Tagged: M Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:36 pm on 2021/09/19 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mihuri 

    iz. Ipar. g.er. Bihia, alea. Mahats mihuriak. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mihuri. v. mihauri.

    mihauri.

    1. (L, B; Lar, H (+ miauri)), mihuri (BN-mix-baig; VocBN ), muhuri (S; Casve), miauli (AN-gip), minauri (B; A), mirauli (G-to, AN-gip), minaurri (B), miaurri (B), miauldi (B). Ref.: A (miauli, miauri, minauri, mirauli, mihuri, muhuri); Lrq (muhuri); Izeta BHizt2 (miauri) . Grano (de frutos). “Abierto, la castaña, nuez y otras frutas cuando llegan a tal sazón, miauria ” Lar. “Grano de castaña. Miaulitan dago, está desgranándose” A. “Grano de castaña. Miauri oiek bildu. […] Miñauriek bildu zakure ” Izeta BHizt2. “Grain (fruit)” Casve. Mindegia egiterakoan hezkurra eta gaztaina mihauria buztantzera uzten dira. Dv Lab 339. Aihena halere haboroetan untsa lilitü da, morkhuak eta muhuriak untsa hazi. ArmUs 1900, 72. Mahats-morkho batetan zer ikhusten da? Bi gaiza: muhuriak eta muhuri-lothgiak, xankhoak. Eskual 17-11-1905 (ap. A). Xiruli, / xirula, / negu bethean mihuri, / xoxoek huntzan uztaila. Ox 132. [Aasea] beresietan miauri edo gaztaña landarakaz estrabeak egin eta gero onekaz otzarak, zaranak eta otarrak egiteko egokia da. Onaind EEs 1931, 55. Nola mahats mihuriak molkoan. Gatxitegi Laborantza 164. ” Mihauria, miauria, châtaigne, noix que se détache de son enveloppe et tombe de l’arbre. Gaztaña mihauriak eztira izaten ohi hoberenetarik, les châtaignes qui tombent de l’arbre sortant de la bogue ne sont pas d’ordinaire des meilleures” H.

    2. Hollejo” Lar. “Il se dit encore de l’enveloppe elle même qui reste sans le fruit” H.

    3. ” Mihuri (Sal), pequeñito (se dice de las pulgas). Kuso-miuri bat ” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

    [alea]: ale, bihika, bihi Ipar., grano Heg., garau Bizk., pikor Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) grano [de los frutos]
    fr iz. (Ipar.) graine [de fruits]
    en iz. (Ipar.) grain [of the fruits]
    port iz. (Ipar.) grão [das frutas]

    Testuinguruan

    Mihauri aunitz bildu ditugu.

     
  • Maite 10:34 pm on 2021/09/14 Permalink | Reply
    Tags: M   

    makakorro 

    1 iz. Abere nagusien orroa. Ik. marru. 2 iz. Irud. Motorraren makakorroa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    makakorro.

    makakorroe (V-gip, G-azp), makaka-orroe (V-gip), makakarrao (V-m), makakorroi (V-gip, G-goi), makakorru. Ref.: A (makakarrao , makaka-orroe); Iz UrrAnz y ArOñ (makakorroe); JMB At y Elexp Berg (makakorroi). Rugido, bramido. “Rugido del buey azorado” A. “Makaka-orroe (V-gip), dando balidos” Ib. (no se trata, obviamente, de una expr. adv., sino de un sust.). “Mugido del ganado vacuno” JMB At. “Bramido de vaca” Iz ArOñ. “Zulora jausi zanian, zuen beixak etaratzen jittuan makakorroiak” Elexp Berg.

    *Hizketan ez ezik, soinua jotzen ere ikasi zuen. Are gehiago, marraka, marrua, kurrinka, orroa, makakorroa, irrintzi eta arrantza egiten ere bai. MIH 328.

    Sinonimoak: iz.

    [abere larrien orroa]: orro, marraska Ipar., marruma Ipar., marru Heg., murrusa Bizk., marraka Ipar./Naf., marranga g.e., marrubia zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. bramido, rugido (2) iz. (hed.) ruido
    fr iz. mugissement
    en iz. roar, bellow
    port iz. bramido, rugido

    Testuinguruan

    Motorraren makakorroa entzun nuen. #gaurkohitza

     
  • Maite 10:54 pm on 2021/09/05 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mamutxa 

    iz. Zomorroa. Negu latzak izaki xume guztiak, euli, mamutxa eta beste, funditzen ditu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mamutxa.

    1. mamuza (det. Lar), mamutx (H), mamutz(a) (H). Monstruo. “Vestiglo, monstruo formidable, mamuza ” Lar.
    Mamutx itsusi ori noizbait Iunoen gorrotoen eskupeko izan zan. “Hoc […] monstro” . Ibiñ Virgil 97.

    2. (BN-baig), mamutx (B, BN-arb-baig; H), mamux, mamutz(a) (BN-baig; H (det.)), mamuza (det. Lar). Ref.: A (mamutx, mamutz); Satr VocP (mamutxa, mamutza). Insecto, bicho. “Mamutza, cucaracha” Satr VocP. “Mamutx, mosquito, cínife” (B). v. mamorro. Zaurietarik darion odol ustel hartara ere bilduak, han ditu inguru hetako mamutza guziak. Prop 1891, 209. Hainbertze mamutxa eta har gaixto jaten duelakotz. Dass-Eliss GH 1923, 596. Izen berri bat eman dakogu: zura bera porroskatzen duen mamutzarena. Deitu dugu. zerrena. JE Med 153. Negu latzak izaite xume guziak, uli, mamutxa eta bertze, funditzen eta ezeztatzen ditu. Zub 122. Igelek herri guzia hartu zuten. Mamutza eta ulitxak orotan hedatu ziren. Zerb IxtS 35. Mamutxa egadun guziak. Ol Deut 14, 19 (Ker koko, BiblE intsektu). Mamutza hiltzeko errauts bat. Herr 7-6-1962, 4. Gelatxoak argiaren etsai diren mamutxez itsututzen dira. “Blattis” . Ibiñ Virgil 112. Or zegok ire / sagar-lorea, / aidea zuriz arrotzen… / elur-maroak?… Pinpilinpauxak?… / Maitagarrien mamuxak?… / Orrela itukan amesten. (Interpr?). NEtx LBB 264.

    3. (Usado como adj., con sentido despectivo y aplicado a animales). Bikote batek, beren xakur mamutxa kordatik, transistor debru hura han ere behar altxoan eta beharri ondoan… Herr 30-7-1998, 1.

    Sinonimoak: iz.

    [zomorroa]: koko, kotxo, mamu, zomorro, marmalo Ipar., marmutxa Ipar., xomorro Heg., mamorro Gip., barbalot Zub., arbiska zah., marbalo Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) bicho, insecto; monstruo
    fr iz. punaise, insecte; monstre
    en iz. bug, insect; monster
    port iz. inseto; monstro

    Testuinguruan

    Negu latzak izaki xume guztiak, euli, mamutxa eta beste, funditzen ditu. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 8:51 pm on 2021/08/17 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mamuxel 

    iz. Panpina (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mamuxel. (AN-gip ap. Garbiz Lezo ), maimuxal (G-goi ap. JMB At ). “Muñeca (del francés mademoiselle)” Garbiz Lezo 107. “La [muñeca] que se compra en las tiendas o bazares, se llama maimuxal (mademoiselle)” JMB At (s.v. andare). Cf. madamusel, mamazel. Orma kontra gizonak […]. –Pan-pan!… Gizonak, mamuxel aundi batzuek balira bezela, zapla! Ugalde Iltz 27. (Como adj.). Ori da pulamentuz jarduntzia. Bai, zu beti emakume mamuxel eta zirrikituna. Alz Burr 17.

    Sinonimoak: iz.

    [mamuxel] : panpina, nini, andare Heg., andrakila Bizk., kopin Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. muñeca
    fr iz. poupée
    en iz. doll
    port iz. boneca

    Testuinguruan

    –Pan-pan!… Gizonak, mamuxel aundi batzuek balira bezela, zapla! Ugalde Iltz 27. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 11:19 pm on 2021/08/13 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mustra 

    1 iz. Ipar. Itxura. Aurten mahatsak mustra ederra du. 2 iz. Antzezpen edo kideko baten, bereziki pastoral baten, errepikatzea, saioa. Ik. mustraka. || tobera mustra, tobera-mustra iz. Ezkontza hausteren bat-edo gertatzen denean, herriko plazan antolatzen den antzerkia. Ik. xaribari. Tobera-mustra batzuk muntatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mustra.

    1. (BN, S ap. Lh ; SP, VocBN, H). Aspecto, apariencia. “Montre, lustre. Mustra ederra du ” SP. “Apparence deployée. Aurthen mahatsak mustra ederra du ” VocBN. Segur niz zure mustra / Pollit ditakela. (1965). LuzKant 138. Tamaño. ” Mustra handia da, bainan hazta ttipia, cela est d’un grand volume, mais de petit poids” H. Xumeago ere ba, bana bertze, tresna [oto] bakotxaren mustra. JE Ber 93. Balio zuen segurki hain mustra> ederreko ordonantzaren muntatzea, sendagailu ñimiño hunen ukaiteko! Lf Murtuts 34. (Lh), munstra (Dv). “Faste, étalage pompeux” Dv. ” Oro mustra da gizon hori, cet homme est plein de façons” Lh. [Harrizko saindua] ez zen eder-ederra, nahi baduzu; bainan halere munstra poxi bat bazukeen, argien eta lilien artean distiratzen zuelarik. Lf Murtuts 3.

    2. Exposición, muestra, feria (de ganado). Merkatuz-merkatu goatea mustrarat; / gero karnizeriara. Gy 262.

    3. + munstra. Representación. ” Tobera-mustrak ” AEF 1931, 53. Ihautiria edo tobera-mustra alde batetik. JE Bur 182. Tobera-munstra batzu / muntatu. Etcham 104 (v. tbn. tobera munstra en Etxde JJ 171 y Lf ELit 83). Haren zezen adarrekin kontent geratzen baldin bada, orduan tobera mustra bat muntatzen zaio [gizonari] . Arti Tobera 278. Bainan nola iragaiten da pastorala? Jendearen biltzeko, arizaleek. munstra egiten ohi dute, hots, ibilketa bat bidez bide. Lf in Casve SGrazi 12.

    4. (S ap. Lh ), musta (S ap. Lh ). Ensayo de una representación. “Répétition de pastorale” Lh. v. 1 mustraka. Ezi jokhazalek beren “mustrak” ostatiaren aizuan dütie eginen. GH 1930, 163.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [itxura]: aire, egitura, eite, irudi, itxura, karantza, kera, planta, tankera, aparantzia Ipar., egindura Ipar., kara Ipar., egitamu Bizk., traza beh., kuntza g.e., azalpe zah., presentzia zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labyru eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. figura, aspecto, muestra, apariencia (2) iz. puesta en escena. Esp. ref. a la pastoral.
    fr iz. figure, apparence, échantillon
    en iz. figure, appearance, sample
    port iz. figura, aparência, amostra

    Testuinguruan

    Mustra ederra du. (Orotariko Euskal hiztegia)

     
  • Maite 7:37 pm on 2021/07/27 Permalink | Reply
    Tags: M   

    martintxori 

    ik. Martin arrantzale. > iz. Ibaien eta aintziren ondoan bizi den hegaztia, moko luze eta zuzena, zango motzak eta luma urdin, gorri, zuri distiratsuak dituena (Alcedo atthis).  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    MARTIN-TXORI (V-m-gip). Ref.: A; Elexp Berg (markiñota). Martín pescador. v. supra MARTIN-ARRANTZALE.

    Sinonimoak: iz.

    [martin arrantzale] : (Zool.) martin arrantzale (tekn.) (Alcedo atthis); hondar-txori, ur-makineta, urtxori gorri, martineta (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) martín pescador (Alcedo atthis); alción
    fr iz. martin-pêcheur
    en iz. common kingfisher
    port iz. martim-pescador

    Testuinguruan

    Martintxorien ñir-ñir distiratsuei begira egoten ginen. #gaurkohitza

     
  • Maite 8:15 pm on 2021/07/16 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mariorratz 

    iz. Burruntzia, intsektu hegalaria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mariorratz. (V ap. A ; Zam Voc). Libélula. v. mariburduntzi. Tzirri, tzirri, kitzirri, / mari-orratzari. Ox 90. Begira, begira, Erko, mari-orratz ori…! Tximista zirudik atzera ta aurrera. Eston Iz 139.

    Sinonimoak: iz.

    [mariburduntzia]: burruntzi, sorgin-orratz, txitxi-burruntzi, mariburduntzi Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. libélula; caballito del diablo ➥ burruntzi
    fr iz. libellule ➥ burruntzi
    en iz. dragonfly
    port iz. libélula

    Testuinguruan

    Mariorratz bat ostoaren gainean pausatu zen. [Europako mugetan barrena, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2000)]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel