Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:13 pm on 2016/10/20 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozpin 

    1. iz. Azido azetikozko ur-disoluzioa, ardoaren eta graduazio txikiko edari alkoholikoen (sagardo, garagardo, etab.en) edo azukre-disoluzioen hartzidura espontaneoaren ondorio dena. 2. iz. eta izond. (hed.) Gauza edo pertsona mingotsa. Baina noiz arte jasango du irakurlearen ahoak ohi duen eztiaren ordez irentsarazi nahi diogun ozpina? Hitz zorrotz eta ozpinak. || iz. (Ipar.) Tximista. Honek erran nahi du ozpin bakoitza kanoi-ukaldi bat dela. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ardotik sortutako isurkaria]: minagre Ipar.
    ozpin izond.
        [ozpintsua]: ozpintsu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. vinagre (2) iz./izond. (hed.) vinagre; avinagrado, -a || iz. (Ipar.) rayo
    fr (1) iz. vinaigre (2) iz./izond. (hed.) insupportable, acariâtre ; aigre, amer
    en (1) iz. vinegar (2) iz./izond. (hed.) sour, bitter
    port (1) vinagre (2) avinagrado(a), envinagrado(a); producto a. produto avinagrado; (carácter, gesto) azedo(a)

    ‘E, hi, Ozpin, Ardoren seme, noiz utziko dituk hire trikimailu nazkagarri horiek? ‘ [Zortzi kontakizun, Isaac B. Singer / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ozpin (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2016/10/19 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oreka 

    iz. Elkarren aurka ari diren gauza bi edo gehiagoren arteko indar berdintasuna; horrelako indarren eraginpean dagoen gauzaren egoera. Osagaien arteko oreka. Gorputz guztia ikaraz darabilela, oreka ezin gordez jaikitzen da. Oreka galdu dut zeharo: gorputzekoa eta arimakoa. Jokoa, azken batean, ezagunaren eta ezezagunaren artean oreka gunea aurkitzean datza. Gizarteko orekan zetorren edozein aldaketak, zenik txikienak ere, hizkuntzaren kaltean gertatu behar zuela(Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [dendua]: dendu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. equilibrio
    fr iz. équilibre
    en iz. balance
    port iz. equilíbrio

    Nik oreka bilatzen dut: oreka munduan, oreka bizitzan… [Zortzi unibertso, zortzi idazle, Ana Urkiza (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oreka (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 6:49 pm on 2016/10/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oskarbi 

    1. adb. Zeruaz mintzatuz, garbi, hodeirik gabe. Arrats gorri, bihar oskarbi. 2. iz. Zerua hodeirik gabe dagoen egoera. Sortaldetik izar berri bat agertu zen oskarbi beltzean dirdirka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adlag. [garbi, hodeirik gabe (zerua)]: zohardi Zub.
    iz.  [zeru garbia, hodeirik gabea]: zohardi Zub.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb./ iz. cielo raso/despejado/sereno
    fr adb./ iz. ciel dégagé, ciel étoilé
    en adb./ iz. clear sky, cloudless sky
    port adb./ iz. forro de teto; céu aberto(a), limpo(a).

    Joan zen lainoa, joan zen haizea, eta oskarbi ageri zen zerua. [Baina bihotzak dio, Xabier Montoia (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oskarbi (Argazkia: Dabid Martinez, @dabidnet) [FlickrCC]

     

     
  • Maite 5:14 pm on 2016/08/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozar 

    iz. (Ipar.) (zah.) Txakurra. • ozar-izar. (Ipar.) Bero handiko garaia. Buruilean, ozar-izar egunetako arratsalde sapak. || izond. (Ipar.) Errespetu eta begirunerik gabe edo ausarkeriaz jokatzen duena. Seme ozarra eta lotsagabea duenak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ora]: txakur, or Ipar., potxo Ipar., zakur Ipar./Naf., toto haur., xakur L-N adkor.
    ozar izond. Ipar. jas.
        [errespetu eta begirunerik gabe jokatzen duena]: bargasta, lotsagabe, lotsagabeko, ahalkegabe Ipar., krapaut Ipar., lotsabako Bizk., lotsagaldu jas., lotsagalduko jas., aujame Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (zah.) (Ipar.) perro (2) izond. (Ipar.) impertinente, insolente, arrogante
    fr (1)  iz. Zool chien m, chienne ƒ (2) izond. (Ipar.) impertinent, -e ; arrogant, -e ; insolent, -e
    en (1) iz. dog (2) izond. impertinent, impudent, insolent

    Orduan konturatu naiz, sekula deskribatu ezingo dudan izu-ikararekin, izeba Matilderen ondoan eseririk dagoen ezezaguna ni naizela, eta nire senak okaztagarrienetik eta deitoragarrienetik duena azaleratzen zaidanean izaten dudan aieru eta begirakunearekin ari natzaiola begiratzen, ozar eta lotsagabe. [Erretzaileen eremua, Jon Alonso (Susa, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ozar (FlickrCC, Ms. Phoenix)

     
  • Maite 10:13 pm on 2016/05/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orkatila 

    iz. Zangoaren eta oinaren arteko giltzadura. Orkatila bihurritu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Wikipedia

    Giza anatomian, orkatila oina eta hanka lotzen diren tokian eratutako artikulazioa da. Hiru hezurrek osatzen dute: Tibia, peronea eta astragalo edo tortolosa. Kalkaneoak eta eskafoideak, orkatilaren zati ez diren arren, lotailu garrantzitsuak bidaltzen dituzte artikulazio honetara.

    Lotailu garrantzitsuenak, artikulazioari egonkortasuna ematen diotenak baitira, honako hauek dira:

    • Deltoidear lotailua: Astragaloa eta kalkaneoa tibiarekin lotzen dituzte. Orkatilaren barnealdean dago.
    • Alboko lotailuak: Astragaloa eta kalkaneoa, peronearekin lotzen dute. Kanpoaldean dago.
    • Lotailu sindesmosikoak: Tibia peronearekin lotuta mantentzen dituzten lotailuak dira.

    Orotariko Euskal Hiztegia

    orkatila (V, G; Lar, Añ (V)), orgatila (G-azp; Lar, Añ (V), H), orkatxila (V-ple), urkatila (G-goi). Ref.: A (orkatilla, orgatilla); EI 70; Iz ArOñ, UrrAnz; Etxba Eib; Elexp Berg.

    1. Tobillo. “Orkatillia trokau jata eta arrezkerok errenka nabill” Etxba Eib. v. txorkatila, orkila. Ordu bere-berean orgatillak eta oñazpiak sendotu zitzaiozkan. Lard 482s. Orgatilletik arratsaka nerabiltzkin burdin-kateak. TAg GaGo 104. Aren mendeko sorgintto bati / autsi baitio orkatilla. Or Eus 336. Amasei jorraildun neskatxa, / egak dozan orkatilletan? Laux AB 72. Orkatillak oin-billurrez lotu. Zait Sof 77. Aren beatzen, ta orpoen, ta orkatillen, ta bernen, ta iztarren arintasuna. Erkiag Arran 37. Geldiro libraturik nire orkatilak. Arti MaldanB 192.

    2. “(V-ple), espuela” A.

    3.Orkatxilla (V-ple), dedo pequeño de algunos animales” A.

    Sinonimoak: iz.

        [zangoaren eta oinaren arteko giltzadura]: aztal-belarri Ipar., kabila Ipar., axiroin Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Anat.) tobillo
    fr iz. cheville
    en iz. ankle
    port iz. tornozelo

    Han, presaren presaz, orkatila bihurritu dut espaloian, baina hamaiketako autobusean sartzea lortu dut, azken minutuan izan bada ere. [Ekialdeko mamuak, Jon Arretxe (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    orkatila (Gizaki baten orkatilaren ikuspegia, Wikimedia commons)

     
  • Maite 9:56 am on 2015/12/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldozkun 

    iz. Pentsamendua, gogoeta. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    oldozkun (BeraLzM), oldoskun.

    Pensamiento. Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? Zink Crit 1. Etxakon burutik igaro bere oldozkuna iñok entzuteko eraz urten yakonik. Kk Ab I 48. Itz asko ez dogu bear; gauza barri, oldoskun barri asko sortuteko bearrik be ez. Belaus LEItz 107. Itza gizonari bere oldoskuna eztaltzeko emon yako. GMant LEItz. 60. Oldozkun (pentsamentu) txarrez naigabetua danean. Pi Imit I 12, 2 (Ol oldozkun; SP gogoramendu, Ch y Leon gogoeta, Mst phensamentü). Oldozkun pitiñenak eta umekeriak. “Más mínimos pensamientos” (Quijote IX). Anab RIEV 1928, 608 (AIr ib. 599 gogoeta, Or RIEV 1929, 6 burutapen, Ldi ib. 207 gogapen). Ezilkortu al baneuz oldozkun gustijak. Laux BBa 128. Orrek bere oldoskunak daukoz gizonatzaz ta bixitzeatzaz. Kk Ab II 99. Buruan oldozkun oek azpikoaz gain irauliz zerabiltzkiala. TAg Uzt 162. Gauzak oneratu zitezkean oldozkuna (pensamiento) apurtxo bateko bere buruaz nausituta. Etxde JJ 60. Loak artu baño len, bere oldozkunetan bueltaka. Izeta DirG 84. v. tbn. GMant LEItz 59. EEs 1923, 162. Aitzol in Laux BBa X. Otx 104.

    Sinonimoak: iz.

        [pentsamendua]: buruketa, buru-kolpe, bururapen, burutapen, burutazio, burutzapen, gogamen, gogapen, gogarte, gogoeta, gogorapen, hausnar, hausnarketa, ideia, kontsiderazio, kontsidero, pentsamendu, meditazio Ipar., pentsu Ipar., buruera Bizk., burutasun Bizk., gomuta Bizk., bururakizun jas., gogaketa g.e., gogoramen g.e., oldozmen g.e., oldozpen g.e., gogorazio zah., gogoramendu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pensamiento, reflexión
    fr iz. réflexion
    en iz. reflection
    port iz. pensamento, reflexão

    Entzun:

    Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? (Orotariko Euskal Hiztegia)

    oldozkun (Gaurkohitza, CC)

     
  • Maite 1:39 pm on 2015/12/13 Permalink | Reply
    Tags: O   

    okerbide 

    iz. Okertzeko edo makurtzeko bidea, bide okerra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    okerbide (Izt 22r, H). Tr. Documentado en textos meridionales de los ss. XIX y XX. Hay un ej. suletino en GH. En DFrec hay 3 ejs.

    1. Camino de perdición, mala vida. “Chemin de perdition, voie vicieuse, de péché” H. Alderatu ofendidu ziñaidezan oker bidetatik. Añ EL1 7s. Zuzendu daizuzala nire oñak, oker-bideetara joan ez ditezeen. Ib. 92. Iñoiz okerbidian [umiak] ikusi ezkero. Kk Ab I 40. Gazteen yoera ain oker-bideetara etziña dagon aro makal ontan. Ldi IL 86. Autetsiak berak, al baliteke, okerbidez eramateko erakoak. Ir YKBiz 411. Batean oker-bidera saiesten da; bestean, bide onez dijoa. ‘Al mal’. Zait Sof 171. Lengo okerbideak erabat utzi zitun. Etxde JJ 98. Alabaren oker-bidea zuzendu eziñak. NEtx LBB 64. Irakaspide ona eman beharrean datozkigula, okerbideak utzi ditzagun. MEIG I 150.

    Camino equivocado. Dirautsiela: oker-bidetik / ibilli gara oñarte. Enb 45. Aide batek [...] xenda hun batetan ezarten ahal gütü, bena hanitxetan aide bati josi proba ezdeüs da edo okherbide gisa zerbütxa leite. J.B. Mazéris GH 1933, 309. Makiña bat aldiz okertzen da gizadia betiko okerbideetan barrena. Txill Let 100. Oker-bidian doian untzia. BEnb NereA 89. Ez dezagun pentsa [...] zaharragoak oker-bidetik zebiltzanik beti. MIH 393s.

    2. Situación peligrosa. “Peligro” A (que cita a Añ). Gorde nagizu estuera ta okerbide guztietan. Añ EL1 11. Il ninteke oker-bide edo era-aldi deungaren baten. Añ EL2 26.

    3.Escándalo, okerbidea [...], bekaturako bide emon” Añ. Gazte aiei sarrera ukatzea iritxi zuen; eta ala okerbide hura bukatu zan. ‘Mal ejemplo’. Aran SIgn 51.

    4. Trastorno, problema. Egiteko onetatik gertatu al zitezkean okerbide guztiak zuzendurik. Izt C 405 (v. tbn. 407). Artzen badute ezta-baidaren bat alkarren artean, gizonik elduenetako bana edo biña alde bakotxetik ifintearekin, berealaxen daukate zuzendua okerbide guztia. Ib. 228s.

    5.Jugarreta” A.

    6. Injusticia. Jaunak, okerbide barik, kendu egikeoezan [emaitzak Adani]. KIkV 23. Eztadin okerbiderikan egon, eztadin bidegaberikan egon. Arti Tobera 267. Gizonen artean zuzenbidea, okerbidea adinbat gertatu baita. Ibiñ Virgil 80. v. tbn. KIkG 15.

    7. Medio, procedimiento injusto. Legezko beren eskubideari eusteko okerbidetik ez ibiltzea [langilleak]. KIkG 54. Oker-bidez besteren ondasunik ez nai izatea. Ib. 38.

    8. Medio, instrumento de perdición. Euskera ezta, nabarbenki, oker-bide, yakin-bide egin eztegulako. Ldi IL 52.

    9. Vía indirecta. Irakurlea zentzatzea eta hobetzea ere eleberriaren eginkizunen artean badaude, inolaz ere okerbidez eta zehar esanez bete behar du eginbide hori. MEIG III 78.

    Sinonimoak: iz.

        [galbidea]: erorbide, gaizpide, galbide, hondabide, makurbide, erortoki Zub., galmenta zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mal camino, camino equivocado
    fr iz. perdition, égarement
    en iz. wrong track
    port iz. mau caminho

    Entzun:

    ZORROTZAKO PORTUAN ALDARRIKA

    Aleman barkua atrakatu da Zorrotzan.

    Zimentua dakar, ehun kiloko sakoetan.
    Bien bitartean
    Anton eta Gilen zeuden
    zerrarekin
    tronko hura erdibitzen.
    Sokarekin…
    Eztago kablerik…
    Bestela…
    Tira eta tira,
    orain Anton,
    gero Gilen,
    eznaiz hilen,
    Gilen.
    Hemen euskeraz
    ta han erderaz.
    Birao egiten zuten.
    Okerbideak ezpaitaki mintzaerarik,
    berdin tratatzen baitu
    erdalduna
    eta
    euskalduna.
    Arbolaren neurriak hartu nituen.
    Antiojuak bustitzen zitzaizkidan.
    (Amak gauean pentsatu zuen errekara
    erori nintzela). Eta esan nuen:
    Beti paratuko naiz
    gizonaren alde.
    Gilen.
    Anton.

    Harri eta herri, Gabriel Aresti (Susa poesia, 2000)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel