Tagged: H Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:50 am on 2015/02/15 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hegi 

    iz. 1. Ertza, bazterra. Ibaiaren hegietan. Hegi apaleko platera. 2. Mendia; mendiaren hegala.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegian

    hegi (gral.; SP, VocBN, Gèze, Dv, H (+ e-)), hei (A s.v. ehi (sin indicación dialectal)). Ref.: A; Lrq; Gte Erd 103, 104, 106, 225.

    1. Borde, orilla; extremo, límite. “Línea de los montes”

    2. (c. ap. A; Lar, H). Ladera; cuesta, pendiente.

    3. (AN-ulz ap. A Apend; SP, Lecl; Dv y H (+ e-)). “Montagne”

    4. (V-gip, G-to, S; Dv). Ref.: Lrq; Etxba Eib; Iz To. Cima.

    5. (G-azp, S; Lar, H). Ref.: A; Lrq; Gketx Loiola. Esquina, ángulo.

    6. (En casos locales de declinación). “Su hegian da, il est près du feu”

    7. (A DBols). Lugar, zona. “Egijortakua, de esa zona, comarca”

    8. (S ap. A), hei (A s.v. ehi (sin indicación dialectal)). Alero del tejado.

    9. hei (S ap. A y Lh; Foix ap. Lh). “Soportal, tejavana” A s.v. ehi. “Hangar” Lh.

    Sinonimoak iz.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia):

    [ertza] Ipar. bazter, ertz, kantal, karel, muga, izkina Ipar., kantail Ipar., kantoi Ipar.
    [mendiaren hegala]
    hegal, mazela Ipar.
    [malda]
    aldapa, aldats, malda, malkar, pendiz, patar Sort., pendoitz Ipar., ike Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) borde, orilla, esquina (2) cumbre (3) cuesta, pendiente
    fr (1) bord [d'un vase, d'une rivière...] ; rive, coin, angle (2) côte, pente, crête
    en (1) shore, bank, corner (2) slope, incline

    ‘Loiolako hegiak‘ izenburupean, bake prozesuari buruzko liburua aurkeztu du Imanol Murua Uria BERRIAko kazetariak. [Imanol Murua Uria: «Eskema aldatuta ere, berriro hartu beharko dira Loiolako edukiak», Jokin Sagarzazu] (Berria, 2010-03-11)

     

    HANGO BORTU GAINETIK (Itxaro Borda, 1998)

    hegi (Wikimedia Commons)

    Hango bortu-gainetarik
    altxatzean hego hatsak
    beldurraren zainetarik
    airatzen dira urratsak
    ez dakit erranen dudan
    nolatan maite zaitudan

    behar-grina bedi lerra
    lo hiletik gau hotzera
    zure So beltzen ederra
    joan dakidan bihotzera
    ez dakit erranen dudan
    nolatan maite zaitudan

    hauts eztiaren zaparta
    hitz arruntaren kalaka
    suak bultzatu du barda
    mintzo ausarten balaka
    ez dakit erranen dudan
    nolatan maite zaitudan

    lur hutsetik begiraino
    amets hotsa dut ekarri
    bihotz honen hegiraino
    zazpi musuz bake jarri
    ez dakit erranen dudan
    nolatan maite zaitudan.

    [Hango bortu gainetik, Itxaro Borda, 1998 (basquepoetry.eus)]

    Entzun poema:

    EtxeRAPer kantuan, Eñaut Elorrietak lagunduta. (Argiaren bidez)

     
  • Maite 7:48 am on 2015/02/12 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hantura 

    iz. 1. Handitzeko ekintza eta horren ondorioa. 2. Hantustea, harrokeria. 3. MED. Agresio kimiko, traumatiko edo faktore infekziosoek sortutako eraginaren aurka organismoak agertzen duen erreakzio konplexua; sintoma nagusiak gorritasuna, tumorea, beroa, mina eta funtzio-trastornoak izaten dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [handidura]: handitsu, handitu, hanpadura Ipar., trunpilo Ipar., puzgo Bizk., handidura g.e., hankura Zub. g.e.
    [hantustea]: hankura, hanpadura Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) hinchazón, inflamación (2) soberbia, vanidad (3) (Med.) inflamación
    fr (1) enflure, gonflement (2) orgueil, vanité (3) (Med.) inflammation
    en (1) swelling, inflammation (2) pride
    port (1) inchaço, inchação, inflamação (2) soberba, vaidade (3) (Med.) inflamação

    Entzun:

    Joko arau trukatuek beste gauza bat salatzen dute. Gaurko zinemagintzaren nolakoa. Thurmani hantura jaitsiko zaio, eta filmetan ikusiko dugu, aktoreen adierazkortasunak muntarik ez duten superprodukzioren batean. [Uma, Angel Erro (Jira, 2015-02-11)] (Berria.eus)

    hantura (Wikimedia Commons, James Heilman, MD)

     
  • Maite 10:19 am on 2015/01/31 Permalink | Reply
    Tags: H   

    horma-paper 

    iz. INFORM. Ordenagailu, tablet, mugikor edo antzeko gailuetan,  pantailaren atzealdean erabiltzen den irudia.

    Beste hizkuntza batzuetan (Wikipedia):

    es (Inform.) fondo de pantalla
    fr fond d’écran
    en wallpaper
    port padrão de fundo, wallpaper

    Entzun:

    Zure ordenagailuaren mahaigaina horma-paper polit batez apaindu nahi baduzu, hemen duzu Librezaleren irudi bat, bertsio argian eta bertsio ilunean.

    Horma-paper hauek 1280×800 pixeleko pantailetarako dira. Beste tamaina batzuetarako horma-papera nahi baduzu, deskargatu SVG formatuko fitxategia, aldatu Inkscape aplikazioarekin eta esportatu PNG formatura. [Librezaleren horma-paperak, librezale.org]

    horma-paper (librezale.org)

    horma-paper (librezale.org)

    Horma-paper gehiago jaisteko:

     
  • Maite 10:18 am on 2015/01/11 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hortzoi 

    iz. ANAT. Hortz-lepoak inguratzen dituen eta masailezurren zati albeolarrak dituen ehuna. Adiera zabalean, masailezurraren albeoloen zatia eta hau estaltzen duten ehun bigunek osatzen dute.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘oi’)

    Sinonimoak: iz.
    [hortzoi] : oi  (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Anat.) encía
    fr gencive
    en gum
    port gengiva

    Entzun:

    ESPERIMENTU GEOFAGOA
    L(AB)ORATEGIAN

    Lur guztia hozkatu eta
    eta ahosabaian sentitu ahalko banu,
    zoriontsuagoa nintzateke une batez…

    Alberto Caeiro

    hortzoiak, hortzen azpian (Wikimedia Commons)

    Lur pixka bat hartu dut etxeko baratzetik
    eta harrixkak baztertuta ahoratu gero,
    baina ez dut denak kentzerik lortu.
    Minduta, odoletan hasi zaizkit hortzoiak.
    Eta murtxikatzen jarraitu ahala
    elkarrekin nahasten eta ahosabaira itsasten
    sentitu ditut odola, lurra eta denborak
    bere patxadaz bertan pilatutako mendeak.

    Odola, lurra, mendeak. Hitz larriak hirurak,
    baina baita zapore handirik gabeak ere,
    eta birrintzen doaz, gainera, pixkanaka
    hortz artean, eztarrian, urdailera bidean.
    Paradoxikoa irudi lezake, funtsean
    metatutako denborari buruz ari garelako,
    baina urgentziazko bihurtu zait dena:
    bizi-eramailea naiz orain.
    Zuhaitz bat haz dezaket nigan,
    eta metafora beharrik gabe
    izan naiteke inoren gerizpe.
    Konkista nazakete, alokatu, edo,
    agian, baita bakean utzi ere,
    garrantzi estrategikorik gabeko irla bat nola;
    Izan ditzaket sustraiak, banderak,
    eta biztanle gutxi gorabehera zoriontsuak.

    Ardura handi baten jabe naiz.
    Munduari indarrez lapurtutako
    lurralde hau defendatu beharra dut
    iraungo ez duela dakidan arren,
    herrialde bat salbatu behar dut
    haren desagerpena desio duten
    beste herrialde eta mapa guztien aurka.
    Baina dena ez da nekagarri. Une batez
    atsegina ere bada geografia izate hau:
    pertsona bezain leku sentitze hau.

    [Baita hondakinak ere, Iñigo Astiz (Susa Poesia, 2012)]

     
  • Maite 1:55 pm on 2014/09/30 Permalink | Reply
    Tags: H   

    helegite 

    iz. ZUZ. Agintari baten erabakiak berrazter daitezen prozesuko alderdiek irekitzen duten prozesua. • helegite kontentzioso-administratibo. Administrazioan bideak agortutakoan, justizi auzitegiaren aitzinean eskuarki, aurkezten dena. || birjarpeneko helegite. Epaile edo auzitegi batek ebatzitakoak ustez akatsen bat duelako edo prozesu-arauren bat hautsi duelako, berori aldatu edo indarrik gabe utz dezan haren aurrean aurkezten dena.|| gorako helegite. Goragoko hurrengo mailaren aitzinean aurkezten dena. || kasazioko helegite. Gorengo mailaren aitzinean (Auzitegi Gorenean) aurkezten dena.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [helegite] : apelazio, gora jotze (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es recurso
    fr recours, pourvoi
    en appeal
    port (contencioso administrativo) processo administrativo; (r. de apelación) apelação

    Entzun:

    Tramiterako onartu du Espainiako Gobernuak jarritako helegitea, eta horrek automatikoki utzi ditu indargabe Kataluniako Parlamentuak onartutako Kontsulten Legea eta Masek sinatutako dekretua. [Auzitegi Konstituzionalak bertan behera utzi du, behin-behinean, Kataluniako galdeketa, Samara Velte (berria.eus, 2014-09-29)]

    helegite (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:27 am on 2014/07/31 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hauspo 

    iz. 1. Haize emateko tresna, larru-zati edo ehun tolesgarri batek elkartzen dituen zurezko edo beste material bateko bi pieza lauz osatua. Piezok urruntzen direnean airea hartu eta hurbiltzen direnean jaurtitzen du. 2. (hed.) Birikak. Hauspoak lasaitu. Hauspoa behartu dut. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [haize emateko tresna]: hausko Ipar., buhader Zub. g.e.
    [birikak]: pl.biri, birika

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) fuelle, barquín (2) (pl.) pulmones
    fr (1) soufflet (2) poumon
    en (1) [sua] bellows (2) [birika] lung
    port (1) fole (2) pulmão

    Entzun:

    Euskararen hauspo berria izeneko elkarrizketa sorta argitaratuko du BERRIAk aste honetan eta hurrengoan. [Diskurtso berria behar du euskarak, Garikoitz Goikoetxea (Euskararen hauspo berria (I), 2014-07-29)] (Berria.eus)

    hauspo (Wikimedia Commons)

    hauspo (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:01 am on 2014/06/30 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hasmenta 

    iz. Naf. ‘hasiera’ (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian:
    hasmenta (AN-5vill, B, L-ain). Ref.: A; Gte Erd 45; Izeta BHizt2.

    Comienzo.Gure lanai asmenta man diogu” Izeta BHizt2. v. hasiera. Bezperak egin ta ondoan pilota plazan eman zitzaion asmenta bestari. Herr 27-10-1960 (ap. DRA). Orai udaberrian emanen zioten asmenta eta udaran eginen zuten lan geiena. Izeta DirG 103. Jean Pierrek eman zuen asmenta Euskalerriko kanta eder onekin. Ib. 98.

    Sinonimoak: iz. Naf.

    [hasiera]: abiada, abiatze, hasiera, hastapen, abiamen Ipar., haste Ipar., abiadura Ipar./Naf., abio Zub., hatsarre Zub., hasibide g.e., hatsapen zah., hatse Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (GN/L) comienzo
    fr commencement
    en beginning
    port começo, princípio, início

    Entzun:

    Solas horren kontrako borroka nire klaseetara eramaten dudalarik, normalean haren aldeko hiru arrazoi ematen dizkidate ikasleek: hitz polita dela (eta horrek parada ematen dit “zenbat buru, hainbat aburu” esamoldea irakasteko); txirrindularia-tik heldu dela (eta, horri esker, historialariek historiala ikertzen dutela ondorioztatzen dugu); eta, azkenik, hasmentan aipatu printzipioari men eginez, bizikleta espainola dela, baina txirrindula euskalduna. [Txirrindulan etorri naiz oraintsu, Santi Leoné (31 eskutik, 2014-06-28)]

    hasmenta (Gaurko hitza, CC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel