Tagged: N Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:03 pm on 2018/04/01 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurri 

    iz.  neurri 1 iz. Neurtzearen emaitza. Ik. tamaina. Harresiaren neurriak. Zer neurritako oinetakoak erabiltzen dituen. Orain hartu behar genituzke haren luze-laburraren neurri zehatzak. || Irud. Bi bideak zilegi eta beharrezko dira, eta nork taxutuko ditu aldez aurretik bakoitzaren neurria eta mugak?

    2 iz. Maila, gradua. Gure ezjakinaren neurria oparoegia da. Bi euskaldunek ez dituzte beti gauza berberak neurri berean maite. Bizitzaren neurrikoa izan du heriotza. Hobe dugu, inoren markak hausten saiatu gabe, besteren mailan eta neurrian geure burua gorde.

    3 iz. Luzerak, azalerak, bolumenak edo kopuruak neurtzeko unitatea. Legoa bide neurri bat zen. Denbora neurri izenetan. || Irud. Neurri doia darabil, nori berea ematen. Hitzaren antzinatasuna eta hedadura hartzen baditugu neurri. Gogoa bada neurri, ez da erraz neurria betetzen. Jakite gaietan ez da neurri bat baizik, Euskal Herrian eta Euskal Herritik kanpora.

    4 iz. Zerbait neurtzeko erabiltzen den neurri jakineko ontzia. Hiru neurri irinetan nahasia. Ardoa makala dagoela, neurri laburra ematen zaiela, lapurrak garela. Neurria mukuru bete. Egiten du bekatu neurri edo pisuan zerbait kentzen duenak.

    5 iz. Egokitzat edo normaltzat hartzen den kopuru edo tamaina jakina. Guztiak du bere neurria. Jaunak gauza guztiei ipini diela beren neurria. Janean eta edanean neurri ona eta modu ona gorde. Gauzak bere neurritik ateratzea: bere onetik ateratzea. Neurria igaro. Neurri gabe edaten duenak. Jainkoaren edertasun neurri eta mugarik ez duena (Ik. neurrigabe).

    6 iz. Gehiegikeriarik eza; gehiegikerietatik urruntzen denaren jokabidea edo bertutea. Ik. neurritasun. Edozein nabarmenkeriatatik itzuri dabilen klasikoaren neurria.

    7 iz. Mus. Doinu batean, hainbat zati berdinetan eginiko banaketa, erritmoarentzat oinarri gertatzen dena. Ik. konpas 2. Oso berezia dute neurria gure kantek. Bertsoak berezko du neurria.

    8 iz. Neurtitzak izan behar dituen silaba klase eta zenbatekoa. Lizardi bera ere hizkera eta neurri herrikoiagoen atzetik zebilen azken aldera.

    9 iz. Lortu nahi den helburuaren arabera aritzeko modua. Arima sendatzeko neurriak dira horiek.

    neurria(k) hartu 1 Neurtu. Jostunak berak neurriak hartuko dizkizu. Behar du oihala ekarri, neurria hartu eta jostera eraman.

    2 (Singularrean). Tamaina hartu. Lanari neurria hartu. Hiri ere ederki hartu diat neurria, mutiko!

    3 (Pluralean). Lortu nahi den helburuaren arabera jokatu. Nola, bada, ez ditu berehala neurriak hartzen arrisku ikaragarri honetatik alde egiteko? Hartu egun bakoitza ondo igarotzeko neurriak.

    neurrian 1 adb. Neurriz. Gauzarik hoberenak sasoian eta neurrian baizik ez direla on guretzat. Igandeetan, berriz, urdaia banatzen ziguten, eta arroza, neurrian. || Ez dago ezer txarrik, berriz ere, bere neurrian eginez gero.

    2 (Erlatibozko esaldi baten edo -en atzizkiaren eskuinean). Mailan, graduan; arabera. Guk ere horrelako zerbait, komeni zaigun neurrian, egin behar genuke. Ahal daitekeen neurrian laguntzeko. Adoratzen zuen Jauna bere jaieraren neurrian.

    3 (Erlatibozko esaldi baten eskuinean). Bezain laster. Ik. ahala. Jainkoaren fedea behera doan neurrian, morala ere berebat amilka doakigu.

    neurriko 1 adj. Neurriari dagokiona, neurrira egokitzen dena. Egin zizkioten galtza batzuk neurrikoak, politak ezin gehiago.

    2 (-en atzizkiaren eskuinean). Bere neurriko galtzak egin zizkioten. Altzoko Handiaren neurriko gizon eta emakumeak. Egileak bere neurriko gaia aukeratu ez duela diotenak ere badira. Nire euskal jakite laburraren neurriko irakurgaiak.

    neurrira 1 adb. Zerbaiten neurrien arabera. Neurrira eginiko soinekoa.

    2 (-en atzizkiaren eskuinean). Oinetakoa, apur bat erabiliz gero, moldatzen da, oinaren neurrira etortzen da.

    neurrira ekarri Neurri egokira ekarri. Zure desiraren abiadura ahal bezainbat ematzen duzula eta neurrira ekartzen.

    neurriz adb. Gehiegikeriarik gabe, neurri egokian. Aski moduz eta neurriz mintzatu ginen. Ardoa neurriz edan. Ausarki, baina zentzuz eta neurriz jokatzen badakigu. Maitatu ere, neurriz.

    neurriz gain adb. Gehiegi, neurririk gabe. Egarri hori neurriz gain itotzen duzu ardotan.

    neurriz gaineko adj. Ohiz kanpokoa; bana-banakoa. Purrustada latzak eta neurriz gainekoak. Literaturan, Frantzian ez dago orain inor neurriz gainekorik.

    neurriz gorako adj. Neurriz gainekoa. Neurriz gorako garapena.

    (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [neurketaren bidez finkatzen den tamaina]: handitasun, handi-txiki, hein, izari, kaizu, luze-labur, tamaina Heg., esteria Bizk.
        [gehiegikeriatik urruntzen den jokabidea]: neurribide, neurritasun
        [ezer lortzeko era]: bide

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. medida; tamaño, dimensión (2) iz. [magnitude baten unitatea] medida (3) iz. moderación, mesura, medida, comedimiento (4) iz. medida, disposición (5) iz. (Metr.) [bertsoetan] medida (6) iz. (Mus.) [konpasa] medida, compás || ad.  du ad. (zah.) medir
    fr (1) iz. mesure, taille, dimension (2) iz. modération, prudence (3) iz. [irtenbidea] mesure, disposition ; précaution (4) iz. (Mus.) mesure
    en (1) iz. [tamaina] size; dimension (2) iz. [magnitude baten unitatea] measure (3) iz. [gehiegikeriarik eza] moderation (4) iz. [bitartekoa] measure (5) iz. (Mus.) time; metre (Br); meter (Am) (6) iz. (Metr.) metre (Br); meter (Am)

    Neurria jarri diote euskal kulturaren kontsumoari: euskaldun gehienek ez dute euskarazko kultur edukietara jotzen. [ZENBAT GARA? ZER EGITEN DUGU?, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2018-04-01)]

    https://pixabay.com/es/cinta-medida-n%C3%BAmeros-construcci%C3%B3n-1075086/

    neurri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:39 pm on 2018/02/13 Permalink | Reply
    Tags: N   

    narra egin 

    ad. Luizia izan.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    NARRA EGIN. “Resbalar” Añ. “(V-m-gip), G), correrse el terreno” A.

    Sinonimoak: iz.
    [narra egin] : luizia izan, lur-jausia izan

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es resbalar; correrse el terreno
    fr se produire un glissement de terrain
    en occur a landslide
    port ocorrer um deslizamento de terra

    Mendiak narra egin du Larrabetzun. 

    narra egin (Argazkia: berria.eus)

     
  • Maite 11:47 pm on 2017/11/30 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noranahiko 

    adj.  Zernahitarako eta noranahiko oinarria. Larramendi izan da, lehenbiziko aldiz eta erabat, hizkuntza larrekoa noranahiko bihurtu nahi izan duena. Gizalegearen beltza: gizonak noranahiko eta emakumeak sukalderako! (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [moldakorra] : malgu, erabilera askoko/anitzeko, erabilera anitzeko; moldakor, moldaerraz 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. disponible para todo, disponible para cualquier parte; convenible; [persona] Que tiene capacidad para adaptarse bien a cualquier situación, trabajo o función.
    fr disponible pour tout
    en available for everything
    port disponível para tudo

    Ez dakit gaitasunez hala naizen, baina jarreraz behintzat noranahikoa naiz.  [Berria, 2007-12-18, «Uste dut nire dohainetako bat badela erregulartasun dezentean aritzea», Beñat Zamalloa [Kultura]] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    noranahiko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2017/10/17 Permalink | Reply
    Tags: N   

    negargale 

    iz. Naf. Negargura. Negargalea heldu zait. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    negargale (AN-egüés ap. A; Dv), nigargale (BN ap. A Morf 199).

    1.Ganas de llorar” A, que cita a Lizarraga de Elcano. “Llorera y afectado de ella” A Morf 199. Jesus, or beiraturík / gaixtogónen amazále, / biótza presaturík / elduzaida negargále. LE Kop 149. Ilas géros arima bekátu mortaleéki, baték dú sentimentura sentigárria ta negargále. LE Urt ms. 50r.

    2. (Dv), nigargale (S ap. A). “Pleureur, qui est en larmes” Dv. “Llorón” A.

    Sinonimoak: iz. Naf.

        [negargura]: negargura (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ganas de llorar
    fr iz. envie de pleurer
    en iz. urge to cry
    port iz. vontade de chorar

    Negargalea heldu zait. (Hiztegi Batua)

    negargale (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 11:01 pm on 2017/10/05 Permalink | Reply
    Tags: N   

    norgehiagoka 

    iz. eta adb. 1 iz. Lehiaketa, bereziki indarrak neurtzekoa. Aizkolarien arteko norgehiagoka hartan. Indar norgehiagoka. Elkarren lehia latza, norgehiagoka bortitza. 2 adb. Bi pertsona edo gehiagoz mintzatuz, bata bestearen indarrak neurtzen. Norgehiagoka bizi izan ziren hil arte. norgehiagokako adj. Plazan ere hasi dira norgehiagokako partidak. norgehiagokan adb. Norgehiagoka. Beste pilotariekin norgehiagokan jardutea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    norgehiagoka (V-gip, B). Ref.: Etxba Eib (norgeixagoka); Izeta BHizt; Elexp Berg.

    1. (Adv.). Compitiendo, en pugna. “Norgeixagoka bizi izan ziran ill arte” Etxba Eib. “Aiko gara norgeiagoka?” Izeta BHizt2. “Desafiando” Elexp Berg. Nor-geiagoka ari dira. Or Eus 24. Sofistok Sokratekin norgeiagoka iarten dituenean, Sokratek txil eragiten die ezin bestez eta bearrik. Zait Plat 117. Etxejaun orreik [andrai] emon deuskue / ezezko eta gordintza, / nor-geiagoka bata-besteai / desafiatuz dabiltza. Ayesta 124.

    2. (Sust.). Competición, pugna. Euren arteko nor-geiagoka. Etxde JJ 33. Norgeiagoka edo konkurs bat. Egan 1956 (3-4), 80s. Nor geiagoka edo karreren bat ipintzera. Bilbao IpuiB 261. Onen antzeko norgeiagoka izan zuten Atenaiko iakintza-ikasguek. Zait Plat 23. Poema erdiruntz, olako norgeiagoka bat asten da bien artean. Gazt MusIx 152. Orrela galdu zun nor-geiagoka. Ibiñ Virgil 50. Elerti-norgeiagoka. Yurre in Loram 5. Guda-burrukak, nor geiagokak. “Desafíos”. Berron Kijote 32. Goierriko sokatira-norgeiagoka irabazi ondoren. Insausti 110. Nor-gehiagoka hauetan. MIH 215. Nola ez dira norgehiagoka berriak sortzen? MEIG I 111. En DFrec hay 14 ejs. v. tbn. Or QA 190.

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. [zeingehiagoka]: norgehiagokan, zeingehiagokan, zeingehiagoka g.e.

    iz. [lehiaketa]: lehiaketa, norlehenka, prima, sariketa, txapelketa, lehia Ipar., xapelgo Ipar., indar-neurtze g.e., zeingehiagoka g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. competición, lucha, disputa, puja (2) iz. (Kir.) encuentro; confrontación; partido; competición (3) adb. disputando, compitiendo
    fr (1) iz. compétition, concours, dispute (2) adb. disputant, rivalisant
    en (1) iz. contest, competition, struggle (2) iz. [partida] match, game (3) adb. competing, struggling
    port (1) competição, luta, disputa (2) iz. (Kir.) confrontamento, confrontação (3) adb. disputando, competindo

    Elkarren lehia latza, norgehiagoka bortitza.  (Hiztegi Batua)

    norgehiagoka (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:58 pm on 2017/07/12 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurketa 

    iz.  1 iz. Neurtzea. Neurturiko ondorioak ere arbuia daitezke, baina, arbuioak pisurik izango badu, neurketa berriak eta hobeak beharko dira egin. 2 iz. (Jokoetan). Gizon talde handi bat ikusi nuen indar neurketan, burdina luze bat jaurtika. Neurketa parekatua ikusi genuen bart Atotxan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    neurketa (L ap. Lh; BeraLzM).

    1. Medición. Palankak autatzea zala, narrarria ikustea edo zuaitz neurketa zala. Ag G 128. Neurri auek baso-lanetan eta neurketan oituta daudenak eman dizkidate. Munita 81. Piñu-neurketari dagokionez [...]. Ib. 151. Siñestera ninderagiten eta nere neurketaz eta begiz arkitu arrazoiak aienekin erara ez-baiña bestera zeuden. “Rationes numeris”. Or Aitork 105. Silabaz ez baño beste ere batera egin bearra dago neurketa au. Lek SClar 123. Gozamen estetikoaren neurketa zehatza gu baino mokofinagoei utzirik. MEIG IV 75. [Ondorio] neurtuak ere arbuia daitezke, baina, arbuioak pisurik izango badu, neurketa berriak eta hobeak beharko dira egin. MEIG VII 162. En DFrec hay 30 ejs.

    Métrica. v. HITZ-NEURKETA. Ari nindeke / neurketa betierean. “Componiendo versos”. Or Poem 515.

    2. Cincurso, competición. “Concurso” BeraLzM. Cf. INDAR-NEURKETA. Euskalerrian sarri izaten / dira zerbaiten neurketak: / abildade ta indarrarenak, / bertsolari-txapelketak. Olea 223. Bigarren neurketa, Azpeitiko zezen-plazan, zortzi kilometrotara. Albeniz 270.

    Sinonimoak: iz.
    [neurketa] : neurtze (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [neurtzea] medida, medición (2) iz. [lehiaketa] competición
    fr (1) iz. [neurtzea] mesure (2) iz. [lehiaketa] compétition
    en (1) iz. [neurtzea] measuring, measurement (2) iz. [lehiaketa] competition
    port (1) iz. [neurtzea] medida, medição (2) iz. [lehiaketa] competição

    Kaleko erabileraren neurketa aurkeztu du Soziolinguistika Klusterrak. Herritarren %12,6 entzun dituzte euskaraz Euskal Herriko kaleetan, duela hamar urte baino puntu bat gutxiago. [Euskararen erabilera jaitsi egin da kalean, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2017-07-12)]

    neurketa (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:58 pm on 2017/06/15 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nekoso 

    adj.  Heg. Lgart. Neketsua. Lau eguneko bide luze nekosoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    nekoso (V-gip, G-azp, AN-gip-larr-ulz, B; H (V, G)), nekos (L, B, BN, S; VocB), nekosu. Ref.: A (nekos); EI 100; Lh (nekhos); Iz LinOñ 182; Asp Leiz2; Elexp Berg; Izeta BHizt2; Gte Erd 205.

    1. Fatigoso, costoso; pesado, aburrido; difícil, complicado. “Eulatzaia, lanbide nekosua” Iz LinOñ 182. Tr. Documentado en autores meridionales de los ss. XIX y XX. Al Norte se encuentra en Lafitte, en sendos ejs. de Prop y Almanaka Berria y en unos versos de Valcarlos del s. XX. La forma general es nekoso; hay nekhos en Prop y Lafitte, y nekos en los versos citados. Lau eguneko bide luze nekosoa bazegoan ere aren errira. Gco I 458. Askotan zerori zure burubarentzat nekosoa izango zera. Echve Imit 153. Zulo onen ataka da medarra eta sarrera nekosokoa. Izt C 73. Orazio luze nekosoetan. Arr Orac 28. Ilhabete hau osoki tzarra. Nabegazionera nekhoso. Almanaka Berria 1885, 11 (ap. DRA). Fraide trapensearen bizitza latz eta nekosua. Ezale 1899, 1a. Lan apostoliko nekhosari lothu zirenetik, hekien nekhe-izerdia Jainkoak nasaiki saristatu zuen. Prop 1906, 57. Fededunen arthatzea nekhos delarik, nekhosago da fedearen galdez daudezenen argitzea. Ib. 71. Aurrerapen nekosuak, baiña alere etengabekoak. Vill Jaink 179. Ez laiteke ikastia / Batere nekosa. LuzKant 122. Ain nekosua eztute izan / Amasarako bidia. Lasarte in Uzt Noiz 121. Nekhos eta bortxa-kara zaiku. Lf ELit 277. Ura lan nekosoa ta urria! BAyerbe 24. Areintzako etzan an / malda nekosurik. FEtxeb 182. Nekosoa egiten genduan etxerako etorrera. AZink 26.

    v. tbn. BOEans 413 (B, 1782). Izt C 100. Aran-Bago ManMed 270. MSIgn 346.

    2. (Ref. a personas, uso pred.). Que se esfuerza, que se cansa. Lanian eziyak, / nekoso biziyak. AzpPr 32. Zalla izango nula / banekin aurretik / nekoso jardun arren / amaitu orratik. AZink 9. Aruntzean nekoso joan nintzalako, onuntzerako artu nuan beste bidea. Ib. 159.

    Sinonimoak:izond. Heg. beh.

        [neketsua]: gaitz, gaizto, neketsu, nekez, zail, neke Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Heg.) (lgart.) trabajoso, -a, arduo, -a, fatigoso, -a, cansado, -a
    fr adj laborieux, pénible, fatigant
    en adj arduous, difficult, laborious
    port adj trabalhoso(a)

    Lau eguneko bide luze nekosoa. (Hiztegi Batua)

    nekoso (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel