Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:29 pm on 2018/10/17 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozar(-)izar 

    iz.  Izar iheskor askoren agerpena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    OZAR-IZAR (SP -> Dv y A, Urt IV 143). Sirio. “Canicule” SP. “Canicula” Urt. Lluvia de estrellas (de agosto). Ikus zitazken argiño batzu zerutik zirurikan jausten, milaka. Gure zaharrak ohartuak ziren gauza horri, eta “ozar-izar” erraiten zioten. Herr 17-8-1967, 1.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) canícula (2) (Astron.) lluvia de estrellas
    fr (Astron.) (figuré) pluie d’étoiles
    en (Astron.) starry night
    port (Astron.) chuva de estrelas

    Noiz izango dugu ozar-izar zoragarri horietako bat ikusteko aukera?

    ozar(-)izar (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:57 pm on 2018/09/26 Permalink | Reply
    Tags: , O   

    oldarkor 

    adj.  Oldartzeko joera duena; ausarta. Bidean ez ibil gizon oldarkorrarekin. Urte horietan, Barojaren kazetari lanak bereziki oldarkor eta zalapartatsuak izan ziren. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oldarkor (L ap. A; H), oldakor (Lar -> H (oldal-)).

    Osado. “Arrojado [...]. Es muy atrevido, oldakorra da txit” Lar. Bidean ez ibil gizon oldarkorrarekin; beldurrez-eta zure gainera erorraraz detzan beraren asturugaitzak. Dv Eccli 8, 18 (Ol izugaitz, Ker ausarti, BiblE benturazale ausart). En DFrec hay 2 ejs. Agresivo. “Zakur, zezen oldarkorra, chien, taureau, etc. dangereux. Gizon oldarkorra, homme colère, toujours prêt à asaillir” H.

    Sinonimoak: izond.

        [oldarkoia]: erasokor, oldarkoi, oldartsu Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. osado, -a; arrojado, -a; impetuoso, -a; acometedor, -a; audaz
    fr izond. agressif, -ive ; impulsif, -ive
    en izond. impulsive, impetuous; audacious
    port izond. adj ousado(a), atrevido(a); impetuoso, -a; acometedor, -a; audaz

    Euskaraz egiteko eskatzeagatik erantzun oldarkorra salatu dute Azpeitiko tren museoan. [Nahia Ibarzabal @NahiaIbarzabal (Argia.eus, 2018-09-25)]

    oldarkor (Argazkia: argia.eus)

     
  • Maite 9:39 pm on 2018/08/19 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ondikozko 

    adj. Zoritxarrekoa. Ondikozko bizitza honetan. Haren heriotzaren berri ondikozkoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izlag.

        [zoritxarrekoa]: asturugaitz, dohakabe, esteiari, zorigabe, zorigabeko, zorigaiztoko, zoritxarreko, malurus Ipar., malerus Zub., ertun g.e., desditxatu zah., ditxagabe zah., miserable Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan: (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. funesto, -a, infortunado, -a, nefasto, -a, desgraciado, -a
    fr izlag. malheureux, malheureuse, malchanceux, malchanceuse, misérable
    en izlag. unlucky, unfortunate, miserable,
    port izlag. funesto, -a, infortunado, -a, desventurado, -a

    Ondikozko etxe hartatik irtetean, ate-atean gelditu zen une batez doktorea, eta birikak bete artean arnastu zuen askatasunaren airea. [Fantasiazko ipuinak, Guy de Maupassant / Josu Zabaleta (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ondikozko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:09 pm on 2018/08/15 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ongarritu 

    ad. ongarritu, ongarri/ongarritu, ongarritzen du ad. Lurrari ongarria eman. Luberriak atera eta ongarritu. Simaurrez ongarritu (Ik. simaurtu). Zuhaitzak ongarritu egiten du eta aberastu bera dagoen lurra(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ongarritu (AN-ulz, B; Lar, Añ, H (G)), hungarritu (Lecl). Ref.: A; Iz Ulz (gu); Izeta BHizt2. Tr. Documentado en autores del Sur (tbn. en Duvoisin) desde mediados del s. XIX. La única forma que aparece en los textos es ongarritu. En DFrec hay 3 ejs. de ongarritu.

    1. Abonar, fertilizar, estercolar. “Beneficiar los campos, haciendas” Lar. “Guk berian aurten ongarrittu ttugu soro guziek” Iz Ulz (s.v. gu). “Ongarritu bear dugu belaia” Izeta BHizt2. v. ongarriztatu. Luberriak atera ta ongarritu eta beste onelako lanbide ikusgarri eder asko egiñaz. Izt C 180. Erreka gozatsuak ongarritzen dute Erri au. Ib. 104. Laborariak lurra onthu duenean, ongi lanthu eta ongarritu, ez du khexatu behar ikhusirik ere hastean bere ogia bakhansko. Dv Lab 56. Jorratxo orrekin, beste gabe, ongarritu, zimaurtu egin dituzu zure landareak. Munita 42. Zentzuak garbi darakuskigu onbidea nundik dan, txarrerako joerak menderatu eta onerakoak ongarritu ta zuzpertu-arazteko. Etxde JJ 210. Zergatik [belarrak] ez du indarrik? Bear bezela ongarritzen edo abonatzen ez dalako. Oñatibia Baserria 9. Demeter eta Kore-ren izaroa odolez ongarriturik zegoen. Zait Plat 15. Belarri ostean, patata-solo ondo ongarritua eukala. Erkiag BatB 34. Baratzak nolako arduraz ongarritu ta apaindu kantatuko nuke. Ibiñ Virgil 109s. Emango duan lurrak egoki / ongarritu nai luke ta. Olea 176. Jauna, utzazu aurtengoz, ingurua aitzurtu eta ongarrituko dut. IBk Lc 13, 8 (Lç ungarri eman, He ongarria eman, TB ungarriztatu, Dv eman diozodan ongarri, Brunet, Or (s-) zimaurra bota, Ol simaurtu, Leon ongarriztatu; Ker ongarria jarri, BiblE ongarria bota). v. tbn. Etxeg EE 1885b, 368. Lab EEguna 94. And AUzta 130.

    Ni ezur-ezpal zarra besterik ez naiz. Bial nauzue ziguñak ongarritzera! ‘Fumer les mauves’. Or Mi 143.

    (Part. en función de adj.). Nekazaritzak lur naro-aberats eta ongarrituak eskatzen ditu. Munita 139.

    2.Fermentar” Añ.

    3. (Dv, H). “Convertir, se convertir en fumier” Dv. Belhar edo animale, oro usteltzen eta ongarritzen dira. Dv Lab 130.

     

    Sinonimoak: ad.

        [ongarriztatu]: ongarriztatu, ongailuztatu Ipar., kortaiztu Bizk., luhumendatu Lap. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. abonar, fertilizar
    fr du ad. (Nekaz.) engraisser, fumer
    en du ad. to fertilize
    port du ad. (tierra) adubar, fertilizar

    Artistak miseria du simaur onena bere artea ongarritzeko[Zu, Anjel Lertxundi (Erein, 2015)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    ongarritu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:18 pm on 2018/07/28 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ortzaizki 

    iz. Ilargi zuria.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ortzaizki (BN ap. Lh; H (BN); orz- BN-ciz-mix ap. A; Dv), hortzazki (BN ap. Lh), orzezki (Saug Voc). Etim. Para su posible relación con orzargi, ostargi…, v. FHV 294s.

    Firmamento, cielo; luz del cielo. “Clarté, sérénité du ciel, principalement clair de lune, lumière des étoiles” H. Lhande trae hortzazki (BN) citando a Harriet, pero en éste sólo encontramos ortzaizki. v. ortzoski. Ortzaizkiaren argitasunaz jantzi al-dau / Orren andera andiki ustelduen oñetan / Jopu-eiteko? “Dió [...] esa hermosura celeste”. Arriaga Lekob 17.

    Sinonimoak: iz.
    [ortzaizki] : ilargi zuri 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es firmamento, cielo; luz del cielo (Elhuyar hiztegia) || sereno, claro de luna, luz de las estrellas (Labayru hiztegia)
    fr firmament, ciel; clair de lune
    en firmament, sky; moonlight
    port firmamento, céu; clarão de lua

    Ortzaizkiaren argitasunaz jantzi zen.

    ortzaizki (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:20 pm on 2018/07/12 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orein 

    iz. Ugaztun hausnarkari handia eta liraina, hanka-luzea eta isats-laburra, oihanean taldeetan bizi dena (Cervus elaphus). Ik. basahuntz 2. Oreinaren arrak urtero handituz doazen adarrak izaten ditu. Orein emea. Orein taldeak. Oreinak bezala jauzi eginez. Orkatz izutiak eta orein lasterrak. Oreina larrean, pertza laratzean(esr. zah.). orein-mihi Garoaren familiako landarea, mihi itxurako hosto luze estuak dituena (Asplenium scolopendrium). (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) ciervo; reno
    fr iz. cerf
    en iz. deer; reindeer
    port iz. cervo, -a; rena

    Koldo Almandozen ‘Oreina‘, Zuzendari Berriak sailean (Berria.eus, 2018-07-12)

    orein (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:21 pm on 2018/06/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ortzantz 

    iz. Ipar. Trumoia. Horra non goibeltzen den zerua eta laster ortzantza karraskan abiatzen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    ortzantz (AN-burg, L, BN; Dv (s.v. ortzi), H (BN, S)), orzantz (BN-ciz-mix, S; Dv (S); -nz Saug Voc, Arch VocGr, VocBN), ozantz (BN-ciz, S; Gèze (-nz-), Dv), ozazantz (H (S)), ortzi-azantz. Ref.: Bon Trueno 416; A (ortzantz, orzantz, ozantza); Satr VocP; Echaide Nav 30.

    Etim. De *or(t)z-azantz ‘ruido del cielo’, con pérdida disimilatoria de -z-. Esta etimología fue ya propuesta por Sauguis (cf. supra Saug Voc).

    Tr. Documentado en textos septentrionales de los ss. XIX y XX. La forma general es or(t)zantz; hay un ej. de ortzi-azantz (forma sin duda facticia) en Barbier (junto a orzantz y ortzanz).

    1. Trueno. “Orzanza, igurziria [...], iduri du orzeazanza eta agian orzea heuskara zaharrian zerua erran nahi zen” Saug Voc. “Syncope de orz, azanz, signifiant bruit de nuage (tonnerre)” VocBN. “Ortzantz (ortz-en otsa?)” JMB ELG 82. Cf. HeH Mt 16, 3n. v. ortots. Ortziak edo ozantzak hurranik ari balin badira, ez jar, ez bilha atherbea arbolen azpian. Egunategi 1878, 9 (ap. DRA). Horra non goibeltzen den zerua eta laster ortzantza karraskan abiatzen. Arb Igand 100. Eguerditan orzantzaren burrunba ilhuna buruen gainean zabilakigun, artetan karraska izigarri batzuekin. Eskual 19-2-1909, 3. Azken arbolak [...] karraskan ari ziren ondarreraino suntsitzen. Ortzi-azantza ematua zen. Barb Piar I 119. Tximista ta orzantzetik begiratzeko (BN-ciz). A EY I 165. Ortzantza apirileko, arnoa barrikako (BN-ciz). A EY III 163. Ortzantz eta ximixtek, ilun pean, egiten dute karraska. JEtchep 49. Berehala ortzantza burrunbaka hasten da. Ib. 49. Geldituko dira ortzantzak eta ez da gehiago harririk izanen, lurra Jaunarena dela jakin dezazun. Bibl Ex 9, 28 (Urt ihurtziri, Dv ihurtzuri, Ur turmoi, Ol yuzturi, Ker, BiblE trumoi).

    2. “Orzantz (BN), tempestad” A.

    3. Rayo, relámpago. Hil beitira ehün eta lauetan hogei eta zazpi jente düründaren edo ühülgiaren edo ihurziriaren arrakontrütik. Hirur hitz ziberotar horik badütügü manexen eta laphurtarren orzantza hitzarentako. Eskual 31-7-1908, 4.

    4. Firmamento. Ortziak Jainkoaren ederra diago ta ortzantzak Aren eskuek egiñak otsegiten ditu (Ps 18, 2). “Firmamentum”. Or MB 48. Bigarren egunean egiñik, ortzantza, zeru izena duna. “Firmamentum”. Or Aitork 351. (Fig.). Zure idaztiaren ortzantzari atxikirik. Or Aitork 395.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) trueno
    fr tonnerre, coup de tonnerre
    en thunder
    port trovão

    Ortzantz karraska bat aditu zen. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ortzantz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel