Tagged: O Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:10 pm on 2021/01/06 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldarraldi 

    iz. Erasoaldia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oldarraldi.

    1. (SP, Dv→A). Impulso anímico. “Oldar aldi batez, par un élan” SP. “Mouvement d’attaque ou de résistance” Dv. Zure bihotzeko oldar aldi laburrez bainan irazekiez. SP Phil 126 (He 129 mobimendu edo jauzi).

    2. Revuelta. Jordanian oldarraldi bat egin dute… bainan kanpo ezarri nahi zuten erregeak garhaitu ditu jazarleak. Herr 18-4-1957 (ap. DRA ).

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [erasoaldia]: bihurrialdi, erasoaldi, errebolta, jaikialdi, jazarraldi, matxinada, oldarmendu Ipar., altxamendu Heg., bihurripen g.e., bihurritza g.e., erreboltamendu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ataque; asalto
    fr iz. attaque, assaut
    en   iz. attack, assault
    port

    Testuinguruan

    Gutxienez pertsona bat zauritu dute tiroz manifestarien oldarraldian. Kongresua bilduta zegoen Joe Biden demokratak azaroko hauteskundeetan lortu zuen garaipena berresteko. [Trumpen aldeko manifestariak Washingtongo Kapitolioan sartu dira indarrez, EITB media (eitb.eus, 2020-01-06)]

     
  • Maite 10:43 pm on 2021/01/02 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ontasun 

    iz. Ona denaren nolakotasuna. Ik. zintzotasun. Jainkoaren ontasun amaigabe eta baztergabea. Zer ontasun handia agertu duzun bekatari oker honekin! Gogoan har dezagun Salbatzailearen ontasun miragarria bere dizipulu fede-galduaren aldera. Ontasunean irauteko. Jakinik ontasunez eta eskuzabaltasunez epaituko gaituzula. Ohaidea onetsak eder denagatik; ezkontidea, bere ontasunagatik (esr. zah.).  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [bondadea]: onezia Ipar., bondade Heg. beh.    

    [ondasunak]: pl. aberastasun, ondasun pl., izantza Ipar. pl., ogasun Bizk., aberaski g.e., izan g.e., aberasketa zah., onasun Ipar. zah. pl., azienda Heg. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)  iz. bondad, benevolencia, magnanimidad (2)  iz. (pl.) bien, hacienda, posesión, riqueza, fortuna (3)  iz. (zah.) (Ipar.) favor, merced, gracia
    fr (1) iz. bonté, bienveillance (2)  iz. bien, possession
    en  iz. goodness; kindness
    port (1)  iz. bondade, benevolência, magnanimidade (2)  iz. (pl.) bem, propriedade, posse, riqueza, fortuna

    Testuinguruan

    Halako ontasun sakona, halako harmonia, zerion nortasun hari. [Durduzaz eta dardaraz, Amélie Nothomb / Joxan Elosegi (Igela, 2003)]

     
  • Maite 10:58 pm on 2020/09/27 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otondo 

    iz. Ogi apurra, ogi pusketa. Otondoak batu.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 otondo.

    1. (V-ger-arr-m-gip ap. A; Lcc, Lar, Mg PAbVoc 236, Izt 72r, Hb, H).
    “Mendrugo” Lcc. “Gallofa, mendrugo de pan” Lar. “Morceau de pain donné à un mendiant” Hb. “Pedazo de pan o borona” A. Cf. ogiondo. Batu egizubez enparaduriko otonduak galdu ezteitezan. Astar I app. XXIII. San Pedrok lurrera egotzi bear otondoa. A EY II 454. Aitak otondo bat izatekotan. Zait Sof 115. “Dessert, le reste d’un repas” H. 2. “L’après-dîner” H.

    2 otondo. 1. (G, AN ap. A ), oteondo (B ap. A ). “Planta de árgoma” A.
    Frantziako zelhai ederretan ez da, ez hiratze, ez eta othe ondo bakhar bat. Dv Lab 131. 2. ” Othondo (S), betónica” A. OTONDO-BELAR (B; -bedar V-gip; msLond ap. A, LandHizt 366; otheondo belhar SP). Ref.: A (otondobedar); Elexp Berg (otondo bedar). “Betónica, otondobedarra, sasibedarra (Betonica officinalis)” LandHizt 366. OTONDOKO (Alth Bot A). “Bétoine” Alth Bot 4.

    Sinonimoak: iz. Bizk. g.e.

    [ogi-koskorra]: ogi-koskor (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. migaja de pan
    fr iz. miette
    en iz. breadcrumb, crumb
    port iz. migalha de pão

    Testuinguruan

    Otondoak batzea nire kontu! #gaurkohitza

     
  • Maite 9:38 pm on 2020/09/02 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ordeka 

    iz. Gip. Ordokia, eremu laua. Ik. zelai. Bi herri horietako ordeka zelaiak ureztatzen dituen ibaia. Ordeka mehar batean. Ordeka eta aldapa. Efraimgo ordekan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ordeka.

    1. (G-azp-goi-bet; Dv (que cita a Lard), H (G)). Ref.: A; EI 185. (Sust.). “Llanura, campo sembrado” A. v. ordoki. Baldin tokia bazan ordeka luze ta zabala, izena jarriko zioten Naba edo Nabia, […]; baldin ordeka bazan medarra, deituko zioten Ibarra. Izt C 22. Eta bi Martiztiak Efraingo ordekan aurkez-aurke jarri ziran. Lard 200. Galileako itsas-ondoko ordekaetara aldegin zien. Ib. 403. Ordekatik (zelaia) etxera ioan da. Ag AL 116. Ordeka erdian bei gorriak bedarra jaten. Ag Kr 205. Euskalerria nenkusan, ordeka soil bat iduri. Ez mendi, ez baserri […]. Ldi IL 63. Aren ingurua, ezker ta eskubi, zelai ta ordeka omen da, batere maldarik gabe. A. Zavala in Goñi 12. Kamio ortan danetik dago / ordeka eta aldapa. Basarri 94. Ordeka zahaletan etzan ageri tontorrik. Zubill 118. Zelaien baño ordekan, landereak indar geiago (AN-larr). Inza EsZarr 154. Makina oiek dira ordekan / ibilli izan diranak, / gu gera berriz malda txarretan / lanian ari geranak. Uzt Sas 75. Basalgo mendi orrek ordeka batzuk baditu. Alkain 95. En DFrec hay 10 ejs. v. tbn. AZink 76. Insausti 41.

    2. (Adj.). Llano. Artzairen batek laxter joko zin begiz txokon babes ordeka xamarra ta ezea zala. Ataño TxanKan 26. Aurpegi-zabala, lepondo-ordeka, sudur-motza, begi bat oker ta bestea ez oso xuxena. “Llana de cogote.” Berron Kijote 173.

    3. (Adv.). “Horizontalmente” Garate 6. . a Cont BAP 1962, 261. MENDI-ORDEKA. v. mendi. ORDEKA-ANTZEAN. Ordeka antzean, itz argiak eta garbiak egoki-egoki jarriaz, doiñu gozo-alaikoa izan deilla zure esaldia. “A la llana” . Berron Kijote 22. ORDEKA-ZELAI. Llano, llanura. Bi erri oetako ordeka zelaiak ureztatzen ditu murruak jotzeraño. Izt C 113. Erribera, ibar ta ordeka zelaiak; aldapa, egi, muno ta malkorrak. Ib. 25. Ordeka-zelai andi batera joan zan. Lard 46. Sakanean, erdi gorderik, ordeka-zelaia. Mok 13.

    Sinonimoak: iz. Gip.

    [lautada]: lautada, zabaldi, zabalgune, zelaidi, ordoki Ipar., meseta Heg., zabaltoki Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere G) llanura, planicie, lugar llano
    fr iz. plaine
    en  iz. plain
    port iz. planície, planura

    Testuinguruan

    Ederra da ordekaren ertzetik eguzkia sartzen ikustea. [Ileak uretan, Josu Penades, Alberdania, 2012]

     
  • Maite 8:38 pm on 2020/08/19 Permalink | Reply
    Tags: O   

    odolbero 

    adj. Pertsonez mintzatuz, erraz berotzen edo sutzen dena. Ik. haserrekor. Mutil odolberoa. Azkar eta odolbero bezain bakezko eta ororen adiskide zen. || Ganadu ausart odolberoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    odolbero. (V-gip, S). Ref.: Lh Eusk 1919-20 (II), 82; Lrq; Etxba Eib ; Elexp Berg. “Violent” Lh. “Irascible. Oso odol-berua zan eta karzelarako bidia eiñ eban ” Etxba Eib. “Impetuoso, impulsivo, irascible. Bixak odolbero samarrak izan, da burrukan ein zeben ” Elexp Berg. Haritchabalet haatik azkar eta odol bero bezain bakezko eta ororen adiskide zen. Const 18. Odolbero ta erreberak ziran izatez ta asmorik onenakin esandako edozertxo, txarkeriz esandakotzat artzen zuten sarri. Etxde JJ 55. Odol-zurbillak eta odol-beroak eztute beren atsegiña gauza berberatan jartzen. Vill Jaink 85. Eskual Seme, / gazte odol bero, / nola zinen / kanbiatu gero! Ardoy SFran 354. Euren ganadu ausart odolberoaren atzetik. Erkiag BatB 52. Kondairatzailleek alakoxeak izan bear bait-dute: zeatzak, egizale ta ez odol-bero. “Nada apasionados” . Berron Kijote 112. Valiente. Aize-burrunbak izutu ordez, / odol berogo besteak. Or Eus 391.

    Sinonimoak: izond.

    [haserrekorra]: odol-bero, haserrekor, suminbera, suminkor, sutsu, jauzkor Ipar., hisikor Ipar., haserreti g.e., saltakor g.e., odoldun g.e., samurkor Ipar., haserretsu g.e., hirakor g.e., odolerre g.e., odol-erre g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izond. irascible, de sangre caliente
    fr  izond. impulsif, -ive ; nerveux, -euse ; sanguin, -e ; violent, -e
    en  izond. irascible, irritable
    port  izond. irascível

    Testuinguruan

    Eta ni odolberoa naiz, ordea, eta odolbero direnekin baizik ez naiz ondo moldatzen, bai eguneroko bizitzan, bai artean edo pentsamenduan. [Buda zoriontsuen etxea, João Ubaldo Ribeiro / Karlos Zabala (Txalaparta, 2003)]

     
  • Maite 11:21 pm on 2020/07/11 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldoztu 

    oldoztu, oldoz, oldozten|| du ad. Pentsatu. Ondorenetan batere oldoztu gabe (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oldoztu. Tr. Documentado desde finales del s. XIX en textos meridionales (tbn. en Mirande). En DFrec hay 4 ejs. Etim. v. oldozkera.

    1. (Lar Sup , Izt 90v, Sb-Urq, Dv, A (AN, msLond), Ort Voc ). “Pensar” Lar. “Curare, pensar, panser, soigner” Sb-Urq (clara confusion de “pensar” con “panser”). En CancB II 58 (de donde lo toma Duvoisin) se da oldotu como sinónimo de pensatu; se trata seguramente de una errata.
    Oldoztuko yuat (1892). AG 107. Neure etorkixuna beti beratzaz oldoztia! Arriaga Lekob 10. Erdibituta bientzat izateko oldoztua (pensado) zeukat. Arruti EEs 1913, 201. Ondo oldoztuta gero, biarko danian ezarriko dana. ForuAB 69. Aurkezten diran gauza guziezaz oldozten. Zink Crit 9n. Ezertan oldoztu gabe. Alz Ram 65. Olerki auxe abestuko det / oldozten asi naizenez. EusJok 121. Zeozer oldoztuten (pentsetan) bailegon. Altuna 79. Arkibide gaitza zekarrela oldoztuaz. Anab RIEV 1928, 608 (AIr ib. 599 gogoeta egonik, Ldi 1929, 207 gogoratu). Nitzaz oldozten. Jaukol Biozk 20. Toki obian ikuskozula / zeuk oldozten dozun baño. Enb 129. Gure ustez iñok añako ezautasunaz oldosten eban. Kk Ab II 99. Ondo asmatu ta oldoztua da. TAg Y 1933, 22. Danok nai batean gaudela oldoztu zazu ta. ABar Goi 51. Nortzuk izendatu zeatz oldoztu bearrean gera. EAEg 16-2-1937, 1080. Itxura gabeko gauzak oldoztea. JAIraz Bizia 65. Auek lekarkioketen ondorenetan batere oldoztu bage. Etxde AlosT 79. Zure oroipenik ez zen / iñork ez oldozten zugan / hamarrek baizik. Mde Pr 289. Gaurko mundua ikusi eta / ez dozu ondo oldozten. BEnb NereA 185. Berbera baita zerbait oldoztu ta zerbait ori izatea. Zait Plat 44.
    v. tbn. J.B. Ayerbe EEs 1912, 62. Kk Ab I 77. IArt Itzald II 38. Altuna 79. Otx 131. Goen Y 1934, 100. Eguzk GizAuz 141. Oldostu: GMant LEItz 56.

    2. (H), oldostu (Aizk→H). “Descuidar” Aizk. “Agir sans advertance, sans y prendre garde, sans penser” H. A pesar de la diferencia de forma y significado, Aizkibel dice tomarlo de Larramendi. OLDOZTEAREN OLDOZTEZ. De tanto pensar. Bekokia oldoztearen oldoztez halatsua zuen. Mde Pr 119. OLDOZTUAREN OLDOZTUZ. De tanto pensar. Itzokaz zer esan gura ixan ete eukijon oldoztubaren-oldoztuz buruba neke-neke egindda. Otx 148. Oldoztuaren oldoztuaz gaztetan zarturik eta margul ageri zan. Zait Plat 31.

    Sinonimoak: iz.

    ad. [pentsatu]: buruan erabili, gogoan erabili, gogoeta egin, gogoetatu, gogoratu, hausnar egin, hausnartu, meditatu, pentsatu, mamurtu Bizk., gogaldu g.e., gogartu zah., kontsideratu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. pensar, reflexionar
    fr du ad. penser, réfléchir
    en du ad. think, refelct (on)
    port du ad. pensar, refletir

    Testuinguruan

    Bekokia oldoztearen oldoztez halatsua zuen. [Mde Pr 119. (OEH)]

     
  • Maite 11:48 pm on 2020/04/10 Permalink | Reply
    Tags: O   

    odolgiro 

    1 adj. Odolzalea. Kristauen etsai odolgiroa. Hautsi zuen bere oin azpian suge odolgiroaren buru pozoitsua. 2 adj. Odoltsua. 1808 eta ondoko urteetako ezbehar odolgiroak. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    berrogaialdi. Cuarentena, período de cuarenta días. v. berrogeizaro. Berrogei-aldi onen ondoren deabrua alderatu eta tentatzen asi zitzaion. Lard 372. Ta andikan berrogei egunera, berrogei-aldia bete zitzaion. Jesus! Ura edaten asi ta an zakurra ikusten zuala. PEBiz 42. Naiz berrogai-aldi ezoak naiz legorikaragarriak edo izotzaldiak edo uzta ugariak zekazten. Or Mi 90. Garizumako edo berrogeialdiko barua, Jesukristo gure Jaunaren baruaren oroipenean egin oi dugu. Or MB 156.

    Sinonimoak

    odolgiro izond.  (UZEI sinonimoen hiztegia)

    [ankerra]: anker, krudel, odolzale, odolti jas., odolkoi g.e., odoltsu g.e.    

    [odoltsua]: odolti, odoltsu

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es izond. sanguinario, -a; cruel; carnicero, -a
    • en izond. bloodthirsty, -a; cruel
    • fr izond. sanguinaire, -a; cruel
    • port izond. sanguinário(a), -a; cruel

    Testuinguruan

    Ezin zerura joan halako piztia odolgiro bat; zeren han bada, behintzat, nik baja eskatu, eta ez dut kapera gehiago zapalduko. [Isilpean gordea, Toti Martinez de Lezea (Miren Arratibel), Erein, 2015]

     
  • Maite 10:24 pm on 2020/03/27 Permalink | Reply
    Tags: O   

    osatu 

    1 du ad. Zenbait gauzak osotasun edo banako bat eratu. Batzarra osatzen dutenak. Lore sorta zoragarria osatu du. Landuccik osatu zuen euskal hiztegian. Gorputza materiaz osatua dela. “Euskal hitz garbiak”, hau da, hizkuntzan bertan ezagun diren hitzez eta morfemez osatuak. Aldizkarietan argitaratu dituen artikuluekin liburuxka polit bat osatu du. Hiru zatik osatua. Liburuaren hirutatik bi hiztegiek osatzen dute. || Artikuluarekin hiru silaba osatzen dituzten izenak bi sailetan banatuak ageri dira. Ardi-bildotsetan ehun eta berrogei buru osatu behar, eta ehun eta hogeita hemezortzi ziren soilik eskortara bildutakoak.

    2 du ad. Zerbaiti osoa edo beteagoa izateko falta zaiona erantsi edo gehitu. Erreala falta da ogerlekoa osatzeko. Hautagaien zerrenda osatzeko. Hilabetea osatu arte. Ez gizonezkoa duzu osoa eta ez emakumezkoa; biek osatzen dute elkar. Bata bestearekin osaturik. Niri falta zaidana zuk osa ezazu. Eta saia gaitezen oro Azkueren lana zuzentzen, osatzen eta hobetzen. Orain, argitaraldi berrian, osaturik dator herri teatro zatiak erantsirik. Hezi eta osa zeure burua lehenbizi. Noek eman zituen ehun urte dorre hura osatzen. Jainkoak zazpigarren eguneko osatu zuen bere eskuko lana.

    3 du ad. Hautsi den zerbaiten zatiak elkarrekin bildu. Apurtutako pitxerra osatu. Hezur hautsia, nork osatu?

    4 da/du ad. Bizk. Sendatu. Gaixoak osatu, itsuak argitu. Zauria osatu zitzaionean. Begia osatu arte etxean egoteko. Gaitza ezin osatu duten medikuak. Osatuko bazara, hartu behar duzu edari mingots hau. Ez zinen osatu, ala? || Arima osatzeko sakramentua.

    5 du ad. Naf. eta Zub. Zikiratu, irendu. Osatua bada, idia esaten zaio zezenari.

    6 du ad. Eginiko kalte edo gaitzen ordaina eman. Ik. ordaindu. Inori egindako kalteak ordaintzeko eta osatzeko agintzen du. Honezkero, egindako kaltea ezingo dut osatu.

    7 du ad. (Bertsoak, olerkiak…) ondu. Bertsoak nekez osatuak irudi dutelako, nekez ditugu irakurtzen.

    (Hiztegi batua)

    Sinonimoak ad.  (UZEIren sinonimoen hiztegia)

    [zikiratu]: Naf./Zub.irendu, osotu, zikiratu, irantzi g.e.    

    [sendatu]: Bizk.osotu, sendatu    

    [osotasuna eman]: osotu

    Beste hizkuntza batzuetan

    es 1 du ad. completar 2  du ad. completar, juntar, reunir, sumar 3  du ad. montar, armar, completar 4 du ad. pagar, liquidar; reparar, compensar 5  du ad. constituir, formar, integrar 6 du ad. (GN) castrar, capar 7 da/du ad. (B) curar(se), sanar, recuperarse

    Testuinguruan

    Mikel Catania: “Atzo esan zidaten ofizialki osatuta nagoela eta ez dudala isolamenduan egon behar” (goiena.eus, 2020-03-27)

     
  • Maite 11:40 pm on 2019/12/09 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orube 

    iz. Etxeak eraikitzeko lur eremua; etxe batek hartzen duen lur eremua. Ikastetxea eraiki zuten orubean. Prest genituen orubeak, nahitaezko genituen fabrikak eraikitzeko. Etxeak orube bat zuen aldamenean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    orube. (V-ger-m-gip, G; Mg PAbVoc, Izt 22v, H (G)), oru (G; H (G)), erube (AN-gip), orubee (V-gip), orobe (G-to), oroi (G-goi), orue (Lar, H), oruba (H), urube (Lar, H), urue (H), urua (H (det.)). Ref.: A (orobe, oroi, oru, orube); AEF 1928, 25; Arin AEF 1928, 64; BU Arano (erube); Iz ArOñ (orubee). Solar, terreno edificable o edificado; solar, superficie de un territorio. “Sandratein onduan, etxe zarren oroia antxe dao (G-goi)” (Comunicación personal). Cf. IC III 299: “Este nombre de Orue quiere decir ‘casar y solar y palacio conocido'”.

    Tr. Documentado en textos meridionales de los ss. XIX y XX. La forma mejor documentada es orube . Hay oru en Iztueta (junto a orube ), Lardizabal y Mocoroa; orue en Otxolua y oroi en Barandiarán. En DFrec hay sendos ejs. de orube y orue.

    Amurrio, Oruve. (1095). Arzam 377. Orube edo suelo maitagarri onetako jostaketa agiriko guziak. Izt D 10. Gipuzkoako orubean diraden erri guzietako gorde leku bakoitzean ifiñi derilla obra beraren araude edo ejenplar bat. “Solar” . Izt, carta a JJMg 11s. Doain andi ta ederraz janzia dala Gipuzkoako orua. Izt C 509. Jerusalengo oru edo lur guzia goldez egin eta aretu zuen. Lard 546. Auñemendian dago Aitor-en ezurrak estaliko dituen orubea. Etxeg EE 1882c, 562. [Haiti ta Santo Domingo] banatu zireanean, bien artean orube edo lur-une andi bat gelditu zan. Ezale 1897, 39b. Ama Mariaren orube ta jauregitxoak ikusiko dozuz. Ag Kr 214. Ez da ze arritu eliz barru jiran sei anei (milla) kristau artzea onelako orube zabalak. Ayerb EEs 1912, 35. Gipuzkoako orube edo lurgaña. IPrad EEs 1915, 120. Orube ospetsua iñoiz, etxe aberatsa, zaldun azkarren bizilekua. Ag EEs 1917, 169. Orubiak (etxiak edo ostantzeko eregitasunen bat egiteko duin diran lurrak) etekiñik emon barik dagoz. ForuAB 149. Badakizute nola deitu oi zioten etxe bat egiteko lain zan lur soil zati bati? Oru. Orretatik zetorren esatea “oru bat lur”. Moc EEs 1929, 157. [Txabol] geienak lerro-zuzenezko oroi luzea dute. JMB ELG 69. Aberriaren oroia zopizartzen eta azterkatzen jardun degu. Ib. 9. Ikastetxea eraiki zuten orubea. Zait Plat 19. Etxeak, hirugarren edo laugarren bizitza, orue bat zuen aldamenean. MIH 131. Prest, berriz, orubeak nahi-eta-ezko genituenak eraikitzeko. MEIG VI 76.

    Baliteke zuek lege izatea, baña orube txarreko legeak zerate. “No sois el Derecho.” EEs 1916, 52.

    orue (Lar, H), urube (Lar, H). Corral. “(Meter las) cabras en el corral, jaroerazo, auntzak urubean sartu ” Lar. “Desacorralar, urubetik kanporatu ” Ib. Oruera urtenik, etxaguntza ganetik egaz ebillen kurrillo-talde andi bat ikusi eban. “Cortile” . Otx 155.

    Sinonimoak: iz.

    [orube] : lursail (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. solar
    fr iz. terrain à bâtir, surface autour d’une construction
    en iz. plot; building site
    port iz. (porção de terra) terreno; canteiro

    Etxeak orube bat zuen aldamenean. (Hiztegi Batua)

    orube (gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:55 pm on 2019/12/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ohildu 

    ad. ohildu, ohil/ohildu, ohiltzen|| du ad. Zub. Egotzi, bota; uxatu. Lurreko Paradisutik ohildu zituen. Deabruak ohiltzen ditu. Katua ohoina izanagatik, ez dezaala ohil heure gelatik (esr. zah.). (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Zub.

        [egotzi]: bota, egotzi, jaurti, jaurtiki, aurtiki Ipar., iraitzi Ipar., eragotzi Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Z) echar, expulsar, mandar (2) du ad. espantar, ahuyentar (en sentido real y figurado)
    fr du ad. expulser, faire fuir, chasser
    en du ad. to expel, to eject
    port expelir

    Ondoren, kanpora ohildu ninduen eta kabina hornitu berrian gelditu zen bakarrik. [Durduzaz eta dardaraz, Amélie Nothomb / Joxan Elosegi (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ohildu (Argazkia: @desplazatua, Twitter)

     
  • Maite 11:02 pm on 2019/11/26 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oilobusti 

    adj. Ipar. Koldarra. Ik. oilo 2. Egungo gurasoak dira agertzen beren haurren aldera sobera flako, eta erran daiteke direla haiei buruz egiazko euliak edo oilobustiak. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [oilobusti] : koldar, beldurti, uzkur (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. gallina, cobarde, pusilánime
    fr cowardly; coward
    en lâche adj
    port covarde

    Etsaiaren aurrean ikaraz dagoen oilobustia baino ez da. [Euskararen isobarak, Pako Aristi (Erein, 2014)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    oilobusti (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:03 pm on 2019/11/12 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oti 

    iz. Intsektu hegalari eta jauzkaria, kolore arrekoa, oso jatuna, landetan kalte handiak egiten dituena (Fam. Acrididae). Otiz beteriko landak. Oti samaldak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 oti. (G; BN (-th-); Lar, Añ, H (G); -th- SP, Lar, H), hoti (-th- H (S)), ote (BN-ciz). Ref.: A (oti); A Apend (ote). Langosta (insecto); tbn. aplicado a otros insectos similares. “Cigarra” A Apend. v. larrapote. Eta haren biandá zen othiz eta basa eztiz. Lç Mt 3, 4 (TB, Ol ot(h)i, Echn ote, SalabBN otte; He larrepota, Dv xartal, Ur, Ur (V), Hual langosta, Ip igel, Leon larrapote, Ker matxingorringo, IBk basalangosta, IBe matxin-salto). Otijen errira eldu ziran. “Cavallette” . Otx 58. Eman zien aien uzta podenari, / aien lan saria otiari. Or Ps 77, 46 (Ol otti). OTTI (H; otte BN-ciz-mix ap. A; Dv). (Forma con palat.). “Sauterelle” Dv. “Saltamontes, langosta de los campos” A. Haren hazgarria zen otte . eta ezti basa. SalabBN Mt 3, 4 (Lç othi). Ottia suondoan ari, dena kantu. Barb Sup 187. Alhor-xiloetarik kantazak, ottia! Ox 150. Gelditu ziren ondarrak uharra bezala jinikako otte . batzuek jan zituzten. CatJauf 26. Izurrite, usteldura, suzko harri eta otte eta ilhunbeek oro funditu zituzten. Zerb IxtS 35. Aien zituak podenari eman zizkion / ta okuntzak ottiari. Ol Ps 78, 46.

    2 oti. (B). Ref.: A; Izeta BHizt2.”Primer brote de la patata. […] Otiek aundituek, eriteko prest” Izeta BHizt2.

    Sinonimoak: iz.

        [intsektu jauzkaria]: larrapote, larrepetit (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) langosta [ortóptero]
    fr iz. criquet
    en iz. locust
    port iz. (Zool.) gafanhoto

    Haserre ziren aberatsak, zeren otiek beraien abereek behar zuten belarra jaten baitzuten.  [Gauzen presentzia, Pablo Sastre (Elkar, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    oti (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:19 pm on 2019/11/10 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ospa egin 

    iz. interj. Lgart. Norbaiti, alde egin dezala adierazteko esaten zaion hitza. Ospa hemendik! || ospa egin Lgart. Alde egin. Ik. hanka egin. Inor konturatu baino lehen, ospa egin zuen. Hau entzun zutenean, beldurturik, ospa egin zuten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ospa. (V-gip, G-azp-goi, AN-gip). Ref.: A EY III 308; Elexp Berg ; Gte Erd 303. (Interj.).¡Fuera!, ¡largo!. ” Ospa emendik, largo de aquí (G-goi)” A EY III 308. ” Ale mutikuak, ospa emendik ” Elexp Berg. “Ospa emendik (G-azp, AN-gip), alde hemendik (G-azp, AN-gip)” Gte Erd 303. Cf. VocNav s.v. (h)ospe, (h)ospo. v. alde (III). . Ospa emendikan. Alz Txib 108. Orduantxen iñori “ospa” esateko gai zegoan. Anab Usauri 56. Umeak ez dabe nagusien autuetan zetan sarturik. Ospa! Erkiag BatB 15. Ospa ortik, ospa! Zendoia 90. Peria guztietan egun bat bakarrik egoten dala, bere sakukadia saldu ta ospa, bada-ezpadan. Kk Ab II 34. Ikusiaz gañera gauza berririk ez zala… ta, ospa, sartu giñan zalgurdian. Anab Aprika 28.

    OSPA EGIN (V, AN-larr; eiñ V-gip), OSPO EGIN. Ref.: A EY III 301; Asp Leiz; Etxba Eib y Elexp Berg (ospa eiñ). Marcharse, irse. “Lekua ustu (V), ospa egin (V); litm., vaciar el lugar, hacer ospa” A EY III 301. “Escaparse. Orrek ospa egin dik” Asp Leiz. “Iñor konturatu baño len, ospa eiñ eban” Etxba Eib. “Afari demasa jan da ospa ein giñuan pagau barik” Elexp Berg.  Gogortxo ari zirala igarrita ospa egin nuan iskanbil artatik. Anab Usauri 21. Asi niñukan kolkoan nizkikan laranjak arrikadan berari botatzen eta, ilko ezpazan, etxera ospaegin bear izan zikan. Egan 1957 (5-6), 397. Au entzun zuenean otsoak, bildurturik, ospo egin zuen. Zeruko Argia. Illeroko aldizkingi edergarriduna (1919-1936, 1954-, 1964-). “>ZArg 1957, 248. Al dauanak al dauana, Nikanor-ek bere ospa egin dau, erdi bildur, erdi durduri. Erkiag Batetik bestera (1962). “>BatB 147. Etortzen zaizkitzu batzuk esku-utsik, aitzakia aboan, etzanleku eske ta goiz asko ospa egiten dute. Anab Aprikako basamortua (1961).”>Aprika 12. Andikan ospa egin. Gure izkuntzaren mugatik (1992).”>Ayesta 112. Guretako batek utzi eta ospa eginda. Bizi naiak lege zorrotzak (1995).”>AZink 77.

    Sinonimoak: ad.

    [alde egin]: alboratu, aldaratu, alde egin, aldendu, baztertu, hastandu, lekutu, saihestu, urrundu, urrutiratu, airatu Ipar., asagotu Bizk., lekuratu g.e., urrutitu g.e., apartatu Heg. beh., alderatu Bizk. g.e., aldameneratu Gip. g.e., azkendu Ipar. zah., erauzi Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (lgart.) irse, largarse, pirarse, pirárselas
    fr vpr fam ficher le camp
    en leave, split, beat it
    port ir embora, largar; sumir, puxar o carro

    Hau entzun zutenean, beldurturik, ospa egin zuten.   (Hiztegi batua)

    ospa egin (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:34 pm on 2019/07/30 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otalur 

    iz. 1 iz. Otea eta kideko landareak dauden eremua. 2 iz. Otea egon den lurra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    otalur (-th- BN-mix ap. A). “Páramo, erial cubierto de retamas, juncos, árgomas, etc.” A. Otalur ixilean. ‘Lande’. Or Mi 60. Zeru neurribagea otalur izugarrietan. ‘Savanes’. Ib. 143. (V-gip). Ref.: Iz ArOñ; Elexp Berg. “La tierra donde ha habido árgoma, bastante buena para el cultivo” Iz ArOñ.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [basalekua]: basabazter, basaleku, basamortu, desertu, lekaro g.e., mortu g.e., eremu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. páramo (2) iz. (Ekol.) landa
    fr iz. steppe; plateau désertique; (terreno yermo) désert m.
    en iz. (=brezal) bleak plateau, high moor; (=descampado) waste land
    port iz. charneca; (terreno não cultivado) urzal, urzedo sm

    Zeru neurrigabea otalur izugarrietan (Elhuyar Hiztegia)

    otalur (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:17 pm on 2019/05/07 Permalink | Reply
    Tags: O   

    obulutegi 

    iz. 1 iz. Emeen ernaltze organoa, obuluak sortzen dituena. Ik. obario. Zikloaren erdialdera, obulazioa gertatzen da: obulu bat ateratzen da bi obulutegietako batetik. 2 iz. Bot. Landareez mintzatuz, pistiloaren behealdeko zatia, obuluak dauzkana. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz.

    [obulutegia]: obario (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Anat.) ovario
    fr iz. ovaire
    en iz. ovary
    port iz. (Anat.) ovário

    Zikloaren erdialdera, obulazioa gertatzen da: obulu bat ateratzen da bi obulutegietako batetik. (Hiztegi batua)

    obulutegi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:49 pm on 2019/05/05 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ospatu 

    iz.  ospatu, ospa, ospatzen. 1 du ad. Gertaera edo egun jakin bat jai edo ekitaldi bereziren batez gogoratu; gertaera jakin bat dela eta, jai edo ekitaldi bereziren bat egin. Gabon gaua ospatzeko, aitaren eta amaren ondoan. Artajorra dantza, jorraren bukaera ospatzeko. Euskaltzaindiaren urre ezteiak ospatzeko izango diren jaialdietan. Jesusen jaiotza ospatzeko ohitura. Berri hau bazkari on batez ospatu behar dugu. Norbaiten mendeurrena ospatu. 2 du ad. Batez ere Ipar. Ospe eman, goraipatu, jendaurrean bereziki. Haren izena ospatu eta goresteko. Erdiets iezadazu zu zeruetan ospatzeko grazia. 3 (Era burutua izenondo gisa). Ik. ospetsu. Lurreko errege eta printze ospatuenak. [Oharra: bilera ospatu eta kideko esapideen lekuan, Euskaltzaindiak bilera egin eta kidekoak erabiltzea gomendatzen du]. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: ad.

        [zelebratu]: zelebratu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. celebrar, conmemorar, festejar (2) du ad. (batez ere Ipar.) alabar, elogiar, loar
    fr (1) du ad. célébrer, fêter, commémorer (2) du ad. (batez ere Ipar.) louer, exalter
    en (1) du ad. to celebrate (2) du ad. [goraipatu] to celebrate, to praise
    port (1) (2)

    Gogotik ospatu genuen: bazkari goxoa, zurrutada luzeak eta DJ bikainak…#gaurkohitza

    ospatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:34 pm on 2019/03/08 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orobatasun 

    iz. Ororen batasuna. Haien sistema politikoetan gizabanakoa erabat gelditzen da baztertua, orobatasunari eskainia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    orobatasun (Dv (que cita a EZ)-> A).

    1. Comunión, unión; comunidad. Sainduen orobatasun / ona ere laudatzen. EZ Eliç 7. Josukistoren Berbizkundian / Aberri-berbizkundia; / Orobatasun-jai onek dakar. Enb 138. Aberri oro-batasuna da / egizko udabarria. Ib. 138. Aien sistema politikoetan […] individuoa erabat gelditzen da baztertua, orobatasunari eskeiñia. Vill Jaink 173.

    Hasi ziren […] argitaratzen […] Hervás-en liburu trinkoak, honek de omni lingua idatzi zituenak. Eta […] euskarak burua agerian ateratzen du orobatasun horretan. MEIG VI 48s.

    2. (SP -> A, Dv). “Indifférence” SP. Zeren Iainkoak ikus gaitzanean orobatasun saindu hartan, konsolatuko gaitu hainitz graziaz. SP Phil 489 (He 496 orobatade, Echve Dev 544 konformidade). Bertzea iarriago da orobatasunean. Ib. 319.

    3. (Dv, H). Igualdad. “Ez da horien artean orobatasunik, il n’y a pas de parité entre eux” Dv. “Orobatasuneko legea, la loi d’égalité (Cahier des vœux de Labourd)” H.

    Sinonimoak: iz.

        [berdintasuna]: berdintasun, berdingo Ipar., igualitate g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. igualdad, paridad
    fr iz. égalité, parité
    en iz. equality
    port iz. igualdade, paridade

    Benetako orobatasuna lortu arte kaleetan jarraituko dugu. #m8 #martxoak8 #m8grebafeminista

    orobatasun(Argazkia: BerriaTB)

     
  • Maite 11:36 pm on 2019/03/05 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ondugabe 

    adj. Ondu ez dena; bereziki, heldugabea, umotu ez dena. Fruitu ondugabeak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ondugabe (SP).

    1. “Qui n’est pas mûr” SP. Haur da fruitu ondu gaben ondorea, horzkidura, higuintza. Ax 431 (V 280). Asukreak eztitzentu fruitu zorhitu eta ondugabeak. SP Phil 8 (He 8 ondugabeak; v. tbn. en contexto similar BOEans 846 ondugabeak (B, s. XVIII)). [Fruituak] oraino samurrak eta ondugabeak direnean. Ib. 222. Pruitu berdeak, ondu gabeak, ogei gramo litro bat uretan egosi. Ostolaiz 69.

    2. ondubage. “Crudo, lo que no está curado, ondubagea” Lar.

    3. ontugabe. No abonado. Lur ontu gabean ereitea, diruaren ehortzea. EZBB II 50.

    Sinonimoak: izond.

        [heldugabea]: gordin, heldugabe, heltzaka Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. verde, no maduro
    fr pas mûr loc, vert
    en green, unripe
    port verde, 

    Sagar hau ondugabe dago.  (Elhuyar hiztegia)

    ondugabe (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:49 am on 2019/01/08 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozarkeria 

    iz. Ipar. Lotsagabekeria. Lotsagabeko ozarkeriaz. Ez duzue Oxalderen bertsoetan herrarik usnatuko; ditxolariak behar duen ozarkeria doi hura, gehiagorik ez. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ozarkeria (L, BN ap. A; Dv, H), ozarreria (H).

    Insolencia; desvergüenza, atrevimiento. “Ozarreria handiagorik ezta seme batek aita-amez irri egitea baino” H. “Acción o palabra arrogante, insolente” A. Hanbat laido eta halako ozarkeria itsusi. Dv LEd 74. Nere lotsagabeko ozarreriaz. Ib. 73. Ozarkeriak ere ez du hilen egia. Hb Egia 57. Yaunain kastigoak idukitzen du aren ozarkeria. Echn Apoc 20, tít. Igorri daut letra bat guzia larderiaz eta ozarkeriaz bethea. Prop 1876-77, 3. Tonghatar salbaien ozarreria are gehiago handituko zela. Prop 1895, 52. Dritxolariak behar duen ozarkeria doi hura. Ox 206. Ori dek ozarkeria! Sabiag Y 1934, 21. Onelako ozarkeri zantarrean ez duzula yo. Zait Sof 135. Bertsu batzu irakurriko dauzkitzuet, barkamendu galdeginez heien ozarkeria gatik. Lf ELit 84. Politikari kazkarregi batzuen ozarkeriak ezin onetsiz. Larre ArtzainE 122.

    “(B), desabrimiento” A.

    Sinonimoak: iz.

    [ozarkeria] : lotsagabekeria, ahalkegabekeria  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) arrogancia, impertinencia, insolencia
    fr iz. (Ipar.) insolence, arrogance
    en iz. impertinence, impudence, insolence
    port iz. (Ipar.) arrogância, impertinência, insolência

    Gertu eduki behar dira gazteak, tarteka, zahartzen ari zarela etengabe gogorarazten dizuten faroen ozarkeria duten arren. [Fakirraren ahotsa, Harkaitz Cano (susa literatura, 2018)]

    ozarkeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:49 pm on 2018/11/28 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otsoputz 

    iz. 1 iz. Ipar. g.er. Astaputza (onddoa). 2 iz. Ipar. g.er. Astakirtena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    otsoputz (AN-araq, L, BN, S; Dv, H; -phutz VocBN), otsoputs (R-uzt), otsaputz (AN-larr), otsaputs (L-ain), otsouts (R). Ref.: A (otsaputs, otsoputs, otsouts); Lcq 182; Lrq (otso); Satr UrdSet 327; Asp Leiz2.

    1. “Vesse-de-loup” Dv. “Lycoperdón, cuesco de lobo (Bot.)” A. Bertzalde gure jakintasuna… otso putza bezela hantua dago. Herr 31-12-1959, 1.

    2. (Usado como insulto). Eta zu, otsoputz hutsa! Ox 60. “Kirten” esaten diona, Sanedriñ aurrean errudun [agertuko da]; “otsaputz” esaten diona, su-lezerako errudun. Or Mt 5, 22 (Lç, TB, Dv, Ip, SalabBN erho, Ur ero, Echn ergel, Leon zozo, Ker donga).

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

        [astaputza]: astaputz, astakume, astakilo, otsoputz (UZEIren Sinonimoen Hiztegia eta Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) borrico, -a, asno, -a; zopenco, -a, bobo, -a
    fr personne grossière et stupide
    en numskull, lunkhead, knucklehead, hammerhead, blockhead
    port abobado, tonto

    Lapazorri hori!

    • Eta zu, otsoputz hutsa!

otsoputz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

 
  • Maite 11:46 pm on 2018/11/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ondozkatu 

    ad. ondozkatu, ondozka/ondozkatu, ondozkatzen da/du ad. Bataren ondotik bestea jarri edo etorri. Badirudi Axularren paperak emanak izan zirela inprimatzaileari, ondozkatu gabe, ordenan ezarri gabe. Uharrak ondozkatuz beti jarraikitzen, halarik ere inarra ez da iraungitzen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ondozkatu (S ap. A; Dv).

    Poner los objetos unos seguidos de otros” A. Tanto Azkue como Duvoisin citan a Inchauspe. Badirudi Axularen […] paperak emanak izan zirela inprimazailleari ondozkatu gabe, ordenan ezarri gabe. Ip in Ax (ed. 1864) VIII. Al izan zittuzan kurrillorik geien garri inguruan banan-banan ondozkatu. Otx 156. Lenbizi erabat eta laburki, gero egunak batbanatzeko, bata bestearen ondozkatuz [aipatzea]. Or Aitork 357. Uherrak ondozkatuz beti jarraikitzen; / halarikan inharra ezta iraungiten. Lf in Onaind MEOE 1133. [Kapituluak] nola behar litazken ondozkatu eta elgarri jarrik-arazi, ez da argi-ere. Lf ELit 116. Gauzak ondo kateatuak eta erreskadatuak maite ditugunok, Aristotelesen logikaren araura ondozkatuak. Vill in Gand Elorri 13.

    Sinonimoak: iz.
    [ondozkatu] : ordenatu,  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. colocar uno tras otro; enfilar, alinear, suceder; ordenar, clasificar
    fr aligner, mettre en file indienne; classer, classer
    en line up, align; order, arrange, classify, put in order
    port enfileirar, alinhar; classificar

    Badirudi Axularren paperak emanak izan zirela inprimatzaileari, ondozkatu gabe, ordenan ezarri gabe.   (Hiztegi Batua)

    ondozkatu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:29 pm on 2018/10/17 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozar(-)izar 

    iz.  Izar iheskor askoren agerpena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    OZAR-IZAR (SP -> Dv y A, Urt IV 143). Sirio. “Canicule” SP. “Canicula” Urt. Lluvia de estrellas (de agosto). Ikus zitazken argiño batzu zerutik zirurikan jausten, milaka. Gure zaharrak ohartuak ziren gauza horri, eta “ozar-izar” erraiten zioten. Herr 17-8-1967, 1.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) canícula (2) (Astron.) lluvia de estrellas
    fr (Astron.) (figuré) pluie d’étoiles
    en (Astron.) starry night
    port (Astron.) chuva de estrelas

    Noiz izango dugu ozar-izar zoragarri horietako bat ikusteko aukera?

    ozar(-)izar (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:57 pm on 2018/09/26 Permalink | Reply
    Tags: , O   

    oldarkor 

    adj.  Oldartzeko joera duena; ausarta. Bidean ez ibil gizon oldarkorrarekin. Urte horietan, Barojaren kazetari lanak bereziki oldarkor eta zalapartatsuak izan ziren. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oldarkor (L ap. A; H), oldakor (Lar -> H (oldal-)).

    Osado. “Arrojado […]. Es muy atrevido, oldakorra da txit” Lar. Bidean ez ibil gizon oldarkorrarekin; beldurrez-eta zure gainera erorraraz detzan beraren asturugaitzak. Dv Eccli 8, 18 (Ol izugaitz, Ker ausarti, BiblE benturazale ausart). En DFrec hay 2 ejs. Agresivo. “Zakur, zezen oldarkorra, chien, taureau, etc. dangereux. Gizon oldarkorra, homme colère, toujours prêt à asaillir” H.

    Sinonimoak: izond.

        [oldarkoia]: erasokor, oldarkoi, oldartsu Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. osado, -a; arrojado, -a; impetuoso, -a; acometedor, -a; audaz
    fr izond. agressif, -ive ; impulsif, -ive
    en izond. impulsive, impetuous; audacious
    port izond. adj ousado(a), atrevido(a); impetuoso, -a; acometedor, -a; audaz

    Euskaraz egiteko eskatzeagatik erantzun oldarkorra salatu dute Azpeitiko tren museoan. [Nahia Ibarzabal @NahiaIbarzabal (Argia.eus, 2018-09-25)]

    oldarkor (Argazkia: argia.eus)

     
  • Maite 9:39 pm on 2018/08/19 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ondikozko 

    adj. Zoritxarrekoa. Ondikozko bizitza honetan. Haren heriotzaren berri ondikozkoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izlag.

        [zoritxarrekoa]: asturugaitz, dohakabe, esteiari, zorigabe, zorigabeko, zorigaiztoko, zoritxarreko, malurus Ipar., malerus Zub., ertun g.e., desditxatu zah., ditxagabe zah., miserable Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan: (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. funesto, -a, infortunado, -a, nefasto, -a, desgraciado, -a
    fr izlag. malheureux, malheureuse, malchanceux, malchanceuse, misérable
    en izlag. unlucky, unfortunate, miserable,
    port izlag. funesto, -a, infortunado, -a, desventurado, -a

    Ondikozko etxe hartatik irtetean, ate-atean gelditu zen une batez doktorea, eta birikak bete artean arnastu zuen askatasunaren airea. [Fantasiazko ipuinak, Guy de Maupassant / Josu Zabaleta (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ondikozko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:09 pm on 2018/08/15 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ongarritu 

    ad. ongarritu, ongarri/ongarritu, ongarritzen du ad. Lurrari ongarria eman. Luberriak atera eta ongarritu. Simaurrez ongarritu (Ik. simaurtu). Zuhaitzak ongarritu egiten du eta aberastu bera dagoen lurra(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ongarritu (AN-ulz, B; Lar, Añ, H (G)), hungarritu (Lecl). Ref.: A; Iz Ulz (gu); Izeta BHizt2. Tr. Documentado en autores del Sur (tbn. en Duvoisin) desde mediados del s. XIX. La única forma que aparece en los textos es ongarritu. En DFrec hay 3 ejs. de ongarritu.

    1. Abonar, fertilizar, estercolar. “Beneficiar los campos, haciendas” Lar. “Guk berian aurten ongarrittu ttugu soro guziek” Iz Ulz (s.v. gu). “Ongarritu bear dugu belaia” Izeta BHizt2. v. ongarriztatu. Luberriak atera ta ongarritu eta beste onelako lanbide ikusgarri eder asko egiñaz. Izt C 180. Erreka gozatsuak ongarritzen dute Erri au. Ib. 104. Laborariak lurra onthu duenean, ongi lanthu eta ongarritu, ez du khexatu behar ikhusirik ere hastean bere ogia bakhansko. Dv Lab 56. Jorratxo orrekin, beste gabe, ongarritu, zimaurtu egin dituzu zure landareak. Munita 42. Zentzuak garbi darakuskigu onbidea nundik dan, txarrerako joerak menderatu eta onerakoak ongarritu ta zuzpertu-arazteko. Etxde JJ 210. Zergatik [belarrak] ez du indarrik? Bear bezela ongarritzen edo abonatzen ez dalako. Oñatibia Baserria 9. Demeter eta Kore-ren izaroa odolez ongarriturik zegoen. Zait Plat 15. Belarri ostean, patata-solo ondo ongarritua eukala. Erkiag BatB 34. Baratzak nolako arduraz ongarritu ta apaindu kantatuko nuke. Ibiñ Virgil 109s. Emango duan lurrak egoki / ongarritu nai luke ta. Olea 176. Jauna, utzazu aurtengoz, ingurua aitzurtu eta ongarrituko dut. IBk Lc 13, 8 (Lç ungarri eman, He ongarria eman, TB ungarriztatu, Dv eman diozodan ongarri, Brunet, Or (s-) zimaurra bota, Ol simaurtu, Leon ongarriztatu; Ker ongarria jarri, BiblE ongarria bota). v. tbn. Etxeg EE 1885b, 368. Lab EEguna 94. And AUzta 130.

    Ni ezur-ezpal zarra besterik ez naiz. Bial nauzue ziguñak ongarritzera! ‘Fumer les mauves’. Or Mi 143.

    (Part. en función de adj.). Nekazaritzak lur naro-aberats eta ongarrituak eskatzen ditu. Munita 139.

    2.Fermentar” Añ.

    3. (Dv, H). “Convertir, se convertir en fumier” Dv. Belhar edo animale, oro usteltzen eta ongarritzen dira. Dv Lab 130.

     

    Sinonimoak: ad.

        [ongarriztatu]: ongarriztatu, ongailuztatu Ipar., kortaiztu Bizk., luhumendatu Lap. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. abonar, fertilizar
    fr du ad. (Nekaz.) engraisser, fumer
    en du ad. to fertilize
    port du ad. (tierra) adubar, fertilizar

    Artistak miseria du simaur onena bere artea ongarritzeko[Zu, Anjel Lertxundi (Erein, 2015)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    ongarritu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:18 pm on 2018/07/28 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ortzaizki 

    iz. Ilargi zuria.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ortzaizki (BN ap. Lh; H (BN); orz- BN-ciz-mix ap. A; Dv), hortzazki (BN ap. Lh), orzezki (Saug Voc). Etim. Para su posible relación con orzargi, ostargi…, v. FHV 294s.

    Firmamento, cielo; luz del cielo. “Clarté, sérénité du ciel, principalement clair de lune, lumière des étoiles” H. Lhande trae hortzazki (BN) citando a Harriet, pero en éste sólo encontramos ortzaizki. v. ortzoski. Ortzaizkiaren argitasunaz jantzi al-dau / Orren andera andiki ustelduen oñetan / Jopu-eiteko? “Dió […] esa hermosura celeste”. Arriaga Lekob 17.

    Sinonimoak: iz.
    [ortzaizki] : ilargi zuri 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es firmamento, cielo; luz del cielo (Elhuyar hiztegia) || sereno, claro de luna, luz de las estrellas (Labayru hiztegia)
    fr firmament, ciel; clair de lune
    en firmament, sky; moonlight
    port firmamento, céu; clarão de lua

    Ortzaizkiaren argitasunaz jantzi zen.

    ortzaizki (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:20 pm on 2018/07/12 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orein 

    iz. Ugaztun hausnarkari handia eta liraina, hanka-luzea eta isats-laburra, oihanean taldeetan bizi dena (Cervus elaphus). Ik. basahuntz 2. Oreinaren arrak urtero handituz doazen adarrak izaten ditu. Orein emea. Orein taldeak. Oreinak bezala jauzi eginez. Orkatz izutiak eta orein lasterrak. Oreina larrean, pertza laratzean(esr. zah.). orein-mihi Garoaren familiako landarea, mihi itxurako hosto luze estuak dituena (Asplenium scolopendrium). (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) ciervo; reno
    fr iz. cerf
    en iz. deer; reindeer
    port iz. cervo, -a; rena

    Koldo Almandozen ‘Oreina‘, Zuzendari Berriak sailean (Berria.eus, 2018-07-12)

    orein (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:21 pm on 2018/06/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ortzantz 

    iz. Ipar. Trumoia. Horra non goibeltzen den zerua eta laster ortzantza karraskan abiatzen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    ortzantz (AN-burg, L, BN; Dv (s.v. ortzi), H (BN, S)), orzantz (BN-ciz-mix, S; Dv (S); -nz Saug Voc, Arch VocGr, VocBN), ozantz (BN-ciz, S; Gèze (-nz-), Dv), ozazantz (H (S)), ortzi-azantz. Ref.: Bon Trueno 416; A (ortzantz, orzantz, ozantza); Satr VocP; Echaide Nav 30.

    Etim. De *or(t)z-azantz ‘ruido del cielo’, con pérdida disimilatoria de -z-. Esta etimología fue ya propuesta por Sauguis (cf. supra Saug Voc).

    Tr. Documentado en textos septentrionales de los ss. XIX y XX. La forma general es or(t)zantz; hay un ej. de ortzi-azantz (forma sin duda facticia) en Barbier (junto a orzantz y ortzanz).

    1. Trueno. “Orzanza, igurziria […], iduri du orzeazanza eta agian orzea heuskara zaharrian zerua erran nahi zen” Saug Voc. “Syncope de orz, azanz, signifiant bruit de nuage (tonnerre)” VocBN. “Ortzantz (ortz-en otsa?)” JMB ELG 82. Cf. HeH Mt 16, 3n. v. ortots. Ortziak edo ozantzak hurranik ari balin badira, ez jar, ez bilha atherbea arbolen azpian. Egunategi 1878, 9 (ap. DRA). Horra non goibeltzen den zerua eta laster ortzantza karraskan abiatzen. Arb Igand 100. Eguerditan orzantzaren burrunba ilhuna buruen gainean zabilakigun, artetan karraska izigarri batzuekin. Eskual 19-2-1909, 3. Azken arbolak […] karraskan ari ziren ondarreraino suntsitzen. Ortzi-azantza ematua zen. Barb Piar I 119. Tximista ta orzantzetik begiratzeko (BN-ciz). A EY I 165. Ortzantza apirileko, arnoa barrikako (BN-ciz). A EY III 163. Ortzantz eta ximixtek, ilun pean, egiten dute karraska. JEtchep 49. Berehala ortzantza burrunbaka hasten da. Ib. 49. Geldituko dira ortzantzak eta ez da gehiago harririk izanen, lurra Jaunarena dela jakin dezazun. Bibl Ex 9, 28 (Urt ihurtziri, Dv ihurtzuri, Ur turmoi, Ol yuzturi, Ker, BiblE trumoi).

    2. “Orzantz (BN), tempestad” A.

    3. Rayo, relámpago. Hil beitira ehün eta lauetan hogei eta zazpi jente düründaren edo ühülgiaren edo ihurziriaren arrakontrütik. Hirur hitz ziberotar horik badütügü manexen eta laphurtarren orzantza hitzarentako. Eskual 31-7-1908, 4.

    4. Firmamento. Ortziak Jainkoaren ederra diago ta ortzantzak Aren eskuek egiñak otsegiten ditu (Ps 18, 2). “Firmamentum”. Or MB 48. Bigarren egunean egiñik, ortzantza, zeru izena duna. “Firmamentum”. Or Aitork 351. (Fig.). Zure idaztiaren ortzantzari atxikirik. Or Aitork 395.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) trueno
    fr tonnerre, coup de tonnerre
    en thunder
    port trovão

    Ortzantz karraska bat aditu zen. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ortzantz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:33 pm on 2018/05/29 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ostarren 

    iz.  (Zool.) trikuaren itxurako itsas animalia ornogabea (Echinoidea), itsas trikua (tekn.).

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ostarren. “(G-azp), esquino, erizo de mar, género de equinodermos” A.

    Sinonimoak: iz.
    [ostarren] : (Zool.) itsas triku (tekn.); gaztaika, itsas lakatz

    Beste hizkuntza batzuetan (Orotariko Euskal Hiztegia eta Word Reference):

    es esquino, erizo de mar
    fr poisson-globe
    en sea urchin
    port ouriço-do-mar

    Hondartzan topatu zuten ostarrena.

    ostarren (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:20 pm on 2018/04/07 Permalink | Reply
    Tags: O   

    onartezin 

    adj.  Ezin onartuzkoa. Jokabide onartezinak. Onartezina da hor gertatzen dena. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [onartezin] : admitiezin
    [onartezin] : jasanezin, pairaezin, toleraezin. Ant. jasangarri, onargarri

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. intolerable, inadmisible, inaceptable
    fr izond. intolérable, inacceptable
    en izond. untolerable, unacceptable, inadmissible
    port izond. intolerável, inadmissível, inaceitável

    Onartezina da hor gertatzen dena(Hiztegi Batua)

    onartezin (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:52 pm on 2018/03/13 Permalink | Reply
    Tags: O   

    olerkaritasun 

    iz. g.er. Olerkaria denaren nolakotasuna. Argi eta garbi ageri da, edozein orrialdetan, egilearen olerkaritasuna eta lirikarako isuria . (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    olerkaritasun. Carácter poético. Argi eta garbi ageri da, edozein orrialdetan, egilearen “olerkaritasuna” eta lirikarako ixuria. MEIG II 99.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Google Translate):

    es iz. carácter poético
    fr iz. caractère poétique
    en iz. poetic nature
    port iz. caráter poético

    Argi eta garbi ageri da, edozein orrialdetan, egilearen “olerkaritasuna” eta lirikarako ixuria. MEIG II 99.  (Hiztegi Batua)

    olerkaritasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:53 pm on 2017/12/12 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldartu 

    ad. oldartu, oldar/oldartu, oldartzen da/zaio ad. Oldarrean abiatu; oldarrean eraso. Eta hona, urdalde hura guztia oldartu zen gainetik behera itsasora. Lurrari uhin zabalak azkar oldartzen zaizkio. Irrintziaz gudura oldartzen. Oldartzen dira elkarrengana bi idi bezala. Otsoa bildotsari oldartu zitzaion. Txakur batzuk bezala oldartu zitzaizkidan. Baina inork ezagutzen ez duen egiak ez dio inori eskubiderik ematen, nabari den egiantzaren kontra oldar dadin. Elizako ez den liburu bakanen bat begiz jotzen dugunean, lasterka bizian oldartzen gatzaizkiola. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

        [atakatu]: eraso, eraso egin, esetsi, jazarri Ipar., akometatu zah., atakatu zah., erazarri Ipar. g.e., atomatu Bizk. g.e., erauntsi Ipar. zah., jauki Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad./ zaio ad. acometer, embestir, arremeter, lanzarse, precipitarse (2) da ad./ zaio ad. atacar, acometer, arremeter, asaltar, agredir (3) da ad./ zaio ad. rebelarse
    fr (1) da ad./ zaio ad. s’élancer, se jeter, foncer sur (2) da ad./ zaio ad. attaquer, assaillir ; charger (3) da ad./ zaio ad. faire face, affronter
    en (1) da ad./ zaio ad. to throw oneself, to hurl oneself (at/against) (2) da ad./ zaio ad. to attack (3) da ad./ zaio ad. to rebel
    port (1) da ad./ zaio ad. acometer, investir (2) da ad./ zaio ad. atacar, acometer, arremeter, assaltar (3) da ad./ zaio ad. rebelar-se

    Mossoak oldartu egin zaizkie Lleidako museoaren aurrean bildutakoei  (Berria.eus, 2017-12-11)]

    oldartu (Argazkia: Adria Ropero/EFE)

     
  • Maite 11:32 pm on 2017/12/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otapur 

    iz. Ogi-apurra. Usoa batetik bestera mugitzen da bere hanka ttipiez, otapur bila. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    otapur. v. OGI-APUR.

    OGI-APUR (V-gip, G-goi; Urt II 74, Añ; ogi-anpur Añ), O.-PAPUR (G-azp; H; o.-papor SP, s.v. paporra), OTAPUR (Lar -> H, Mg PAbVoc 236, Izt 72v, Bera), OTTAPUR, TTAPUR, ATAPUR. Ref.: VocZeg 287; Iz ArOñ (apur, ogi-mamiña); Etxba Eib; Elexp Berg. Miga de pan. “Ogi paporra, miette de pain” SP. “Miga del pan, […] ogi apurra, anpurra” Añ. Lizarraga de Elcano, además de atapur (LE-Ir (309)), emplea otapur sg. el voc. final de BOEanm. Cf. VocNav: “Atapurres de pan, migas de pan y plato de migas cocidas. Aparece en un pedimento a las Cortes de Navarra del año 1817 [Cuenca y Montaña]”; “tapurras, migajas [Aézcoa]”; “tapurres, migajas [Cuenca, Pamplona, Montaña. // Migajas que se echan en la sopa o en el vino [id.]”.

    Jaten dute bederen haurren ogi papurretarik. He Mc 7, 28 (v. infra OGI-PORROSKA). Txakurtxoak ere jaten dituzte beren nagusien maietik erortzen diran ogi apurrak. Ur (G) Mt 15, 27 (BOEanm 1309 ttapur, Samper ottapur, Arriand otapur, Ker, IBk, BiblE ogi-apur). Txakolin-txiztil batzuk eta ogi-apur bi. A BeinB 72. Paparrean geldituriko ogi-apur apurtxo batzuk eskuekaz iñarrosten. Or Tormes 69. [Liburu ontan] ez dago galtzekorik, ez otapurrik; dana da mami, dana da iaki. Ibiñ EG 1954 (5-8), 118. Otapurrak utzi ta ogi osoa iatera euskera iristen ez dan bitartean, galduak gera. EG 1954 (5-8), 126. Ogi-apur ta jaki-ondakiñ billa [ebiltzan oilloak]. Erkiag Arran 121. [Txoriei] ogi-apurrak emanez pasatzen zuan denborarik geiena. Salav 74. v. tbn. VMg 34s. Echve Dev 140. Lard 404. Altuna 24. Ir YKBiz 307. Anab Poli 130. Uzt Sas 69. Ogi-papur: Lg I 201. Sorarrain EG 1954 (5-8), 85. Otapur: Mde HaurB 36.

    Mai gañetik erortzen diran ogi-papurtxoak. Ir YKBiz 229n.

    Aldaerak: iz.

    [otapur] : ogi-apur, ogi-papur (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. migaja, miga de pan
    fr (migajas, restos) miettes fpl.; (de pan) mie ƒ.
    en (sobras, restos) leftovers, scraps npl; (pedacito de pan) breadcrumb, crumb n
    port iz. ƒ migalha; (de pan) miolo

    Usoa batetik bestera mugitzen da bere hanka ttipiez, otapur bila. (Hiztegi Batua)

    otapur (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:01 pm on 2017/10/15 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ondore 

    iz.  1 iz. Ondorioa. Bekatua eta bere ondoreak. Zer ondore izan dute zure ahaleginek? Ondore larriak segitzen dira hortik. Erabili diren sendabideek ondore onik izan ez dutenez gero. Nahi hutsa, ondore gabeko nahia, eragin indarrik gabekoa. 2 iz. Norbaitengandik sortutako gizakien multzoa. Ik. leinu. Zure ondorea lurreko hautsa bezain ugaria izango da. Ondore handi baten buru eta aita. Jakoben ondorea hartu zuen Jainkoak bere herritzat. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak:  iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [konklusioa]: gibelondo, konklusio, ondorio, ondorego Ipar. g.e.
        [ondorengoa]: ondorengo, ondorio Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. consecuencia, resultado, efecto (2) iz. descendencia, prole
    fr (1) iz. conséquence, résultat, effet (2) iz. descendance, progéniture
    en (1) iz. consequence, outcome, effect (2) iz. offspring, descendants
    port (1) iz. conseqüência, resultado, efeito (2) iz. descendência, prole

    Bakar-bakarrik agerian utzi nahi izan dut, jokabide jakin bat hartzen bada, hartatik ondore jakin bat segitzen dela. [Fidel izan beharraz, Oscar Wilde / Antton Olano (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ondore (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:22 pm on 2017/08/29 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ohoin 

    iz. 1 iz. Lapurra. Ik. ebasle. Ohoin eta gaizkileak. Gauaz ohoinak bezala. Ohoin batzuek ebatsi zituztela zazpiehun mila libera, diru berri. Ohoinek larruturik utzia. Atzeman dute ohoina. Ohoin zulo batean. Ohoin estalki izan naiz. Ohoin handiak urkarazten ditu txikiak (esr. zah.). || Rollon itsas ohoin famatua (Ik. itsaslapur).2  (Izenondo gisa). Framazon ohoinak. Urde ohoina! Seme ohoina, zer egin didak hik? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ohoin (AN-egüés-ilzarb-olza, L, B, BN, S; Volt 90, SP, Urt I 158, Ht VocGr, Lar, Añ (AN), Izt 67r, Arch VocGr, VocBN, Dv (+ ooin), H), uhuin (BN-mix-bard, S; Gèze (uhuñ), Dv (uhuiñ, S), H (uhuñ, S)), uhun (Lar Sup, Hb ap. Lh), oin (Lcc (oña), VocB), ogoñ (L-côte), ohoi (H), ogin (BN-baig). Ref.: Bon-Ond 167; A (ooin, uhuiñ), Apend (ogin); Lrq /ũhúñ/; AtSac 24.

    1. Ladrón. “Robador, oña” Lcc. “Caco”, “ladrón”, “pillador”, “salteador” Lar. “Voleur. Itzalka, ebaska ibiltzea, ohoin bat bezala” H. “Il se dit par extension de quelqu’un qui exige plus que le prix dû et exact. Goregi saltzen duzu, zaren bezalako ohoina, vous vendez un prix trop élévé, voleur que vous êtes; de quelqu’un qui triche au jeu, ez horrekin jokoan hari, ohoin hutsa da, ne jouez pas avec celui-là, c’est un pur, un franc voleur” H. “Ohoinak aserratü ahari-ebazlea agertü (S), los ladrones reñidos, aparece el robador del carnero” A. v. lapur.

    Tr. Documentado en textos septentrionales; al Sur aparece en RS (uuñ), Lizarraga de Elcano (ooin) y algunos autores modernos. La variante suletina es uhuin, salvo en Tartas (ohoiñ, ohoñ), Belapeyre (II 49 ohoñ), Eguiateguy (ohoiñ) y AstLas (73 ohoin); hay también ejemplos de uhoin en UskLiB e Inchauspe, en ambos casos junto a uhuin. La var. ogoñ es usada por Arriandiaga. En DFrec hay 3 ejs. de ohoin, septentrionales.

    Sinonimoak: iz./izond. Ipar.

        [lapurra]: esku-zikin, harrapari, lapur, xixkalari, ebasle Ipar., arrobatzaile Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ladrón, -ona
    fr iz. voleur, -euse
    en iz. thief, robber
    port iz. ladrão(ona), ladrão(a)

    Ohoin handiak urkarazten ditu txikiak (esr. zah.).

    ohoin (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:49 pm on 2017/02/20 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oztin 

    izond. zeru-urdina [kolorea] (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oztin. Neol. creado por Arana Goiri en 1897, de ozti ‘cielo’ y -din (AG 1432).

    Azul. Bere janzkija ixan doia zuriya barrenguan, eta ganekuan oztiña (1897). AG 1432. Begijak oztin-oztiñak. BAizk Ipuin 41. Ikatzarri oztiñak (azulak) dira. Altuna 19. Zelai oztiñan. Enb 61. Ausi egiten dautso / zeruko oztiñari. Laux BBa 52. Zuaitz arrotzen azpia / eun oztiñek itzalia. Ldi BB 138. Goian oztiñari mendi-lerroak mun. EuskOl 1933, 83. Zer dok bare arrats oztiña! Laux AB 92. Goian oztiña, beian urdiña, / ur eta ur beti. SMitx Aranz 221. Zerualdea soiñeko panpiñez atondu zan, oso oztin. Erkiag Arran 155. Ortze oztiña argitu. BEnb NereA 37. Begi oztiñetan. Egieder Usk 39 (ap. DRA). Proteus oztiña. “Caeruleus”. Ibiñ Virgil 115. v. tbn. EA OlBe 73. Gand Elorri 136.

    Sinonimoak: iz.
    [oztin] : zeru-urdin (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. azul celeste, azul cielo
    fr bleu cie
    en sky blue
    port azul celeste

    Begiak oztin-oztinak ditu.

    oztin (FlickrCC, Look Into My Eyes)

     
  • Maite 11:53 pm on 2017/02/17 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oroi 

    iz. g.er. Oroitzapena, oroipena. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [oroitzapena]: gogoramen, gogorapen, oroipen, gomuta Bizk., akordu g.e., memoria g.e., oroimen g.e., oroitza g.e., oroitzapen Ipar. jas.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [h. oroipen, oroitzapen] recuerdo, memoria
    fr souvenir
    en [oroitzapena] memory, remembrance; reminiscence; [ahalmena] memory
    port (1) cume, cume (2) terraço

    Oroian ditudan irakasle onak, eragin zidatenak; haien eredutik edo haiek irakatsitakotik zerbait jaso nienak.  [Presiopean, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2017-02-17)] (Berria.eus)

    oroi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:27 pm on 2017/01/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oheburu 

    iz. Etzatean burua ezarri ohi den ohearen aldea. Oheburura hurbildurik. Oheburuko argia(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    oheburu (V-gip, S; Foix ap. Lh, H), ohaburu (L, BN, S; H (oa-)), ohapuru (G; oa- Lar, H), oepuru (H), oiburu (H), oipuru (H), uepuru (V-gip). Ref.: A (oapuru); Lh (ohaburu); Lrq; Iz ArOñ (uepuru); Elexp Berg (oe-buru).

    1. Cabecera de la cama. Aren oapuruan eserita zegoen andreak. Ant Ezale 1897, 389b. Iminten dogula [Kurutze Santua] geure bizilekuan, geure oeburuan. Itz Azald 12. Bere hortz benedikatuak, ongi garbiturik emaiten zituen ohe buruan. Barb Sup 101. Ohe-buruko argia pizturik utzi zuen. Mde HaurB 57. Medikuori oeburuan jarrita. SM Zirik 52. Ohe buruan jartzen da [xoria] eta kantuz hasten. JEtchep 25. Ikhus zitaken aphezpikua […] erien eta ezinduen ohapuruetan. GAlm 1962, 34 (ap. DRA).

    ogeburu. Baña, il-oge-buruan dakust / gotzon bat geure pozgarri. Enb 35.

    2. Almohada. Erroman ere airean zuten etzantza, bainan bi ohebururekin, batto buruan, bertze[a] zangoetan. GAlm 1956, 18.

    3. (Uso adv.). Zer gerta ere, lotarakoan, / utzi zula oaburu. “Bajo su almohada”. Or Eus 343.

    Sinonimoak: iz.

        [bururkia]: burukita, bururki Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cabecera [de la cama]
    fr chevet, tête de lit
    en headboard, head
    port cabeceira

    Ez dira oheburuan ahituko

    Ahapeka aipatzen dira usu bizitzaren amaierari buruzkoak; dena den, Larraitz Chamorro eriak ohe ertzeko hitz horiek ozentzea lortu du: hedabideetara eraman du sedazio eskaera. [Ez dira oheburuan ahituko, Arantxa Iraola (Berria.eus, 2017-01-03)]

    oheburu (Argazkia: construnario.com)

     
  • Maite 11:13 pm on 2016/10/20 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozpin 

    1. iz. Azido azetikozko ur-disoluzioa, ardoaren eta graduazio txikiko edari alkoholikoen (sagardo, garagardo, etab.en) edo azukre-disoluzioen hartzidura espontaneoaren ondorio dena. 2. iz. eta izond. (hed.) Gauza edo pertsona mingotsa. Baina noiz arte jasango du irakurlearen ahoak ohi duen eztiaren ordez irentsarazi nahi diogun ozpina? Hitz zorrotz eta ozpinak. || iz. (Ipar.) Tximista. Honek erran nahi du ozpin bakoitza kanoiukaldi bat dela. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ardotik sortutako isurkaria]: minagre Ipar.
    ozpin izond.
        [ozpintsua]: ozpintsu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. vinagre (2) iz./izond. (hed.) vinagre; avinagrado, -a || iz. (Ipar.) rayo
    fr (1) iz. vinaigre (2) iz./izond. (hed.) insupportable, acariâtre ; aigre, amer
    en (1) iz. vinegar (2) iz./izond. (hed.) sour, bitter
    port (1) vinagre (2) avinagrado(a), envinagrado(a); producto a. produto avinagrado; (carácter, gesto) azedo(a)

    ‘E, hi, Ozpin, Ardoren seme, noiz utziko dituk hire trikimailu nazkagarri horiek? ‘ [Zortzi kontakizun, Isaac B. Singer / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ozpin (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2016/10/19 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oreka 

    iz. Elkarren aurka ari diren gauza bi edo gehiagoren arteko indar berdintasuna; horrelako indarren eraginpean dagoen gauzaren egoera. Osagaien arteko oreka. Gorputz guztia ikaraz darabilela, oreka ezin gordez jaikitzen da. Oreka galdu dut zeharo: gorputzekoa eta arimakoa. Jokoa, azken batean, ezagunaren eta ezezagunaren artean oreka gunea aurkitzean datza. Gizarteko orekan zetorren edozein aldaketak, zenik txikienak ere, hizkuntzaren kaltean gertatu behar zuela(Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [dendua]: dendu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. equilibrio
    fr iz. équilibre
    en iz. balance
    port iz. equilíbrio

    Nik oreka bilatzen dut: oreka munduan, oreka bizitzan… [Zortzi unibertso, zortzi idazle, Ana Urkiza (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oreka (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 6:49 pm on 2016/10/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oskarbi 

    1. adb. Zeruaz mintzatuz, garbi, hodeirik gabe. Arrats gorri, bihar oskarbi. 2. iz. Zerua hodeirik gabe dagoen egoera. Sortaldetik izar berri bat agertu zen oskarbi beltzean dirdirka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adlag. [garbi, hodeirik gabe (zerua)]: zohardi Zub.
    iz.  [zeru garbia, hodeirik gabea]: zohardi Zub.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb./ iz. cielo raso/despejado/sereno
    fr adb./ iz. ciel dégagé, ciel étoilé
    en adb./ iz. clear sky, cloudless sky
    port adb./ iz. forro de teto; céu aberto(a), limpo(a).

    Joan zen lainoa, joan zen haizea, eta oskarbi ageri zen zerua. [Baina bihotzak dio, Xabier Montoia (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oskarbi (Argazkia: Dabid Martinez, @dabidnet) [FlickrCC]

     

     
  • Maite 5:14 pm on 2016/08/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ozar 

    iz. (Ipar.) (zah.) Txakurra. • ozar-izar. (Ipar.) Bero handiko garaia. Buruilean, ozar-izar egunetako arratsalde sapak. || izond. (Ipar.) Errespetu eta begirunerik gabe edo ausarkeriaz jokatzen duena. Seme ozarra eta lotsagabea duenak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ora]: txakur, or Ipar., potxo Ipar., zakur Ipar./Naf., toto haur., xakur L-N adkor.
    ozar izond. Ipar. jas.
        [errespetu eta begirunerik gabe jokatzen duena]: bargasta, lotsagabe, lotsagabeko, ahalkegabe Ipar., krapaut Ipar., lotsabako Bizk., lotsagaldu jas., lotsagalduko jas., aujame Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (zah.) (Ipar.) perro (2) izond. (Ipar.) impertinente, insolente, arrogante
    fr (1)  iz. Zool chien m, chienne ƒ (2) izond. (Ipar.) impertinent, -e ; arrogant, -e ; insolent, -e
    en (1) iz. dog (2) izond. impertinent, impudent, insolent

    Orduan konturatu naiz, sekula deskribatu ezingo dudan izu-ikararekin, izeba Matilderen ondoan eseririk dagoen ezezaguna ni naizela, eta nire senak okaztagarrienetik eta deitoragarrienetik duena azaleratzen zaidanean izaten dudan aieru eta begirakunearekin ari natzaiola begiratzen, ozar eta lotsagabe. [Erretzaileen eremua, Jon Alonso (Susa, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ozar (FlickrCC, Ms. Phoenix)

     
  • Maite 10:13 pm on 2016/05/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orkatila 

    iz. Zangoaren eta oinaren arteko giltzadura. Orkatila bihurritu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Wikipedia

    Giza anatomian, orkatila oina eta hanka lotzen diren tokian eratutako artikulazioa da. Hiru hezurrek osatzen dute: Tibia, peronea eta astragalo edo tortolosa. Kalkaneoak eta eskafoideak, orkatilaren zati ez diren arren, lotailu garrantzitsuak bidaltzen dituzte artikulazio honetara.

    Lotailu garrantzitsuenak, artikulazioari egonkortasuna ematen diotenak baitira, honako hauek dira:

    • Deltoidear lotailua: Astragaloa eta kalkaneoa tibiarekin lotzen dituzte. Orkatilaren barnealdean dago.
    • Alboko lotailuak: Astragaloa eta kalkaneoa, peronearekin lotzen dute. Kanpoaldean dago.
    • Lotailu sindesmosikoak: Tibia peronearekin lotuta mantentzen dituzten lotailuak dira.

    Orotariko Euskal Hiztegia

    orkatila (V, G; Lar, Añ (V)), orgatila (G-azp; Lar, Añ (V), H), orkatxila (V-ple), urkatila (G-goi). Ref.: A (orkatilla, orgatilla); EI 70; Iz ArOñ, UrrAnz; Etxba Eib; Elexp Berg.

    1. Tobillo. “Orkatillia trokau jata eta arrezkerok errenka nabill” Etxba Eib. v. txorkatila, orkila. Ordu bere-berean orgatillak eta oñazpiak sendotu zitzaiozkan. Lard 482s. Orgatilletik arratsaka nerabiltzkin burdin-kateak. TAg GaGo 104. Aren mendeko sorgintto bati / autsi baitio orkatilla. Or Eus 336. Amasei jorraildun neskatxa, / egak dozan orkatilletan? Laux AB 72. Orkatillak oin-billurrez lotu. Zait Sof 77. Aren beatzen, ta orpoen, ta orkatillen, ta bernen, ta iztarren arintasuna. Erkiag Arran 37. Geldiro libraturik nire orkatilak. Arti MaldanB 192.

    2. “(V-ple), espuela” A.

    3.Orkatxilla (V-ple), dedo pequeño de algunos animales” A.

    Sinonimoak: iz.

        [zangoaren eta oinaren arteko giltzadura]: aztal-belarri Ipar., kabila Ipar., axiroin Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Anat.) tobillo
    fr iz. cheville
    en iz. ankle
    port iz. tornozelo

    Han, presaren presaz, orkatila bihurritu dut espaloian, baina hamaiketako autobusean sartzea lortu dut, azken minutuan izan bada ere. [Ekialdeko mamuak, Jon Arretxe (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    orkatila (Gizaki baten orkatilaren ikuspegia, Wikimedia commons)

     
  • Maite 9:56 am on 2015/12/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oldozkun 

    iz. Pentsamendua, gogoeta. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    oldozkun (BeraLzM), oldoskun.

    Pensamiento. Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? Zink Crit 1. Etxakon burutik igaro bere oldozkuna iñok entzuteko eraz urten yakonik. Kk Ab I 48. Itz asko ez dogu bear; gauza barri, oldoskun barri asko sortuteko bearrik be ez. Belaus LEItz 107. Itza gizonari bere oldoskuna eztaltzeko emon yako. GMant LEItz. 60. Oldozkun (pentsamentu) txarrez naigabetua danean. Pi Imit I 12, 2 (Ol oldozkun; SP gogoramendu, Ch y Leon gogoeta, Mst phensamentü). Oldozkun pitiñenak eta umekeriak. “Más mínimos pensamientos” (Quijote IX). Anab RIEV 1928, 608 (AIr ib. 599 gogoeta, Or RIEV 1929, 6 burutapen, Ldi ib. 207 gogapen). Ezilkortu al baneuz oldozkun gustijak. Laux BBa 128. Orrek bere oldoskunak daukoz gizonatzaz ta bixitzeatzaz. Kk Ab II 99. Buruan oldozkun oek azpikoaz gain irauliz zerabiltzkiala. TAg Uzt 162. Gauzak oneratu zitezkean oldozkuna (pensamiento) apurtxo bateko bere buruaz nausituta. Etxde JJ 60. Loak artu baño len, bere oldozkunetan bueltaka. Izeta DirG 84. v. tbn. GMant LEItz 59. EEs 1923, 162. Aitzol in Laux BBa X. Otx 104.

    Sinonimoak: iz.

        [pentsamendua]: buruketa, buru-kolpe, bururapen, burutapen, burutazio, burutzapen, gogamen, gogapen, gogarte, gogoeta, gogorapen, hausnar, hausnarketa, ideia, kontsiderazio, kontsidero, pentsamendu, meditazio Ipar., pentsu Ipar., buruera Bizk., burutasun Bizk., gomuta Bizk., bururakizun jas., gogaketa g.e., gogoramen g.e., oldozmen g.e., oldozpen g.e., gogorazio zah., gogoramendu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. pensamiento, reflexión
    fr iz. réflexion
    en iz. reflection
    port iz. pensamento, reflexão

    Entzun:

    Metasunez edo idurizko sakontasunez gogaltzea, zertako da baldin oldozkuna ta izatasuna kide ezpadira? (Orotariko Euskal Hiztegia)

    oldozkun (Gaurkohitza, CC)

     
  • Maite 1:39 pm on 2015/12/13 Permalink | Reply
    Tags: O   

    okerbide 

    iz. Okertzeko edo makurtzeko bidea, bide okerra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    okerbide (Izt 22r, H). Tr. Documentado en textos meridionales de los ss. XIX y XX. Hay un ej. suletino en GH. En DFrec hay 3 ejs.

    1. Camino de perdición, mala vida. “Chemin de perdition, voie vicieuse, de péché” H. Alderatu ofendidu ziñaidezan oker bidetatik. Añ EL1 7s. Zuzendu daizuzala nire oñak, oker-bideetara joan ez ditezeen. Ib. 92. Iñoiz okerbidian [umiak] ikusi ezkero. Kk Ab I 40. Gazteen yoera ain oker-bideetara etziña dagon aro makal ontan. Ldi IL 86. Autetsiak berak, al baliteke, okerbidez eramateko erakoak. Ir YKBiz 411. Batean oker-bidera saiesten da; bestean, bide onez dijoa. ‘Al mal’. Zait Sof 171. Lengo okerbideak erabat utzi zitun. Etxde JJ 98. Alabaren oker-bidea zuzendu eziñak. NEtx LBB 64. Irakaspide ona eman beharrean datozkigula, okerbideak utzi ditzagun. MEIG I 150.

    Camino equivocado. Dirautsiela: oker-bidetik / ibilli gara oñarte. Enb 45. Aide batek […] xenda hun batetan ezarten ahal gütü, bena hanitxetan aide bati josi proba ezdeüs da edo okherbide gisa zerbütxa leite. J.B. Mazéris GH 1933, 309. Makiña bat aldiz okertzen da gizadia betiko okerbideetan barrena. Txill Let 100. Oker-bidian doian untzia. BEnb NereA 89. Ez dezagun pentsa […] zaharragoak oker-bidetik zebiltzanik beti. MIH 393s.

    2. Situación peligrosa. “Peligro” A (que cita a Añ). Gorde nagizu estuera ta okerbide guztietan. Añ EL1 11. Il ninteke oker-bide edo era-aldi deungaren baten. Añ EL2 26.

    3.Escándalo, okerbidea […], bekaturako bide emon” Añ. Gazte aiei sarrera ukatzea iritxi zuen; eta ala okerbide hura bukatu zan. ‘Mal ejemplo’. Aran SIgn 51.

    4. Trastorno, problema. Egiteko onetatik gertatu al zitezkean okerbide guztiak zuzendurik. Izt C 405 (v. tbn. 407). Artzen badute ezta-baidaren bat alkarren artean, gizonik elduenetako bana edo biña alde bakotxetik ifintearekin, berealaxen daukate zuzendua okerbide guztia. Ib. 228s.

    5.Jugarreta” A.

    6. Injusticia. Jaunak, okerbide barik, kendu egikeoezan [emaitzak Adani]. KIkV 23. Eztadin okerbiderikan egon, eztadin bidegaberikan egon. Arti Tobera 267. Gizonen artean zuzenbidea, okerbidea adinbat gertatu baita. Ibiñ Virgil 80. v. tbn. KIkG 15.

    7. Medio, procedimiento injusto. Legezko beren eskubideari eusteko okerbidetik ez ibiltzea [langilleak]. KIkG 54. Oker-bidez besteren ondasunik ez nai izatea. Ib. 38.

    8. Medio, instrumento de perdición. Euskera ezta, nabarbenki, oker-bide, yakin-bide egin eztegulako. Ldi IL 52.

    9. Vía indirecta. Irakurlea zentzatzea eta hobetzea ere eleberriaren eginkizunen artean badaude, inolaz ere okerbidez eta zehar esanez bete behar du eginbide hori. MEIG III 78.

    Sinonimoak: iz.

        [galbidea]: erorbide, gaizpide, galbide, hondabide, makurbide, erortoki Zub., galmenta zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. mal camino, camino equivocado
    fr iz. perdition, égarement
    en iz. wrong track
    port iz. mau caminho

    Entzun:

    ZORROTZAKO PORTUAN ALDARRIKA

    Aleman barkua atrakatu da Zorrotzan.

    Zimentua dakar, ehun kiloko sakoetan.
    Bien bitartean
    Anton eta Gilen zeuden
    zerrarekin
    tronko hura erdibitzen.
    Sokarekin…
    Eztago kablerik…
    Bestela…
    Tira eta tira,
    orain Anton,
    gero Gilen,
    eznaiz hilen,
    Gilen.
    Hemen euskeraz
    ta han erderaz.
    Birao egiten zuten.
    Okerbideak ezpaitaki mintzaerarik,
    berdin tratatzen baitu
    erdalduna
    eta
    euskalduna.
    Arbolaren neurriak hartu nituen.
    Antiojuak bustitzen zitzaizkidan.
    (Amak gauean pentsatu zuen errekara
    erori nintzela). Eta esan nuen:
    Beti paratuko naiz
    gizonaren alde.
    Gilen.
    Anton.

    Harri eta herri, Gabriel Aresti (Susa poesia, 2000)

     
  • Maite 11:42 pm on 2015/11/29 Permalink | Reply
    Tags: O   

    birakari 

    izond. 1. Biraketahigidura duena. Ate birakaria. 2. BOT. Ardatz baten inguruan kiribiltzen den landare igokaria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.

        [biratzen dena]: birakor  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. giratorio, -a; rotatorio, -a
    fr izond. tournant, -e, giratoire, pivotant, -e ; rotateur, -trice
    en izond. revolving
    port adj giratório(a)

    Entzun:

    PERLARIK EZ

    Mishima, Steinbeck, zuek bazenuten zuen perla
    eta ezin didazue horrela hitz egin.

    Lehen bestela zen, Yukio, badakit.
    Ez iezadazu berriro lepora nire ganoragabekeria, John.
    Lehen ustekabean egunaren kakotik zintzilik
    topatzen zenuen perla ttipia.
    Lepoko edo belarritako batetik alde egindako perla.
    Koltxoipean birakari aurkitua hautsontzian
    utziko zenuen, ahaztura ereiten duenak bezala
    kimua mingarriegia izango ez den esperantzan.

    Hautsontziko perla, begien parean jarri eta hari goizero
    etorkizuna galdetzen saiatu.
    Txirrinak jotzen zuenero bihotz taupadak
    bizkortu eta jotzen zuena postaria ez zela sinestera
    kondenatzen zintuen,
    perla madarikatu perla bedeinkatu hark.

    Baina jada ez da halako emakumerik geratzen.
    Desertatzen zintuztenean, ohepean
    belarritako bat propio ahaztuta uzten zuten
    emakume haiek.

    Badaezpada.
    Damututa ere, itzultzeko aitzakia bat izateko.

    Norbait dabil sute-eskaileran, Harkaitz Cano  (Susa poesia, 2001)

     
  • Maite 7:10 pm on 2015/09/17 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otsein 

    iz. Baserri batean edo etxe batean zerbitzari dagoen gizonezkoa. ik. mirabe, otsein, sehi. Nagusia eta morroia. Oiartzungo Eula baserrian egon zen morroi. || Mendekoa. Etxekoak nagusi eta kanpokoak morroi agertzen zirelako. || Herr. Pertsona. Hogeita hamar bat urteko morroi bat. || Hogei urtetik beherako gaztea, mutikoa. (morroi, Lur Hiztegi Entziklopedikoan)

    Sinonimoak: iz.

    zerbitzari, morroi, mirabe, nerabe, sehi. ugazaba, jabe (ADOREZ Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. criado, -a; sirviente
    fr iz. domestique, serviteur, -euse
    en iz.  servant [male]
    port iz. criado,-a; servedor, -a; servente

    Etxeko otsein guztiek eraikuntza urrutiratu batean zuten lotarako lekua, horma handi batek inguratzen zuen baratzearen beste aldean. [Fantasiazko ipuinak, Guy de Maupassant / Josu Zabaletai (Ibaizabal, 2000, Orr.: 397)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    otsein (Fouquier ॐ, FlickrCC)

     
  • Maite 11:34 pm on 2015/07/02 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oxigeno 

    oxigeno (ididactic.com)

    iz. KIM. Zenbaki atomikoa 8 eta pisu atomikoa 15,99 duen elementu kimikoa (O).
    Oxigenoa kolore, usain eta zaporerik gabeko gasa da (likidotzen denean, berriz, urdina da). Dentsitatea 1,105 g/cm3-koa du eta -183 ºC-tan likidotzen da. Oxigenoaren molekula biatomikoa da (oxigenoaren aldaera triatomikoa, O3 alegia, ozonoa da).
    Lurrazaleko elementurik ugariena da: airearen bolumenaren bostetik bat oxigenoa da, lurzoruaren % 47 eta ozeanoen % 89 da pisuan, eta, gainera, harri gehienen eta izaki bizidun guztien osagai ere bada. Ugaritasunarekin jarraituz, unibertsoaren hirugarren osagaia da, hidrogenoaren eta helioaren ondotik. Bizitzarako ezinbestekoa da animalia zein landareentzat, izaki bizidun guztiek behar duten energia substantzia organikoak oxigenoarekin arnasketan konbinatuz lortzen baitute. Landareen fotosintesiaren emaitzetako bat da, eta honela lortzen da atmosferako oxigenoa berritzea.
    Oso elementu elektronegatiboa izaki, elementu gehienekin konbinatzen da oxidoak eratuz, eta aldi berean beroa askatuz; metal ugari dira atmosferako aire soilarekin oxidatzen direnak (atmosferako hezetasunak ere badu zerikusirik). Bestalde, hidrogenoarekin batera ura osatzen du.
    Industrialki oxigenoa bi modutan lortzen da: aire likidoaren distilazio zatikatuaren bidez, edota uraren disoluzio alkalinoen elektrolisiaren bitartez.
    Erabilera ugari ditu oxigenoak, garrantzitsuenak, erregai moduan (sopleteetarako, altzairugintzan), industria kimikoan (azetilenoa, kloroa, azido sulfurikoa bezalako substantziak lortzeko eta egoera likidoan lehergaiak lortzeko), espazio-koheteen errekari gisa eta medikuntzan.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    oxigeno, oxijeno, oxijenu, osijeno, oxigena, otsijena (T-L).

    Oxígeno.  Oxigena, azota eta karbona. JE Med 77. Eguzkiaren argi ta beroaren bidez aizea garbitu egiten du, len azido karboniko zana, osijeno biurtuaz. NekIr 6. Zuaitzak egiten du gizonak ain bearrezkoa dun oxijenoa. Munita 16. Proteinak beti, nitrojenu, karbonu, idrojenu eta oxijenu izaten dute. Oñatibia Baserria 68 (v. tbn. otro ej. en la misma pág.). Quijotea izan omen du beti oso gogoko: arimarentzat oxigenorik onena omen da. Vill in Gand Elorri 18. Ostoak berexten ditu airearen oxygena eta karbona. Gatxitegi Laborantza 64. Aize garbi edo osijeno ori bear degulako bizitzeko. Ostolaiz 18. En DFrec hay 8 ejs. de oxigeno.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Kim.) oxígeno
    fr oxygène
    en oxygen
    port Quím oxigênio

     
  • Maite 1:27 pm on 2015/03/24 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oilarkeria 

    iz. Oilartzen denak egiten duen ekintza gaitzesgarria, harrokeria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [harrokeria]: arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harropuzkeria, harrotasun, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., faunkeria g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es vanidad, orgullo, altivez, altanería
    fr vanité, orgueil, arrogance
    en vanity, arrogance
    port vaidade, orgulho, altivez

    Entzun:

    Espainiako gobernua ez dago inoren oilarkeriak jasateko ordea, garbi gera bedi, horretan ere, monopolioa nork duen.  [Duintasuna, Iñigo Aranbarri (Larrepetit,2015-03-15 )] (Berria.eus)

    oilarkeria (Irudia: devocionalescristianos.org)

     
  • Maite 8:11 am on 2015/01/25 Permalink | Reply
    Tags: O   

    odolustu 

    1. du ad. Gaixo bati zaina ireki odolkopuru jakin bat ateratzeko, odol-ateratzea egin. 2. da/du ad. Pertsona edo abere bati odol asko atera. Biharamunean odolusturik aurkitu zuten. 3. da/du ad. (hed.) Hustu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batuan:

    odolustu 1, odoluts, odolusten. da/du ad.

    odolustu 2 iz. ‘odolustea’

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    ad. [odol-ateratzea egin]: sangratu

    ad. [odolgabetu]: odolgabetu g.e.

    iz. [odolustea]: odoluste, sangria Heg.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ad. desangrar(se) (2) iz. desangramiento
    fr (1) ad. saigner, saigner abondamment (2) iz. dessangramento
    en (1) ad. bleed; lose a lot of blood v expr  (2) iz. bleeding
    port (1) ad. dessangrar-se (2) iz. dessangramento

    Entzun:

    BEGIRADA ODOLUSTEN ARI ZAIZU

    odolustu (DevianArtCC, Asator Arise)

    iltze gori bat
    Rene D’Aubry erritmoan
    zuregana hurbildu eta
    zure bozkario herrena
    bahitzeko intentzio oro
    mailukatzen

    utzi etorkizun itxurak egiteari
    hoztasun kanporakoi
    zure azalarekin nahasia
    burdin sasi al dentez
    malko absentez
    hanpatua

    begirada odolusten ari zaizu
    zure eguna isiltasunean
    hornitzen

    hobe desioa laurdenkatu
    zure keinuen mamigunean
    ezerezko bala hura
    ekintza gogoangarri hau
    bere senetik aterata
    balioen besterentze honetan
    bere istorioa nola hasi ez dakiena

    arima hornitzen dizun
    oinazearen hutsaltze hori
    izango ote da

    nahia pazienteki
    irensten dizuna

    [Begirada odolusten ari zaizu, © cc-by-sa Jule Goikoetxea (Tractatus, 2014)] (Susa Poesia)

     
  • Maite 10:37 pm on 2014/12/29 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ostilamendu 

    iz. Etxeko altzari, tresna eta jantzien multzoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegia

    ostilamendu (BN-mix ap. A; -ill- SP > Dv, Lar, H, que cita a Leiçarraga), ostoilamendu (-oill- SP). Etim. Préstamo románico; cf. nav.-arag. ostilla, ostillamenta, etc.

    Menaje. “Aderezo de casa, menaje” Lar. “Menaje de casa” Ib. “Ajuar, menaje” A. Ezpa nolatan nehor sar ahal daite borthitz baten etxera eta haren ostillamendua pilla, baldin lehen esteka ezpadeza borthitza? Lç Mt 12, 29 (He haren armak eta haren gauzak, TB onthasuna, Hual ontarzunak, Dv, Leon puskak, Ip hatiak, Ol atuxak, Or gauzak). Bere ostillamendua etxean badu, ezalbeiledi iauts haren eramaitera. Lç Lc 17, 31 (He mubleak, TB menaiua, Dv tresnak, Brunet bere aldagarriak, Ol atuxak, Or bizitze-tresnak, Ker, BiblE bere gauzak).

    Sinonimoak: iz.
    [ostilamendu] : aldera, tresneria (Labayru Ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (BN) ajuar, menaje
    fr trousseau, ménage
    en household items, trousseau
    port enxoval; utensílios de cozinha

    Entzun:

    Eta horrela, batuketaz batuketa, jantzi, liburu, ostilamendu, bitxi, etxe eta bestelako ondasun txikiagoen balioak batuta, 67.380.547$70etan finkatu zuen Napumoceno jaunak bere aberastasuna. [Napomuceno da Silva Araujo jaunaren testamentua, Germano Almeida / Bego Montorio (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ostilamendu (preciolandia.com)

    ostilamendu (todocoleccion.net)

     
  • Maite 8:45 am on 2014/12/23 Permalink | Reply
    Tags: O   

    osasun 

    iz. 1. Gaixotasunik gabeko egoera (Osasunerako Mundu-Erakundeak, ongizate fisiko, mental eta sozial osoko egoera, eta ez bakarrik gaixotasunik gabekoa, bezala definitzen du). Osasun ona. Osasuna galdu. Geroztik ez zuen osasunik izan. 2. Organismo baten une jakin bateko egoera fisikoa. Zure osasunak ez dizu horrelakorik egiten uzten.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [gaixotasunik gabeko egoera]: osagarri Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) salud (2) sanidad
    fr (1) santé (2) service sanitaire
    en health
    port saúde

    Entzun:

    Horrela estatuak milioika euro irabazten ditu urtero, bai, azkenean bera baita benetako irabazlea sari potoloa lortzen duena zozketan parte hartu barik. Eta gu, osasuna dugulako eskerrak ematen jardungo dugu ez baitzaigu tokatuko! [Loteriaren iruzurra, Leire Narbaiza (Kalamuatik Txargainera, 2014-12-22)]

    osasun (Pixabay, CC0 Public Domain, geralt)

     
  • Maite 7:57 am on 2014/12/06 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ostatatze 

    iz. INFORM. Webgune bateko edo gehiagotako fitxategiak eduki, Interneten eskaini eta mantentzea. (Euskalterm)

    Sinonimoak: iz.
    [ostatatze] : ostatu-emate (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm):

    es hospedaje
    fr hébergement
    en hosting

    Entzun:

    Gaur, Borobila abian jarri dugu. borobilan web ostatatze eta domeinuen erregistro zerbitzuak eskeintzen ditugu, hau da, zure web gune propio bat sortu eta domeinu izen bat edukitzeko behar duzun zerbitzua eskeintzen dizugu. [Borobila abian da: web ostatatze zerbitzuak, Aitor Ortuondo (Sustatu, 2006-12-12)]

    ostatatze (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:32 am on 2014/12/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ontsala 

    adb. (Ipar.) Gauzak ongi egiteko. Hortarik behar genuen ere ontsala hasi gure solasa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ontsala (H; untsala H), ontsara (Dv, s.v. ontsa), untsalat.

    “Ontsara, zubi hau goraxago behar zen, pour que la chose fût bien, […]” Dv (s.v. ontsa). “Ontsala behar zinuke bera mintzatu, pour bien faire vous devriez l’entretenir lui-même” H (s.v. ontsa). Untsala behar ginikezie / un mandat d’arrettez / amens arrastatzera / jin eztakigun ihur ere. AstLas 27. Ontsala, behar nintuzke aiphatu mundu guziko yuduak. Elsb Fram 166. Konparantza hortan behar litezke ontsala suge baten orde, bi suge. Ib. 178. Ez ginuen ontsala, behar-bada, solas huntarik hasi behar, Diharassarry apez on, argitu eta kartsu zenaz hemen mintzatzean? HU Aurp 102. Nahiz herriko eskolaz herria behar litaken ontsala nausi. HU Zez 111. Ezkontzak / egiten dituzte bethi […] / aratzak / diren neskekin, ontsala. Mde Po 34.

    Haurren behar bezalako idekiteko errejentian lagün hun bat bazien etxekoek. Jakin beharrenik dien gaizen erakasle. Izpiritiaren argitzeko bezala, untsalatko plegiaren emaiteko lagün balius bat. Eskual 18-3-1910, 3.

    Sinonimoak: iz.
    [ontsala] : e. ontsalaz, onenean ere, onenera jota (ere), kasurik onenean ere.  (5000 Adorez Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. (Ipar.) para hacerlo bien (2) adb. (Ipar.) en el mejor de los casos
    fr (1) adb. (Ipar.) pour bien faire (2) (Ipar.) dans le meilleur des cas
    en (1) to do it well  (2) in the best-case scenario
    port (2) no melhor dos casos, na melhor das hipóteses

    Entzun:

    Hortarik behar genuen ere ontsala hasi gure solasa: debíamos de haber empezado nuestra charla a partir de ese punto.

    ontsala (Gaurko hitza, CC)

     

     
  • Maite 8:21 am on 2014/12/02 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oñoña 

    iz. Ipar. ‘gozokia’.  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [gozokia]: gozo, gozoki, karamelu, orazukre, gormandiza Ipar., goxo adkor., goxoki adkor., bonboi Ipar. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) caramelo, golosina, dulce
    fr friandise, bonbon
    en sweet (Br); candy (Am)
    port bala, guloseima

    Entzun:

    Bestalde, eguberrikari, San Josepe eskolako burasoek oñoña xokolatezkoak salduko dituzte ostirale aratsaldean eskoletxean eta ere aratsean Eliza atean mezatik landa. [IZTURITZE, SINADURARIK GABE, “HERRIETAKO KRONIKAK: BAXENABARRE” (2004-12-23, 5. orr.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oñoña (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 8:25 am on 2014/11/11 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orekada 

    iz. Norbait beso artean hartzea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘besarkada’)

    Sinonimoak: iz.
    [besarkada] : besarkada, besarka, besarkaldi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es abrazo
    fr embrassade, accolade, étreinte
    en embrace, hug
    port abraço

    Entzun:

    Orekada hartan, zerbait antzeman nion, baina ez nekien zer. [Hauts bihurtu zineten (moldatua), Juan Kruz Igerabide (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    orekada (Karobi Photography, @kharobi)

     
  • Maite 7:11 pm on 2014/10/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oinatz 

    iz. 1. Oinak lurrean uzten duen aztarna edo seinalea. Gizakien eta abereen oinatzak ugari ageri ziren. 2. (hed.) Aztarna, seinalea, marka. Hizkuntzaren oinatz zaharrenak ezagutarazteko(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:iz.

    [oin-arrastoa]: oin-arrasto (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) huella, rastro, pisada, holladura (2) (hed.) huella, vestigio, indicio, rastro, pista
    fr (1) cime, sommet (2) (hed.) vestige, indice, signe, piste, marque
    en (1) footprint, footstep; track (2) (hed.) trace, vestige
    port (1) pegada, pisada (2) vestígio, rastro, indício

    Entzun:

    Zenbat oin, zenbat oinatz, zenbat oinaze, utzi ote dute grabatua bide zahartuotan? [Harrizko pareta erdiurratuak, Patziku Perurena (Euskaltzaindia, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oinatz (Argazkia: Karobi Photography, Ander Morea)

     
  • Maite 9:48 am on 2014/10/12 Permalink | Reply
    Tags: O   

    onkai 

    iz. Norbait edo zerbait estimazioa, saria, onespena jasotzeko duin egiten duen nolakotasun edo ekintza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘meritu’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    onkai (Lar -> H, Bera), ongai (Bera).

    Mérito, merecimiento. “Preconización, el proponer los méritos de algún nombrado para Prelado, norbaiten onkaiak otsandetzea, […] onkaien otsandea” Lar. v. ongaitasun. Jargoitu izan diran / Errege guztiak, / argitara dituzte / aitormen egiak: / Donostiaren onkai / otsare aundiak. Echag 214. Erderazko itz-neurtuari etzioten arkitu meritu edo onkairik aski saritzeko. Otag EE 1883b, 238. Kantariak dabiltz / erleak lorak lez batzen, / nobiak eukazan onkaiak / eurakaz alabau daien. AB AmaE 146. Amando iauna onkaiz bete-beterik, Riktrudis baiño iru urte lenago il da ioan zan Iaungoikoagana. Ag AL 169.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [merezimendua]: merezi, merezimendu, meritu beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mérito, merecimiento
    fr mérite
    en merit; credit
    port mérito, merecimento

    Entzun:

    Erderazko itz-neurtuari etzioten arkitu meritu edo onkairik aski saritzeko. Otag EE 1883b, 238.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    onkai (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:54 am on 2014/07/29 Permalink | Reply
    Tags: O   

    onik 

    adb. Ongi(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [ongi] : ongi, ondo, ederki, osasunez, ezbeharrik gabe (Adorez  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es bien
    fr bien
    en fine, well, OKy
    port bem

    Entzun:

    Gizonezkoaren autoa Hondarribiko kanpin batean aurkitu dute. Ertzaintza Pasaia eta Hondarribi arteko mendi inguruan zebilen haren bila, eta duela minutu gutxi batzuk jakinarazi dute onik agertu dela.  [Onik agertu da Hondarribi inguruan galduriko 34 urteko gizonezkoa, Berria.eus (2014-07-29)]

    Onik irtengo al nauk gaixoaldi honetatik! (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    onik (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:06 am on 2014/07/07 Permalink | Reply
    Tags: O   

    osti-zaparrada 

    iz.  Udako euri zaparrada itsu-itsua.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    OSTI-ZAPARRADA (G-azp). Ref.: Gketx Loiola; Gte Erd. “Chaparrón de verano. El pueblo confunde osti con Hostia” Gketx Loiola. “Zaparrada itsu itsua dator (V-gip, G-azp-goi), osti zaparrada egin du (G-azp), uri zaparrata handia egin du (BN-ciz)” Gte Erd 111. Normalmente empleado hoy con el sentido de ‘gran cantidad de hostias, golpes’.

    Sinonimoak: iz.
    [zaparrada] : euri-uhar, tzarraka, zapar, zarraswta, erauntsi, indriska, euri-jasa  (hiztegi ezberdinetan ‘zaparrada’)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es chaparrón de verano
    fr averse d’été, douche d’été
    en summer downpour, summer shower
    port aguaceiro de verão

    Entzun:

    Tribunal Konstituzionalak EPSV pentsio osagarriei emandako osti-zaparradaren ondoren (udako euri zaparradei deitzen zaie osti-zaparrada, ez izan gaizki pentsatuak), Jaurlaritzak eta erakunde finantzariek bat egin dute inor ez dadin pentsioon «gatibu» gelditu. [Gatibu, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2014-07-04)] (Berria.eus)

    Gernikako bonbardaketan hartu zuen min, eta geroztik, 87. urtean doakion bere bizitza luzean Gernikaz oroitu da, berotik hotzerako aldaketa bortitza zela, antzigarrezko egunsentiak zirela, egun euri-bustien umeltasuna batzuetan, bat-bateko trumoi eta osti-zaparrada bestetan, belaunak oinaze minsorra eragiten zion bakoitzean. [Urregilearen orduak, Pako Aristi (Erein, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    osti-zaparrada (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:05 am on 2014/06/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ostruka 

    iz. ZOOL. Estrutionidoen familiako hegazti estrutioniformea, 2 m-ko altuerakoa eta hego laburrak, lepo eta hanka oso luzeak eta bi behatzez hornitutako oinak dituena. Afrikako sabana eta basamortuetan bizi da. Korrika ibiltzen da (Struthio camelus). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ostruka (Dv, A).

    Avestruz. “Autruche” Dv. v. austrutx. Ostruka, huntza, maloiña eta aztorea. Dv Deut 14, 15 (BiblE ostruka; Ol sai-ankaluze, Ker egalper). Larreko abereek, erainsugeek eta ostrukek goresten naute. Dv Is 43, 20 (BiblE ostruka; Ol egalper, Ker abestruz).

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) avestruz (Struthio camelus)
    fr autruche
    en ostrich
    port avestruz

    Entzun:

    Min dut, min ahal-adina, aurten herri honetan ezkurrik ez bildua; hala eta guzti, lakari-erdi bat bidaltzen diot; neronek, mendira joan eta bilduak dira banan-banan; ostruka arrautzak adinakoak izatea nahiko nuke nik, baina ez dut handiagorik aurkitu ahal izan. [On Kixote Mantxako, Miguel de Cervantes / Patxi Ezkiaga (Erein, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ostruka (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:48 am on 2014/06/05 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ostilika 

    iz. Zeruan, euria ari duenean edo egin ondoren eguzkiaren aurrez aurreko aldean gertatzen den uztai argitsua, zazpi kolorez osatua, eguzki-argia euri-tantetan errefraktatzen denean agertzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    ostilika (G-to; -ill- Bähr OstGp 55), ostilleka (G-to, AN-larr), ostilike (G-goi), ostalika (G-azp-to), ostraillika (Bähr OstGp 55), ostraillaka (G-azp-bet, AN), ostralika (G-azp-goi-to; oz- G-azp, AN), ostreilaka (G; -ella- Lar, Izt 65r, Dv (G), H (G); oztreill- G), ostreillaja (G-goi), ostrelika (G-to), ostreliaka (Izt C 236), ostrilika (G-goi), ostrillaja (G-goi), ostrillaka (G-goi-bet), ostrilake, ostrolika (G-to), ostraillia (G-to), kostrillaka (G-bet), ostrailiki. Ref.: A (ostraillaka, oztralika); Bähr ArcGp 397-398; JMB At (ostilike); Ur, carta a Bon 16-3-1958; Echaide Nav 39.

    Arco iris. “Beste alderdietan ostraillika, ostillika, ostalika” Bähr OstGp 55. Azkue, s.v. oztralika, cita a Araquistain, pero no lo encontramos. v. ortzadar, ostadar, ostarku. Arren señale izango zala odei ondoan agertuko zan ostrilakea. Gco I 95. Jainkoak esan zien, etzuela ugolderik geiago lurrera bialduko, eta bere itzaren sinisgarritzat ostrellaka eman zien. Lard 10. Ostrellaka bat zegoan esertokiaren inguruan. Ur (G) Apoc 4, 3 (Ur (V) ustarkuba).

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [ostadarra]: ostadar, uztargi, ostarku Bizk., ortzadar Ipar./Naf., Erromako zubi Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es arco iris
    fr arc-en-ciel
    en rainbow
    port arco-íris

    Entzun:

    Maite itzazu ostilika guztietako koloreak ebatsi dituzten gautxoriak (moldatua). [Hollywood eta biok, Javi Cillero (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Halako egun batean, esate baterako, ostilika arraroa osatuko da, gortina kiribil gorri, berde, urdin eta egundo ikusi gabeko koloretakoak zabalduko dira zerutik zintzilik itsasoraino (moldatua)[Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ostadar (Argazkia: Karobi Photography, @Karhobi)

     
  • Inaki Agirre 7:45 am on 2014/06/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otamen 

    iz. Jatordu nagusietatik kanpo egiten den janaldi arina. Bideko otamena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [ahamena]: ahamen, ahokada, poxi Ipar., mokadu Heg., kopau Bizk., ahutzeta g.e., ahotara Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es bocado, piscolabis [bideko ~ un bocado para el camino]
    fr bouchée, morceau [à manger]
    en snack; bite; light meal
    port boquinha, lanche

    Entzun:

    Hura ostatuari zetxekion, merenduak, hamarretakoak eta gisako otamenak egiteko leku aproposa. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    otamen (FlickrCC, Joxe Aranzabal)

     
  • Inaki Agirre 9:20 am on 2014/05/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    otan 

    iz. Iparra seinalatzen edo adierazten duen burdinazko pieza imandu birakorra, hondoan haizearrosa duen kutxatxo gehienetan kristalezko batean finkatzen dena (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘iparrorratz’)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    “(L-côte), brújula” A. “Otana da bere baitharik ipharrari buruz itzultzen den orratz bat” Herr 11-9-1958, 1. Mariñelen kart’eta otana. Daranatz EE 1911a, 26. Aintziña, itxasorratz edo otana asmatu aurretik. Euzkel-Egutegi 8-4-1923 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.
    [otan] : iparrorratz, itsasorratz, konpas (Labayru Ikastegia eta UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru Ikastegia eta Word Reference hiztegiak):

    es brújula
    fr (Itsas.) boussole, compas
    en compass
    port bússola

    Entzun:

    Aintziña, itxasorratz edo otana asmatu aurretik. [Euzkel-Egutegi 8-4-1923 (ap. DRA)]

    otan (FlickrCC, Christophe Ducamp)

     
  • Maite 12:31 pm on 2013/12/25 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oles 

    iz. Diosala, agurra; atera heltzen denak egiten duen deia. Olesa eta ate-jotzea da; nor ote dugu? (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    oles (V, G ap. A; Lar, Añ, H), olas (Aq sg. A).

    Fórmula de saludo al llamar a la puerta; fórmula de saludo en gral. “(Fórmula de) llamar a la puerta” Lar. “Ahao, llamando”, “hola, interjección” Lar y Añ. “Modo de llamar a la puerta: oles, nor da emen?” Añ (s.v. puerta). “Palabra que se pronuncia para llamar a uno cuyo nombre se ignora” A. Eta iñor bada atean, / oles, oles egiten. Mg in VMg 93 (cf. OLES EGIN). Oles! ta oles! etxekotxoak! Or Eus 141. Oles, ezkonberriak; / Jaungoikoak gabon! Ib. 366.

    (Vc, Gc ap. A). (Sust.). “Invocación” A. Olesa ta ate jotia da: nor ete dogu? Mg PAb 153. Deituten badeustazu errukizko oles ta txistuakaz. Ur MarIl 48. Orregaitik eztozu zeuk be iñori oles edo jeupada bat esateko asmorik artu izan. Ag Kr 72. Oles jakiña, aurpegi ona, / afaria laister gertu. Or Eus 90. Ekin zion Xalbatek oles antzo. Etxde JJ 110. Agertu-olesa egin eban. Erkiag BatB 91. Kristo ta Anima ezkontideen alkar arteko olesak. Gazt MusIx 181.

    Sinonimoak: iz.
    [diosala] : agur; diosal; salutantzia (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es saludo, salutación
    fr salutation, salut
    en greeting, salutation
    port cumprimento, saudação

    Entzun: 

    Nere irudituan, Eske Garai edo Oles Aro asmatu horren giroan sartu behar da pertsonaia honen inguruko usarioa, baina, gure Eske Garaia hagitz ugaria eta zabala da, egun honetara bakarrik mugatzeko. (…) J. M. Satrustegik, bere aldetik, euskal usarioan aspaldi handitik eskeko leloa adierazten duen Olez edo Oles hitzarekin uztartu zigun Olentzeroren hasierako Olen – hori. (…) Euskal usarioan, oles egiteak, holako zerbait esan nahi du: santu edo pertsonaia mitiko baten izen (edo biografia) errukarria inbokatuz (koplatuz) jende izandun guziagan errukia sorrarazi. (…) Baina hortara, Orentzero horrek, denaz ere, gure olesaro horren hasiera adieraziko luke, izanez ere, abenduan hasi eta San Joanak arte, urte erdia oles eginez bizi izan baita gure herritarrik alprojena. (…) Hala eta guzi, Orentzero hori oles aro bihurtzeko, gehisko behartu dira hor kontuak; izan ere, Orentzero baita, nere ustez, misterio honen izen markatu gabea edo jatorrizkoa. [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zoaz, kapitaina, ene partetik oles egin daniar erregeari. [Hamlet, William Shakesperare / Juan Garzia (Ibaizalbal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Oles, nor da hemen? Añ, Orotariko Euskal Hiztegia

    oles (irudia: zabalganabatuz.org

     
  • Maite 7:58 am on 2013/11/08 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orezta 

    iz. Orina, larruazalean eratzen den orban ilun biribila.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [orina] : peka Heg., orainen Bizk., orin Gip., nakan g.e., natu Heg. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es peca, lunar, lentigo
    fr tache de rousseur, grain de beauté
    en freckle; mole
    port sarda, sinal, pinta

    Entzun:

    Orezta bat zuen bizkarrean, eskuinean, erdialdean, bizkarrezurretik gertu, margolari batek margotua bezala, justu han eta ez beherago, justu tamaina hartakoa eta ez ttipiagoa, eta oin muturrekin belarrean jolasten zen. [Orain galdera berriak ditut, Lander Garro (Txalaparta, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    orezta (Wikimedia Commons)

    orezta (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:36 am on 2013/10/24 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oinbular 

    iz. ANAT. Giza oinaren erdialdeko zati arkutua, orkatilaren aurrekoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [oin-lepoa] : oin-lepo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es empeine
    fr cou-de-pied
    en instep
    port peito m do pé

    Entzun:

    Lehenengo, oinazpi guztia; gero, oinbularra, eta, amaitzeko, taloia eta berna oinazpiarekin lotzen dituen ertza. [Sexua noiznahi, Luis Elberdin (Gaiak, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oinbular (Wikimedia Commons, moldatua)

     
  • Maite 7:44 am on 2013/09/12 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ordoki 

    1. iz. Eremu laua, zelaia. Mesopotamiako zelai eta ordoki ederretan. 2. izond. Laua, berdina. Zola ez dute karrikek arras ordoki. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    iz. Ipar. [zabalaldia]: lautada, zabaldi, zabalgune, zelaidi, meseta Heg., ordeka Gip., zabaltoki Gip.

     izond. Ipar. [laua]: berdin, laño, lau, zelai, arraso g.e., plaun Ipar. beh.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. llanura, planicie (2) izond.  llano, -a; plano, -a; liso, -a
    fr (1) iz. plaine (2) izond. plat, -e
    en (1) iz. plain (2) izond. flat, level
    port (1) iz. planície, planura (2) izond. plano(a), liso(a); llano(a)

    Entzun:

    Badago Bardea imajinatzean desertu bat baino ikusten ez duenik. Hainbat kilometro luzera diren ordokiak, edo hareaz betetako mendi lehorrak.  [Lakua izandako basamortua, Saioa Alkaiza (Berria, 2013-09-06)]

    ordoki (Wikimedia Commons)

    ordoki (FlickrCC, SamFa)

     
  • Maite 9:06 am on 2013/08/25 Permalink | Reply
    Tags: O   

    olana 

    iz. Liho, kalamu edo kotoizko oihal gogor eta sendoa, aire zabalean dauden salgaiak estaltzeko, kendu-ipiniko aterpeak egiteko, etab.etarako erabiltzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 8:14 am on 2013/08/02 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ortuts 

    adb. (Ipar.) (zah.) Oinuts, oinhas(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. Ipar.
    [oinutsik] : hanka hutsik, oin-has, oinutsean, oinutsik, ointuts Ipar., ortutsik Ipar., ortozik Bizk., oinutsg.e.

    izond. Ipar.

    [oinutsa] : oinuts, ortoz Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es descalzo/za
    fr pieds nus, nu-pieds
    en barefoot, barefooted
    port descalço(a)

    Entzun:

    Denek ortuts zeuden hondartzan, harea kiskaltzen bazegoen ere.

    Haren oin ortutsek tipi-tapa jotzen zuten behegaina, eta nire buru gainetik pasatzen. [Pedro Páramo, Juan Rulfo/Juan Garzia (Ibaizabal, 2002)] (Egungo Euskararen Hiztegia)

    ortuts (FlickrCC, erlin1)

     
  • Maite 10:22 am on 2013/06/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orburu 

    Orburua edo alkatxofa (Cynara cardunculus var. scolymus) barazki mota bat da, hosto berdez osatutakoa bihotz mamitsuaren inguruan.

    Euskal Herrian Nafarroako Erriberakoa da preziatua. “Tuterako Orburua” Kalitateko Jatorrizko Deiturak babesten du, eta Nafarroako Erriberako 33 udalerritan laboratzen da, batez ere Erriberako hiriburuaren eraginpeko eremuan. “Blanca de Navarra” izeneko mota bakar-bakarrik laboratzen da. Barietate hori besteetatik bereizten duten ezaugarriak bere forma biribildua eta goiko aldean duen zulo zirkularra dira, bere hostoak ez baitira elkartzen lore-burua ixteko. (Wikipedia)

     

    ERREZETAK ORBURUEKIN (sukaldean.com)

     
  • Maite 8:31 am on 2013/05/30 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oihuztatu 

    du ad. 1. Oihuka esan, aldarrikatu. Gaztaina-saltzaileak gaztainak ez ezik, lanpernak, karrakelak eta lapak ere oihuztatzen zituen. 2. Oihuka egin.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    [oihuka esan] : aldarrikatu, aldarri egin Ipar., kridatu Ipar., pregonatu Heg.
    [oihu egin] : alarau egin, deiadar egin, garrasi egin, oihu egin, oihukatu, oihuz egon Ipar., heiagora egin Ipar. g.e., oihutu Ipar. g.e.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) vocear, vociferar, pregonar (2) gritar, clamar, chillar, relinchar
    fr crier, proclamer
    en shout, clamour for, cry out for
    port gritar, clamar

    Entzun:

    Han bildutakoek euren desadostasuna adierazteko hitz gogorrak oihuztatu zituzten.

    oihuztatu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:00 am on 2013/05/26 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ostargi(-)belar 

    iz. BOT. Iridazeoen familiako eta Iris generoko landare belarkara eta bizikorren izen arrunta. Lerro-formako hosto luzeak, eta bukaerako luku batean kokatutako lore more, urdin, zuri edo horiak dituzte. Fruitua kapsula-motakoa da. Lirioa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
    Ahoskera:

     
  • Maite 7:52 am on 2013/04/30 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orpazurda 

    orpazurda (Wikimedia Commons)

    iz. ANAT. Muskulu soleoaren eta bikien tendoi batu eta sendoa, orpoan dagoena. Akilesen tendoi ere esaten zaio(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Akilesen tendoia, Akilesen zaina edo tendoi kalkaneoa orpoko tendoia da. Oin zolako giharra, gihar gastroknemioa eta gihar soleoa orpo hezurrari lotzeko funtzioa du. (Wikipedia)

    Sinonimoak: iz. ANAT.
    [orpazurda] Akilesen tendoia, Akilesen zaina edo tendoi kalkaneoa (Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es tendón de Aquiles
    fr tendon d’Achille
    en Achilles tendon
    port calcanhar

    Hau amorrua!! Berasaluzek orpazurda apurtu du! [De Rerum Natura, Zaldieroa (Berria, 2013-04-30)]

    orpazurda (Berria.info, @zaldieroa)

     
  • Maite 7:52 am on 2013/04/11 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ostertz 

    iz. Horizontea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [horizontea] : hodeiertz, horizonte, odaiertz, zeruertz, zerumuga, marboil neol., ikusmuga g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es horizonte
    fr horizon
    en horizon
    port horizonte

    Egun epel zoragarria, gardena eta argitsua; zuhaitzen artean armiarma sare ixpien modukoak zebiltzan hegan, aire lehor eta garbiari dirdaia zerion eta gauza guztiei esmalte fin eta leuna ematen zien aire hark, halako eran non ostertzean ageri zen guzti-guztiak akuarelaz edertua ematen baitzuen. [Eszterren ondarea, Sandor Marai / Ander Irizar (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Ostertzean ez dira zerua eta itsasoa bereiziko, hegomendebaldeko haizeak eta behelaino zerrendek, itsaso izurtuak eta lanbro iraunkorrek goia eta behea batu eta berdinduko baitituzte. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ostertz (CC, ShogunMaki)

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 10:43 am on 2013/02/23 Permalink | Reply
    Tags: O   

    opaldu 

    du ad. (neol.) Eskaini; donkitu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. neol.
    [eskaini]
     dedikatueskainiopa izanopatuopetsi Bizk.eskentu Zub.,ohereskatu Zub.ohoreskatu Zub.agindu zah.donkitu zah.ofreitu Ipar. beh.,ofrezitu Heg. beh.brindatu Heg. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ofrecer, ofrendar
    fr offrir
    en offer, offer up
    port oferecer

    HARRIAK, ANARI

    Nik besoa eskaini
    zuk eskua hartu.
    Hala ere, beldurrik ez didazula diozu.
    Zeru beltzetik elur zuria ari du,
    bakoitzak murrua bere erara egiten du.

    Harri pila bat dut zain ohean
    utzidazu gaur gordetzen zurean.

    Badira gau ilunean baino
    ikusten ez diren hainbat gauza.
    Beldurrak eta arrainak
    hil arte hazi eta hazi eta hazi.

    Behin zubi oso bat jan nuen
    lehenengo harritik azkenera
    hainbeste nahi nuenera
    ez joateko.

    arrain bat oparituko dizut nola hazten den ulertzeko zenbat ur behar duen arnasteko, zenbat ur bitzitzeko, harri pila bat dugu metatua begien atzeko aldean: zubiak, murruak, bideak, etxeak, harriak finean, gorputzak, galderak, begiak, hitzak, giltzak eta oheak, Diogenesen sindrome emozional batek jota bezala, amets zaharrak ereiten ditugu gorputz berri eta emankorretan, nor garen ahaztu arte opaltzen besteen hankarteetan, besarka nazazu gogor iztarrekin hegan ez ateratzeko, zure barruraino sartu nahi dut benetan nor zaren ikusteko, beldur bat oparituko dizut nola hazten den ulertzeko, zenbat zu behar duen arnasteko, zenbat ni bizitzeko

    PIEDRAS (HARRIAK)

    Te doy mi brazo,
    tú sólo coges la mano.
    Aun así dices que no me tienes miedo.
    Cae blanca nieve de un negro cielo,
    cada uno se construye el muro a medida.

    Un montón de piedras me esperan bajo la cama,
    déjame refugiarme esta noche en la tuya.

    Hay cosas que sólo se ven claras
    en lo más oscuro de la noche;
    los peces y los miedos,
    hasta morir, no dejan de crecer y crecer y crecer.

    Un día me comí un puente,
    piedra por piedra,
    para no ir donde tanto quería.

    te regalo un pez para que entiendas cómo crece, cuánta agua necesita para vivir, cuánta para respirar. Acumulamos piedras y piedras detrás de los ojos : muros, caminos, casas, puentes…a fin de cuentas: piedras. Acumulamos cuerpos, ojos, preguntas, llaves y camas, como si sufriéramos de un síndrome de Diógenes emocional. Menos mal que sembramos viejos sueños en nuevos cuerpos, entre cuyas piernas nos entregamos hasta olvidar quién somos. Abrázame fuerte con tus muslos, no quiero volar. Te regalo un miedo para que entiendas cómo crece, cuántos tús necesita para respirar, cuántos yos para seguir viviendo.

     
  • Maite 9:44 am on 2013/02/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    olgetan 

    adb. 1. Olgatzen, jostatzen, jolasean. Denbora gehiegi olgetan igarotzea. 2. Txantxetan. Nire lagunak, olgetan-benetan hau galdetu zion:…  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adlag.
    [jostatzen]
     jostetan 
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) divirtiéndose, holgando, de fiesta, de juerga (2) de chanza, de/en broma, bromeando
    fr (1) en plaisantant (2) à faire la fête, à faire la bringue
    en (1) having fun, playing (2) kidding, joking
    port (1) folgando, na farra (2) de brincadeira

     
  • Maite 7:11 pm on 2013/02/10 Permalink | Reply
    Tags: O   

    olagarro 

    iz. 1. ZOOL. Oktopodoen ordenako molusku zefalopodoen izen arrunta. 8 tentakulu dituzte eta sifoitik ura kanporatuz mugitzen dira. Arriskuan daudenean tinta jariatzen dute. Itsas hondoan bizi dira eta jangarriak dira. 2. (hed.) Bi muturretan metalezko gakoak dituen soka elastikoa, automobiletan sabai gainean eramaten diren gauzei eusteko erabiltzen dena. • olagarro arrunt. Harri artean ezkutatuta bizi da eta 2 m-rainoko tamaina izan dezake (Octopus vulgaris). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 9:29 am on 2013/01/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ortzalde 

    iz. 1. zeru (Labayru ikastegia) 2. (pluralean) Horizontea zatitzen den norabideetako bakoitza. Ekialdea, hegoaldea, iparraldea eta mendebaldea dira lau ortzalde nagusiak.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan ‘puntu kardinal’ begiratuta)

    Aztergaia: ortzalde (Hiztegi Batu Oinarriduna):

    Ikus hitzari buruzko azalpen guztiak: ortzalde iz.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia eta Hiztegi Batu Oinarriduna)

    [izartegiaizartegi, zeru-sabai, izarrarte g.e., ostalde g.e.
    [puntu kardinal] puntu kardinal

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cielo, firmamento (2) punto cardinal
    fr (1) ciel (2) points cardinaux
    en (1) sky (2) cardinal point
    port (1) céu (2) pontos cardeais
    grez ουρανός

    Ortzaldera begiratzen nuen gauero. (Labayru ikastegia)

    Museoan topatu genuen maisulanak ortzaldeak irudikatzen zituen.

    ortzaldeak (FlickrCC, BobMacInnes)

     
  • Maite 12:26 pm on 2013/01/01 Permalink | Reply
    Tags: O   

    on beharrez 

    adlg. Asmo onez, on ustean(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adlag.
    [hobe beharrez]
     hobe beharrez, hobe ustean, hobe ustez
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es con buena intención; de buena fe
    fr avec la meilleure volonté ; de bonne foi
    en in good faith
    port de boa fé; com boa intenção;
    grez καλόπιστος

    Ezer ez egitea erabaki nuen, bada, eta bitxia badirudi ere, deliberamendu horrek poztxo bat ekarri zidan: nire bizitzan lehendabiziko aldiz, familiaren on beharrez ari nintzen, eta ez neure onaren bila.  [Ihes betea, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Maitasuna zein den eskuzabala eta aldi berean berekoia erakusten zenidan, behin berriro: nire on beharrez beti, nirekiko begirunez uneoro, baina zuk abiarazi zenuen nirekiko afera, niri galdetu barik, eta zuk nahi zenuen trenkatu auzia, behin betiko, nire iritzia galdegin gabe. [Arima enkoniatuak, Xabier Mendiguren Elizegi (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)


     
  • Maite 7:53 am on 2012/12/04 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ospel 

    iz. (askotan pl.) Hotzak eraginda sudurrean, belarrietan, eskuetan edo oinetan gertatzen den gorritasun ubel eta mingarria. Ospelak zituen oinean.
    iz. eta izond. Laiotza. Baso ospelak.(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    ospel iz.
    [azkordina]
     azkordin
    [ainubea]
     laiotz, uspelgune Ipar., ainube Bizk.
    ospel izond.
    [laiotza]
     eluts, gerizpetsu, itzaltsu, laiotz, uspel Ipar., ainube Bizk. 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) sabañón (2) iz. umbría, paraje sombrío / izond. sombrío, -a, umbrío, -a
    fr (1) engelures (2) iz. endroit sombre, dépression / izond. ombragé, -e ; ombreux, -euse
    en (1) chilblain (2) iz. shady place / izond. shady
    port (1) frieira (2) iz. umbría / izond. sombrío(a)

    “Gorputz horiek agerian egon izan balira, eta haizea, euria edo hotza sentitu izan balute”, otu zitzaidan, “edukiko zuten ospelen bat edo ezpain zartaturen bat. [Groenlandiako lezioa, Bernardo Atxaga (Erein, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Bihurgune ospel batean sarturik, ez nuen garaiz ikusi zoru gaineko hormaren distira. [Argizariaren egunak, Anjel Lertxundi (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

     
    ospel (Ibon Zugasti, bere baimenarekin) ospel (FlickrCC, Dru!)

     
  • Maite 4:32 pm on 2012/11/25 Permalink | Reply
    Tags: O   

    okindegi 

    Ogia egiten den etxea; ogia saltzen den denda. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 8:20 am on 2012/10/30 Permalink | Reply
    Tags: O   

    olarro 

    iz. ITSAS. Itsaso zabaleko olatu txikia.   (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Edorta Jimenezen hitzetan:

    Itsaskirria eratzen denero ageri ohi diren uhintxo horiexek, urazaleko alegiazko larretan belar azula jaten ari diren bildots zuritxoak.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es ola pequeña en mar abierto (Elhuyar Hiztegia); cordero, espuma de la ola. Ref. a la que rompe en mar abierto. (Labayru ikastegia)
    en small wave in open sea
    port onda pequena em mar aberto

    Haize min eta zakarra egingo du eta itsasoak gogor jasoko ditu olarroak eta fumetak. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001) Orr.: 165] (Ereduzko Prosa Gaur)

    olarro (FlickrCC, Tindo2)

     
  • Maite 7:27 am on 2012/10/16 Permalink | Reply
    Tags: O   

    opa 

    iz. 1. Nahia, desira. Bete dira nire opak. 2. Eskaintza, oparia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [nahia] borondate, desira, gura, nahi, nahiera, nahikari, nahikunde, desirkunde Ipar., desio Heg., agiantza L-BN, nahikida g.e., nahitasun g.e., nahikun Bizk. g.e., aiho Zub. g.e., olde Ipar. zah.

    [eskaintza]
    eskaintza, ofrenda

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) deseo (2) ofrenda, ofrecimiento
    fr (1) désir (2) offrande
    en (1) wish, desire (2) offering
    port (1) desejo (2) oferenda

    Nik horixe opa diet, hain zuzen, gure seme-alabei: ez dezatela inoiz zer nahi eta zer desiraturik falta izan. [Itsasoan euri, Joxerra Garzia (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zaldunak ezingo ebala ondo artu baño, bere edertasunan opa gozua. Etxba Ibilt 476. (Orotariko Euskal Hiztegia)

     
  • Maite 9:16 pm on 2012/09/08 Permalink | Reply
    Tags: O   

    olatu 

    du ad. (Ipar.) Ematu, hezi. iz. 1. Haizeak itsasoaren gainazalean sorturiko uhina. 2. (hed.) Kolpeka eta indarrez datorrena. Eta berrizaleek eragin duten iraultza ez da sorterrian, Frantzian, atertzen, mugak ez baititu haren olatuak gelditzen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Heg.
    [uhina]
    baga, uhin, tirain Ipar., naia Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es ad. domar, adiestrar, domesticar, amansar iz. (1) ola; onda (2) ola, oleada
    fr iz. vague
    en iz. wave
    port iz. onda

    abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko, egin klik irudiaren gainean.

     
  • Maite 8:04 am on 2012/09/06 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oilarite 

    iz. (Ipar.) Argi-urratzea, egunsentia. Nola erori zinen artizarra, goizean goiz, oilaritean sortzen eta ilkitzen ohi zinena? (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. jas.
    [egunsentia]
    alba, argitze, argi-urratze, egunsenti, egun-txinta, goiz-alba, goizalde, argi-zirrinta Ipar., goiztiri Ipar., egunabar Bizk., argi-haste Ipar./Naf., artatse jas., arturratze jas., goizabar jas., argi-alba g.e., eguantz g.e., eguntze g.e., argiaren begi Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es amanecer, alba, (hora del) canto del gallo
    fr aube
    en dawn
    port amanhecer, alvorecer, aurora

    Zeren ordu hura heldua ez ezik iragana ere izan baitzitekeen orduko, eta zeren abiaturik egon bainintekeen, halatan eta ezustean, neure bizitzako argi-urratzerik eta oilariterik gabeko gau beltzik beltzenean eta izugarrienean barrena… [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    oilaritea Algortako portuan (CC @uhandrea)

     
  • Maite 12:43 pm on 2012/07/21 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ordiziar 

    izond. Ordiziako herritarra.

    Ordizia Gipuzkoa erdi-hegoaldeko udalerri bat da, Oria haranaren goialdean kokatua. Historikoki Goierri eskualdeko herri nagusia izan da zerbitzuen aldetik; gaur egun, Beasainekin batera du eskualdeko nagusitza hori.

    Mugakide ditu iparraldean Itsasondo eta Beasain, ekialdean Itsasondo, Arama eta Zaldibia, mendebaldean Beasain eta hegoaldean Lazkao. XX. mendean Beasainek, Lazkaok eta Ordiziak izandako hiri eta industria garapenaren ondorioz, hiru udalerri horien arteko mugak lausotu dira, hiruren erdian CAF fabrika handia jarrita. Hala, bada, hiru herriak elkarren segidan daude, bereiziko dituen eraikuntzarik gabeko etenik gabe. (Jarraitu irakurtzen Wikipedian)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es natural de Ordizia; ordiziarra; ordiziano, -a
    en from Ordizia

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 6:42 pm on 2012/07/18 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orduan 

    1. adb. Une edo garai hartan edo horretan. Bai ederki bizi ginela orduan. Eseriko dira orduan kai ondoan dauden mahai luzeetan, eta ekingo diote kantuari. 2. lok. Kasu horretan, hortaz. Zer esan behar dugu orduan? Zu ez omen zara etorriko bilerara; idatziz eman beharko duzu, orduan, zeure iritzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: lok.
    [hortaz]
    bada, beraz, hala, hala bada, halaz, horrenbestez, hortaz, halatan Ipar., arren Zub., ba Heg. beh., halandaze Bizk. g.e., halakotz Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) entonces; en aquel tiempo; a la sazón, en aquella ocasión (2) entonces, por consiguiente, en tal caso, según eso
    fr (1) alors, en ce temps-là, à ce moment-là (2) par conséquent, ainsi
    en (1) (just) then, (just) at that moment, at that time (2) then

    Ez nuen uste orduan eta ez dut uste orain (Elhuyar Hiztegia)

    Zu ez omen zara etorriko bilerara; idatziz eman beharko duzu, orduan, zeure iritzia (Elhuyar Hiztegia)

     
  • Maite 10:43 am on 2012/06/20 Permalink | Reply
    Tags: O   

    okakatu 

    1. zaio/du ad. Higuina eman, higuingarri gertatu. 2.  Aspertuta egon.

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    1. “(R), repugnar” A.

    2. “Okakatuik dagó, está aburrido” Iz Ulz.

    Sinonimoak: ad.
    [higuindu] higuindu, nazkatu, nardatu, higuina/nazka/narda eman, higuingarri/nazkagarri/nardagarri gertatu (Elhuyar Hiztegia)
    [aspertuta egon] asper-asper eginda egon, aspertuta egon

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) repugnar (2) estar aburrido, -a
    fr (1) dégoûter, répugner
    en (1) to revolt, to disgust (2) to be bored
    port (1) repugnar, rejeitar, repelir (2) estar tedioso(a)

    Okakatua nago haren tema horrekin. [Santi Leoné, @ororostorm]

     
  • Maite 7:30 am on 2012/06/13 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oroipen 

    iz. 1. Oroitzapena, oroimenean gordetzen den eta gogora etortzen den iraganeko irudia. Horra bada sei urtez gerozidatzitako oroipenak. 2. Oroimena.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [oroitzapena]
    gogoramengogorapengomuta Bizk.akordu g.e.memoria g.e.,oroi g.e.oroimen g.e.oroitza g.e.oroitzapen Ipar. jas.
    [oroimena]
    g.e. gogomemoriaoroimenoroitzapenmemorio Ipar.,gomuta Bizk.gomutapen Bizk.oroite g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) memoria (2) recuerdo
    fr (1) mémoire (2) souvenir
    en (1) memory (2) memory, remembrance

    Galdako Gogora ekimenaren bidez, gaur gerra aurreko umeen oroipena izango da protagonista, Galdakaoko Torrezabal kultur etxean, 19:00etatik 21:00etara. (Galdako Gogora)

    oroipen (#galdakogogora)

     
  • Maite 7:49 am on 2012/04/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oliaran 

    iz. Oliba, olibondoaren fruitua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. g.e.
    [oliba]
    oliba (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es oliva, aceituna
    fr olive
    en olive

    Omiasainduz asten dituk Bausko neskatxak zaku ta zorro, oliaran gorrixka ta gingilkara betetzen. [Mireio, Nikolas Ormaetxea, “Orixe” (1930)] (Klasikoen gordailua)

    oliaran (FlickrCC, ecstaticist)

     
  • Maite 9:23 am on 2012/03/31 Permalink | Reply
    Tags: O   

    oroimen 

    iz. 1. Ikusi, entzun, ikasi, sentitu direnak gogoan gordetzeko eta gogoratzeko ahalmena; gogoa, iraganeko oroitzapenen gordelekutzat hartua. Gure oroimen ahularen lagun etorri den liburua. 2. Oroipena, oroitzapena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [ikasitakoak-eta gogoan gordetzeko ahalmena]
    gogo, memoria, oroitzapen, memorio Ipar., gomuta Bizk., gomutapen Bizk., oroipen g.e., oroite g.e.
    [oroitzapena]
    g.e. gogoramen, gogorapen, oroipen, gomuta Bizk., akordu g.e., memoria g.e., oroi g.e., oroitza g.e., oroitzapen Ipar. jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) memoria (2) recuerdo
    fr (1) mémoire (2) souvenir
    en (1) (ahalmena) memory (2) (oroitzapena) memory, remembrance

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 12:29 pm on 2012/03/24 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orbain 

    iz. 1. Ebakiondoa, ebaki edo zauri batek osatu ondoren larruazalean uzten duen seinalea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [ebakiondoa]
    arraiza, ebakiondo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es cicatriz, costurón
    fr cicatriz, costurón
    en scar

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 7:47 am on 2012/03/05 Permalink | Reply
    Tags: O   

    orakada 

    iz.  Bizk. ‘besarkada’ (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Bizk.
    [besarkada]
    besarka, besarkada, laztan, besarkaldi Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es abrazo
    fr embrassade, brassée
    en embrace, hug

    Ez leuke batek pensamentu loi, orakada zikin eta berba atsitubetan jausi gura. Astar II 16.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    orakada (FlickrCC, coofdy)

     
  • Maite 8:47 am on 2011/11/01 Permalink | Reply
    Tags: O   

    Omiasaindu 

    iz. Santu guztien eguna. Domu Santuru egunean hilerrian biltzen gara. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [Domu Santu]
    Domu Santu Bizk., Domu Santuru Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es festividad de Todos los Santos, día de Todos los Santos
    fr toussaint
    en All Saint’s Day

    Ezko argi piztuen erdian hegats prekariotik dilindatzen zuen, Omiasaindu bezperan mexikarrek karriketan pasearazten zituzten zapi beltzez estaliriko kaskezurraren aldamenean. [Ezer gabe hobe, Itxaro Borda (Susa, 2009)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:41 am on 2011/09/09 Permalink | Reply
    Tags: O   

    onil 

    iz. Inbutua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [inbutua]
    inbutu Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es embudo
    fr entonnoir
    en funnel

    Gero, pareten jira guztian, ohol batzuen gainean eta baita mahai azpietan ere, koipez itotako mundu oso bat pilatzen zen; baziren han poteak, lurrontziak, pertzak, azpilak, latorrizko lanabesak, lapiko sakonak, onil zabalak, ganibet eta aihotzak gakoetatik zintzilik, ziriak eta okela urdaiz betetzeko burruntziak ilaretan. [Parisen sabela, Emile Zola / Karlos Zabala (Alberdania-Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    onil (irudia: ElPlop.com)

     
  • Maite 12:04 pm on 2011/09/03 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ohantze 

    iz. (Ipar.) 1. Habia. Hegaztien ohantzeak. 2. Ohea, etzalekua. 3. ANAT. Hezur baten sakonunea, beste hezur baten burua sartzen dena. Hanka-hezurreko burua bere ohantzetik jalgitzen denean. 4. GEOL. Ohea. 5. TEKNOL. Horizontalki zabaldutako gauza edo materialek osatzen duten geruza, zeregin baterako erabiltzen dena (adib., urak arazteko). Bakterio-ohantzea. Katalizatzaile-ohantzea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [habia]
    habia, ohatze Ipar. g.e.
    [etzauntza, etzalekua]
    etzaleku, etzantegi, etzatoki, etzauntza, ohatze Ipar., etzangia Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) nido (2) cama, lecho (3) cavidad glenoidea, fosa del hueso (4) (Geol.) lecho (5) (Teknol.) lecho
    fr (1) nid (2) lit, couche
    en (1) nest (2) bed

    Egin klik irudiaren gainean, hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 10:45 am on 2011/08/24 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ongi etorri! 

    1. interj. Etorri berria abegitsu hartzen dela adierazteko esapidea. Ongi etorri eta mila esker guztioi. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:

    Ez dugu sinonimorik topatu.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es bienvenido, -a
    fr bienvenu, -e
    en welcome

    Adiskideok, egun on eta ongi etorri gure herrira. (Elhuyar Hiztegia)

    Ongi etorri, Pilar!

     
  • Maite 6:20 pm on 2011/03/07 Permalink | Reply
    Tags: O   

    okaztagarri 

    izond. (Ipar.) Okagarria, erabat nazkagarria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Ipar.
    [okagarria]
    goragalegarri, okagarri UZE Iren Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es asqueroso, -a; vomitivo, -a; repugnante
    fr répugnant, -e ; repoussant, -e ; dégoûtant, -e
    en disgusting, sickening

    Bai, badakit, onartu beharra daukat gureak Meg Ryanen pelikula okaztagarri horietako baten antza duela. [Behi eroak, Patxi Iturritegi  (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
    • leire 8:58 am on 2011/03/08 Permalink

      Zenbat gustatzen zaidan hitz hau! Duen soinuarekin dena esaten du!

  • Maite 2:09 pm on 2011/02/05 Permalink | Reply
    Tags: O   

    ontsa 

    adb. (Ipar.) 1. Ongi, ondo. Ontsa ezagutu dutenek. 2. Asko. Ontsa gorritu denean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:adond. Ipar.
    [ondo]
    ondo, ongi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) bien (2) mucho, bien
    fr bien
    en (1) well (2) a lot, very much

    Abestia entzun eta hutsuneak bete ariketa egiteko, egin klik irudiaren gainean.

     
    • Iñaki Murua 9:57 am on 2011/02/06 Permalink

      Euzkitzeri sarri entzun izan diot “Izan untsa!” agur gisa.

    • Maite 10:21 am on 2011/02/06 Permalink

      Iñaki, gustatu zaizu nola geratu den zuri eskainitako abestia?? Eta hori baino askoz ere garrantzitsuagoa, asmatu dituzu hutsune guztiak? 😉

  • c
    Compose new post
    j
    Next post/Next comment
    k
    Previous post/Previous comment
    r
    Reply
    e
    Edit
    o
    Show/Hide comments
    t
    Go to top
    l
    Go to login
    h
    Show/Hide help
    shift + esc
    Cancel