Recent Updates Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:46 pm on 2018/11/14 Permalink | Reply
    Tags:   

    ezamihilu 

    iz. Ginbaildunen familiako landarea, lore horiak ematen dituena (Anethum graveolens). Ik. aneta. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [ginbaildunen familiako landarea]: aneta Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Bot.) eneldo (Anethum graveolens)
    fr iz. (Bot.) aneth (Anethum graveolens)
    en iz. (Bot.) dill (Anethum graveolens)
    port iz. (Bot.) (hierba) aneto, luzendro (Anethum graveolens)

    Ezamihiluak topatu genituen bidean. 

    ezamihilu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:52 pm on 2018/11/13 Permalink | Reply
    Tags:   

    ekuru 

    adb. Batez ere Zub. Geldirik, lasai. Ekuru egon. Hemen daramat eguna ene baitan ekuru (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztgian

    ekuru (R-uzt, S (-kh-); -kh- SP, Dv, H), ekuri (R), ikuru (S), ukuru (S; -kh- Dv), ukhu. Ref.: A (ekuru, ekuri, ükürü); Lh (ekhü); Lrq; Iz R 298; Gte Erd 134.

    1. (Uso pred.). Paciente, tranquilo; quieto. “Quietus” SP. “Ekürü nüzü (S), estoy quieto” A. “Egon adí ékuru” Iz R 298. “Ekürü, ikürü da (S), ekürü egon zite (S)” Gte Erd 134. Auko zorigaitzari ekuru eta onari aiduru. “Souffre en patience”. O Pr 54. Zenbat nizan / zutan izan / beti tink eta ekuru. ‘Fermement et patiemment’. O Po 7. Pierris, uku egon zite, / eta ez jo zure emaztia. AstLas 52. Üdüriz ükhürü dabila, hurian untziak bezala. Chaho AztB 10. Ükhürü segürki zaude. Ib. 11. Ago ukhuru eta beha. Arch Gram 57. Haietarik zunbaiten ixil eta ekürü egon-eraztia neke zen. Const 29. [Su-mendia] erdian dugula dardar egin gabe, gagozan ekuru. Or Poem 527. Urbidetako ura ordea / berde zen, eta ekhuru. Mde Po 80. Itxas-ertzean orra aunitz / galduko naizenaz ekuru begira. “Miran de la ribera seguras”. Gazt MusIx 135. Hatsaphatsaka juan ordüz / eztiki gitian ükhü. ‘Lasai gaitezen geldi’. Casve SGrazi 32.

    (Como adj. pleno). Ükhürü segürki zaude, ükhürü, izar ükhüru ororeki, ekhi xuri mündüko begi argia! Chaho AztB 11.

    2. (Uso sust.). Tranquilidad. “Sosegua, gelditasuna, geldialdia, ukhuria” HeH Voc. Bare bare gelditu yakon barrena, ekuruz bete, denduz josia. Erkiag Arran 193.

    Sinonimoak: adond. Zub.

        [geldirik]: geldi, geldirik, kieto Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (batez ere Z) quieto, -a; paciente, tranquilo, -a
    fr adb. (batez ere Z) calme, tranquille
    en adb. still,  calm, quier, tranquil, serene
    port adb. (batez ere Z) quieto, -a; paciente, tranqüilo, -a, sossegado, -a

    Hemen daramat eguna ene baitan ekuru (Hiztegi Batua)

    ekuru (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:02 pm on 2018/11/12 Permalink | Reply
    Tags:   

    asaskaldi 

    iz. Bizk. Atseginaldia, lasaialdia. Noizean behin ondo dago asaskaldi bat hartzea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    asaskaldi, asazkaldi.

    1. Hartazgo, hartada. Ai, ai, diño ugazabak, / naiaukak beti ni gosez; / asazkaldi on bat pozez, / niri nox elduko yadak? Zav Fab RIEV 1907, 530.

    2. (V-arr), asazkaldi (A). “Desahogo” A (que cita el ej. de Zav; cf. supra). “Rato de expansión” Totor Arr. “Asaskaldi bet artu, expansionarse. Nosean bein ondo dau asaskaldi bet artzea” Totor Arr. “Arraban asaskaldie artuko dogu (V-arr)” Gte Erd 77. Asazkaldi andi bat ixan eban, orratiño, bakanderea jauregijan aurkittutiaz. Otx 88. Eta bestelako asazkaldija ez eban artu baratzañaren emaztia an aurkittutiaz! Ib. 148. Asazkaldi artu ebenian. Ib. 165. Egia esateko, Platonen asazkaldirik (lasai-aldi, nasai-aldi) ederrena orixe zenuen, alegia, elkar-izketa atseginak eta gorengoak. Zait Plat 23. Salatxuaren erdi-erdian, asazkaldiaren aundiz, galtzak eratsi eta… korotz morrosko baltza utzi eban. Erkiag BatB 96. Nekea franko eta / asaskaldi [lasaialdi] gitxi. Ayesta 132.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [atsedenaldia]: atsedenaldi, hatsaldi, hatsarte, pausaldi Ipar., atsedete g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, 5000 eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desahogo, alivio, descanso, respiro
    fr iz. repos, relaxation
    en iz. relief; rest, break
    port iz. folga, desabafo

    Noizean behin ondo dago asaskaldi bat hartzea. (Hiztegi Batua)

    asaskaldi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:05 pm on 2018/11/11 Permalink | Reply
    Tags:   

    baretu 

    ad. da/du ad. Bare jarri, urduritasunetik edo estutasunetik sosegura igaro edo igaroarazi. Itsasoa baretu. Sartu bezain laster baretu zen haizea. Kanta leunaz baretzen dira uhin urdinak. Juduak baretzeko. Baretu da nire arima. Behar zena egin duela dakien gizonaren hitz eta aurpegi lasaiak herriaren bihotz minduak baretzen ditu eta oihu haserreak isilarazten. Oinaze zorrotza baretzen ari da. Non baretu gure nahigabe eta etsipenak? Atsekabea baretu eta ibitu ahala, ordea, argiago ageri da galeraren larria. Ustez arnasa baretu zaio: barre antz gozo batek ezpaintxoak argitu dizkio. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Calmar(se), serenar(se), tranquilizar(se), aplacar(se). “Serenarse el mar tempestuoso, eznetu, gozatu [...], (V) txikitu, baretu” Añ. “Baretu du denbora; erasanen du (B)” Gte Erd 111. Tr. Documentado a partir de finales del siglo XIX en autrores meridionales. En DFrec hay 16 ejs. Diruaz edegiten eztan aterik, samurtuten eztan biotzik, baketu ta baretu edo iabalduten eztan aserrerik eztago. A BGuzur 145. Itxasua baretu zalako. Kk Ab I 81. Jesusek itsaso arro nasia nola baretu zuan ikustean Pedro ta bere lagunak bere oñetara erori zitzaizkion. Inza Azalp 49. Ipuiñ eztiz biotzak baretzen zitun zurgiñ ile urre gorria. Or Mi 127. Oraino kulunka gabiltza ugiñetan, ukaldi lazgarriengatik. Baina baretzen dire atzenik ontzi argal aurrean, aixe-ufa batez. Ib. 131. Zirlingak ikusi zuten Vacarés izugarria bere ugiñak baretzen. Ib. 126. Au eiñ ezkero, baretuko da / Jainkoaren asarria. Enb 174. Tira, tira; baretu zatteze. Otx 19. Itxon! Ustez, arnasa baretu zaio: / parre-antx gozo batek / ezpaintxoak argitu / dizkio…. Ldi BB 46. Orduntxe “Uitzi”-ren gogape bildurbera asi zan baretzen, ta ekin zion yateari biziagoki. Ldi IL 49. Mihitik ala galtzen / gorputz ta gogoa / isil ta bakartzean / baretzen osoa. Or BM 122. Sartu bezain laster baretu zan aizea. Ir YKBiz 214. Berak ekarritako oñaze zorrotza baretzen ari dek. ABar Goi 70. Ugazaba ta langilleen arteko asarreok baretu ta auzi au ebazteko. Eguzk GizAuz 186. Izlapurren kanta leunakaz / baretzen dira uin urdiñak. Laux AB 33. Meza denetan [âri] au erakutsi, / ta andikan sar artegian… / Aren ordea, zenbat izu dan, / baretzen dute mâiean. “Aquél a quien reemplazó, por salvaje que sea, lo amansan en la mesa”. Or Eus 416. Pake-zantzuan Bildotsak berriz / besoz lurra jo dezaño, / lur eta biotz baretu arte / otoi ta arren emen nago. Ib. 256. Ango amar eguneko egonaldian, Zitogandik urruti, zerbait baretu zitzaion maiteberoaldia. TAg Uzt 246. Ondo baretu gabe zegon, artean, itxasoa. Ib. 135. An arki baitet pakezko / egoite bigun laztana / kezka ta miñ-erre guzik / baretutzen dizkidana. EA OlBe 102. Urruti orain… Baretu dira / pittin bat gure dardarak. Ib. 76. Aitortu aurreko ilduren bitartez / Jainko-aserrea baretzen da errez. SMitx Aranz 146. Baretu bada, ta negarrik geiago ez egin. Zait Sof 155. Aren esanera zeuden Bañeztar guziak. Bestaldetik, berriz, zeñek baretu Guraiatarren aldekoak? NEtx Antz 58. Biurraldia baretu zanean, berriz ere Santa Garazira igorri zuten bikario. Etxde JJ 21. Lenengo zemaia baretu ustean luzaro egon nintzan. Ib. 75. Jarraitu zun Eñautek sumiña baretu eziñik. Ib. 167. Ezin ba baretu, iñolaz ere, kaieko guztientzako gorrotoa. Anab Poli 30. Arein barreak, arnasestua zerbait baretu ebenean! Erkiag Arran 56. Artean, baretu samar zan ego-aize indartsua. Ib. 154. Baretu zan Zuriñeren barrua be. Ib. 185. Urrengo goizean Peru gizajoa ikararen ikaraz il etxakunean! Ez eban ba aurkitu bere astoa gizon biurtuta? Baiña laster baretu eban Jaunitok. Bilbao IpuiB 24. Lurbira danai bizitza emon, / itxas-orruak baretu, / gogo itunak poztuta jarri / eta gaxoak osatu. BEnb NereA 37. Beti izan zaitugu / sendiaren lema, / etxeko batasuna, / poza eta broma; / zenbat aldiz baretu / asarrezko tema. Ib. 264. Baretu zan ba gure emakumea ta berriro izketari lotu gintzaion nagusia ta ni. Anab Aprika 11. Zure otoitzek aien aserrea baretuko dute. Ibiñ Virgil 118. Artan, bere biotzeko takatekoak baretu xamartu ziranean, erabaki zorrotz bat artu zuan. NEtx LBB 125. Ordu pare baterako, Benitoren trumoiak baretzen ziran eta an gelditzen zan aren sugarbia. Ib. 67. Lau aldiz baretu zan, eta lauetan berriz ekin zion farrari, lenengoan bezain zale ta bero. Berron Kijote 226. Erromeroak logurea ematen du, nerbioak baretu egiten dituelako. Ostolaiz 107. Kaliak baretu ziranian. Gerrika 113. Atsekabea baretu eta ibitu ahala, ordea, argiago ageri da galeraren larria. MIH 46. Herriaren bihotz minduak baretzen ditu eta oihu haserreak isilarazten. Ib. 315. v. tbn. Vill Jaink 43.

    Volverse lento, perezoso, flojo. “Baretu (Hb), devenu mou” Lh. “Barhetu (Hb), devenir mou (fig.)” Ib.

    Sinonimoak: ad.

        [ematu]: anpletu Ipar., baketu, ematu, lasaitu, naretu, deskantsatu Ipar., errexitu Ipar., jabaldu Ipar., ibitu Bizk., trankildu beh., artetu g.e., balakatu g.e., lañotu g.e., amatigatu zah., apazegatu Ipar. g.e., amondu Ipar. zah., fazegatu Ipar. zah., aplakatu Heg. zah., eregatu Bizk. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. calmar(se), tranquilizar(se), serenar(se)
    fr da/du ad. (se) calmer, (se) tranquilliser, (s’)apaiser
    en (1) da ad. to calm down; [ekaitza, haizea] to abate (2) du ad. to calm (down); [oinazea] to relieve, to soothe; [gosea] to satisfy
    port acalmar-se;

    Orain sumina baretu zaidalarik, ez dut irrigarrikeria baizik ikusten zure ikaslearen jokabidean. [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    baretu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:13 pm on 2018/11/10 Permalink | Reply
    Tags:   

    txinget 

    iz. Bizk. Kisketa. Ireki nion neure maiteari neure atearen txingeta. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txinget (V-arr-oroz-m-gip; Dv (<ch-> V), Zam Voc). Ref.: A; SM EiTec1; Etxba Eib; Elexp Berg.

    1. Pestillo. “Picaporte, pestillo. Txingetakin itxizu atia, aiziak ez deixan eregi” Etxba Eib. “Atiai txingeta emon da etxaburuko atetik urteizu” Elexp Berg. Idigi neutsan neure laztanari neure atearen txingeta (V). CantCS 5, 6 (G kisketa; Dv krisketa, Echn krixketa).

    2. “(V-ger-m), argolla de hierro fija a una pared” A.

    Sinonimoak: iz.

    [txinget] : kisketa, krisket, morroilo (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es picaporte, pestillo
    fr iz. targette, verrou, loquet
    en latch [door, gate]; bolt; door handle
    port iz. pestilo, tranqueta, trinco

    Ireki nion neure maiteari neure atearen txingeta. (Hiztegi Batua)

    txinget (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Inaki Agirre 9:18 pm on 2018/11/09 Permalink | Reply
    Tags:   

    borrosto 

    iz. Artoaren fruitua estaltzen duen hostoa.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    borrosto (G-nav), borruztu (AN-5vill). Ref.: A Apend (borruztu); Ond Bac; Iz Als.

    “Maluta” A Apend. “Borrosto batzuk, unas hojas, de las que envuelven la mazorca” Iz Als. “Perfolla” Ond Ba

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es perfolla (Hoja que cubre el fruto del maíz, especialmente cuando está seca).
    fr Feuille qui recouvre le fruit du maïs, surtout quand il est sec
    en Leaf that covers the fruit of the corn, especially when it is dry
    port Folha que cobre o fruto do milho, especialmente quando está seco

    Borrostoa gertutik ikustera hurbildu ginen.

    borrosto (Gaurko hitza, Koldo, FlickrCC)

     
  • Maite 10:01 pm on 2018/11/08 Permalink | Reply
    Tags:   

    aurkezpen 

    iz.  Norbait edo zerbait aurkeztea; horretarako antolatzen den ekitaldia. Liburuaren aurkezpena Bilbon egingo da. Lehenik batzordearen burua mintzatu zen, hizlarien aurkezpena eginez. Jendaurreko aurkezpena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    aurkezpen (Bera app., BeraLzM). Tr. Neol. creado por Arana Goiri. En DFrec hay 84 ejs.

    1. Presentación, exposición. “Presentación” Bera app. y BeraLzM. Eta eskribidu ta bijaldu eutsen Jaun ixanguari emen beian daguan aurkezpena [= 'exposición de necesidades']. (1893). AG 163.

    2. Presentación, introducción. Zaldunak, Urretatar Mikel du izena, ta aurkezpen bearrik ez du. Ldi IL 156. Aurkezpen onek antzerkiaren atzalgaia dauka, nonbait. Amez Hamlet 96. Atal bakoitzaren sarrera edo aurkezpenak, Jose Azurmendi ikaslearenak dira. Vill in Gand Elorri 18. Onek bedeinkatzeko eta ospakizunerako, alan edo olan, neuk egin neban aurkezpena. Gerrika 51. Oraingo bertso-sail onek ez du aurkezpen askoren bearrik. Insausti 85. Ezaguna da gure artean Arrese eta Beitia, eta ez du aurkezpen beharrik. MEIG II 86.

    3. Representación (de una obra teatral). “Representación” BeraLzM. Pastoral honen lehen aurkezpena Santagarazin, 1976.eko maiatzean. Lf in Casve SGrazi 4.

    4. “Comparecencia” BeraLzM.

    Sinonimoak: iz.

        [aurkeztea]: presentazio g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. presentación; representación (2) iz. (Erl.) presentación
    fr iz. présentation
    en (1) iz. [zerbait] presentation; show; launch (2) iz. [norbait] introduction
    port (1) iz. apresentação; representação

    Liburuaren aurkezpena Bilbon egingo da. (Hiztegi Batua)

    aurkezpen (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel