Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:56 am on 2015/12/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldozkun 

    iz. Pentsamendua, gogoeta. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    oldozkun (BeraLzM), oldoskun.

    Pensamiento. Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? Zink Crit 1. Etxakon burutik igaro bere oldozkuna iñok entzuteko eraz urten yakonik. Kk Ab I 48. Itz asko ez dogu bear; gauza barri, oldoskun barri asko sortuteko bearrik be ez. Belaus LEItz 107. Itza gizonari bere oldoskuna eztaltzeko emon yako. GMant LEItz. 60. Oldozkun (pentsamentu) txarrez naigabetua danean. Pi Imit I 12, 2 (Ol oldozkun; SP gogoramendu, Ch y Leon gogoeta, Mst phensamentü). Oldozkun pitiñenak eta umekeriak. “Más mínimos pensamientos” (Quijote IX). Anab RIEV 1928, 608 (AIr ib. 599 gogoeta, Or RIEV 1929, 6 burutapen, Ldi ib. 207 gogapen). Ezilkortu al baneuz oldozkun gustijak. Laux BBa 128. Orrek bere oldoskunak daukoz gizonatzaz ta bixitzeatzaz. Kk Ab II 99. Buruan oldozkun oek azpikoaz gain irauliz zerabiltzkiala. TAg Uzt 162. Gauzak oneratu zitezkean oldozkuna (pensamiento) apurtxo bateko bere buruaz nausituta. Etxde JJ 60. Loak artu baño len, bere oldozkunetan bueltaka. Izeta DirG 84. v. tbn. GMant LEItz 59. EEs 1923, 162. Aitzol in Laux BBa X. Otx 104.

    Sinonimoak: iz.

        [pentsamendua]: buruketa, buru-kolpe, bururapen, burutapen, burutazio, burutzapen, gogamen, gogapen, gogarte, gogoeta, gogorapen, hausnar, hausnarketa, ideia, kontsiderazio, kontsidero, pentsamendu, meditazio Ipar., pentsu Ipar., buruera Bizk., burutasun Bizk., gomuta Bizk., bururakizun jas., gogaketa g.e., gogoramen g.e., oldozmen g.e., oldozpen g.e., gogorazio zah., gogoramendu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pensamiento, reflexión
    fr iz. réflexion
    en iz. reflection
    port iz. pensamento, reflexão

    Entzun:

    Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? (Orotariko Euskal Hiztegia)

    oldozkun (Gaurkohitza, CC)

     
  • Maite 1:39 pm on 2015/12/13 Permalink | Reply
    Tags: O   

    okerbide 

    iz. Okertzeko edo makurtzeko bidea, bide okerra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    okerbide (Izt 22r, H). Tr. Documentado en textos meridionales de los ss. XIX y XX. Hay un ej. suletino en GH. En DFrec hay 3 ejs.

    1. Camino de perdición, mala vida. “Chemin de perdition, voie vicieuse, de péché” H. Alderatu ofendidu ziñaidezan oker bidetatik. Añ EL1 7s. Zuzendu daizuzala nire oñak, oker-bideetara joan ez ditezeen. Ib. 92. Iñoiz okerbidian [umiak] ikusi ezkero. Kk Ab I 40. Gazteen yoera ain oker-bideetara etziña dagon aro makal ontan. Ldi IL 86. Autetsiak berak, al baliteke, okerbidez eramateko erakoak. Ir YKBiz 411. Batean oker-bidera saiesten da; bestean, bide onez dijoa. ‘Al mal’. Zait Sof 171. Lengo okerbideak erabat utzi zitun. Etxde JJ 98. Alabaren oker-bidea zuzendu eziñak. NEtx LBB 64. Irakaspide ona eman beharrean datozkigula, okerbideak utzi ditzagun. MEIG I 150.

    Camino equivocado. Dirautsiela: oker-bidetik / ibilli gara oñarte. Enb 45. Aide batek [...] xenda hun batetan ezarten ahal gütü, bena hanitxetan aide bati josi proba ezdeüs da edo okherbide gisa zerbütxa leite. J.B. Mazéris GH 1933, 309. Makiña bat aldiz okertzen da gizadia betiko okerbideetan barrena. Txill Let 100. Oker-bidian doian untzia. BEnb NereA 89. Ez dezagun pentsa [...] zaharragoak oker-bidetik zebiltzanik beti. MIH 393s.

    2. Situación peligrosa. “Peligro” A (que cita a Añ). Gorde nagizu estuera ta okerbide guztietan. Añ EL1 11. Il ninteke oker-bide edo era-aldi deungaren baten. Añ EL2 26.

    3.Escándalo, okerbidea [...], bekaturako bide emon” Añ. Gazte aiei sarrera ukatzea iritxi zuen; eta ala okerbide hura bukatu zan. ‘Mal ejemplo’. Aran SIgn 51.

    4. Trastorno, problema. Egiteko onetatik gertatu al zitezkean okerbide guztiak zuzendurik. Izt C 405 (v. tbn. 407). Artzen badute ezta-baidaren bat alkarren artean, gizonik elduenetako bana edo biña alde bakotxetik ifintearekin, berealaxen daukate zuzendua okerbide guztia. Ib. 228s.

    5.Jugarreta” A.

    6. Injusticia. Jaunak, okerbide barik, kendu egikeoezan [emaitzak Adani]. KIkV 23. Eztadin okerbiderikan egon, eztadin bidegaberikan egon. Arti Tobera 267. Gizonen artean zuzenbidea, okerbidea adinbat gertatu baita. Ibiñ Virgil 80. v. tbn. KIkG 15.

    7. Medio, procedimiento injusto. Legezko beren eskubideari eusteko okerbidetik ez ibiltzea [langilleak]. KIkG 54. Oker-bidez besteren ondasunik ez nai izatea. Ib. 38.

    8. Medio, instrumento de perdición. Euskera ezta, nabarbenki, oker-bide, yakin-bide egin eztegulako. Ldi IL 52.

    9. Vía indirecta. Irakurlea zentzatzea eta hobetzea ere eleberriaren eginkizunen artean badaude, inolaz ere okerbidez eta zehar esanez bete behar du eginbide hori. MEIG III 78.

    Sinonimoak: iz.

        [galbidea]: erorbide, gaizpide, galbide, hondabide, makurbide, erortoki Zub., galmenta zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mal camino, camino equivocado
    fr iz. perdition, égarement
    en iz. wrong track
    port iz. mau caminho

    Entzun:

    ZORROTZAKO PORTUAN ALDARRIKA

    Aleman barkua atrakatu da Zorrotzan.

    Zimentua dakar, ehun kiloko sakoetan.
    Bien bitartean
    Anton eta Gilen zeuden
    zerrarekin
    tronko hura erdibitzen.
    Sokarekin…
    Eztago kablerik…
    Bestela…
    Tira eta tira,
    orain Anton,
    gero Gilen,
    eznaiz hilen,
    Gilen.
    Hemen euskeraz
    ta han erderaz.
    Birao egiten zuten.
    Okerbideak ezpaitaki mintzaerarik,
    berdin tratatzen baitu
    erdalduna
    eta
    euskalduna.
    Arbolaren neurriak hartu nituen.
    Antiojuak bustitzen zitzaizkidan.
    (Amak gauean pentsatu zuen errekara
    erori nintzela). Eta esan nuen:
    Beti paratuko naiz
    gizonaren alde.
    Gilen.
    Anton.

    Harri eta herri, Gabriel Aresti (Susa poesia, 2000)

     
  • Maite 11:42 pm on 2015/11/29 Permalink | Reply
    Tags: O   

    birakari 

    izond. 1. Biraketa-higidura duena. Ate birakaria. 2. BOT. Ardatz baten inguruan kiribiltzen den landare igokaria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.

        [biratzen dena]: birakor  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. giratorio, -a; rotatorio, -a
    fr izond. tournant, -e, giratoire, pivotant, -e ; rotateur, -trice
    en izond. revolving
    port adj giratório(a)

    Entzun:

    PERLARIK EZ

    Mishima, Steinbeck, zuek bazenuten zuen perla
    eta ezin didazue horrela hitz egin.

    Lehen bestela zen, Yukio, badakit.
    Ez iezadazu berriro lepora nire ganoragabekeria, John.
    Lehen ustekabean egunaren kakotik zintzilik
    topatzen zenuen perla ttipia.
    Lepoko edo belarritako batetik alde egindako perla.
    Koltxoipean birakari aurkitua hautsontzian
    utziko zenuen, ahaztura ereiten duenak bezala
    kimua mingarriegia izango ez den esperantzan.

    Hautsontziko perla, begien parean jarri eta hari goizero
    etorkizuna galdetzen saiatu.
    Txirrinak jotzen zuenero bihotz taupadak
    bizkortu eta jotzen zuena postaria ez zela sinestera
    kondenatzen zintuen,
    perla madarikatu perla bedeinkatu hark.

    Baina jada ez da halako emakumerik geratzen.
    Desertatzen zintuztenean, ohepean
    belarritako bat propio ahaztuta uzten zuten
    emakume haiek.

    Badaezpada.
    Damututa ere, itzultzeko aitzakia bat izateko.

    Norbait dabil sute-eskaileran, Harkaitz Cano  (Susa poesia, 2001)

     
  • Maite 7:10 pm on 2015/09/17 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otsein 

    iz. Baserri batean edo etxe batean zerbitzari dagoen gizonezkoa. ik. mirabe, otsein, sehi. Nagusia eta morroia. Oiartzungo Eula baserrian egon zen morroi. || Mendekoa. Etxekoak nagusi eta kanpokoak morroi agertzen zirelako. || Herr. Pertsona. Hogeita hamar bat urteko morroi bat. || Hogei urtetik beherako gaztea, mutikoa. (morroi, Lur Hiztegi Entziklopedikoan)

    Sinonimoak: iz.

    zerbitzari, morroi, mirabe, nerabe, sehi. ugazaba, jabe (ADOREZ Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. criado, -a; sirviente
    fr iz. domestique, serviteur, -euse
    en iz.  servant [male]
    port iz. criado,-a; servedor, -a; servente

    Etxeko otsein guztiek eraikuntza urrutiratu batean zuten lotarako lekua, horma handi batek inguratzen zuen baratzearen beste aldean. [Fantasiazko ipuinak, Guy de Maupassant / Josu Zabaletai (Ibaizabal, 2000, Orr.: 397)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    otsein (Fouquier ॐ, FlickrCC)

     
  • Maite 11:34 pm on 2015/07/02 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oxigeno 

    oxigeno (ididactic.com)

    iz. KIM. Zenbaki atomikoa 8 eta pisu atomikoa 15,99 duen elementu kimikoa (O).
    Oxigenoa kolore, usain eta zaporerik gabeko gasa da (likidotzen denean, berriz, urdina da). Dentsitatea 1,105 g/cm3-koa du eta -183 ºC-tan likidotzen da. Oxigenoaren molekula biatomikoa da (oxigenoaren aldaera triatomikoa, O3 alegia, ozonoa da).
    Lurrazaleko elementurik ugariena da: airearen bolumenaren bostetik bat oxigenoa da, lurzoruaren % 47 eta ozeanoen % 89 da pisuan, eta, gainera, harri gehienen eta izaki bizidun guztien osagai ere bada. Ugaritasunarekin jarraituz, unibertsoaren hirugarren osagaia da, hidrogenoaren eta helioaren ondotik. Bizitzarako ezinbestekoa da animalia zein landareentzat, izaki bizidun guztiek behar duten energia substantzia organikoak oxigenoarekin arnasketan konbinatuz lortzen baitute. Landareen fotosintesiaren emaitzetako bat da, eta honela lortzen da atmosferako oxigenoa berritzea.
    Oso elementu elektronegatiboa izaki, elementu gehienekin konbinatzen da oxidoak eratuz, eta aldi berean beroa askatuz; metal ugari dira atmosferako aire soilarekin oxidatzen direnak (atmosferako hezetasunak ere badu zerikusirik). Bestalde, hidrogenoarekin batera ura osatzen du.
    Industrialki oxigenoa bi modutan lortzen da: aire likidoaren distilazio zatikatuaren bidez, edota uraren disoluzio alkalinoen elektrolisiaren bitartez.
    Erabilera ugari ditu oxigenoak, garrantzitsuenak, erregai moduan (sopleteetarako, altzairugintzan), industria kimikoan (azetilenoa, kloroa, azido sulfurikoa bezalako substantziak lortzeko eta egoera likidoan lehergaiak lortzeko), espazio-koheteen errekari gisa eta medikuntzan.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    oxigeno, oxijeno, oxijenu, osijeno, oxigena, otsijena (T-L).

    Oxígeno.  Oxigena, azota eta karbona. JE Med 77. Eguzkiaren argi ta beroaren bidez aizea garbitu egiten du, len azido karboniko zana, osijeno biurtuaz. NekIr 6. Zuaitzak egiten du gizonak ain bearrezkoa dun oxijenoa. Munita 16. Proteinak beti, nitrojenu, karbonu, idrojenu eta oxijenu izaten dute. Oñatibia Baserria 68 (v. tbn. otro ej. en la misma pág.). Quijotea izan omen du beti oso gogoko: arimarentzat oxigenorik onena omen da. Vill in Gand Elorri 18. Ostoak berexten ditu airearen oxygena eta karbona. Gatxitegi Laborantza 64. Aize garbi edo osijeno ori bear degulako bizitzeko. Ostolaiz 18. En DFrec hay 8 ejs. de oxigeno.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Kim.) oxígeno
    fr oxygène
    en oxygen
    port Quím oxigênio

     
  • Maite 1:27 pm on 2015/03/24 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oilarkeria 

    iz. Oilartzen denak egiten duen ekintza gaitzesgarria, harrokeria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [harrokeria]: arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harropuzkeria, harrotasun, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., faunkeria g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es vanidad, orgullo, altivez, altanería
    fr vanité, orgueil, arrogance
    en vanity, arrogance
    port vaidade, orgulho, altivez

    Entzun:

    Espainiako gobernua ez dago inoren oilarkeriak jasateko ordea, garbi gera bedi, horretan ere, monopolioa nork duen.  [Duintasuna, Iñigo Aranbarri (Larrepetit,2015-03-15 )] (Berria.eus)

    oilarkeria (Irudia: devocionalescristianos.org)

     
  • Maite 8:11 am on 2015/01/25 Permalink | Reply
    Tags: O   

    odolustu 

    1. du ad. Gaixo bati zaina ireki odol-kopuru jakin bat ateratzeko, odol-ateratzea egin. 2. da/du ad. Pertsona edo abere bati odol asko atera. Biharamunean odolusturik aurkitu zuten. 3. da/du ad. (hed.) Hustu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batuan:

    odolustu 1, odoluts, odolusten. da/du ad.

    odolustu 2 iz. ‘odolustea’

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    ad. [odol-ateratzea egin]: sangratu

    ad. [odolgabetu]: odolgabetu g.e.

    iz. [odolustea]: odoluste, sangria Heg.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ad. desangrar(se) (2) iz. desangramiento
    fr (1) ad. saigner, saigner abondamment (2) iz. dessangramento
    en (1) ad. bleed; lose a lot of blood v expr  (2) iz. bleeding
    port (1) ad. dessangrar-se (2) iz. dessangramento

    Entzun:

    BEGIRADA ODOLUSTEN ARI ZAIZU

    odolustu (DevianArtCC, Asator Arise)

    iltze gori bat
    Rene D’Aubry erritmoan
    zuregana hurbildu eta
    zure bozkario herrena
    bahitzeko intentzio oro
    mailukatzen

    utzi etorkizun itxurak egiteari
    hoztasun kanporakoi
    zure azalarekin nahasia
    burdin sasi al dentez
    malko absentez
    hanpatua

    begirada odolusten ari zaizu
    zure eguna isiltasunean
    hornitzen

    hobe desioa laurdenkatu
    zure keinuen mamigunean
    ezerezko bala hura
    ekintza gogoangarri hau
    bere senetik aterata
    balioen besterentze honetan
    bere istorioa nola hasi ez dakiena

    arima hornitzen dizun
    oinazearen hutsaltze hori
    izango ote da

    nahia pazienteki
    irensten dizuna

    [Begirada odolusten ari zaizu, © cc-by-sa Jule Goikoetxea (Tractatus, 2014)] (Susa Poesia)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel