Tagged: M Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:56 pm on 2021/12/02 Permalink | Reply
    Tags: M   

    markets 

    1 adj. Akatsak dituena. Ik. akastun. Pegar marketsa. Marketsa baitzen txakurra. Itsusiak, marketsak, behar du anitz estalki, anitz apaindura. 2 iz. Akatsa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 markets.

    Tr. Atestiguado al Norte ya en Axular, no volvemos a encontrarlo hasta mediados del s. XIX. Al Sur sólo hay testimonios del s. XX. La única forma documentada es markets (-kh- en Duvoisin y markes en Herr ).

    1. (L, B ap. A ; Lar Sup, Aq 520 (AN); -kh- Dv, H (L)), marketz (SP), markits (BN-baig ap. A ; -khis H (BN)), markitx (-kh- BN ap. A ; VocBN), markitz (vEys (BN)). (Adj.). Deforme, defectuoso, estropeado. “Laid” SP. “Fea cosa” Lar Sup. “Esportillado” Aq 520. “État d’un corps où l’on manque un morceau” VocBN. ” Gophor, mahain markhetsa, bol, table à lèvre, à bord entamé” H. Itsusiak, marketsak, behar du anhitz estalki, anhitz bernizadura eta aphaindura. Ax 513 (V 331). Maingu edo itsu edo bertze nonbaitik markhets edo erphil balitz. Dv Deut 15, 21 (Ol narriodun). Edozoin edozoinekin berdin zeie. Eder, itsusi, […], markets, ez dute axolarik. JE Bur 94. Ain gera markets! Ol Imit I 4, 1 (SP flako, Mst, Ip flakü, Pi makal, Leon ahul). Ingurti onek utsune asko eukazala, amaitubako lan marketsa zala. Eguzk LEItz 19. Gizona gizartean osoago izateko sartzen da ta ez motz eta marketsago izateko. Eguzk GizAuz 96. Erabateko batasuna, ordea, Alexander aundiak iritxi zuen eta onek ere markets (ez osorik, gaizki). Zait Plat 37. Ezin ulertuzko olerkiak, dena ilhunkeria, ahapaldi trukes eta markets. Lf ELit 338. Zezen edo abere ttipi markets edo moldegabea nahizko eskaintza egin dezakezu. Bibl Lev 22, 23. (BN-lab ap. A), markes. “Cosa insonora, apagada. Boz marketsa, voz apagada; urhe marketsa, pieza de oro falsa o que suena mal” A. Iduri zakurra bere haragi-poziaren beha, ihausi markes bat noiztenka goiti botatuz. SoEg Herr 24-7-1958, 1. Askotan, luzara, urhe pheza ozen fina bilhakatzen da plomu markets arruntaren iduriko. Etcheb MGaric 45 (ap. DRA).

    2. (Dv (-kh-), Lh). (Sust.). “Brèche” Dv. ” Markets bat egin dio pegarrari, il a ébréché la cruche” Lh. MARKETX (-kh- H), MARKITX (-kh- H). “Diminutif de markhetsa” H.

    2 markets. Panal.

    Gau artan izarrak marketsa edo abaraska edo ezti-abaua bezela agertuko ziradela. A Ezale 1898, 69b. Erle-ontziko ezti garbidun marketsa eskuetan zeramakiola. EEs 1924, 82.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [akatsa]: akats, irtengune, koska, mailatu, maspil, uspel, hozka Ipar., maka Ipar., makadura Ipar., mailatune Bizk., goragune g.e., kamer g.e.markets izond.    

    [akastuna]: akastun, erreus, koskadun, koskatsu, hozkadun Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (GN/Ipar.) defectuoso, -a, disforme, imperfecto, -a, incorrecto, -a (2)  iz. fallo, defecto
    fr  izond. difforme, défectueux, -euse
    en (1) defective, faulty (2) defect, flaw, imperfection
    port (1) izond. (GN/Ipar.) defeituoso, -a, imperfeito, -a (2)  iz. defeito, falha

    Testuinguruan

    Agian egun baten berria izateari utziko diot, baina egun hori ez da egundo iritsi. Oraindik euskaldun berria naiz: euskaldun traketsa, hala moduzko euskalduna, erdipurdiko euskalduna, euskaldun marketsa, euskaldun dudatsua. Eta hala ere, euskalduna, euskara duena (jabetzan ez bada ere, errentan). [Zaharregia, Pilar Kaltzada (berria.eus, 2021-12-03)]

     
  • Maite 8:22 pm on 2021/10/14 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mahats-luku 

    iz. mahats luku, mahats-luku || Mahats mordoa.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    MAHATS-LUKU (mats- G-goi; maats-luke G-goi). Ref.: Gte Erd 257. Racimo de uva. v. MAHATS-MORDO. Hay tbn. mahats-luku en el voc. final de BiblE. Maats luku (mordo) ederrak. Ayerb EEs 1912, 156. Mahats-lukuen gozoa dute niretzat zure bularrek. BiblE Cant 7, 9 (Dv mahatsaren molkho, Ol, Ker maats-mordo ).

    Sinonimoak: iz.

    [mahats-mordoa]: mahats-mordo, mahats-mulko, mahatsoko Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. racimo [de uva]
    fr iz. grappe de raisin
    en iz. bunch of grapes
    port iz. racemo, cacho [de uva]

    Testuinguruan

    Irtetean, makila urrun bota zuen eta, gau hartan, amets egin zuen makila hura lurrera erortzean sustraiak ateratzen zitzaizkiola, berehala ernatu eta loreak eta mahats-hostoak ateratzen zituela eta berehala betetzen zela urre koloreko mahats-lukuz. [On Camillo, Giovanni Guareschi / Koldo Biguri (Ibaizabal, 2001)]

     
  • Maite 10:36 pm on 2021/09/19 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mihuri 

    iz. Ipar. g.er. Bihia, alea. Mahats mihuriak. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mihuri. v. mihauri.

    mihauri.

    1. (L, B; Lar, H (+ miauri)), mihuri (BN-mix-baig; VocBN ), muhuri (S; Casve), miauli (AN-gip), minauri (B; A), mirauli (G-to, AN-gip), minaurri (B), miaurri (B), miauldi (B). Ref.: A (miauli, miauri, minauri, mirauli, mihuri, muhuri); Lrq (muhuri); Izeta BHizt2 (miauri) . Grano (de frutos). “Abierto, la castaña, nuez y otras frutas cuando llegan a tal sazón, miauria ” Lar. “Grano de castaña. Miaulitan dago, está desgranándose” A. “Grano de castaña. Miauri oiek bildu. […] Miñauriek bildu zakure ” Izeta BHizt2. “Grain (fruit)” Casve. Mindegia egiterakoan hezkurra eta gaztaina mihauria buztantzera uzten dira. Dv Lab 339. Aihena halere haboroetan untsa lilitü da, morkhuak eta muhuriak untsa hazi. ArmUs 1900, 72. Mahats-morkho batetan zer ikhusten da? Bi gaiza: muhuriak eta muhuri-lothgiak, xankhoak. Eskual 17-11-1905 (ap. A). Xiruli, / xirula, / negu bethean mihuri, / xoxoek huntzan uztaila. Ox 132. [Aasea] beresietan miauri edo gaztaña landarakaz estrabeak egin eta gero onekaz otzarak, zaranak eta otarrak egiteko egokia da. Onaind EEs 1931, 55. Nola mahats mihuriak molkoan. Gatxitegi Laborantza 164. ” Mihauria, miauria, châtaigne, noix que se détache de son enveloppe et tombe de l’arbre. Gaztaña mihauriak eztira izaten ohi hoberenetarik, les châtaignes qui tombent de l’arbre sortant de la bogue ne sont pas d’ordinaire des meilleures” H.

    2. Hollejo” Lar. “Il se dit encore de l’enveloppe elle même qui reste sans le fruit” H.

    3. ” Mihuri (Sal), pequeñito (se dice de las pulgas). Kuso-miuri bat ” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

    [alea]: ale, bihika, bihi Ipar., grano Heg., garau Bizk., pikor Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) grano [de los frutos]
    fr iz. (Ipar.) graine [de fruits]
    en iz. (Ipar.) grain [of the fruits]
    port iz. (Ipar.) grão [das frutas]

    Testuinguruan

    Mihauri aunitz bildu ditugu.

     
  • Maite 10:34 pm on 2021/09/14 Permalink | Reply
    Tags: M   

    makakorro 

    1 iz. Abere nagusien orroa. Ik. marru. 2 iz. Irud. Motorraren makakorroa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    makakorro.

    makakorroe (V-gip, G-azp), makaka-orroe (V-gip), makakarrao (V-m), makakorroi (V-gip, G-goi), makakorru. Ref.: A (makakarrao , makaka-orroe); Iz UrrAnz y ArOñ (makakorroe); JMB At y Elexp Berg (makakorroi). Rugido, bramido. “Rugido del buey azorado” A. “Makaka-orroe (V-gip), dando balidos” Ib. (no se trata, obviamente, de una expr. adv., sino de un sust.). “Mugido del ganado vacuno” JMB At. “Bramido de vaca” Iz ArOñ. “Zulora jausi zanian, zuen beixak etaratzen jittuan makakorroiak” Elexp Berg.

    *Hizketan ez ezik, soinua jotzen ere ikasi zuen. Are gehiago, marraka, marrua, kurrinka, orroa, makakorroa, irrintzi eta arrantza egiten ere bai. MIH 328.

    Sinonimoak: iz.

    [abere larrien orroa]: orro, marraska Ipar., marruma Ipar., marru Heg., murrusa Bizk., marraka Ipar./Naf., marranga g.e., marrubia zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. bramido, rugido (2) iz. (hed.) ruido
    fr iz. mugissement
    en iz. roar, bellow
    port iz. bramido, rugido

    Testuinguruan

    Motorraren makakorroa entzun nuen. #gaurkohitza

     
  • Maite 10:54 pm on 2021/09/05 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mamutxa 

    iz. Zomorroa. Negu latzak izaki xume guztiak, euli, mamutxa eta beste, funditzen ditu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mamutxa.

    1. mamuza (det. Lar), mamutx (H), mamutz(a) (H). Monstruo. “Vestiglo, monstruo formidable, mamuza ” Lar.
    Mamutx itsusi ori noizbait Iunoen gorrotoen eskupeko izan zan. “Hoc […] monstro” . Ibiñ Virgil 97.

    2. (BN-baig), mamutx (B, BN-arb-baig; H), mamux, mamutz(a) (BN-baig; H (det.)), mamuza (det. Lar). Ref.: A (mamutx, mamutz); Satr VocP (mamutxa, mamutza). Insecto, bicho. “Mamutza, cucaracha” Satr VocP. “Mamutx, mosquito, cínife” (B). v. mamorro. Zaurietarik darion odol ustel hartara ere bilduak, han ditu inguru hetako mamutza guziak. Prop 1891, 209. Hainbertze mamutxa eta har gaixto jaten duelakotz. Dass-Eliss GH 1923, 596. Izen berri bat eman dakogu: zura bera porroskatzen duen mamutzarena. Deitu dugu. zerrena. JE Med 153. Negu latzak izaite xume guziak, uli, mamutxa eta bertze, funditzen eta ezeztatzen ditu. Zub 122. Igelek herri guzia hartu zuten. Mamutza eta ulitxak orotan hedatu ziren. Zerb IxtS 35. Mamutxa egadun guziak. Ol Deut 14, 19 (Ker koko, BiblE intsektu). Mamutza hiltzeko errauts bat. Herr 7-6-1962, 4. Gelatxoak argiaren etsai diren mamutxez itsututzen dira. “Blattis” . Ibiñ Virgil 112. Or zegok ire / sagar-lorea, / aidea zuriz arrotzen… / elur-maroak?… Pinpilinpauxak?… / Maitagarrien mamuxak?… / Orrela itukan amesten. (Interpr?). NEtx LBB 264.

    3. (Usado como adj., con sentido despectivo y aplicado a animales). Bikote batek, beren xakur mamutxa kordatik, transistor debru hura han ere behar altxoan eta beharri ondoan… Herr 30-7-1998, 1.

    Sinonimoak: iz.

    [zomorroa]: koko, kotxo, mamu, zomorro, marmalo Ipar., marmutxa Ipar., xomorro Heg., mamorro Gip., barbalot Zub., arbiska zah., marbalo Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) bicho, insecto; monstruo
    fr iz. punaise, insecte; monstre
    en iz. bug, insect; monster
    port iz. inseto; monstro

    Testuinguruan

    Negu latzak izaki xume guztiak, euli, mamutxa eta beste, funditzen ditu. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 8:51 pm on 2021/08/17 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mamuxel 

    iz. Panpina (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mamuxel. (AN-gip ap. Garbiz Lezo ), maimuxal (G-goi ap. JMB At ). “Muñeca (del francés mademoiselle)” Garbiz Lezo 107. “La [muñeca] que se compra en las tiendas o bazares, se llama maimuxal (mademoiselle)” JMB At (s.v. andare). Cf. madamusel, mamazel. Orma kontra gizonak […]. –Pan-pan!… Gizonak, mamuxel aundi batzuek balira bezela, zapla! Ugalde Iltz 27. (Como adj.). Ori da pulamentuz jarduntzia. Bai, zu beti emakume mamuxel eta zirrikituna. Alz Burr 17.

    Sinonimoak: iz.

    [mamuxel] : panpina, nini, andare Heg., andrakila Bizk., kopin Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. muñeca
    fr iz. poupée
    en iz. doll
    port iz. boneca

    Testuinguruan

    –Pan-pan!… Gizonak, mamuxel aundi batzuek balira bezela, zapla! Ugalde Iltz 27. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 11:19 pm on 2021/08/13 Permalink | Reply
    Tags: M   

    mustra 

    1 iz. Ipar. Itxura. Aurten mahatsak mustra ederra du. 2 iz. Antzezpen edo kideko baten, bereziki pastoral baten, errepikatzea, saioa. Ik. mustraka. || tobera mustra, tobera-mustra iz. Ezkontza hausteren bat-edo gertatzen denean, herriko plazan antolatzen den antzerkia. Ik. xaribari. Tobera-mustra batzuk muntatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mustra.

    1. (BN, S ap. Lh ; SP, VocBN, H). Aspecto, apariencia. “Montre, lustre. Mustra ederra du ” SP. “Apparence deployée. Aurthen mahatsak mustra ederra du ” VocBN. Segur niz zure mustra / Pollit ditakela. (1965). LuzKant 138. Tamaño. ” Mustra handia da, bainan hazta ttipia, cela est d’un grand volume, mais de petit poids” H. Xumeago ere ba, bana bertze, tresna [oto] bakotxaren mustra. JE Ber 93. Balio zuen segurki hain mustra> ederreko ordonantzaren muntatzea, sendagailu ñimiño hunen ukaiteko! Lf Murtuts 34. (Lh), munstra (Dv). “Faste, étalage pompeux” Dv. ” Oro mustra da gizon hori, cet homme est plein de façons” Lh. [Harrizko saindua] ez zen eder-ederra, nahi baduzu; bainan halere munstra poxi bat bazukeen, argien eta lilien artean distiratzen zuelarik. Lf Murtuts 3.

    2. Exposición, muestra, feria (de ganado). Merkatuz-merkatu goatea mustrarat; / gero karnizeriara. Gy 262.

    3. + munstra. Representación. ” Tobera-mustrak ” AEF 1931, 53. Ihautiria edo tobera-mustra alde batetik. JE Bur 182. Tobera-munstra batzu / muntatu. Etcham 104 (v. tbn. tobera munstra en Etxde JJ 171 y Lf ELit 83). Haren zezen adarrekin kontent geratzen baldin bada, orduan tobera mustra bat muntatzen zaio [gizonari] . Arti Tobera 278. Bainan nola iragaiten da pastorala? Jendearen biltzeko, arizaleek. munstra egiten ohi dute, hots, ibilketa bat bidez bide. Lf in Casve SGrazi 12.

    4. (S ap. Lh ), musta (S ap. Lh ). Ensayo de una representación. “Répétition de pastorale” Lh. v. 1 mustraka. Ezi jokhazalek beren “mustrak” ostatiaren aizuan dütie eginen. GH 1930, 163.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [itxura]: aire, egitura, eite, irudi, itxura, karantza, kera, planta, tankera, aparantzia Ipar., egindura Ipar., kara Ipar., egitamu Bizk., traza beh., kuntza g.e., azalpe zah., presentzia zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labyru eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. figura, aspecto, muestra, apariencia (2) iz. puesta en escena. Esp. ref. a la pastoral.
    fr iz. figure, apparence, échantillon
    en iz. figure, appearance, sample
    port iz. figura, aparência, amostra

    Testuinguruan

    Mustra ederra du. (Orotariko Euskal hiztegia)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel