Tagged: M Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:46 pm on 2019/05/15 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mindura 

    iz. Nahigabea, atsekabea. Nire bihotzari bakarrik mindura dario. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mindura (AN, L ap. A; SP (sin trad.), Lar, Izt 10v, Hb ap. Lh, Dv, H), mintura (-th- Dv A, H), minduru (R ap. A).

    Amargura, dolor. “Amargor, amargura” Lar. “Acritud contra alguien” A. Kastitatea bihotzez maite duena despitatuko da paregabeko mindura batez kastitatearen kontra egin duen falta xipiena eta arinenagatik. SP Phil 238 (He 240 miñdura). Ai, au mindura beltza / ai nere lotsa / alabak negarra ta / aitak lur otza. Balad 48 (tbn. en Or Eus 117 y Etxde AlosT 100). Nere biotzari bakarrik / mindura jario. Ib. 48. Bere sendi, guraso ta anaiak, eriotz-minduraz etzuten egikizun orretan beriala sartzeko gogorik. Garit Usand 59. Ez du niganako mindurarik. Amez Plat 30. Egi latzaren galtzairu sendoz / ta izar zaputzen minduraz. ‘El desengaño de esquivas estrellas’. (Interpr?). Gand Elorri 103. Mindura gaur. Tít. de un libro de J.M. Lekuona (Roma, 1966). Itxasoak garratz ura, / animak aren mindura, / zure eriotzak piztu ninduan / euskal olerti mundura. NEtx LBB 262.

    Sinonimoak: iz.

        [oinazea]: oinaze, hira g.e., hiradura g.e., pena g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. amargura, aflicción, resentimiento,
    fr iz. amertume, aigreur
    en iz. grief, sorrow, sadness
    port iz. amargura,  aflição, m ressentimento, mágoa

    Nire bihotzari bakarrik mindura dario. (Hiztegi Batua)

     

     
  • Maite 10:28 pm on 2019/04/30 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mintxuri 

    iz. Zorabioa.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    MINZURI, MINTXURI (G-azp, AN-gip ap. Gte Erd 218; G-bet; A Apend). a) Mareo. “Mintxuria egin zaio (G-azp, AN-gip)” Gte Erd 218. Bere arpegiko kolorea eskuko pañueloa bezañ txuri egiñik, mintxuriak artuta bere senarraren besoetan erori zan. Arr GB 12. Min zuria arek; denen ikara. “Desmayo”. Or Eus 399. Ikusi al dituzute iñoiz moruak eta beltzak itsasoko min zuriak jota? Aien arpegiak! Anab Aprika 13. Min txuri eginta exeri omen uan. Ataño TxanKan 233. b) “Min-zuri (G-goi-to), dolor sordo” A. Zanko-belaunetan min-zurria [por -zuria ?] asi zitzaidan. AZink 166.

    Sinonimoak: iz.

    [minzuri, mintxuri] : zorabio, zorabialdi, burtzoro 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mareo, aturdimiento; desmayo, desfallecimiento, síncope
    fr iz. vertige, évanouissement, éblouissement, étourdissement, malaise
    en iz. dizziness, giddiness; faint; bewilderment, daze
    port iz. enjôo, desmaio, mareo

    Zirujauak emandako zertzeladak entzun ahala, begi bistan daukana lausotzen sentitu du, zentzumenak nahasten eta sorgortzen, eta mintxuria eginda ziplo erori da lurrera azkenean, zer gertatu den ohartu gabe noski.  [Bizitza homeopatikoak, Xabier Mendiguren Elizegi, Susa, 2008] (Egungo Testuen Corpusa)

    mintxuri (Argazkia: cardiosaudeferrol.com)

     
  • Maite 9:39 pm on 2019/04/18 Permalink | Reply
    Tags: M   

    matela 

    iz. Ipar. eta Naf. Masaila. Ik. matrail. Sutan sumatzen ditut ene matelak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    matela (AN-5vill-ulz-erro-burg, L-sar, B, BN, Ae, Sal, S; SP, Lar, Aq 604 (AN), Izt 22v, H; -th- Ht VocGr 376, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H), matel (AN-ulz-mer, L-ain, B, BN, Ae; -th- Lecl), matail (-all AN-larr-5vill-araq-ulz; Izt 22v (-all)), matala (H (V, G)). Ref.: Bon-Ond 139; VocPir 226; A (matel); Lrq (mathela); Iz Ulz (matéla); Echaide Nav 130; Gte Erd 225.

    Etim. En último término de lat. *maxella. De vasc. maxela, tomado como diminutivo, se habrá llegado, a través de mattela, a un supuesto primitivo mat(h)ela.

    1. Carrillo, mejilla. “Matela ostokiak (BN-lab), carrillos frescos y rollizos” A. “Mathela, augmentatif de maxela” Lrq. En S, Sal y R (sg. A) significa “carrillo grande”, a diferencia de mazela y maxela “carrillo pequeñito”. v. masaila. Tr. Documentado desde Leiçarraga en textos orientales. Hay algún ej. occidental en el s. XX. La forma matail se encuentra en Orixe y T. Agirre (Uzt 157). Baldin norbeitek io baheza eure eskuineko mathelán. Lç Mt 5, 39 (TB, Dv mat(h)ela; He, Ur (V), Ker matraila, HeH mazela, Ur, Or, IBk, IBe masail, Ip, Hual maxela, Echn mazel, Ol matsail). Presuna ianzaharrak, mathela gogortuak edo horzkitua dagoenak. Ax 490 (V 317). Zure matel bietan / ondo ifinirik [jazmiña eta karmiña]. Gamiz 204. Berzéak zafladabát / mateléan ematén. LE Kop 167. Ekhiak bezala brillatzen ahien mathelen kolorik. Etch 524. Mathela lodi eta molde on batetakoak. Elsb Fram 166. Ikusi bazinute hunen min izigarria, nolakoa zen! [...] gorri, beltz, ubel, halako zain batzuek zaukatela matelari. HU Aurp 186. Bi musu eman diozkat bere matela gorriño hetan. Barb Sup 54. Matail bakoitzetan xuloa. Or Mi 7. Matel beroan hotx bat senditu nuen. JEtchep 111. v. tbn. Arch Gram 56. JE Bur 29 (Ber 71 matel). Zub 94. Zerb IxtS 36. Matel: Iratz 118. Osk Kurl 184.

    2. Mandíbula. v. matelezur. Eta aldiz mathelak / ber kolpiaz [otsoari] jauzerazten. Arch Fab 169.

    3.Joue, partie latérale, ordinairement plate d’un objet qui présente deux faces. Xirrita baten bi matelak, les deux joues d’une poulie” H. Gasnaren bi mathelak hurbiltzen dituzte suiari. GH 1935, 13.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

    [masaila]: baraila, masail, matrail, mazela Ipar./Naf., ahutz zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Ipar.) carrillo, mejilla, moflete
    fr iz. (GN/Ipar.) joue
    en iz. cheek
    port iz. (GN/Ipar.) bochecha, (gen pl) bochecha

    Sutan sumatzen ditut ene matelak. (Hiztegi Batua)

    matela (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:53 pm on 2019/03/22 Permalink | Reply
    Tags: M   

    margolari 

    iz. Margolanak egiten dituen artista. Ik. pintore; pintatzaile. Ignazio Zuloaga margolaria. XIX. mendeko frantziar margolariak. Euskal margolari eskola. Margolariaren lantegia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    margolari (Bera, Lh).

    Pintor (artístico). Jose Inazio Etxenagusia, Ondarribiko seme margolariaren bizitza. EEs 1914, 99. Ziamarta berriz Gipuzkoako margolari azkarren batek egiteko asmua artu zan. Ayerb EEs 1915, 292. Oihalaren gainean finkatu ukan balute margolariek sainduari Manresako kaperañoan gertatu gogo-bahitzea. JE Ber 60. Arrue Balle’tar Joseba, margolaria. EAEg 30-1-1937, 939. Margolari: Aita Jose Luis Iriondo. Bilbao IpuiB 277. Irurak ertizaleak, pintatzailleak, margolariak. Alzola Atalak 77. v. tbn. Zink Crit 8. EEs 1931, 69. Berron Kijote 18s. En DFrec hay 7 ejs., uno de ellos septentrional.

    Pintor (de brocha gorda). Itxasontzi marruzkalari margolariak. EAEg 15-1-1937, 810.

    Sinonimoak: iz.

    [margotzailea]: ilustratzaile, irudigile, margotzaile, pintatzaile, pintore, antzezlari neol. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pintor, -a [de cuadros]
    fr iz. peintre
    en iz. painter
    port iz. pintor, -a [de cuadros]

    Margolariak mihisea duen bezala, musikariak isiltasuna dauka, espazio hutsa, sortzeko lautada. [Margolaria [zine kritika], Mikel zumeta (Zuzeu, 2019-03-22)]

    margolari (Argazkia: Margolaria)

     
  • Maite 9:16 pm on 2019/03/17 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mazela 

    iz. 1 iz. Ipar. eta Naf. Masaila. Norbaitek eskuineko mazelan jotzen bazaitu, para iezaiozu bestea ere. 2 iz. Ipar. eta Naf. Mendiez mintzatuz, alboa, aldatsa. Ik. hegal 8. Azkenean aurkitu zuen, mendi mazela batean, harkaitz bizian egindako zulo bat. Mazelaz mazela nire ardiak eramaten nituela. Mazelan goiti. 3 iz. Ipar. eta Naf. Alorrez eta ibaiez mintzatuz, bazterra. Larre mazela. Errekako mazeletarik batean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [masaila]: Ipar./Naf.baraila, masail, matrail, matela Ipar./Naf., ahutz zah.
        [mendiez mintzatuz, aldatsa]: Ipar.hegal, hegi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (GN/Ipar.) carrillo, mejilla, moflete (2) iz. [mendiarena] (GN/Ipar.) vertiente, ladera (3) iz. (GN/Ipar.) borde, canto, orilla, esquina, reborde
    fr (1) iz. (GN/Ipar.) joue (2) flanc, versant
    en (1) cheek; chubby cheeks, fat cheeks (2) hillside, mountainside
    port (1) bochecha (2) ƒ ladeira, encosta

    Bizpahiru argazki abiatu aitzin lehenik erakustoki bilakatua den palloza murru soliduen gainean, lasto bonet bat, haize azkarrenari desafioz bezala gostuan jarria gero so egon naiz argazkitu dudan ikusgarriari herriaren heinean dagoen eta mendiaren mazela ferekatzen ari den hodei xuri zabalari. [Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    mazela (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    mazela (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2019/03/02 Permalink | Reply
    Tags: M   

    matalaz 

    iz. Ipar. Lastaira. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    matalaz (Urt Gram 25, Arch VocGr, Gèze, Dv), matelaz (Ht VocGr 383), matelas (SP, Lar Sup), matalatz (B, BN-baig), mattalazo, matazal (G-nav). Ref.: Satr VocP (matalatz); Garbiz Lezo 102; Izeta BHizt2 (matalatz).

    Colchón. “Goatzeain matalatza ondatue dago” Izeta BHizt2. Ondarra (Bac 405) niega el uso en Bacaicoa de la var. matazal que trae Garbizu. Cf. JE Bur 189 matelas usado entre comillas, parece que como término no vasco. Zu guri zauntza / Matalazean, / Ban’ en’ etzauntza / Da lur hasean. O Po in Vin 103 (aparece en un cuadernillo impreso separadamente, con variantes respecto a los otros ejemplares). Matalaza gau guziez bazterrerat zuela uzten eta taularen gainean zela etzaten. Elsb JBBizia 50. Haurren ohe guziak matalaz bederarekin. HU Zez 165. Haur ttipien etzangian, mattalazoaren eta hartan gañen ezari oihalaren artia kasetaz forratzen deia. Eskual 24-4-1908, 4. Oheko matelaza, egur azal hezez egina. StPierre 24. Müble eta matalazak geletarik ganerrerat hüsten. Herr 21-3-1957, 3. Har-azu bizkarrean zure matalaza. P. Charritton Gazte Junio 1958 (ap. DRA). Dena lili gorrail, matalaz perde batean xixtatuak bezala. JEtchep 43. Erresorta sare bat zuena zumier deitua eta gainean matalaza. Larre ArtzainE 198.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [lastaira]: lastaira, lastaki Ipar., koltxoi Heg., lastamarrega Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) h. lastaira colchón
    fr iz. matelas
    en iz. mattress
    port iz. colchão

    Oraino luze luzea etzanik dagoela, besoak eta zangoak tiratu, hortzak tinkatu eta xutitzeko ordez berriz matalazaren gainera uzten du bere gorputza.  [Anbroxio, Eneko Bidegain, Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    matalaz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:56 pm on 2019/02/21 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mintzatu 

    ad. da. mintzatu, mintza, mintzatzen. Hitz egin. Euskaraz ongi mintzatzen direnen artean. Zinetan, txantxetan, gezurretan mintzatu. Zuzen, oker mintzatu. Argi eta garbi mintzatzea. Ez ginen horrezaz bakarrik mintzatu. Gure hizkuntzan mintzatu zelako. Honela mintzatu zaigu aita Hilario. Ni agerian mintzatu natzaio munduari. Jainkoarekin mintzatzeko hizkuntza. Elkarrekin mintzatu ginenean. Ezin mintza daitekeen herri isila. Nor bereaz mintza bedi. Dakitenak mintza bitez. Beha lehenik, mintza azkenik (esr. zah.). || Euskera agerkarian mintzatu berria naiz gai horretaz. Euskaraz agertu eta mintzatu den literatura. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

        [hitz egin]: hitz egin, hizketatu, jardun, solas egin, ele egin Ipar., ele eman Ipar., elekatu Ipar., iharduki Ipar., mintzo izan Ipar., solastatu Ipar., berba egin Bizk., ele erran Zub., elestatu Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. hablar; conversar
    fr da ad. parler; s’entretenir avec qqn
    en da ad. to talk, to speak
    port da ad. falar; conversar

    Egunero euskaraz mintzatzen dira. (Hiztegi Batua)

    mintzatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel