elizaren manuak. Manua bete. Nork hausten du manu hau? Erromako enperadorearen manu bat etorri zen Nazaretera. Guztiak hilarazteko manua eman zuen. 2 iz. Agintea. Pairatu zuen Pontzio Pilatoren manuaren azpian. manuz adb. Aginduz. Erregearen manuz egiten zuen limosna. Jaun Apezpikuaren manuz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 manu (AN, L, BN, S, R; SP, Urt I 126, Ht VocGr, Lar, Añ (AN), Lecl, Izt 70v, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H). Ref.: A; Lrq. Tr. Propio de la tradición septentrional desde Dechepare, aunque su uso es menos frecuente en el s. XX. Al Sur se encuentra en autores alto-navarros y en Ubillos y Arana. La forma documentada es manu (manü en los suletinos); hay un ej. de mana, probablemente errata, en CatLan. En DFrec hay 7 ejs.

    1. Orden, mandamiento, precepto. v. manamendu. Estenditzen orotara haren potestatia, / ezi eskapa hari ehor, dauginian manuia. E 33. Manua baduté populuaganik hamarrenaren hartzeko legearen arauez. Lç He 7, 5 (He manua; TB manakuntza). Elizaren hautxek dituk manu jeneralenak, / giristiñoak gogoan hartu behar tuenak. EZ Man I 31. Konpli beza Iainkoaren manua eta ordenamendua. Ax 304 (V 202). Lo zauntzala, / ukhen zuten manua, / manu Iaungoiko aitaganik, / goradanik / hetara bidaldua. ‘L’ordre’. O Po 63. Indazu adimendua zure manuen ikhasteko. SP Imit III 2, 1 (Mst, Ip manü; Leon manamendu). Desobedienziaz hautse zian Ienkoaren mania. Tt Onsa 154. Hitz baiño sensu gehiago da hor eta manu baiño fruitu gehiago. Ch III 23, 4. Jaiñkoaren borondateaz eta manuez. He Gudu 78. Emazü zure mania aizer eta erauntsier. Mst III 23, 4 (Ip manü eman; SP, Ch, Leon manatu, Ol, Pi agindu). Juezez igorri zioten presondegirako manua. Mb IArg I 329. Eman zion manu guzia zen ez ilkitzea, biziaren penan, Jerusalemetik. Lg I 324s. Konplitzen dea Elizako mania komüniatüz parropiaz kanpo? CatLan 102 (101 mana). Sinaiko mendian eman zizten aginte manu edo mandamentuak. Ub 28. Letra de cachet deitzen diren, preso emaiteko manuez. Revol 93. Jesusek akabatu zuenean bere manuen emaiten bere hamabi diszipuluei, abiatu zen handik. TB Mt 11, 1 (Lç manamendu, Samper instruizio, Ur agindu). Zure eta elizaren manü saintier fidelki jarraikiteko. UskLiB 104. Zer debetatzen deikü Jinkuak bigerren maniaz? CatS 44. Mania jiten beita orori, Augüsti enperadoriaren pharthez, joaiteko bere izenen emaitera. Ip Hil 89. Remesgo kontzilioak manu berezi hau ekharri izan zuen. Arb Igand 125. Elizaren imitorioa egin behar zela, ukan dut manua, joaiteko hunenbertze soldadorekin. HU Zez 135. Guzien hilarazteko manua eman zuen. Barb Leg 137. Epailiek manuak eman artzaieri aldarrikarien (kridatzaile) bitartez. Herr 11-6-1956 (ap. DRA, s.v. aldarrikari). Manua zuten bildu gauzaren / meriarat ekartzeko. Mattin 37. Haren eskutik ginauzkan guk gure manuak eta lanak, norat joan eta zer egin. Larre ArtzainE 265.

    v. tbn. Harb 9. FPrS 13. Hm 9. Arg DevB 144. Gç 56. Bp I 108. ES 107. CatLav 33 (V 25). Mih 73. Mercy 12. Pau 1780 (ap. DRA). Brtc 70. Egiat 196. Monho 130. Dh 257. JesBih 432. MarIl 34. Jaur 354. Etch 664. Dv LEd 162. Laph 205. Elzb PAd 83. Zby RIEV 1908, 208. Jnn SBi 174. Elsb Fram 110. Lap 105 (V 50). CatJauf 26. StPierre 20. RolTrag 66 (ap. DRA). JE Ber 34. Zerb IxtS 73. Lf Murtuts 49. Mde Pr 124 y HaurB 67. Ardoy SFran 210. Xa Odol 137. In MIH 244.

    2. (AN, L, BN, S, R ap. A; Lar, Aq 1400, Añ (AN), H). Mandato, poder, autoridad. “Mando, poder, imperio” Lar y Añ. “Imperio” Aq 1400. “Untziaren manua hartzea, prendre le commandement du navire” H. Tr. A partir de comienzos del s. XX sólo hay un ej. de Aresti. Pairatu zuen Ponzio Pilatusen manuaren azpian, kruzifikatu zuten. Mat 4 (v. tbn. en contexto similar en TAV 3.2.11 (1614), Harb 5, El 6, CatLav 84 (V 50), CatLan 42 (maniaren), LE Ong 29v, Mg PAb 158 (en boca del de Baigorri), Añ CatAN 4, CatB 11, CatLuz 3, Hb Egia 96, CatOrb2 946, Legaz 2, CatJauf 2, CatUlz 4). Berze aren manuaren azpian dauden Perladoei. Ber Trat 75v. Eztuzu pausurik edirenen superior baten manuaren azpian humilki iarririk baizen. SP Imit I 9, 1 (Ch gida, Mst, Ip gobernü, Leon norbaiten meneko). Baldin badire zeinbait ardi arzaiaren manuaren azpitik eskapatzen diranak eta sujetatu nai ez dutenak (Muruzabal, s. XVIII). ETZ 71. Ematen darotzuet zuei ere botherea eta manua egiteko nik egiten dudana. Lg II 254. Dantzak berak, haren manuaren meneko dire. Zby RIEV 1908, 85. Konpainia honen manuan oso kapitain agurgarri eta bizartsu bat etorri da. Arti Tobera 263. v. tbn. Harb 411. Ub 60.

    3. (Añ (AN) -> A). “Manda, oferta” Añ.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

        [agindua]: agindu, aginte, esan, manakuntza Ipar., manamendu Ipar., mandamentu Heg., aginde g.e., ordenantza zah., arrasta Ipar. zah., agintze (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. orden, mandato (2) iz. poder, autoridad
    fr (1) iz. ordre, commandement (2) iz. pouvoir, autorité
    en (1) iz. [agindua] order, command (2) iz. [agintea] power, authority
    port (1) iz. ordem, mandato (2) iz. poder, autoridade

    Nork hausten du manu hau? (Hiztegi Batua)

    manu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:28 pm on 2017/09/02 Permalink | Reply
    Tags: M   

    muskiltsu 

    iz. adj. Muskil asko, kimu asko, dituena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 muskiltsu (Lar, H).Pampanoso, […] muskilsua” Lar. “Plante féconde ou couverte de jets nouveaux” H

    2 muskiltsu, muskirutsu (Lar), muskitsu (V-ger ap. Ort Voc 151). “Mocoso” Lar.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [mukitsua]: mukitsu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (B) mocoso, -a (2) izond. lleno de retoños
    fr (1) morveux, morveuse (2) plein de nouvelles pousses
    en (1) snuffly, sniffly (2) having many buds or sprouts
    port (1) melequento(a), ranhoso(a) (2) cheio de otários

    Haur muskiltsu bat besterik ez da oraindik!

    muskiltsu (Argazkia: Diarioarmenia.org)

     
  • Maite 10:00 pm on 2017/08/22 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mutiloi 

    iz. Mutiloi esaten zaie portuen ertzetan egoten diren euskarriei, burdinazkoak gehienetan. Gaztelaniaz noray edo bolardo izena ematen zaio eta[1], hori dela eta, errepideak eta oinozkoen eremuak bereizteko erabiltzen diren zutoinak adierazteko ere erabiltzen da[2]. (…)

    Hirigintzan, mutiloi bat altuera txikiko zutoin bat da, harriz, metalez edo beste elementu batez eginak. Metal ohikoenak aluminioa, altzairu herdoilgaitza edo burdina dira. Lurrera lotzen dira, eta ibilgailuak igarotzea edo aparkatzea ekiditeko erabiltzen dira. Espaloiak eta errepidea bereizteko era erabiltzen dira, kotxeak pasazea ekidinez. Hainbat komertzioren aurrean egon ohi dira, kotxe batekin beira apurtuz eskaparatean lapurtzea ekidinez.

    Hiri batzuetan mutiloietan txertatu dituzte semaforoaren argiak, oinezko guneetako seinalizazioak hobetuz. (Wikipedia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mutiloi. “Mutilloi (V-m), piezas de madera en que se atan las cuerdas que sostienen las velas de las lanchas, vulg. cornamusa” A. Cf. Echaide Orio 127 motillón.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Itsas.) noray, bolardo
    fr bollard
    en bollard, bitts


    Gune esanguratsuenetan mutiloiak jarri beharko lirateke ibilgailuen sarrera ekiditeko?

    mutiloi (Argazkia: TuCove, Wikimeedia Commons) CC BY-SA 4.0

     
  • Maite 11:44 pm on 2017/07/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mordoilo 

    iz. 1 iz. Nahaspila. Argi bat eta giltza-mordoilo bat eskuan hartuta. Ile mordoilo ederrak dauzka horrek. 2 (Hizkuntzei eta kidekoei dagokiela, izenondo gisa). Beste hizkuntzetako hitz eta joskerez nahasia; garbia ez dena, nahasia. Euskara mordoiloan idatzi. Euskal hitz jatorren ordez mordoiloenak erabiltzen hasiak ditugu bazterretan. Mordoiloak omen dira hitzok, itxuragabeki eratuak. Bertsolari mordoiloak. 3 (Adizlagun gisa). Idazleek badakite, norbaitek oker edo zuzen, trakets edo dotore, garbi edo mordoilo lantzen ez badu, lantzeke geldituko dela alorra. Mordoiloegi idazten zutelako. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    1. iz. nahaste, nahaspila, nahaskeria, nahasmendu, nahasketa, nahaste-borraste, zaramatika, korapilo. ordena. 

    2. iz. istilu, zalaparta. bake, sosegu.

    3. jargoi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. embrollo, revoltijo, maraña (2) iz. jerigonza, jerga, argot (3) izond. embrollado, -a, apelotonado, -a; enrevesado, -a (4) izond. [hizkuntza] impuro, -a, lleno de barbarismos, no cuidado
    fr (1) iz. imbroglio, emmêlement, enchevêtrement (2) iz. charabia, jargon, argot (3) izond. embrouillé, -ée ; compliqué, -ée (4) izond. [hizkuntza] impur, -e, impropre, barbare
    en (1) iz. [nahaspila] tangle; bunch (2) izond. [hizkuntzaz] macaronic
    port (1) embrulhada, embrulho (2) gíria, jargão

    Mezua mordoilo ulergaitza besterik ez da. [Hitza azti, Iñaki Arranz (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    mordoilo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2017/07/04 Permalink | Reply
    Tags: M   

    molokot egin 

    ad. du ad. (nor osagarririk gabe). Bizk. Porrot egin. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Bizk.

        [porrot egin]: erreka jo, kiebra jo, pikutara joan, porrot egin, errekaratu Ipar., gopor egin Ipar., turrut egin Ipar., poto egin Heg., kilimon egin Bizk., txulut egin Bizk., kiebra egin g.e., kluk egin Ipar. g.e., toton egin Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. quebrar, hacer quiebra, arruinarse un negocio
    fr faire banqueroute, faire faillite
    en go bankrupt
    port falir, ir à falência

    Banketxeak molokot egin du

    molokot egin (Irudia: giztab.com)

    Save

    Save

     
  • Maite 8:50 pm on 2017/06/20 Permalink | Reply
    Tags: M   

    meskita 

    iz.  Musulmanak otoitz egitera biltzen diren eraikina. Baionako meskita San Espirituko auzotegian dago kokatua. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak:iz.

        [moskea]: moskea Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Heg.) mezquita
    fr (Islam: templo) mosquée
    en (Islam: templo) mosque
    port (Heg.) Rel mesquita

    Erresuma Batuko meskiten segurtasuna «berraztertu» egingo duela iragarri du Theresa May lehen ministroak, atzo goizean Londres iparraldean izandako erasoaren ostean.  [May: «Erresuma Batuko meskiten segurtasuna berraztertuko dugu», Ander Pérez Zala, (Berria.eus, 2017-06-20)]

    meskita (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:49 pm on 2017/05/17 Permalink | Reply
    Tags: M   

    malgutasun 

    iz.  Malgua denaren nolakotasuna. Zumearen edo altzairuaren malgutasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    malgutasun (SP (sin trad.) >  A, Lar, Dv, H), malgotarzun (Arch ap. DRA).

    1. “Blandura” Lar. “Souplesse, mollesse” Dv. “Urrit-ileak malgutasun gehiago du ezen ez maiatz-ileak, la laine d’octobre a plus de mollesse que celle de mai” H. “Flexibilidad, balndura” A. Theresaren larruak sekula izan ez zituen eztitasun bat eta malgutasun bat hartu zituen. Mde HaurB 63.

    2. (Lar, H). “Mansedumbre” Lar.

    Sinonimoak: iz.

        [bihurkortasuna]: beratasun, beraztasun, biguntasun, bihurkortasun, guritasun, samurtasun  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. flexibilidad, blandura
    fr iz. malléabilité, flexibilité, souplesse, mollesse
    en iz. flexibility; suppleness
    port iz. flexibilidade, brandura, moleza

    Zumearen edo altzairuaren malgutasuna. (Hiztegi Batua)

    malgutasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 10:24 pm on 2017/05/02 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mozio 

    iz. Batzorde erabakitzaileetan, kide batek edo gehiagok egiten duten proposamena. Hauteskunde Batzordearen aurkako mozio bat onartu dute legebiltzarkideek. Alderdiak mozio bat aurkeztu du. Zentsura-mozioa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Pol.) (Zuz.) moción
    fr motion
    en motion
    port moção

    Alderdiak mozio bat aurkeztuko du. [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    mozio (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 11:36 pm on 2017/04/13 Permalink | Reply
    Tags: M   

    musukatu 

    ad. musukatu, musuka/musukatu, musukatzen du ad. Behin eta berriro musu eman, musuka aritu. Luzaro musukatzen zituen haren bularrak.(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    musukatu (Urt I 210, Lar, Dv -> A, H), mosukatu.

    1. Besar repetidamente. “Besucar” Lar. “Baisoter” Dv y H. Ire beatzak ikaraz biguinkiro musukatzea. Or Mi 27. Mutur txiki lerdedun borobillean mosukatzen du maitekiro Libek txaltxoa. TAg Uzt 31 (275 musukatu). Musukatuz eman du jauntzi hori. Iratz 157. Luzaro musukatzen zuen haren bularreko larrua. Mde HaurB 62. Norbere kabia musuka nairik. Erkiag Arran 181. Olloa besoetan artu eta mosukatuten asi ezanean! Bilbao IpuiB 257.

    Besar. Abiratu aurretik neskatxoa ma batekin musukatu zuan. Sorarrain Lili 7.

    2. (H). Hozar. v. musurkatu.

    3. (Lar ->H). “Amusgar, echar atrás las orejas una caballería, torciendo la boca, […] abereak musukatzea” Lar.

    Sinonimoak: ad.

        [musu eman]: laztandu, musu eman, pot egin Ipar., pot eman Ipar., pa eman haur., musuztatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. besar [reiteradamente]; besuquear
    fr embrasser; couvrir de baisers
    en kiss; smother in kisses, smother with kisses, cover with kisses, (informal) smooch
    port beijar; beijocar

    Nire kitzikadura zeharokoa zen, nahi nuen gizon hura ferekatu, musukatu, gozamenez urtu. [Esku bakarrarekin irakurtzeko kontuak, Pilar Cristobal / Juan Martin Elexpuru (Txalaparta, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    musukatu (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:43 pm on 2017/03/11 Permalink | Reply
    Tags: M   

    maistraki 

    adb. Maistrasunez.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es magistralmente, con maestría, con tono de maestra.
    fr avec maestria, impérieusement, magistralement
    en masterfully, with mastery
    port magistralmente

    Uxoa Anduaga soziologoak maistraki azaldu du egunotan berripaper honetan umoreak boterearekin duen harreman estua; are, umorea eskuarki erresistentziarekin eta kontra egitearekin lotzen bada ere, egiaz, gehienetan, boterearen aldeko tresna izaten dela.  [Umorea eta bertuteaIdurre Eskisabel (Arkupean, 2017-03-11 )] (Berria.eus)

    maistraki (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:00 pm on 2017/02/21 Permalink | Reply
    Tags: M   

    meme 

    Interneteko kulturan, memea umorezko mezu sinplea da, zabalkuntza handi eta azkarrekoa eta gehienetan jatorrizko irudi, bideo edo testu baten remix satirikoa behin eta berriz eginez transmititzen dena. Bereziki umorezko gizarte-sare zerbitzuen bitartez transmititzen dira, hala nola 4chan eta, gaztelaniaz, ¡Cuánto cabrón! webguneen bitartez. (Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es meme
    fr mème internet
    en meme

    Entzun:

    Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna ospatzeko egin meme bat euskaraz!

     

    meme (Xegun Altolagirre)

     
  • Maite 9:08 pm on 2017/02/03 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mutxurdin 

    iz. Neskazaharra. Lau andre, hiru mutxurdin eta bat alarguna. Mutxurdin gelditu. Kattalin mutxurdina(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    mutxurdin (V-arrig-oroz, L, B, BN, S; SP, VocBN, Dv, H), mutzurdin (SP, H), muxurdin (B), motzurdin (SP, H), motxurdin (H). Ref.: A (mutxurdin, muxurdin); EI 70; Satr CEEN 1969, 189. Etim. De motz ‘cunnus’ y urdin ‘cano’.

    1. Solterona. Othe da bada Laphurdin / hautan bezanbat mutzurdin? (c. 1780). BertsZB 125. Mutxurdin bat edo bi. AstLas 70. Lau andre, hirur mutxurdin, bat alarguna. Elzb Po 206 (tbn. en Barb Sup 117 y Or Eus 111). Mutxurdin xaharrak zango sagarra gorderik dauka. JE Bur 35. Mutxurdiñai (solterona) etzaiete ikuturik egin bear. Ag G 296. Mutxurdin txaldan au muturtuko ezpazan. A Ardi 77. Kattalin mutxurdina. Zub 107. Ezkondu nahi, bainan / mutxurdin egoki. Etcham 184. Ittunik yagokan mutxurdin. Laux AB 54. Ez da iñorentzat maitagarri mutxurdin gelditzea. TAg Uzt 299. Mutxurdiña [sic] ospatsuak. Erkiag Arran 44. Mutxurdin bat donado batekin ezkontzen denean. Arti Tobera 278. Mutxurdina mutikokari. GAlm 1961, 60. Geldituko gira mutzurdin. Larz Iru 18. Hau, gaztena, mutxurdin hil beharra zen. Ardoy SFran 58. Mutxurdin direlakuak. Mattin 71. Hau zen andere mutxurdin sudur luxedun bat. Larre ArtzainE 177. En DFrec hay sendos ejs. de mutxurdin y muxurdin. v. tbn. Lek EunD 26. Lf Murtuts 36 (44 mutzurdin). Xa Odol 273. Etchebarne 97.

    “Muchurdina, […] También llaman así a la mujer de gesto avinagrado y hosco (Baztán)” VocNav; cf. tbn. s.v. mushurdiña: “(diminutivo cariñoso). Dícese de la mujer de rostro menudo y aviejado y expresión afable o tímida (Pamplona, Cuenca)”.

    2. (L-sar ap. A). Solterón. Oi mundu gaixo huntan zenbat den mutzurdin! / […] izan dadin Piarres edo den Kattalin. GH 1922, 164. Bizioz betetzen da gizon mutzurdina. Ib. 165.

    3. (Dv A, H, FauMar 78), muxurdin (AN-gip ap. A). “Rouget, poisson de mer” Dv. “Pez rojizo parecido al pajel o cabra de mar, de hocico afilado” A. “Maragota, bodión, tordo de mar […], (Labrus berggylta), […] aihena, mutxurdiña” FauMar 78. “Barbeau de mer” Lf GAlm 1957, 33. An Riberatik etorri berriak diran saldunek beren txabaluak, beren mutxurdiñak, beren brekak […]. Amez Plat 93.

    Sinonimoak: iz.

        [neskazaharra]: neskazahar  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. solterona
    fr iz. célibataire, vieille fille
    en iz. old maid, spinster
    port iz. solteirão(ona)

    “Haize hegoa, gau epela, ilargiaren argi; mutxurdinak leihoetan, teilatuan katu bi…”  [MutxurdinMiren Amuriza (Bira, 2017-02-03)] (Berria.eus)

    mutxurdin (Argazkia: pinterest.com)

     
  • Maite 10:32 pm on 2017/01/22 Permalink | Reply
    Tags: M   

    matxetin 

    iz. Liskarra.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    matxetin. “Matxetiñ (G-to), camorra, gresca” A.

    Sinonimoak: iz. Gip.

    [liskarra]: ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, demanda, errieta, errietaldi, etiketa, gorabehera, iskanbila, istilu, kimera, lipizta, liskar, liskarraldi, mokoka, mokokaldi, tirabira, tirabirako, zalaparta, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., xaribari Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., lazka Bizk., ardaila Gip., sesio G-N, kalapita Ipar./Naf., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., liskarreria g.e., zirriparra g.e., ahaka zah., ateleka zah., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., haparka Ipar. g.e., despita Gip. g.e., biahore Ipar. zah., debadio Ipar. zah., disputa Ipar. zah., atralaka Bizk. zah., bilaka Zub. zah., arroitu Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (G) riña, camorra, gresca, reyerta
    fr combat, altercation, bagarre
    en quarrel, row; argument, dispute
    port rixa, contenda, enfrentamento

    Matxetinaren ondoren, poliki-poliki adiskidetu egin ziren. 

    matxetin (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:47 pm on 2017/01/20 Permalink | Reply
    Tags: M   

    milurteko 

    iz. Mila urteko epea, zero urtetik zenbatzen hasita; mila urteko epea edo denbora-bitartea. Zenbat eztabaida ez ote diren izan gure otorduetan mendearen eta milurtekoaren amaiera noiz izan den benetan jakin nahian. Haren koroatzearen milurtekoa bete den urte honetan.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    milurteko. Milenio. Kristo aitzineko milurtekoa baino goizikago. Mde Pr 216.

    Sinonimoak: iz.

        [mila urteko denbora-tartea]: milenio (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es milenio
    fr millénaire
    en millennium
    port milênio

    Milurteko berri baten hasiera da hau. Biharko teknologia sortuko den milurtekoa. Beltzak, marroiak edo zuriak izan denok dugu odol bera, herri hau sortu zutenen odola. Denok ditugu askatasun berak, eta denok gurtzen dugu bandera bera, amerikarra. (Donald Trump)

    [Kargu hartze ekitaldia, minutuz minutu, Arantxa Elizegi Egilegor (Berria.eus, 2017-01-20)]

    milurteko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:12 pm on 2016/12/19 Permalink | Reply
    Tags: M   

    moñoña 

    adj. Lgart. Emakumeez edo animalia emeez mintzatuz, polita. Ik. moñoño. Neskatxa moñoña. Ahuntz moñoña bat eman zion erreginari.  (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (adkor.) (emakumezkoei zuzendua) cariño, encanto, querida (2) adj. linda, bonita.
    fr (1) iz. (adkor.) chéri, chérie (2) adj. belle
    en (1) iz. (adkor.) darling, dear, honey, love (2) adj. beautiful, cute, sweet
    port  (1)  iz. (adkor.) querida, meu bem (2) adj. linda, bonita

    Ze neskatxa moñoña!

    moñoña (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:18 pm on 2016/12/14 Permalink | Reply
    Tags: M   

    muxarratu 

    izond. Bere ertzean edo puntan muxarradura bat edo gehiago dituena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa) || ad. Teknol. Zerbaiti ertza ebaki edo sobera duena moztu.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    muxarratu. v. musarratu.

    musarratu (B ap. A), muxarratu (L-ain ap. A; Dv).

    1. “Desbarbar, recortar” A.

    2. muskarratu. Esquilar. Artzain batek elikezü arres behar handirik ez balinbalütü behar kliski klaska adretki edo moldegaizki muskarratu. Eskual 16-5-1916 (ap. DRA; la ref. es incorrecta).

    3. mutxarratu. “(S; Foix), ébrancher” Lh.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Teknol.) recortar (2) izond. (Bot.) recortado, -a, escotado, -a
    fr (1) rogner (2) échancré, émarginé
    en (1) trim (2) emarginate

    Mundua muxarratu ote zuten bata bestearen besoetara erortzeko? [Ezer gabe hobe, Itxaro Borda (Susa, 2009) Orr.: 101] (Ereduzko Prosa Gaur)

    muxarratu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:20 pm on 2016/11/25 Permalink | Reply
    Tags: M   

    more 

    1. iz. Argi zuriaren espektroko seigarren kolorea, uhinluzera txikieneko erradiazioei dagokiena. 2. izond. Delako kolorea duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [more] : ubel (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. morado, -a, violáceo, -a, de color morado (2) iz. [kolorea] morado, violáceo
    fr (1) izond. violet, -ette (2) iz. violet
    en iz./izond. purple
    port (1) izond. roxo, -a (2) iz. [kolorea] roxo

    Orban more batek hartzen zion aurpegiaren ia ezkerralde osoa. [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    more (argazkia: Teresa Beatriz)

     
  • Maite 10:12 pm on 2016/11/17 Permalink | Reply
    Tags: M   

    marian 

    adb. Ontzi bateko edukiaz mintzatuz, ez sutan zuzenean, ezpada ur beroa edo irakina duen beste baten barnean (egosi, berotu). Marian berotu. Emazu esnea emeki-emeki arrautza gainean eta egosaraz itzazu marian. Marian egosi. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak

    [marian]: adb. Maria bainuan. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (egosi, egosarazi, berotu aditzekin) al baño María
    fr (técnica de cocción) bain-marie
    en (UK) bain-marie; (US) double boiler
    port Culin banho-maria m;

    Emazu esnea emeki-emeki arrautza gainean eta egosaraz itzazu marian. (Hiztegi Batua)

    marian (Argazkia: recetasdeescandalo.com)

     
  • Maite 8:33 pm on 2016/11/08 Permalink | Reply
    Tags: M   

    memelo 

    izond. (batez ere B) Ergela, tentela, adimen txikikoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Bizk. beh.

    [ergela]: arin, babalore, babo, bulunba, buruarin, eltze, ergel, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lelantoni, lerdo, memo, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoro, zoroxka, zozo, zozoilo, ments Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tontolo Heg., txoropito Heg., atunburu Bizk., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe Bizk., ganoragabeko Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., mozolo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., tetele Ipar./Naf., pettux Lap., ilupa Naf., pergut Zub., astapito beh., ganbelu beh., alotza g.e., haizebelats g.e., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., zoroko g.e., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (herr.) atontado, -a; alelado, -a; lelo, -a; zopenco, -a; lerdo, -a; embobado, -a; tonto, -a
    fr izond. (herr.) imbécile, idiot, -e ; sot, sotte
    en izond. stupid, dumb, foolish; slow on the uptake
    port abestalhado(a); lelé, abilolado(a), atoleimado(a)

    Hala ere gixonki memelo horiek beude nitarik urrun! [%100 basque, Itxaro Borda (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    memelo (Argazkia: Gaceta.es)

     
  • Maite 8:27 pm on 2016/10/29 Permalink | Reply
    Tags: M   

    manamendu 

    iz. Ipar. Agindua; bereziki, Jainkoaren edo Elizaren agindua. Zer manatzen digu Jainkoaren lehen manamenduak? Elizaren bost manamenduak. Manamenduak begiratzea. Manamenduak hautsi. Barau egiteko manamendua.   (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [agindua]: agindu, aginte, esan, manakuntza Ipar., mandamentu Heg., manu Ipar./Naf., aginde g.e., ordenantza zah., arrasta Ipar. zah., agintze (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) orden; mandamiento
    fr iz. (Ipar.) commandement ; ordre
    en iz. order; commandment
    port iz. (Ipar.) ordem; mandamento

    Eta manamendu bat balitz? [Anaiaren azken hitza, Daniel Landart (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    manamendu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 12:12 pm on 2016/10/12 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mihiztatu 

    ad. mihiztatu, mihizta, mihiztatzen 1 du ad. Mekan. Bi pieza ahokatu, baten mihia bestearen ahoan sartuz. Elkarrekin mihiztaturiko oholak. 2 du ad. Inform. Hizkuntza sinbolikoan dagoen programa makinak uler dezakeen hizkuntzara itzuli. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mihiztatu (BN-ciz-baig ap. A; Dv).

    1. “Assembler à mortaise et languette; mettre le battant aux clochettes” Dv. “Reunir o ensamblar tablones a muesca y lengüeta” A.

    2. “(L, BN, S), poner badajo a una campana o campanilla o cencerro” A.

    Sinonimoak: ad.
    [mihiztatu] : ahokatu, artekatu, txartatu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Teknol.) ensamblar, machihembrar, encajar (2) du ad. (Inform.) ensamblar
    fr (1) du ad. (Teknol.) assembler (2) du ad. (Inform.) assembler
    en du ad. (Teknol.) to assemble
    port (1) du ad. (Teknol.) ensamblar, (en carpintería) encaixar, embutir (2) du ad. (Inform.) ensamblar

    44.- Bi dimentsio mihiztatzen ditu autoeraketa dinamikak beraz: herri dimentsioa –herri-
    agenda– eta lurralde dimentsioa –lurralde-agendak–, eta biak dira ezinbestekoak Euskal
    Herria espazio funtzional eta sinboliko gisa eraikitzeko –Euskal Herri konfederala–.
    Metaforikoki azalduz hiru nasako geltokia da Euskal Herri konfederala, hiru tren, zein
    bere bidetik eta abiadura propioz datozenak –subjektu politikoak–, iritsi ahala jasotzeko
    prest izango dena.
    Zohardia, Sortu (media.naiz.eus, 2016-10-10)

    mihiztatu (Gaurko hitza, Public Domain)

     
  • Maite 11:21 pm on 2016/09/10 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mazelako 

      iz. (Ipar.) Masailakoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.
    [masailekoa]: belarrondoko, danbada, danbateko, dangateko, ezpaineko, kolpe, masaileko, matraileko, muturreko, takateko, ukaldi, zanpateko, zaplateko, zaplazteko, zartako, zartateko, kaska Ipar., kaskako Ipar., kolpeka Ipar., mustupileko Ipar., panpako Ipar., paso Ipar., zaflako Ipar., kolpekada Heg., zartada Heg., zartadako Heg., plastada Bizk., plastateko Bizk., zaplada Bizk., zapladako Bizk., matelako Ipar./Naf., zafra Ipar./Naf., zanpako Ipar./Naf., zarta Ipar./Naf., zaflada Naf., zafladako Naf., belarraldeko Zub., kaskateko beh., ahutzeko zah., kohat Ipar. g.e., azote Ipar. zah., zafardako Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Ipar.) bofetada, torta, guantazo
    fr iz. (GN/Ipar.) gifle
    en slap
    port bofetada, tapa, safanão

    Inondik inora espero ez zuen mazelakoa jaso du.

    mazelako (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:41 pm on 2016/09/06 Permalink | Reply
    Tags: M   

    moltso 

    Ik. multzo. iz. Hainbat gauzaz edo elementuz osaturiko bilduma, gauza bakarra bailitzan hartzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [multzo nahasia]: alde, meta, mordo, multzo, pelotoi, pila, sail, talde, andana Ipar., aralde Ipar., eli Ipar., keta Ipar., aldra Bizk., pilo Bizk., samalda Gip., saldo Ipar./Naf., ate Zub., montoi beh., sarda g.e., tropel zah., murru Ipar. g.e., saihera Ipar. g.e., mortxaka Bizk. g.e., tegi Bizk. g.e., banda Ipar. zah., bilduma Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 estropajo 2 trapo para limpiar 3 vulva, miembro genital femenino || 1 montón, acervo 2 grupo; tropel, conjunto de cosas desordenadas 3 zenb. zehazbak. un montón, gran cantidad, muchos -chas 4 agrupación, comunidad 5 conjunto
    fr iz. groupe, ensemble
    en iz. group, bunch
    port iz. grupo, conjunto, acúmulo, cúmulo

    Baldin eta egun horretaz oroitzen banaiz batere, puzzle osatugabe baten gisa baizik ez da, zirrara lokabeen moltso baten gisa. [Brooklyngo erokeriak, Paul Auster / Oskar Arana (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    moltso (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:57 pm on 2016/08/28 Permalink | Reply
    Tags: M   

    molokot 

    iz. Porrota.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 molokot (V-ger ap. A), molot (V-m ap. A).

    Meter todas las nueces en el boche” A. (Se trata, obviamente, de una expr. adv., no de un verbo).

    2 molokot. v. mokolot.

    mokolot, molokot (V-m ap. A), morkolot (V-arr ap. A). Quiebra, fracaso. “Quiebra, bancarrota en un negocio, atascarse en un trabajo, etc.” A. v. bankarrot.

    Sinonimoak: iz.
    [porrota] : porrot, kilimon

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) quiebra, bancarrota
    fr faillite, banqueroute ; krach
    en bankruptcy
    port falência, quebra

    Neguriko dirudunen enborreko ezpal galdua, molokot eginda bukatu zuen.  [Hemingway eta euskaldunak zerbitzu sekretuetan, Edorta Jimenez (Susa, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    molokot (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:12 pm on 2016/07/31 Permalink | Reply
    Tags: M   

    musika 

    iz. 1. Soinuak denboran konbinatzean datzan artea; antolaketa horren emaitza. 2. Herri, garai, konpositore, eskola, etab.etako musika-lanen multzoa. Euskal musika. 3. (hed.) Musikaren soinuak eta erritmoa grafikoki adierazteko erabiltzen den zeinusegida. Musika irakurtzen dakienak. 4. (hed.) Musika gogorarazten duten hotsmultzo edo segida. Txorien musika. 5. (batez ere Ipar.) Iseka. • eliz musika. Leku sakratuetan, liturgi garaitik kanpo, jotzeko konposatua eta, eskuarki, testu erlijiosoetan oinarritua dagoen musika-mota. || musika profano. Inspirazio erlijiosokoa ez dena. || musika-paper. Musika idazteko paper lerroduna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [soinua]: soinu
    [iseka]: adarjotze, harpajotze, hista, iseka, purrustada, txantxa, arraileria Ipar., ihakin Ipar., nausa Ipar., trufa Ipar., erremuskada Bizk., burla beh., iskirio g.e., narrita g.e., sarramuska g.e., trufakeria g.e., burlakeria zah., broma Heg. beh., ihakintza Ipar. g.e., eskarnio Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. música (2) iz. (hed.) música (3) iz. (batez ere Ipar.) burla, mofa
    fr iz. musique
    en iz. music
    port iz. música

    Biolin soinua nora haien aurpegia hara, musika ikusiko balitz bezala, musika kea balitz bezala. [Airezko emakumeak, Felipe Juaristi (Erein, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    musika, #27hizki27argazki (FlickrCC, Dabid Martinez)

    Ikusi “musika” hitza Dabid Martinezen #27hizki27argazki blogean.

     
  • Maite 10:57 pm on 2016/05/23 Permalink | Reply
    Tags: M   

    misto 

    izond. 1. Izaera edo talde desberdineko elementuez osatutako multzoaz esaten da. Batzorde mistoa. 2. Ikastetxe, etab.ez mintzatuz, mutilentzat eta neskentzat dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Heg. g.e.

        [pospoloa]: pospolo, supizteko, arrast g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. mixto, -a (2) iz. (Heg.) (batez ere pl.) cerilla, fósforo, mixto
    fr izond. mixte
    en izond. mixed; joint
    port (1) izond. misto(a) (2) iz. (Heg.) (batez ere pl.) fósforo

    Beste misto bat piztu behar izan du barnea behar bezala miatu ahal izateko. [Larrepetit, Pello Lizarralde (Erein, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Bestalde, izaera misto horren barruan, gaur ordaintzen dutena baino gehiago ordaindu beharko lukete ikasleek, ordaintzen dutena eta jasotzen dutenaren artean desoreka nabarmena dagoelako. [Unibertsitatea eta euskal gizartea gaur, Juan Ignacio Pérez / Pello Salaburu (Pamiela, 2003) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    misto (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:15 pm on 2016/05/21 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mizto 

    iz. 1. Sugeen eta beste zenbait narrastiren mihi luze eta mehea. 2. (hed.) Giza mihia, gaitzesgarritzat hartua. 3. Pozoia. Ipuinak badu miztoa, eta suge-miztoa gainera. 4. Intsektuen eztena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mizto (V-gip, G, AN; -st- Lar, Añ (G), vEys, Dv), mixto (G-to, V-gip, AN-ulz-olza), misto, mistu, mixtu, mizko. Ref.: Bon-Ond 141; A; Iz Ulz, UrrAnz y To (mixtua), ArOñ (mixto); Ond Bac (mistu); Elexp Berg.

    Etim. Compuesto de *bini ‘lengua’, con el suf. diminutivo -to.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [narrastien mihia]: ezten, miztor g.e.
        [intsektuen eztena]: tronpa

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [narrastiena] lengua (2) iz. (hed.) lengua viperina, persona murmuradora (3) iz. veneno, ponzoña (4) iz. [intsektuena] aguijón
    fr (1) iz. [narrastiena] langue (2) iz. (hed.) langue vipère (3) iz. poison (4) iz. [intsektuena] aiguillon
    en (1) iz. [narrastiena] tongue (2) iz. [pozoia] venom (3) iz. [intsektuena] sting
    port (1) iz. língua (2) iz. (hed.) língua viperina (3) iz. veneno (4) iz. [intsektuena] aguilhão m.

    Belar artean, bere ustetan zen sugearen antzera, Sethek ahoa zabaldu zuen, eta betortzak eta mizto erdibitua ez baizik egia jaurti zuen. [Maitea, Toni Morrison / Anton Garikano (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Eta eskuez ukitzen ez zuela, puska batean dantzarazi zuen piztia, harik eta, berez-berez, mizto xuria isuriz otzandu zitzaion arte.  [Pospolo kaxa bat bezala, Patxi Zubizarreta (Pamiela, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Mizto madarikatu haiek! (Elhuyar Hiztegia)

     
  • Maite 6:39 pm on 2016/04/14 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mataza 

    iz. 1. Harila. Artilezko mataza. 2. (hed.) Hari-matazaren itxura hartzen duenaz esaten da. Hodei-mataza beltzak. Ke-mataza lodi zikin bat. 3. (hed.) Nahastea, korapiloa. Hori matazaren hasiera besterik ez da. 4. Elurmaluta. • mataza-hari. Mataza, nahas ez dadin, lotzen duen haria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [bildurik dagoen haria]: bobina, haril, harilko Ipar., astalko Ipar. g.e., astari Ipar./Naf. g.e.
        [elur-maluta]: g.e.luma, maluta, malo Gip.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) madeja (2) (hed.) enredo, embrollo (3) copo
    fr (1) [harila] écheveau (2) [ile] touffe (3) iz. (hed.) imbroglio, dédale (4) flocon
    en (1) [harila] skein, hank (2) [nahastea] mess; muddle; tangle (3) flake
    port (1) (hilo) meada (2) (de hilos) embaraço, emaranhamento (3) floco

    Juan Martin Elexpururen larunbateko artikuluaren haritik (Iruñaren alde) hona aitorpen bat: idatzi behar dudan guztietan Nafarroako hiriburuaren izena, katu bat sentitzen naiz eleen matazan endredatuta. Iruña ala Iruñea?, eta Googlen begiratu behar izaten dut. [Xuxurla, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 1999)] (Berria.eus)

    Alboan neukan emakumeak eten zidan gogoeta, mataza hariltzen lagunduko ote nion galdeginez, ausardia handiegia ez bazen. [Arrainak ura baino, Hasier Etxeberria (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    mataza (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 7:28 pm on 2016/04/12 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mojagai 

    iz. Moja izateko prestatzen ari den emakumea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mojagai, monjagai, monjagei (V-gip ap. Iz ArOñ). “Aspirante a monja” Iz ArOñ. Praile edo monja gei bati juakonak. fB Ic III 329. Iru lau bat atso, dena beltz / ta monja gai gazte, / xirriki-xarraka datorren / apaiz xaar beste, / meza-mutilla, ta nor dakust? / beren itzal luze. E. Igartza Olerti 1961, 102. Apaizgai ta mojagaientzat dala esango didazu [otoitza]. MAtx Gazt 89. Novicia. Mojagaiak egiña. Gazt MusIx 162.

    Sinonimoak: iz. Heg.

        [seroragaia]: seroragai Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Heg.) novicia
    fr (Rel) novice

    Bost mojagai dira guztira, komentuan egonaldia egingo dutenak, ea bokazioa benetakoa duten, edo bidaiaria.  [Komentuan egonaldiaAritz Galarraga (Ekografiak, 2016-04-12)] (Berria.eus)

    mojagai (FlickrCC, Iglesia en Valladolid)

     
  • Maite 8:52 pm on 2016/01/29 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mormosieta 

    iz. Marmario, purrustada. 

    Orotariko Euskal Hiztegia

    mormosieta, mormoxeta (V-gip ap. Elexp Berg). Refunfuño, murmullo de descontento; murmuración.Zenbaitt petralek mormoxetia besteik eztauka” Elexp Berg. Aragi minberak dituzu. Ze gizon galanta asko nekezalek jazten dituban muetakuak erabilteko mormosieta baga! Mg PAb 117s. Alkar artu egizue etxean, mormoxeta bagarik. Ker 1 Petr 4, 9 (Lç murmurazione, He y Dv erasia, TB murmura, Ol e IBe marmar; IBk marmarka ari gabe). mormorixeta (V-arr ap. A), mormoxieta (V-arr-och-m ap. A). “Murmullo” A.

    Sinonimoak: iz.
    [sarramuska] : marmar, marmario, purrustada, sarramuska (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es refunfuño, murmullo de descontento; murmuración.
    fr ronchonnement
    en (=gruñido) growl, grunt; (=queja) grumble
    por resmungo, grunhido

    Zenbait petralek mormoxeta besterik ez dauka” [Elexp Berg., mold. (Orotariko Euskal Hiztegia)]

    mormoxeta (DevianArt, CC)

     
  • Maite 9:21 am on 2015/12/27 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mukur 

    iz. (B) Enborra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [enborra]: enbor, gerri, sokil, subil, anpor Bizk., tronko zah., sunpur Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es tronco, madera, leño
    fr tronc, bûche
    en
      trunk, log
    port
    tronco, lenho

    Entzun:

    Subil-harriko txingarrak zehatz amatatu gabe zeudenez, abarrak gehitu eta lau mukur jarri zituen inguruan. [Erresumaren ilunsentia, Mila Salterain (Txalaparta, 2014)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    mukur (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Inaki Agirre 10:51 pm on 2015/12/16 Permalink | Reply
    Tags: M   

    motelgarri 

    iz. Ibilgailuen abiadura moteltzeko kalean edo errepidean ezartzen den oztopoa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    motelgarri (-th- SP, sin trad.) Entumecedor. “Mothelgarrizko hotza, froid engourdissant” SP.

    Sinonimoak: (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. isilgarri.
    2. geldogarri.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  atenuante (Elhuyar);  entumecedor (OEH)
    fr ralentisseur (WP); engourdissant (OEH)
    en speed bump, speed hump
    port lombada, quebra-molas, ondulação transversal

    Entzun:

    Zaharra berri: babes sozialak gizabanakoentzat motelgarriak dira, jokabide estrategikoak sustatzen dituzte, eta abar, eta abar. [Txanponaren bi aldeak, Iñaki Heras (Alberdania, 2003), Orr.: 148 (EPG)]

    Kale irteeran jarri berria duten motelgarrira hurbiltzerakoan ia gelditzeraino apaldu du abiada.  [Martutene, Ramon saizarbitoria (Erein, 2012)]

    motelgarri (Flickr, CC)

     
  • Maite 11:25 pm on 2015/12/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    muskildu 

    da ad. Kimatu, kimuak erne, kimuak eman. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [inausi]: inausi, kimatu, murriztu, kapetatu Ipar., mozkindu Ipar., xedarratu Ipar., adaburutu g.e., moarratu g.e.
        [kimatu]: altsumatu, kimatu, aldaxkatu Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 (ad. dau) dejar algo a medio comer 2 (ad. dau) desaprovechar(se), malgastar(se), desperdiciar(se) 3 (ad. da) echar renuevos, retallar. 4 (ad. dau) podar, deshojar ramillas de una rama. 5 (ad. dau) despojar, desplumar, limpiar el dinero. Ref. al juego y las apuestas. 6 (ad. da) entumecer(se) un miembro del cuerpo. 7 (ad. da) echarse a perder. Ref. a personas.
    fr (1) da ad. tailler, émonder (2) da ad. fleurir, bourgeonner
    en da ad. to sprout; to bud; to come out

    Entzun:

    Nekazari xeheak auzo artean moldatzen dira, ereinaldian, uztaldian, belarrak egiteko, mahats edo patata edo gaztain biltzeko garaian, egurrak moztu, gari-jo, hesi-jarri, txerri-hil, ardiak muskildu, urtean behingo lixiba handiarentzat, edo lihoaren trangatzearentzat, bospasei auzoren artean egiten zena; zaldia utzi, traktorea eskatu, umea zaindu, ura ekarri, sagar batzuk oparitu, arropa puska bat eman, auzo-etxean kozinatu, gaixorik dagoenari behatu, tratu txarrak hartzen dituela-ta auzo-emaztea barrendu, “esku bat eman”, “mesede bat egin”, edo bizitzan behingo laguntzak: ezkontza bat, hileta batzuk. [Batzarra, gure gobernua, Pablo Sastre (Elkar, 2013) Orr.: 9] (Ereduzko Prosa Gaur)

    muskildu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:26 am on 2015/12/06 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mundu 

    iz. 1. iz. 1. Diren gauza guztien multzoa; unibertsoa. Munduaren azkena hurbil ez badago. 2. Lurra, gizakia bizi den planeta. Munduan barrena ibiltzeko. 3. Errealitatean izaki- edo kontzeptumota baten inguruan bereiz daitezkeen zati erreal edo irudizkoetako bakoitza. Ideien mundua. Erleen mundua. Itsaspeko mundua. Euskal eta erdal munduak. 4. Lurrean bizi diren gizakien multzoa; gizakia bera. Munduak azkenaldi honetan daraman lasterra. Mundu guztiak dakienez. 5. Gizakia bizi den tokia, heriotzaondoko bizilekuari kontrajarria (hau erakusleaz edo oraingo izenlagunaz erabiltzen da). Mundu honetako bizimodua. 6. Erlijioaren ikuspegitik, gizarteko bizitza, atseginen eta handikerien lekutzat hartua. Mundutik urrun bizi. • beste mundu. 1. Zenbait kultura eta erlijiotan, hil ondoko bizitzaren egoitza. Beste mundutik baletor bezala. 2. (batez ere pl.) Lurra ez den gainerako planeta, astro edo unibertso-eskualdeetako bakoitza. Jendeztaturik daudekeen beste munduak. || mundu-ikuskera. Gizakiak munduarekiko bizi duen jarrera osoa. • MUNDURA JAIO. Ik. jaio. || MUNDUTIK JOAN. Hil. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [bizi garen planeta]: ludi, lur, lurbira  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. mundo, universo 2 iz. [Lur planeta] mundo, Tierra 3 iz. [alorra] mundo 4 iz. mundo, sociedad 5 iz. mundo, (grupo de) gente
    fr 1 iz. monde, univers 2 iz. [Lur planeta] monde, Terre 3 iz. [alorra] monde 4 iz. société 5 iz. monde, les gens
    en 1 iz. world, universe 2 iz. [Lur planeta] world, earth 3 iz. [alorra] world 4 iz. [gizartea] world, society 5 iz. [gizakien multzoa] people
    port mundo

    Entzun:

    Guk sei epetan banatzen badugu azkeneko berrogeita hamar urteko aldia (ordubete baino ez litzatekeena humanitatearen historia urtebeteko eskalara erreduzituz gero), ez da historia azkenaldian azkartu delako bakarrik, baizik eta mundu nahastu eta sasoi onplikatu hau konprenitzen saiatzeko gure ausardia arduragabearen ondorioa. [Mundutik azokara, Joseba Sarrionandia (Gerediaga Elkartea, 2015)]

    Durangoko Azoka 1965-2015

     
  • Maite 12:04 pm on 2015/11/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    MP3 

    mp3 (Durangoko Azoka)

    MP3 edo MPEG-1 Layer 3 Internet bidezko p2p sareetako elkartrukeei esker ezagun egin den soinuzko fitxategi formatua da. Soinu kalitate (bitrate) eta maiztasun ezberdinak erabili daitezke. 128 kbps-ko bitrate eta 44100 Hz maiztasuna erabiliz, 11:1 konpresioa lortzen da. Kalitate baxuko soinu fitxategi batentzako 96 kbps erabiltzen da, gutxienez 128 erabiltzea gomendagarria den arren. Gaur egun Interneten dagoen soinu konpresiorako formaturik erabiliena da. (Wikipedia, MP3)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es MP3
    fr MP3
    en MP3
    port MP3

    MP3 erreproduzigailua:

    es reproductor de MP3
    fr lecteur MP3

    MP3 luzapen:

    Definizioa: MP3 (MPEG audio layer 3) formatuan konprimatutako fitxategiak identifikatzen dituen fitxategi-luzapena.

    es extensión MP3
    fr extension MP3
    en MP3; MP3 extension

    MP3-irakurgailua:

    es lector de MP3
    fr reproductor de MP3
    Entzun:

    1995, duela 20 urte, MP3 formatua zabaltzen hasi zen Interneten.  [@durangokoazoka  (Twitter, 2015-11-15)]

     

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel