Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:27 pm on 2017/01/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oheburu 

    iz. Etzatean burua ezarri ohi den ohearen aldea. Oheburura hurbildurik. Oheburuko argia(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oheburu (V-gip, S; Foix ap. Lh, H), ohaburu (L, BN, S; H (oa-)), ohapuru (G; oa- Lar, H), oepuru (H), oiburu (H), oipuru (H), uepuru (V-gip). Ref.: A (oapuru); Lh (ohaburu); Lrq; Iz ArOñ (uepuru); Elexp Berg (oe-buru).

    1. Cabecera de la cama. Aren oapuruan eserita zegoen andreak. Ant Ezale 1897, 389b. Iminten dogula [Kurutze Santua] geure bizilekuan, geure oeburuan. Itz Azald 12. Bere hortz benedikatuak, ongi garbiturik emaiten zituen ohe buruan. Barb Sup 101. Ohe-buruko argia pizturik utzi zuen. Mde HaurB 57. Medikuori oeburuan jarrita. SM Zirik 52. Ohe buruan jartzen da [xoria] eta kantuz hasten. JEtchep 25. Ikhus zitaken aphezpikua [...] erien eta ezinduen ohapuruetan. GAlm 1962, 34 (ap. DRA).

    ogeburu. Baña, il-oge-buruan dakust / gotzon bat geure pozgarri. Enb 35.

    2. Almohada. Erroman ere airean zuten etzantza, bainan bi ohebururekin, batto buruan, bertze[a] zangoetan. GAlm 1956, 18.

    3. (Uso adv.). Zer gerta ere, lotarakoan, / utzi zula oaburu. “Bajo su almohada”. Or Eus 343.

    Sinonimoak: iz.

        [bururkia]: burukita, bururki Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cabecera [de la cama]
    fr chevet, tête de lit
    en headboard, head
    port cabeceira

    Ez dira oheburuan ahituko

    Ahapeka aipatzen dira usu bizitzaren amaierari buruzkoak; dena den, Larraitz Chamorro eriak ohe ertzeko hitz horiek ozentzea lortu du: hedabideetara eraman du sedazio eskaera. [Ez dira oheburuan ahituko, Arantxa Iraola (Berria.eus, 2017-01-03)]

    oheburu (Argazkia: construnario.com)

     
  • Maite 11:13 pm on 2016/10/20 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozpin 

    1. iz. Azido azetikozko ur-disoluzioa, ardoaren eta graduazio txikiko edari alkoholikoen (sagardo, garagardo, etab.en) edo azukre-disoluzioen hartzidura espontaneoaren ondorio dena. 2. iz. eta izond. (hed.) Gauza edo pertsona mingotsa. Baina noiz arte jasango du irakurlearen ahoak ohi duen eztiaren ordez irentsarazi nahi diogun ozpina? Hitz zorrotz eta ozpinak. || iz. (Ipar.) Tximista. Honek erran nahi du ozpin bakoitza kanoi-ukaldi bat dela. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ardotik sortutako isurkaria]: minagre Ipar.
    ozpin izond.
        [ozpintsua]: ozpintsu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. vinagre (2) iz./izond. (hed.) vinagre; avinagrado, -a || iz. (Ipar.) rayo
    fr (1) iz. vinaigre (2) iz./izond. (hed.) insupportable, acariâtre ; aigre, amer
    en (1) iz. vinegar (2) iz./izond. (hed.) sour, bitter
    port (1) vinagre (2) avinagrado(a), envinagrado(a); producto a. produto avinagrado; (carácter, gesto) azedo(a)

    ‘E, hi, Ozpin, Ardoren seme, noiz utziko dituk hire trikimailu nazkagarri horiek? ‘ [Zortzi kontakizun, Isaac B. Singer / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ozpin (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2016/10/19 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oreka 

    iz. Elkarren aurka ari diren gauza bi edo gehiagoren arteko indar berdintasuna; horrelako indarren eraginpean dagoen gauzaren egoera. Osagaien arteko oreka. Gorputz guztia ikaraz darabilela, oreka ezin gordez jaikitzen da. Oreka galdu dut zeharo: gorputzekoa eta arimakoa. Jokoa, azken batean, ezagunaren eta ezezagunaren artean oreka gunea aurkitzean datza. Gizarteko orekan zetorren edozein aldaketak, zenik txikienak ere, hizkuntzaren kaltean gertatu behar zuela(Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [dendua]: dendu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. equilibrio
    fr iz. équilibre
    en iz. balance
    port iz. equilíbrio

    Nik oreka bilatzen dut: oreka munduan, oreka bizitzan… [Zortzi unibertso, zortzi idazle, Ana Urkiza (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oreka (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 6:49 pm on 2016/10/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oskarbi 

    1. adb. Zeruaz mintzatuz, garbi, hodeirik gabe. Arrats gorri, bihar oskarbi. 2. iz. Zerua hodeirik gabe dagoen egoera. Sortaldetik izar berri bat agertu zen oskarbi beltzean dirdirka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adlag. [garbi, hodeirik gabe (zerua)]: zohardi Zub.
    iz.  [zeru garbia, hodeirik gabea]: zohardi Zub.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb./ iz. cielo raso/despejado/sereno
    fr adb./ iz. ciel dégagé, ciel étoilé
    en adb./ iz. clear sky, cloudless sky
    port adb./ iz. forro de teto; céu aberto(a), limpo(a).

    Joan zen lainoa, joan zen haizea, eta oskarbi ageri zen zerua. [Baina bihotzak dio, Xabier Montoia (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oskarbi (Argazkia: Dabid Martinez, @dabidnet) [FlickrCC]

     

     
  • Maite 5:14 pm on 2016/08/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozar 

    iz. (Ipar.) (zah.) Txakurra. • ozar-izar. (Ipar.) Bero handiko garaia. Buruilean, ozar-izar egunetako arratsalde sapak. || izond. (Ipar.) Errespetu eta begirunerik gabe edo ausarkeriaz jokatzen duena. Seme ozarra eta lotsagabea duenak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ora]: txakur, or Ipar., potxo Ipar., zakur Ipar./Naf., toto haur., xakur L-N adkor.
    ozar izond. Ipar. jas.
        [errespetu eta begirunerik gabe jokatzen duena]: bargasta, lotsagabe, lotsagabeko, ahalkegabe Ipar., krapaut Ipar., lotsabako Bizk., lotsagaldu jas., lotsagalduko jas., aujame Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (zah.) (Ipar.) perro (2) izond. (Ipar.) impertinente, insolente, arrogante
    fr (1)  iz. Zool chien m, chienne ƒ (2) izond. (Ipar.) impertinent, -e ; arrogant, -e ; insolent, -e
    en (1) iz. dog (2) izond. impertinent, impudent, insolent

    Orduan konturatu naiz, sekula deskribatu ezingo dudan izu-ikararekin, izeba Matilderen ondoan eseririk dagoen ezezaguna ni naizela, eta nire senak okaztagarrienetik eta deitoragarrienetik duena azaleratzen zaidanean izaten dudan aieru eta begirakunearekin ari natzaiola begiratzen, ozar eta lotsagabe. [Erretzaileen eremua, Jon Alonso (Susa, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ozar (FlickrCC, Ms. Phoenix)

     
  • Maite 10:13 pm on 2016/05/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orkatila 

    iz. Zangoaren eta oinaren arteko giltzadura. Orkatila bihurritu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Wikipedia

    Giza anatomian, orkatila oina eta hanka lotzen diren tokian eratutako artikulazioa da. Hiru hezurrek osatzen dute: Tibia, peronea eta astragalo edo tortolosa. Kalkaneoak eta eskafoideak, orkatilaren zati ez diren arren, lotailu garrantzitsuak bidaltzen dituzte artikulazio honetara.

    Lotailu garrantzitsuenak, artikulazioari egonkortasuna ematen diotenak baitira, honako hauek dira:

    • Deltoidear lotailua: Astragaloa eta kalkaneoa tibiarekin lotzen dituzte. Orkatilaren barnealdean dago.
    • Alboko lotailuak: Astragaloa eta kalkaneoa, peronearekin lotzen dute. Kanpoaldean dago.
    • Lotailu sindesmosikoak: Tibia peronearekin lotuta mantentzen dituzten lotailuak dira.

    Orotariko Euskal Hiztegia

    orkatila (V, G; Lar, Añ (V)), orgatila (G-azp; Lar, Añ (V), H), orkatxila (V-ple), urkatila (G-goi). Ref.: A (orkatilla, orgatilla); EI 70; Iz ArOñ, UrrAnz; Etxba Eib; Elexp Berg.

    1. Tobillo. “Orkatillia trokau jata eta arrezkerok errenka nabill” Etxba Eib. v. txorkatila, orkila. Ordu bere-berean orgatillak eta oñazpiak sendotu zitzaiozkan. Lard 482s. Orgatilletik arratsaka nerabiltzkin burdin-kateak. TAg GaGo 104. Aren mendeko sorgintto bati / autsi baitio orkatilla. Or Eus 336. Amasei jorraildun neskatxa, / egak dozan orkatilletan? Laux AB 72. Orkatillak oin-billurrez lotu. Zait Sof 77. Aren beatzen, ta orpoen, ta orkatillen, ta bernen, ta iztarren arintasuna. Erkiag Arran 37. Geldiro libraturik nire orkatilak. Arti MaldanB 192.

    2. “(V-ple), espuela” A.

    3.Orkatxilla (V-ple), dedo pequeño de algunos animales” A.

    Sinonimoak: iz.

        [zangoaren eta oinaren arteko giltzadura]: aztal-belarri Ipar., kabila Ipar., axiroin Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Anat.) tobillo
    fr iz. cheville
    en iz. ankle
    port iz. tornozelo

    Han, presaren presaz, orkatila bihurritu dut espaloian, baina hamaiketako autobusean sartzea lortu dut, azken minutuan izan bada ere. [Ekialdeko mamuak, Jon Arretxe (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    orkatila (Gizaki baten orkatilaren ikuspegia, Wikimedia commons)

     
  • Maite 9:56 am on 2015/12/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldozkun 

    iz. Pentsamendua, gogoeta. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    oldozkun (BeraLzM), oldoskun.

    Pensamiento. Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? Zink Crit 1. Etxakon burutik igaro bere oldozkuna iñok entzuteko eraz urten yakonik. Kk Ab I 48. Itz asko ez dogu bear; gauza barri, oldoskun barri asko sortuteko bearrik be ez. Belaus LEItz 107. Itza gizonari bere oldoskuna eztaltzeko emon yako. GMant LEItz. 60. Oldozkun (pentsamentu) txarrez naigabetua danean. Pi Imit I 12, 2 (Ol oldozkun; SP gogoramendu, Ch y Leon gogoeta, Mst phensamentü). Oldozkun pitiñenak eta umekeriak. “Más mínimos pensamientos” (Quijote IX). Anab RIEV 1928, 608 (AIr ib. 599 gogoeta, Or RIEV 1929, 6 burutapen, Ldi ib. 207 gogapen). Ezilkortu al baneuz oldozkun gustijak. Laux BBa 128. Orrek bere oldoskunak daukoz gizonatzaz ta bixitzeatzaz. Kk Ab II 99. Buruan oldozkun oek azpikoaz gain irauliz zerabiltzkiala. TAg Uzt 162. Gauzak oneratu zitezkean oldozkuna (pensamiento) apurtxo bateko bere buruaz nausituta. Etxde JJ 60. Loak artu baño len, bere oldozkunetan bueltaka. Izeta DirG 84. v. tbn. GMant LEItz 59. EEs 1923, 162. Aitzol in Laux BBa X. Otx 104.

    Sinonimoak: iz.

        [pentsamendua]: buruketa, buru-kolpe, bururapen, burutapen, burutazio, burutzapen, gogamen, gogapen, gogarte, gogoeta, gogorapen, hausnar, hausnarketa, ideia, kontsiderazio, kontsidero, pentsamendu, meditazio Ipar., pentsu Ipar., buruera Bizk., burutasun Bizk., gomuta Bizk., bururakizun jas., gogaketa g.e., gogoramen g.e., oldozmen g.e., oldozpen g.e., gogorazio zah., gogoramendu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pensamiento, reflexión
    fr iz. réflexion
    en iz. reflection
    port iz. pensamento, reflexão

    Entzun:

    Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? (Orotariko Euskal Hiztegia)

    oldozkun (Gaurkohitza, CC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel