Tagged: H Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:55 pm on 2017/12/01 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hies 

    iz. Med. Birus eritasuna, organismoaren defentsa-sistema ahultzen edo suntsitzen duena. Hiesak jota hil zen, gazterik. Hiesaz kutsatua. Hiesaren birusa. (Hiztegi Batua)

    Wikipedian

    HIES edo Hartutako Immuno Eskasiaren Sindromea, GIB izeneko birusak eragitearen ondorioz gertatzen da. Ingelesezko baliokidea “AIDS” (Acquired Immune Deficiency Syndrome) da, unibertsalki erabilia dena.

    Euskaraz hies hitz arrunt gisa ere erabiltzen da, hala nola hiesa gaixotasun kronikoa da esaldian. Euskaldunon Egunkariak bere estilo libururako egin zuen hautu hori 1990eko hamarkadan eta harrezkero hainbat testuingurutan hala erabiltzen da. (Jarraitu irakurtzen…)

    Sinonimoak: iz.
    [hies] : Hartutako Immuno Eskasiaren Sindromea

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Med.) sida (síndrome de inmunodeficiencia adquirida)
    fr iz. sida (syndrome immunodéficitaire acquis)
    en iz. (Med.) AIDS, Aids (Acquired Immune Deficiency Syndrome)
    port iz. (Síndrome de Inmunodeficiencia Adquirida) m aids (Acquired Immune Deficiency Syndrome) f, sida (Síndrome de Deficiência Inmunológica Adquirida)

    Ihes egin hiesatik!

    hies (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:51 pm on 2017/11/29 Permalink | Reply
    Tags: H   

    haxitu 

    ad. du Zakurrak zirikatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    haxitu (S; Foix ap. Lh, Dv). Ref.: A; Lh (aixeatu).

    Exciter un chien” Dv. “(Sc), excitar a los perros” A. v. 2 hazitu, axekatu, haizatu (6). Zeren dütük hik zalhegi / txakürrak haxitzen ardier. Casve SGrazi 96.

    Excitar, provocar. Ordü beita Santa Grazin jotia, / Haxit Janari [=Jana d'Albret-i] mardakeria, / Aztaparka dezon bizipidia, / Jagoitik ez dezen ükhen bakia. Casve SGrazi 80.

    Sinonimoak:

    [haxitu]: zirikatu, xaxatu, narritatu, bultzatu, kinatu, piztu, berotu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. incitar a los perros
    fr exciter un chien
    en incite dogs
    port incitar cachorros

    Txakurrak haxitzera noa!  (Elhuyar Hiztegia)

    haxitu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:58 pm on 2017/11/15 Permalink | Reply
    Tags: H   

    uhal 

    iz. Larruz edo antzeko gai batez eginiko zerrenda edo xingola mehea, hainbat zereginetarako erabiltzen dena. Ik. hede. Gero habe bati uhalekin ondo lotzeko. Uhal gabe bihoa zaldia. Lotu gerrian sega potoaren uhala. Gerriko uhala. Bizar-labana uhalaz leundu. Uhalez jo. Astoak uhalak apurtu zituen. Gurpila birarazten duen uhala. Kautxuzko uhala. Gida uhala lasai utzi zion Rozinanteri. Idiak ditu laxatzen uztarri uhalak. Zaldiaren sabel uhala. Erlojuaren uhala. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [uhal] : hede
    [uhal] : erro

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. correa; tira gruesa
    fr iz. courroie
    en (1) iz. strap; [gerrikoa] belt; [txakurrentzat] lead, leash (2) iz. (Teknol.) belt
    port correia; tira grossa

    Telefonoak jotzen dio, baina gabardinaren eta segurtasun uhalaren oztopoarekin, jakaren patrikatik ateratzea lortzen duenerako, berandu da.  [Lili eta biok, Ramon Saizarbitoria (Erein, 2015)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    uhal (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:52 pm on 2017/11/11 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hotsandiko 

    adj. Handitasunez, jasotasun bereziz egiten edo ospatzen dena. Ik. solemne. Hotsandiko zeremonia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    hotsandiko (Lar), otsaundiko, otzandiko.

    1.Sonado, famoso, [...] otsandikoa” Lar. Don Antonio de Leiba ots andikoaren illoba. Izt C 466. Bost eun ta geiago urtean zerabiltzaten auzi ots andiko kaltarkitsu guztiak. Ib. 135. Ots andiko gerrari Abner eta Amasa. Lard 209. Azti ots andiko bat. Ib. 101. Uri ots-andiko artan. Aran SIgn 36. Euskal-erriko seme argidotar baten egikera otzandikoren bat (Donostia, 1879). JFlor. Bi gertalditan Arrasate igo zan oso ots andiko eta gogoangarri izatera. AB EE 1896b, 18. Azkenengo egin zan otzandiko itxas deman. Ag Kr 54. Badira Buenos Aireetan ots aundiko larru ontzaille [...] batzuk. Mok 5. Pernando otsandiko orrek. Etxeg in Muj PAm 18. Izango aal-da berandura gabe Euskal-Errian ots aundiko ta euskaldun on guziek ezaguna. Ldi IL 142. Schopenhauer, hotsandiko jakintzalea. Mde Pr 317. Iru abere, gure iru bertsolari humoredunak otsaundiko ta sonatu egiñak. Lek SClar 140. Arthur Koestler otsaundiko idazlearen liburutik artuak. Lab EG 1958 (1-2), 82. Ots-aundiko izen famatu bat aukeratzea. “De estruendo”. Berron Kijote 36.

    2. (Añ), otsaundiko. “Solemne, [...] otsandikoa” Añ. Gauoneko kantak kantauko dirianak otsandiko mezan Jainkoen Semien jaiotzeko egunetan. FrantzesB II 33. Egun otsandiko edo solemne aietarako. Izt D 104. Ots-andiko diakinde edo funzio. Izt C 466. Emon dagijuezala berarizko eskerrak otsandiko boto baten bitartez. (1865). BBatzarN 231. Gure azkeneko alkar-ikustza izandu zan, eta guzietan otsandikoena. “La más solemne”. Otag EE 1881b, 109. Baimen ots-aundiko onekin alaiturik. Bv AsL 83. Prozesio otsandiko bat egin zedilla. Ant Karmeltar 10 (ap. DRA). Jesukristo gure Jaunak Jerusalengo urian egin zuan sartzera otsandikoa. Kortazar Serm 229. Meza nagusi ots andikoa izaten zuten. A Y 1934, 6. v. tbn. Otsaundiko: Zab Gabon 94.

    Sinonimoak: iz.
    [hotsandiko] : arranditsu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izlag. ilustre, célebre, famoso, -a; grandioso, -a, fastuoso, -a, ostentoso, -a, solemne
    fr izlag. célèbre, fastueux, -euse ; splendide
    en izlag. famous, well-known, illustrious; magnificent
    port izlag. ilustre, célebre, famoso, -a; grandioso, -a, fastuoso, -a, ostentoso, -a, solene

    Hotsandiko gertakizuna izan zen. [Parisen sabela, Emile Zola / Karlos Zabala (Alberdania-Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    hotsandiko (Argazkia: nobelprize.org)

     
  • Maite 11:47 pm on 2017/09/28 Permalink | Reply
    Tags: H   

    haizutasun 

    iz.  g.er. Zilegitasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    haizutasun, hauzutasun (SP (sin trad.), A).

    1.Licitud, justicia, equidad” A. Lanak dituzkegu Espaniarekin eta Frantziarekin samurtu gabe Eskualherri biak, bakotxa bere aldetik, konsegitzen badute zerbeit aizutasun Europa bateratu hortan. Herr 20-10-1960 (ap. DRA).

    2. Licencia, libertad. Oraiko egunetako pertsulari eta koplakariek, Decheparek bezala erraiten dute akuluia, mirakuluia, akulu eta murakulu ordez. Bainan hori kopletan bakarrik sori da. Sekula, mintzaian. Haizutasun hori zilegi da pertsuaren neurtitza borobiltzeko, eta beraren soinuak beharriaren goxatzeko. Zub 19.

    Sinonimoak:  iz. g.e.

        [askatasuna]: askatasun, lokabetasun, libertate Ipar., jaretasun g.e., lokabe g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
        [zilegitasun]: ik. zilegitasun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. licitud, legitimidad
    fr iz. (de un contrato) légalité, conformité ƒ à la loi, légitimité
    en iz. lawfulness, legitimacy
    port iz. licitude, legitimidade

    Lanak dituzkegu Espaniarekin eta Frantziarekin samurtu gabe Eskualherri biak, bakotxa bere aldetik, konsegitzen badute zerbeit aizutasun Europa bateratu hortan. [Herr 20-10-1960 (ap. DRA)] (Orotariko Euskal Hiztegian)

    haizutasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:52 pm on 2017/09/17 Permalink | Reply
    Tags: H   

    hegaztada 

    iz. 1. Hegan egiten den bitartea. || Hegaldixa; baitta hegan egotteko modua be (ETNO). Hegaztada baten, itsasuen gaiñetik igarotzen dira. (Eibarko euskara hiztegian) 2. Abiadura.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    hegaztada (V-m-gip), egaztara (V-ple-gip). Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg (egaztara).

    1. Vuelo.Espacio que se vuela de una sola vez, generalmente, vuelo rápido o ruidoso” Elexp Berg. Cf. hegaldi. Elai-egaztada luzeak. B. Aurre-Apraiz in Onaind MEOE 767. Aguro bialdu eben, egaztada batian. SM Zirik 83. Egaztada baten, itxasuen gañetik igarotzen dira. Etxba Eib.

    2. “Burpillak a ze egaztadia (velocidad) eruan daben aldaz bera” SM EiTec1 s.v. burpil

    Sinonimoak: iz.

    [hegan egiten den bitartea] : hegaldi
    [abiadura] : abiada, abiadura, ziztu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) vuelo (2) velocidad
    fr (1)  vol (2) vitesse
    en (1) flight (2) speed
    port (1) vôo (2) velocidade

    Hegaztada baten, itsasuen gaiñetik igarotzen dira. (Eibarko euskara hiztegia)

    hegaztada (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2017/07/17 Permalink | Reply
    Tags: H   

    haizagailu 

    iz. Toki itxi bateko airea higiarazten duen tresna, giroa freskatzeko erabiltzen dena. Sabaiko haizagailuak egundoko zarata ateratzen zuen. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [haizemailea]: haizemaile  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ventilador (2) [gurutzedun gurpiltxoa] molinete
    fr ventilateur
    en fan [machine]
    port ventilador

    Ate ondoko mahai batean eseri ziren, haizagailu baten burrunbaren pean. [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    haizagailu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel