Recent Updates Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:45 pm on 2018/02/23 Permalink | Reply
    Tags:   

    gisu 

    iz. 1 iz. Ipar. eta Naf. Karea. Gisu bizia. Ongarriari gisua ematea. Landetan gisua ezarri. Heiak gisuz zuritu. 2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Gisu harria. Gisu harrobia. Gisu ura. || gisu labe, gisu-labe Karobia. Gisu-labea bezain handiko ahoa zabalduz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gisu. v. giso; kisu.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

        [karea]: kare, galtzina Naf., latsun Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Ipar.) cal
    fr iz. (GN/Ipar.) chaux
    en iz. lime [substance]
    port iz. (GN/Ipar.) cal

    Kafea eskaini zion eta, kanabera zati txipiz egindako gortina ozena zeharkaturik, gisuz zuritu berria zegoen terraza koxkorrera irten ziren.  [Chevrolet tropikala, Rafa Egiguren (Susa, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    gisu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2018/02/22 Permalink | Reply
    Tags:   

    errebolta 

    iz.  Matxinada, jazarraldia. Diru garbi eta ohore handiak eskaini dizkie erreboltan parte hartzen dutenei. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    errebolta (H), errebuelta (SP, H), erreboilta (S ap. Lrq).

    1. Revuelta, alzamiento. Jaunaren hitzaren plazan / errebolta garbi-garbia / predikatzen du elizan. Monho 38. Maiatzeko hilaren bigarrenian / errebolta izan dugu Madrillako hirian. FrantzesB I 25. Frantzian errebuelta / zenbait du asirik, / ogei eta bost urte / ditu konpliturik. Ib. 20. Kontrariorik gabe, erreboltarik gabe, bekhaturik gabe bere sujet dohatsuen amodioarekin. Jaur 184. Israeltarren errebolta eta gaztigia. CatS XII (tít). Erreboluzionea da errebolta autoritate zibil suerte guzien kontra. Elsb Fram IX. Ezen bekatua Jainkoaren kontrako errebolta bat da. Lap 379 (V 173).

    2. errebuelta (G, B). Revuelta, curva. v. bihurgune (4). Bat-batean, gu buru giñala, errebuelta batean, beltzak aurrez aurrez. Auspoa 292, 211. Nik bein batez, errebuelta batean, esku beretik zetorren batekin, muturrez mutur aariak bezela jo nuen. JAIraz Auspoa 143, 107. Geure eskumatik errebueltan zan eta lar belozidade ekarren aurretik etorren orrek. Gerrika 167.

    3. errebuelta. Réplica. Txiboak beste baten deitu zidan txio, / isilldu nuen laster esanaz adio; / baña zuk nola dezun jotzen txorrotxio; / errebuelterako [sic] nik ez det balio. AB AmaE 404.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. revuelta, alzamiento
    fr iz. révolte, sédition
    en iz. revolt, uprising; mutiny
    port iz. revolta, alçamento, levantamento, levantada

    Erretiratuen erreboltak ez du atzera-bueltarik. 

    errebolta (Argazkia: Marisol Ramirez/Argazki Press (Berriatik hartua)

     
  • Maite 11:23 pm on 2018/02/21 Permalink | Reply
    Tags:   

    aniztasun 

    iz. Anitz izateko nolakotasuna. Karitateak estaliko du bekatuen aniztasuna. Ez dago inolako bitasunik, askotariko aniztasuna baizik. Alderdi eta sindikatu aniztasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    aniztasun, aniztarzun (Sal, R ap. A), hanitxtarzun (Dv (S), que cita a Mst), hainitztasun (SP), hainiztasun (H).

    Multitude, multiplicité” SP. “Abundancia (hablando de frutas)” A. Karitateak estaliren du bekhatuen anhitztasuna. Lç 1 Petr 4, 8 (He bekhatuen multzo handia, TB bekhatu oste bat, Ol ogen asko, IBk y IBe bekatu asko). Batasuna Eliz-Aman desiratzen duzuna, / Permeti eztezazula, othoi, hanitztasuna. EZ Man II 61. Hark egin derauzkigun ontasunen hainitztasunak. SP Phil 204 (He kontu handiak). Ala beita handi, Jauna, zure lotsa dienen, begiratzen düzün eztitarzünaren hanitxtarzüna. Mst III 10, 1. Salbamentiaren lekhü següriala hel nadin ber, zer axola düt, nik soferitü dütüdan gaizen hanitxtarzünaz eta handitarzünaz? Ib. 57, 4. [Aita saintiak] relijiuser orori etsenplutako eman izan dira eta haboro korajatü behar gütie bizitze ezpiritüalian borogü egiteko, eziez ephelen hanitxtarzünak gure laxükerietan egon erazitzeko. Mst I 18, 4 (Ch haiñitz ephelen, Ip ephelen hanitzak). Ez dago inolazko bitasunik [...] askotariko aniztasuna baizik. MEIG VII 164. En DFrec hay 7 ejs. de aniztasun, uno de anitztasun y otro de ainiztasun.

    Sinonimoak: iz.
    [aniztasun]: ugaritasun, maiztasun, askotasun, pluralismo. Ant. sinpletasun  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. variedad, diversidad; pluralidad, pluralismo
    fr iz. pluralité, multiplicité, diversité, le grand nombre, la grande quantité
    en iz. diversity, variety; plurality
    port iz. variedade, diversidade; pluralidade

    Gizakien aniztasun eta desberdintasun hori, bada, kontu handiz gorde eta zaintzekoa da.  [Sagua, eulia eta gizakia, François Jacob / Juan Garzia (EHU, 2004)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    aniztasun

     
  • Maite 11:27 pm on 2018/02/19 Permalink | Reply
    Tags:   

    atezatu 

    ad. atezatu, ateza, atezatzen du ad. Tenkatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    atezatu. v. atesatu. || atesatu (Dv, H, A (que citan a He)), atezatu (-au V-m ap. A), ateza (V-m ap. A).

    Tensar, estirar. “Tendre. Zurdak atesatzea (He), tendre les cordes (d’un instrument de musique). Arkua atesatzea (He)” Dv. “Atesatzea, bander, tendre. Arko edo arbalezta atesatua, [...] (He Phil)” H. “Ateza, atezau (V-m), estirar una cuerda” A. “Boliñak bela atesatzeko, bolinas o tensores” Elizdo EEs 1926, 31. v. bandatu. Cf. atezu, atasa. Gitarra iole batek, bere gitarraren zurdak [...] largaturik, atesaturik, behar den soinura ematen dituen bezala. He Phil 528s (SP Phil 521 bandatuz). Zergatik darabillazu zure arkoa edo arbalesta bethi atesatua? Ib. 368.

    (Fig.). Afirmar, fortalecer. Izan zaitezte beraz pairakor zuek ere eta atesa zatzitzue zuen bihotzak. “Confirmate”. He Iac 5, 8 (TB, Ol azkartu, Ker, IBe indartu). Aphur bat pairatu dukezuenean berak zaituzte perfet errendatuko, borthiztuko eta atesatuko. He 1 Petr 5, 10.

    Sinonimoak: ad.

    [atezatu]: tinkatu, atezu jarri. Ant. laxatu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. estirar, tensar, atirantar, atiesar, tensionar
    fr du ad. [haria, soka] tendre
    en du ad. to tense, to tighten, to pull
    port du ad. esticar, estirar, estender, esticar, retesar

    Kate motzean lotutako zakur atezatu bat ematen zuen haragi puska harrapaezin baten aurrean. [Zoaz infernura, laztana, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2008)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    atezatu (Irudia: conmassenalesquepelos.es)

     
  • Maite 10:52 pm on 2018/02/18 Permalink | Reply
    Tags:   

    balios 

    adj. Ipar. Baliotsua. Gordailu bat dugu, guretzat guztiz baliosa eta maitagarria dena. Harri zurizko aldare balios bat. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond. Ipar.

        [baliotsua]: baliodun, baliotsu, baliozko, preziatu, prezioso zah., preziotsu Gip. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) valioso, -a; estimable; precioso, -a
    fr izond. (Ipar.) précieux, -euse
    en izond. valuable
    port izond. (Ipar.) valioso, -a; estimável; precioso, -a

    Uko egin diot beraz adiskidantza balios horri, eta neure maitale izateari atxiki natzaio. [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    balios (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:28 pm on 2018/02/17 Permalink | Reply
    Tags:   

    begitazio 

    iz. Irudipena. Ikusita ere uste izango nuke begitazioren bat dela. Benetan edo begitazioz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    begitazio (Lar, Añ, H), begitan(t)zino (V-gip), begitanzio, begitazino (V-gip; Lar, Añ), begitazinoe. Ref.: Iz ArOñ (begitantziñua), UrrAnz (begitantziñúa); Etxba Eib (begitxanziño); Elexp Berg (begittaziñua). Tr. Documentado sobre todo en autores vizcaínos. En DFrec hay un ej. de begitazio.

    1. Imaginación; figuración, ilusión, visión. “Parecer equivocado”, “fascinación, alucinación”, “representación, figura, imagen”, “trampantojo” Lar y Añ. “Aprehensión, por imaginación”, “cabilación”, “fantasía, vano ofrecimiento”, “fantasma de la imaginación”, “ilusión”, “viso, visos” Añ. “(V) imagination, croyance sans fondement” H. “La ilusión” Iz UrrAnz. “Visión, imaginación, ilusión engañosa. Begitxanziño batekin, astorauta dabill zoratu biarrian” Etxba Eib. “Alucinación, ilusión, visión engañosa. Eztakitt ze begittaziño euki neban. Ain edarra pentsau jatan orduan, da oiñ berriz…” Elexp Berg. v. begitasun, irudipen. Ez konfesatu burura etortzen dira[n] begitazioak, uste izanagatik konfesatu bear dituzula. Mg CC 159. Fedeak ez du gezurrik, ez begitaziorik, ta bai zimendu galduko ez dana. Ib. 197. Ikusita bere usteko neuke begitazinoren bat dala. Mg PAb 155. Ez da hau begitazino edo bildurtuteko geituz esaten dana. Mg CO 82. Ondo konfesetan dirialako begitazino ta uste txaarraz duazanak komulgetara, jaaten dabee Jangoikuaren juizijua itsu itsuban. Ib. 93. Zeinbat begitaziño, irudipena, zorabio, burukala, asmu ta asmo ilun itzalak eztitu batek bere barruan igaroten? Añ NekeA 219. Geijago zirudijan amesetako begitazinoe edo beste munduko gauza bat, kriatura bizija baño. JJMg BasEsc 239. Euki eban bein baten esatera noian begitaziñoe ta ames bat edo, obeto esateko, zeruko argitasun ta dei bat. Ur MarIl 9. Desegiñ ziran baña alako amesak, / begitanziño areek gaur jataz garratzak. AB Olerk 95. Gau batez amets txit triste eta bildurgarriak egiñ ondoan, esnatu eta eziñ beregandik botarik begitazio hilgarri aiek. Arr May 77. Irudipen uts, begitaziño soil, lilura-izpi, gurari-ernamin: zer ete? Erkiag Arran 83. Jenteak pentsatzen zuen baserri ume arren begitanzioren bat izango zala [Maria Santaren agertuera]. Ag EE 1895b, 76s. Ori piezi-ori ikusi dotenian bildurtu nok, ze, maillaturen bat eukala begitxandu jatak eta. Baña, nere begitxaziño bat besterik eztok izan. SM EiTec2 137.

    2. (Lar, Añ), begitazino (Lar, Añ). Equivocación. Ezagun ditekean ekibokazio edo begitazioarekin juramentu egiten badu, orduan eztu gezurrezko juramenturik egiten. Gco II 156.

    3. Imaginación (facultad). Begitazioaren eskumendetik ateratzen den edozein gauzak, [analizatu ezkero] bere ederraren eta lilluraren geiena galtzen duelako. Vill Jaink 128.

    Sinonimoak: iz.

        [irudipena]: aburu, aieru, irudipen, iruditu, begitasun g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. imaginación, figuración, fantasía, ilusión, visión
    fr iz. imagination, fantaisie
    en iz. illusion; imaginationy
    port iz. imaginação, fantasia, ilusão

    Ikusita ere uste izango nuke begitazioren bat dela. (Hiztegi Batua)

    begitazio (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:25 pm on 2018/02/16 Permalink | Reply
    Tags:   

    largatu 

    ad. largatu, larga, largatzen du ad. Zah. Laga. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [askatu]: askatu, jaregin, liberatu, libratu, lokabetu, laxatu Ipar./Naf., soltatu beh., delibratu Ipar. zah.
        [utzi]: laga, utzi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (zah.) liberar, largar, soltar, dejar libre (2) du ad. (zah.) h. laga, utzi dejar, abandonar
    fr du ad. (zah.) h. laga, utzi libérer, relâcher
    en abandon
    port deixar

    Izpiritua largatu zait, laxatu, haitzaren nasaia ene izate osoan sartzera doa, pertzepzioa sendimendu bilakatzen zaidala ohartu gabe. [Azken apeza, Piarres Aintziart (Elkar, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    largatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel