Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:48 pm on 2020/04/10 Permalink | Reply
    Tags: O   

    odolgiro 

    1 adj. Odolzalea. Kristauen etsai odolgiroa. Hautsi zuen bere oin azpian suge odolgiroaren buru pozoitsua. 2 adj. Odoltsua. 1808 eta ondoko urteetako ezbehar odolgiroak. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    berrogaialdi. Cuarentena, período de cuarenta días. v. berrogeizaro. Berrogei-aldi onen ondoren deabrua alderatu eta tentatzen asi zitzaion. Lard 372. Ta andikan berrogei egunera, berrogei-aldia bete zitzaion. Jesus! Ura edaten asi ta an zakurra ikusten zuala. PEBiz 42. Naiz berrogai-aldi ezoak naiz legorikaragarriak edo izotzaldiak edo uzta ugariak zekazten. Or Mi 90. Garizumako edo berrogeialdiko barua, Jesukristo gure Jaunaren baruaren oroipenean egin oi dugu. Or MB 156.

    Sinonimoak

    odolgiro izond.  (UZEI sinonimoen hiztegia)

    [ankerra]: anker, krudel, odolzale, odolti jas., odolkoi g.e., odoltsu g.e.    

    [odoltsua]: odolti, odoltsu

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es izond. sanguinario, -a; cruel; carnicero, -a
    • en izond. bloodthirsty, -a; cruel
    • fr izond. sanguinaire, -a; cruel
    • port izond. sanguinário(a), -a; cruel

    Testuinguruan

    Ezin zerura joan halako piztia odolgiro bat; zeren han bada, behintzat, nik baja eskatu, eta ez dut kapera gehiago zapalduko. [Isilpean gordea, Toti Martinez de Lezea (Miren Arratibel), Erein, 2015]

     
  • Maite 10:24 pm on 2020/03/27 Permalink | Reply
    Tags: O   

    osatu 

    1 du ad. Zenbait gauzak osotasun edo banako bat eratu. Batzarra osatzen dutenak. Lore sorta zoragarria osatu du. Landuccik osatu zuen euskal hiztegian. Gorputza materiaz osatua dela. “Euskal hitz garbiak”, hau da, hizkuntzan bertan ezagun diren hitzez eta morfemez osatuak. Aldizkarietan argitaratu dituen artikuluekin liburuxka polit bat osatu du. Hiru zatik osatua. Liburuaren hirutatik bi hiztegiek osatzen dute. || Artikuluarekin hiru silaba osatzen dituzten izenak bi sailetan banatuak ageri dira. Ardi-bildotsetan ehun eta berrogei buru osatu behar, eta ehun eta hogeita hemezortzi ziren soilik eskortara bildutakoak.

    2 du ad. Zerbaiti osoa edo beteagoa izateko falta zaiona erantsi edo gehitu. Erreala falta da ogerlekoa osatzeko. Hautagaien zerrenda osatzeko. Hilabetea osatu arte. Ez gizonezkoa duzu osoa eta ez emakumezkoa; biek osatzen dute elkar. Bata bestearekin osaturik. Niri falta zaidana zuk osa ezazu. Eta saia gaitezen oro Azkueren lana zuzentzen, osatzen eta hobetzen. Orain, argitaraldi berrian, osaturik dator herri teatro zatiak erantsirik. Hezi eta osa zeure burua lehenbizi. Noek eman zituen ehun urte dorre hura osatzen. Jainkoak zazpigarren eguneko osatu zuen bere eskuko lana.

    3 du ad. Hautsi den zerbaiten zatiak elkarrekin bildu. Apurtutako pitxerra osatu. Hezur hautsia, nork osatu?

    4 da/du ad. Bizk. Sendatu. Gaixoak osatu, itsuak argitu. Zauria osatu zitzaionean. Begia osatu arte etxean egoteko. Gaitza ezin osatu duten medikuak. Osatuko bazara, hartu behar duzu edari mingots hau. Ez zinen osatu, ala? || Arima osatzeko sakramentua.

    5 du ad. Naf. eta Zub. Zikiratu, irendu. Osatua bada, idia esaten zaio zezenari.

    6 du ad. Eginiko kalte edo gaitzen ordaina eman. Ik. ordaindu. Inori egindako kalteak ordaintzeko eta osatzeko agintzen du. Honezkero, egindako kaltea ezingo dut osatu.

    7 du ad. (Bertsoak, olerkiak…) ondu. Bertsoak nekez osatuak irudi dutelako, nekez ditugu irakurtzen.

    (Hiztegi batua)

    Sinonimoak ad.  (UZEIren sinonimoen hiztegia)

    [zikiratu]: Naf./Zub.irendu, osotu, zikiratu, irantzi g.e.    

    [sendatu]: Bizk.osotu, sendatu    

    [osotasuna eman]: osotu

    Beste hizkuntza batzuetan

    es 1 du ad. completar 2  du ad. completar, juntar, reunir, sumar 3  du ad. montar, armar, completar 4 du ad. pagar, liquidar; reparar, compensar 5  du ad. constituir, formar, integrar 6 du ad. (GN) castrar, capar 7 da/du ad. (B) curar(se), sanar, recuperarse

    Testuinguruan

    Mikel Catania: “Atzo esan zidaten ofizialki osatuta nagoela eta ez dudala isolamenduan egon behar” (goiena.eus, 2020-03-27)

     
  • Maite 11:40 pm on 2019/12/09 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orube 

    iz. Etxeak eraikitzeko lur eremua; etxe batek hartzen duen lur eremua. Ikastetxea eraiki zuten orubean. Prest genituen orubeak, nahitaezko genituen fabrikak eraikitzeko. Etxeak orube bat zuen aldamenean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    orube. (V-ger-m-gip, G; Mg PAbVoc, Izt 22v, H (G)), oru (G; H (G)), erube (AN-gip), orubee (V-gip), orobe (G-to), oroi (G-goi), orue (Lar, H), oruba (H), urube (Lar, H), urue (H), urua (H (det.)). Ref.: A (orobe, oroi, oru, orube); AEF 1928, 25; Arin AEF 1928, 64; BU Arano (erube); Iz ArOñ (orubee). Solar, terreno edificable o edificado; solar, superficie de un territorio. “Sandratein onduan, etxe zarren oroia antxe dao (G-goi)” (Comunicación personal). Cf. IC III 299: “Este nombre de Orue quiere decir ‘casar y solar y palacio conocido'”.

    Tr. Documentado en textos meridionales de los ss. XIX y XX. La forma mejor documentada es orube . Hay oru en Iztueta (junto a orube ), Lardizabal y Mocoroa; orue en Otxolua y oroi en Barandiarán. En DFrec hay sendos ejs. de orube y orue.

    Amurrio, Oruve. (1095). Arzam 377. Orube edo suelo maitagarri onetako jostaketa agiriko guziak. Izt D 10. Gipuzkoako orubean diraden erri guzietako gorde leku bakoitzean ifiñi derilla obra beraren araude edo ejenplar bat. “Solar” . Izt, carta a JJMg 11s. Doain andi ta ederraz janzia dala Gipuzkoako orua. Izt C 509. Jerusalengo oru edo lur guzia goldez egin eta aretu zuen. Lard 546. Auñemendian dago Aitor-en ezurrak estaliko dituen orubea. Etxeg EE 1882c, 562. [Haiti ta Santo Domingo] banatu zireanean, bien artean orube edo lur-une andi bat gelditu zan. Ezale 1897, 39b. Ama Mariaren orube ta jauregitxoak ikusiko dozuz. Ag Kr 214. Ez da ze arritu eliz barru jiran sei anei (milla) kristau artzea onelako orube zabalak. Ayerb EEs 1912, 35. Gipuzkoako orube edo lurgaña. IPrad EEs 1915, 120. Orube ospetsua iñoiz, etxe aberatsa, zaldun azkarren bizilekua. Ag EEs 1917, 169. Orubiak (etxiak edo ostantzeko eregitasunen bat egiteko duin diran lurrak) etekiñik emon barik dagoz. ForuAB 149. Badakizute nola deitu oi zioten etxe bat egiteko lain zan lur soil zati bati? Oru. Orretatik zetorren esatea “oru bat lur”. Moc EEs 1929, 157. [Txabol] geienak lerro-zuzenezko oroi luzea dute. JMB ELG 69. Aberriaren oroia zopizartzen eta azterkatzen jardun degu. Ib. 9. Ikastetxea eraiki zuten orubea. Zait Plat 19. Etxeak, hirugarren edo laugarren bizitza, orue bat zuen aldamenean. MIH 131. Prest, berriz, orubeak nahi-eta-ezko genituenak eraikitzeko. MEIG VI 76.

    Baliteke zuek lege izatea, baña orube txarreko legeak zerate. “No sois el Derecho.” EEs 1916, 52.

    orue (Lar, H), urube (Lar, H). Corral. “(Meter las) cabras en el corral, jaroerazo, auntzak urubean sartu ” Lar. “Desacorralar, urubetik kanporatu ” Ib. Oruera urtenik, etxaguntza ganetik egaz ebillen kurrillo-talde andi bat ikusi eban. “Cortile” . Otx 155.

    Sinonimoak: iz.

    [orube] : lursail (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. solar
    fr iz. terrain à bâtir, surface autour d’une construction
    en iz. plot; building site
    port iz. (porção de terra) terreno; canteiro

    Etxeak orube bat zuen aldamenean. (Hiztegi Batua)

    orube (gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:55 pm on 2019/12/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ohildu 

    ad. ohildu, ohil/ohildu, ohiltzen|| du ad. Zub. Egotzi, bota; uxatu. Lurreko Paradisutik ohildu zituen. Deabruak ohiltzen ditu. Katua ohoina izanagatik, ez dezaala ohil heure gelatik (esr. zah.). (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Zub.

        [egotzi]: bota, egotzi, jaurti, jaurtiki, aurtiki Ipar., iraitzi Ipar., eragotzi Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Z) echar, expulsar, mandar (2) du ad. espantar, ahuyentar (en sentido real y figurado)
    fr du ad. expulser, faire fuir, chasser
    en du ad. to expel, to eject
    port expelir

    Ondoren, kanpora ohildu ninduen eta kabina hornitu berrian gelditu zen bakarrik. [Durduzaz eta dardaraz, Amélie Nothomb / Joxan Elosegi (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ohildu (Argazkia: @desplazatua, Twitter)

     
  • Maite 11:02 pm on 2019/11/26 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oilobusti 

    adj. Ipar. Koldarra. Ik. oilo 2. Egungo gurasoak dira agertzen beren haurren aldera sobera flako, eta erran daiteke direla haiei buruz egiazko euliak edo oilobustiak. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [oilobusti] : koldar, beldurti, uzkur (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. gallina, cobarde, pusilánime
    fr cowardly; coward
    en lâche adj
    port covarde

    Etsaiaren aurrean ikaraz dagoen oilobustia baino ez da. [Euskararen isobarak, Pako Aristi (Erein, 2014)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    oilobusti (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:03 pm on 2019/11/12 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oti 

    iz. Intsektu hegalari eta jauzkaria, kolore arrekoa, oso jatuna, landetan kalte handiak egiten dituena (Fam. Acrididae). Otiz beteriko landak. Oti samaldak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 oti. (G; BN (-th-); Lar, Añ, H (G); -th- SP, Lar, H), hoti (-th- H (S)), ote (BN-ciz). Ref.: A (oti); A Apend (ote). Langosta (insecto); tbn. aplicado a otros insectos similares. “Cigarra” A Apend. v. larrapote. Eta haren biandá zen othiz eta basa eztiz. Lç Mt 3, 4 (TB, Ol ot(h)i, Echn ote, SalabBN otte; He larrepota, Dv xartal, Ur, Ur (V), Hual langosta, Ip igel, Leon larrapote, Ker matxingorringo, IBk basalangosta, IBe matxin-salto). Otijen errira eldu ziran. “Cavallette” . Otx 58. Eman zien aien uzta podenari, / aien lan saria otiari. Or Ps 77, 46 (Ol otti). OTTI (H; otte BN-ciz-mix ap. A; Dv). (Forma con palat.). “Sauterelle” Dv. “Saltamontes, langosta de los campos” A. Haren hazgarria zen otte . eta ezti basa. SalabBN Mt 3, 4 (Lç othi). Ottia suondoan ari, dena kantu. Barb Sup 187. Alhor-xiloetarik kantazak, ottia! Ox 150. Gelditu ziren ondarrak uharra bezala jinikako otte . batzuek jan zituzten. CatJauf 26. Izurrite, usteldura, suzko harri eta otte eta ilhunbeek oro funditu zituzten. Zerb IxtS 35. Aien zituak podenari eman zizkion / ta okuntzak ottiari. Ol Ps 78, 46.

    2 oti. (B). Ref.: A; Izeta BHizt2.”Primer brote de la patata. […] Otiek aundituek, eriteko prest” Izeta BHizt2.

    Sinonimoak: iz.

        [intsektu jauzkaria]: larrapote, larrepetit (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) langosta [ortóptero]
    fr iz. criquet
    en iz. locust
    port iz. (Zool.) gafanhoto

    Haserre ziren aberatsak, zeren otiek beraien abereek behar zuten belarra jaten baitzuten.  [Gauzen presentzia, Pablo Sastre (Elkar, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    oti (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:19 pm on 2019/11/10 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ospa egin 

    iz. interj. Lgart. Norbaiti, alde egin dezala adierazteko esaten zaion hitza. Ospa hemendik! || ospa egin Lgart. Alde egin. Ik. hanka egin. Inor konturatu baino lehen, ospa egin zuen. Hau entzun zutenean, beldurturik, ospa egin zuten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ospa. (V-gip, G-azp-goi, AN-gip). Ref.: A EY III 308; Elexp Berg ; Gte Erd 303. (Interj.).¡Fuera!, ¡largo!. ” Ospa emendik, largo de aquí (G-goi)” A EY III 308. ” Ale mutikuak, ospa emendik ” Elexp Berg. “Ospa emendik (G-azp, AN-gip), alde hemendik (G-azp, AN-gip)” Gte Erd 303. Cf. VocNav s.v. (h)ospe, (h)ospo. v. alde (III). . Ospa emendikan. Alz Txib 108. Orduantxen iñori “ospa” esateko gai zegoan. Anab Usauri 56. Umeak ez dabe nagusien autuetan zetan sarturik. Ospa! Erkiag BatB 15. Ospa ortik, ospa! Zendoia 90. Peria guztietan egun bat bakarrik egoten dala, bere sakukadia saldu ta ospa, bada-ezpadan. Kk Ab II 34. Ikusiaz gañera gauza berririk ez zala… ta, ospa, sartu giñan zalgurdian. Anab Aprika 28.

    OSPA EGIN (V, AN-larr; eiñ V-gip), OSPO EGIN. Ref.: A EY III 301; Asp Leiz; Etxba Eib y Elexp Berg (ospa eiñ). Marcharse, irse. “Lekua ustu (V), ospa egin (V); litm., vaciar el lugar, hacer ospa” A EY III 301. “Escaparse. Orrek ospa egin dik” Asp Leiz. “Iñor konturatu baño len, ospa eiñ eban” Etxba Eib. “Afari demasa jan da ospa ein giñuan pagau barik” Elexp Berg.  Gogortxo ari zirala igarrita ospa egin nuan iskanbil artatik. Anab Usauri 21. Asi niñukan kolkoan nizkikan laranjak arrikadan berari botatzen eta, ilko ezpazan, etxera ospaegin bear izan zikan. Egan 1957 (5-6), 397. Au entzun zuenean otsoak, bildurturik, ospo egin zuen. Zeruko Argia. Illeroko aldizkingi edergarriduna (1919-1936, 1954-, 1964-). “>ZArg 1957, 248. Al dauanak al dauana, Nikanor-ek bere ospa egin dau, erdi bildur, erdi durduri. Erkiag Batetik bestera (1962). “>BatB 147. Etortzen zaizkitzu batzuk esku-utsik, aitzakia aboan, etzanleku eske ta goiz asko ospa egiten dute. Anab Aprikako basamortua (1961).”>Aprika 12. Andikan ospa egin. Gure izkuntzaren mugatik (1992).”>Ayesta 112. Guretako batek utzi eta ospa eginda. Bizi naiak lege zorrotzak (1995).”>AZink 77.

    Sinonimoak: ad.

    [alde egin]: alboratu, aldaratu, alde egin, aldendu, baztertu, hastandu, lekutu, saihestu, urrundu, urrutiratu, airatu Ipar., asagotu Bizk., lekuratu g.e., urrutitu g.e., apartatu Heg. beh., alderatu Bizk. g.e., aldameneratu Gip. g.e., azkendu Ipar. zah., erauzi Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (lgart.) irse, largarse, pirarse, pirárselas
    fr vpr fam ficher le camp
    en leave, split, beat it
    port ir embora, largar; sumir, puxar o carro

    Hau entzun zutenean, beldurturik, ospa egin zuten.   (Hiztegi batua)

    ospa egin (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel