Tagged: N Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:09 pm on 2021/02/03 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nahiera 

    iz. Nahia, desira, gogoa. Nola gizonen nahierak hain aldakorrak diren. Askotan ipini ohi dituzte herriek beren nahierako lege berriak. || nahieran adb. Nahierara. Ahokotik zaldia, lematik ontzia, nagusiak nahieran darabil guztia. Ministerioaren diru bereiziak nahieran erabili zituen, eta arrasto ugari utzi zituen bidean. || nahierara 1 adb. Gogara, erara. Ik. nahieran. Mana gozoa biltzea asko zuten, nahierara bazkatzeko. Hona, bada, nahierara garbitua aipatu dugun auzia. 2 adb. (-en atzizkiaren eskuinean). Jauregi guztitik libre eta bere nahierara zebilen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    NAHIERA. v. NAHIRA. > NAHIRA (SP), NAHIERA.

    a) (Precedido de gen.). (Plegar(se), traer, dejar, estar supeditado… ) a la voluntad de; (estar, actuar…) según la voluntad de, el deseo de, al gusto de, al agrado de. “Bere nahira baizen, sinon selon sa vol[onté]” SP. v. nahitara, nahiara.

    Tr. Documentado en autores septentrionales desde la primera mitad del s. XVII hasta principios del s. XX, en todos ellos bajo la forma nahira(t) . Al Sur se encuentra en Inza, Iraizoz, Etxaide y Villasante, que emplean la forma naiera .
    [Arimari] gorputzarekin oraiño iuntatzeko desira / geldi zaio, harik ekhar dadin bere nahira. EZ Man I 45. Ezkontzeko heldu bazaik bihotzera desira, / konpli ezak Elizama sainduaren nahira. Ib. 19. Izatu gutizia lohirik edo pensamendu desonestik zeure nahira; ian sobera edo gastatu friandizan. Hm 196. Jainkoaren nahira erremetitzea. Gç 84. Nahi dut ikhas dezazun gauza guziak ene nahirat uzten […] errankizunik batere gabe. Ch III 56, 1. Beldurrez zure nahira gauzak izateak eroraraz zaitzan orguilleriarat. Ib. 30,4. Haboro konbeni zaizü […] phenez borogatiak izan ziteien, eziez oro zien nahiala bazüntie. Mst III 30, 4. Hitzunzikeriei beharriya bere nahirat paratzen dioena, hetan partalier egiten da. Mih 65 (v. tbn. 47). Jainkoaren nahirat eztagon eta Jainkoak nahi duena on hartzen eztuena […]. Dh 234. Semea, erresinazione oso batekin Aitaren nahira zagola. Jaur 361s. [Zeren] gizon prestua eroria baitago bethi Jainkoaren nahira. Dv Lab 4 (v. tbn. -(r)en nahirat erori en Lg II 209 y Laph 17). [Khorpitzak ardüra] arima bere nahiala plegatzen dü. Ip Hil 53. Eta jaun ta erregetzat artu ezkeroz […] ez gera beartuak egongo aren borondate edo naiera egoteko? Inza Azalp 139. Lübürüsko huntan […] ekarten dügün aipaldiak behar zükian agertü gure nahiala, diala urte parrasta bat. Const 13. Yesus bereala yartzen da Yainkoaren naiera. Ir YKBiz 425n. [Beltranek] ikaragarrizko etorria zun eta bere naiera ari ezkero etzan konturatzen denbora aurrera zijoanik. Etxde AlosT 16. Itxaropen oro galdurik sekula bere nahira erakarri ahal izanen zuela orain. Mde HaurB 39. Auzi au gure naiera zuritu dezagunean, Lapurdi aldera […] joango gaituk. Etxde JJ 118. Leun-leun, borondatez aldatu azten zun eta azkenerako bere naiera ekarri. Ib. 69. Zerbait ikasia den gizonak badaki ezkontza eztela iñoiz eta iñun ezkontideen naiera egon. Vill Jaink 158. Zeruko Jaunak bere dei gozoz / otsegin zizutenean, / Aren naiera jarri ziñaten / apaltasun otxanean. Olea 251. Guk borondate onik ez dugu ordea, / gurekoikeriaz bai bihotza betea, / gure nahirat hesten diogu atea. Xa Odol 251. Euren maizterrak nagusiaren naira autarkia emotera beartu naiizaten zituen etxe Jaubeak izaten ziran. Etxabu Kontu 63. (nahietarat) Amak, Erramunen gogoa aiseago bere nahietarat moldatu zuen. JEtchep 60. (nahi guzietarat). Erortzen naiz ene nausi dibinoaren nahi guzietarat. Mih 48 (v. tbn. 98).

    b) A placer. “Nahira (BNc), a gusto” A. Kotxian juanera / eta etorrera, / berdiñ bazkaltzera, / guzia naiera. Olea 77. Jan ere naiera, / mudatu jazkera, / semeei karrera, / lanik ez zartzera. Ib. 218.

    Sinonimoak: iz.

    [nahia]: borondate, desira, gura, nahi, nahikari, nahikunde, desirkunde Ipar., desio Heg., agiantza L-BN, nahikida g.e., nahitasun g.e., opa g.e., nahikun Bizk. g.e., aiho Zub. g.e., olde Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. voluntad, deseo, ganas; capricho, antojo
    fr iz. volonté, désir, envie, convenance
    en iz. will, wish, desire; whim
    port iz. vontade, desejo; capricho

    Testuinguruan

    Pertsonen nahierak hain aldakorrak dira… #gaurkohitza

     
  • Maite 11:42 pm on 2020/12/22 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nakar 

    iz. Zenbait maskorren barrualdean eratzen den gai zuri gogor eta distiratsua. Perlen nakarra. Nakarrezko kutxatila bat. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 nakar. (Lar). Nácar. Arrainak jaten zituzten eta maskorrak saltzen portuges tratularier: ez nola nahiko maskorrak, perla edo nakara zariotenak. Ardoy SFran 162.

    2 nakar. 1. (V-ger-arr-m ap. A; Lh), naikar. “Desganado, sin voluntad” A. “Nakar (V-ger), naikar (V-al), nai izate edo borondate otzekoagaitik esaten dira; zein da ian gitxikoari iankar esatea legez. Nagikorra ta nakarra bat ete dira?” A BGuzur voc. Bera zeinbat gogotsuago, beren arrebea ainbat nakarrago edo gogo bageago egoten zan. A BGuzur 110. Dendak itxita, gizonak jankar da nakar, soñeko baltzak jantzirik. Ag Kr 206s. Egoak moztutako txoria bezela geldituko zaitzute, jangar ta nakar. Ag G 79. Jateko beti nakar, gogorik gabe; egarria il ezina. A Ardi 94. Zer egin, ordea, asto nakar ta temati orren aurrean? Ibiñ EG 1950 (11-12), 56. Nakar eta nazkatuta nabil, bizitzeko gogoak arras itzaliak. Txill Let 96. 2. ” Naikar (V-al), retraimiento, falta de voluntad” A.

    Sinonimoak: iz.

    [nakar] : gogogabe

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  (1) iz. nácar (2)  izond. (B) desganado, -a, abúlico, -a, apático, -a
    fr (1) iz. nacre
    en (1) iz. mother-of-pearl
    port (1) iz. nácar

    Testuinguruan

    Nakar eta nazkatuta nabil, bizitzeko gogoak arras itzaliak. Txill Let 96. (OEH)

     
  • Maite 7:45 pm on 2020/08/08 Permalink | Reply
    Tags: N   

    narriatu 

    ad. narriatu, narria, narriatzen|| da/du ad. Zah. Akastu, higatu, hondatu. Osasuna narriatzea jan-edan soberaz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    narriatu.

    1. (O-SP 224→A, SP (que cita a Ax), Dv), narraiotu (H), narriotu (H). Estropear, deteriorar. ” Narriatzea veut dire devenir fâché ou offensé en sa santé” O-SP 222. ” Osasuna narriatzea ian edan soberaz ” SP in m. . “Donner quelque atteinte, quelque ressentiment, causer une infirmité” H. “Manchar, deteriorar” A. Nola gure lehenbiziko aita hark gure naturaleza haur bere bekhatuz narriatu, arrazatu eta eritokitu baitzuen. Ax 250 (V 168). Alde guztiz galdua, narriatua, arrazatua eta erroak eginik, bekhatuz eta aztura gaixtoz bethea baitago. Ib. 109 (V 72). Narria osasuna, ian-edanez, hordituz. Harb (ed. 1690) ap. H. Adamek, erorrarazi zuelakotz eta bekhatuak narriatu edo geixtatatu (naturaleza), narriadura hortarikako dainua gizon guzien gainera jautsi da. Dv Imit III 55, 2 (ap. DRA; Ol narriatu; SP lizundu, Ch gaixtatu, Mst gastatü). “À l’intrans., se rendre infirme, sujet à atteinte de quelque mal. Bere ogenez da horrela narriatua, […]” H. “Ponerse delicado de salud” A.

    2. narraiotu (Ht VocGr 374, Lar, Lecl). “Incomodar” Lar. Cf. O-SP 223: “Narriatzea, se dégoûter de quelque chose”, interpretación corregida en una carta posterior (v. supra).

    3. narraiotu (Urt), narraiatu (Urt). “Cicatricare facere, […] narraiotu, narraiatu” Urt V 20.

    4. (Lar→H). “Afear, narriatu ” Lar.

    5. narriotu (A, que cita Dv Ex). “Profanar” A. Hura narriotuko duena heriotzez hilen da. “Qui polluerit illud” . Dv Ex 31, 14 (Ur gaizki iragotzen duena, Ol autsiko lukena, Ker ausi dagiana, Bibl, BiblE profanatu). Narriotua-edo, aldendu nairik, auts xe-apurraz iraizean estali zun. ‘Como obra de alguien que quisiera evitar la impureza’. Zait Sof 168.

    Sinonimoak:

    ad. zah. [hondatu]: alferrik galdu, apurtu, arraskatu, birrin-birrin egin, desegin, desolatu, errautsi, hauts bihurtu, hauts egin, hondatu, porrokatu, suntsitu, trimin-trimin egin, triskatu, triskilatu, zatitu, zehatu, zirpildu, andeatu Ipar., arrabaskatu Ipar., aurritu Ipar., barreiatu Ipar., deboilatu Ipar., funditu Ipar., gaizkitu Ipar., mamikatu Ipar., partekatu Ipar., porroskatu Ipar., sakailatu Ipar., xehakatu Ipar., xehatu Ipar., zatikatu Ipar., zirtzikatu Ipar., banatu Bizk., birrindu Bizk., laskitu Bizk., lorrindu Bizk., trimindu Bizk., zuzitu Bizk., abarrikatu Naf., izorratu beh., galetsi jas., abarrakitu g.e., atarratu g.e., triska egin g.e., arrasatu zah., arrazatu zah., destruitu zah., puskakatu Ipar. g.e., bilakatu Ipar. zah., partaiatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (zah.) (Ipar.) deteriorar(se), estropear(se) (2) da/du ad. [ingurugiroa, lurzorua] degradar(se), deteriorar(se)
    fr (1) da/du ad. se détériorer, s’abîmer (2) da/du ad. [ingurugiroa, lurzorua] se détériorer, se dégrader
    en (1) da ad. to deteriorate (2) du ad. to damage
    port (1) deteriorar-se, estragar-se (2) degradar-se

    Testuinguruan

    Batzuetan gure irudia oso narriatua geratu da barne polemiken ondorioz. [Argia, 2000-01-16, 1745. zbk. | «Su-eten denbora erreferente galduezin eta ahaztezina da», Mikel Asurmendi]

     
  • Maite 10:55 pm on 2020/08/07 Permalink | Reply
    Tags: N   

    naretsu 

    izond. Ezergatik larritzen ez den, ezertaz arduratzen ez den pertsona. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    naretsu. (Uso pred.). (Estar, etc.) tranquilo. Gogaldi txarrak naukala gaur esango duzu. Ez, ez, naretsu nago. Or, carta a Ldi 19-2-1930 (ap. DRA). Ez izutu, Engrazi, esan zion Piarresek naretsu, pakearekin natorkizu. Etxde JJ 224.

    Sinonimoak: izond.

    [baretsua]: bare, ezti, eztitsu, geldi, gozo, lasai, malats, trankil, eme Ipar., jabal Ipar., largo Ipar., laxo Ipar., ole Ipar., astitsu Bizk., nasai Bizk., basi Naf., anple Zub., goxo adkor., baretsu jas., nare jas., dultze zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. tranquilo, -a; sereno, -a; calmoso, -a (2) adb. en calma, con tranquilidad, tranquilamente
    fr
    en
    port

    Testuinguruan

    Naretsu nago. Eta zu? #gaurkohitza

     
  • Maite 11:19 pm on 2019/10/09 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurrigabe 

    iz. 1 adj. Neurririk edo mugarik ez duena. Ik. mugagabe; amaigabe. Neurrigabea da Jainkoa; neurriduna, gure adimena. Maitasun neurrigabea. Jainkoaren ontasun neurrigabea. 2 adj. Neurririk edo erarik ez duena. Ik. eragabe. Gurari neurrigabea. Irabazi neurrigabeak. || neurrigabeko adj. Neurrigabea. Zure neurrigabeko miserikordiagatik. Munduko aberastasunen neurrigabeko gutizia. Populu harroa eta neurrigabekoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond.

    [mugagabea]: amaigabe, amaigabeko, azkengabe, azkengabeko, baztergabe, baztergabeko, bukatugabe, infinitu, mugagabe, mugagabeko, izarigabe Ipar., izarigabeko Ipar., askigabe jas., neurge g.e., fingabe zah., fingabeko zah., kabugabe Heg. zah.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. inconmensurable, enorme, inmenso, -a, ilimitado, -a (2) izond. excesivo, -a, desmedido, -a, desmesurado, -a, intemperante
    fr (1) izond. incommensurable, immense, illimité, -ée (2) izond. excessif, -ive ; démesuré, -e ; immodéré, -e
    en (1) izond. immense, enormous, huge (2) izond. excessive
    port (1) izond. incomensurável, enorme, imenso(a) (2) izond. excessivo(a), desmedido(a)

    Zigor neurrigabe hau ez al da gizartearentzat kaltegarria? [Delituez eta zigorrez, Cesare Beccaria / Juan Martin Elexpuru (Klasikoak, 1999)]

    neurrigabe (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:05 pm on 2019/09/14 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noizaldi 

    iz. Jas. Unea; denbora. Zu, noizaldi guztien betiko Egile hori, noizaldi oro baino lehen zara. Hiru dira noizaldiak: lehena, oraina eta geroa.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Tiempo. Cf. MIH 355: “Badu halare [Orixek Aitorkizunak-en] tempus itzultzeko ordekorik aski: noiz, noizaldi, noizko, aldi, orduko”.
    Zugan bizi baitira noizaldi ontako arrazoigabeen arrazoi betikoak. Or Agustiñ Gurenaren aitorkizunak (1956). “>Aitork 16. Zeru-lurrak egitean ez da noizaldirik eta egunik aipatzen. Ib. 346. Bidean, tristura larua dau noizaldiak arnastuten. Azurm in Gand Elorri 221.

    Sinonimoak: iz. jas.

        [denbora]: aldi, aro, denbora, egun pl., garai, periodo, sasoi, adiuntza Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. momento; tiempo, temporada
    fr iz. instant, moment; temps
    en iz. moment; time
    port iz. momento; tempo

    Hiru dira noizaldiak: lehena, oraina eta geroa(Elhuyar hiztegia)

    noizaldi (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:41 pm on 2019/03/13 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nabar 

    iz. nabar 1 adj. Kolore argi eta ilunen nahasteaz osatua, kolore askotakoa; orban ilunak edo arreak dituena. Ik. ñabar; pintarratu; pikart; pinto. Behi nabarrak. Oilo nabarra eta oilanda zuria. Lehenago utziko du katamotzak bere azal nabarra. Alkandora nabarra. 2 adj. Izaera edo alde asko dituena. Olabideren hizkera, hain nabarra izanik azalez, gipuzkera soila da, mamiraino joz gero. Euskal idazleen familia mehar baina nabarrean. Lanbide nabar samarrak izan ditut, bulego lanak gehienik eta maizenik. || nabar 2. iz. Goldearen hortza, lurra ebakitzen edo iraultzen duena. Ik. golde nabar. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    nabar iz.

    [lurra lantzeko lanabes horzduna]: pikoi Ipar.

    nabar izond.

    [kolore askotakoa]: ñabar adkor.
    [arrea]: g.e. arre, arrexka, pintarratu, pikart Ipar., uher Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. [kolore askotakoa] abigarrado, -a; multicolor; salpicado de varios colores (2) izond. [zalantzagarria] (hed.) ambiguo, -a; equívoco, -a; de más de un sentido (3) iz./izond. [arrea] pardo, -a
    fr (1) izond. [kolore askotakoa] bigarré, -ée ; multicolores (2) iz./izond. [arrea] brun, -e
    en (1) izond. [kolore askotakoa] multicoloured; motley (2) iz./izond. [arrea] brown, greyish-brown
    port (1) izond. [kolore askotakoa] colorido(a), com cores berrantes, apapagaiado(a) (2) izond. [zalantzagarria] (hed.) ambiguo, -a (3) iz./izond. [arrea] pardo, -a

    Jimmy Aliceren begi nabar zabal-zabalei so geratu zen. [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    nabar

     
  • Maite 8:25 pm on 2019/01/22 Permalink | Reply
    Tags: N   

    ninika 

    iz. 1 iz. Landarearen begia. Ik. begi 8; pipil; pinporta. Kimu bakoitza dagoela ninikaz betea. Landareen ninikak ernetzen hasi dira, udaberria hurbil da. 2 iz. Begi ninia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ninika (G-goi, AN, BN ap. A; Lar, Aq 522 (AN), VocBN, VocZeg 286, H), ñiñika (H).

    1.Botón, en los árboles” Lar. “Brotar, ninikea etara” VocZeg 286. “Bourgeon, bouton. Landareen ninikak ernatzen hasi dira, uda berria hurbil da, les bourgeons des plantes […]” H. “Fruto recién formado, yema, bulbillo. Ninikea etara (G-goi), brotar una planta. Aza-ninikak, arbi-ninikak (BN-ciz-baig, R), bertones de berza, bertones de nabo” A. v. nini (4), niniko. Ekusten dezu [alsuma] bakoitza dagoala ninikaz edo motez betea. AA I 42. Nola lurrak ekhartzen baitu ninika, nola baratzeak ninikarazten baitu hazia. Dv Is 61, 11 (Ol, BiblE landare, Ker landara).

    2. (G, AN, BN-baig ap. A; Dv, Lcq 43). “Pistil, œil d’une plante” Dv. “Cáliz de la flor” A. Eztia berriz [egiten dute], loreari ninikatik ateratzen dioten ezadearekin. It Dial 11s. (Ur kukulu, Dv golkho, Ip kokoze).

    3. (BN; Dv), ñiñika (L), niñika (-e AN-ulz). Ref.: A (ninika, ñiñika); Iz Ulz (niñike). Pupila. Bere begiko ñiñikari bezenbat atxikia zen bere mahasteiari. Larz GH 1959, 85.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [pipila]: begi, pinpina, pipil, ninikadura g.e., pinpirin g.e.
        [begi-ninia]: Ipar. begiko nini, begi-nini, nini, betsein Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [landarearena] yema, brote (2) iz. [begikoa] (Ipar.) pupila del ojo; niña (del ojo)
    fr iz. bourgeon [à feuilles]
    en (1) iz. [landarearena] bud; shoot (2) iz. [begikoa] pupil
    port (1) iz. yema, brotamento, brotadura, brotação (2) iz. [begikoa] pupila

    Landareen ninikak ernetzen hasi dira, udaberria hurbil da.  (Hiztegi batua)

    ninika (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2019/01/03 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nahaste-borraste 

    iz. Nahaspila, nahas-mahasa. Ilunabarrean nahaste-borraste handi bat zen erromeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    nahaste-borraste (naa- V-gip), naste-borraste (V, B; Añ, Izt 72v, Zam Voc), naste-barraste. Ref.: A y Etxba Eib (naste-borraste); Elexp Berg (naaste-borraste).

    1. Confusión, jaleo, enredo, embrollo; mezcolanza, revoltijo, desbarajuste. “Illun abarrian naste-borraste aundi bat zan erromerixia” Etxba Eib. “Frantsesa ta inglesa batera ikasten diardu ta naaste-borraste demasa dauka” Elexp Berg. Tr. Documentado en Añibarro y en autores occidentales del s. XX.

    Zeinbat Jangoikoaren ofensa; zeinbat naste borraste alkar baturik neska-mutil buru arinak? Añ MisE 223. Edozein espiritu txarrez edariak antolatzen dituzte eta berakatik gaitz aundiak datoz edari naste-borraste oietatik. Ayerb EEs 1916, 16. Olerkari diranak erritarren bixitza mattatu-eta euren naste-borrastietan alde-ixan biar dabela. Laux Euzk 1930, 363. Bein baño geiagotan iskanbilla jarrita txinelak zer-egiña izaten zuten an sortzen ziran naste-borrasteekin. Anab Don 38. Naste-borraste aldi auetan, onuratsu ta zentzuzkoena auxe da: zuzendari altsu batekin alkartzea. Goen Y 1934, 185. [Errusian] naste-borraste andia dabillela badakigu. Eguzk GizAuz 130. Naste borraste, azak eta naste (Vc, AN). A EY III 216 (que añade: “algunos en AN dicen naste barraste”). “Naaste-borraste” izen egokia lurrarentzat. Or Aitork 341. Gizon arroputz batzuek […] gure iaurespidearekin naaste-borraste bat zegiten. Ib. 60. Naste-borraste gogorrak biotzean, ta aien estalgarritzat par-algara. Sorarrain Lili 31. Ez zuten ulertzen […] ezkutari ta zaldun ibiltari tarteko naste-borraste ura guzia. “Aquella jerigonza”. Berron Kijote 124. v. tbn. Larrak EG 1959, 185 y 186.

    2. (Tema nudo, uso adv.). “Naáste-borraste eon, estar en mezcolanza” Iz ArOñ. Zelajak montor biurtzeraño, / danak baturik, naste-borraste. Enb 61.

    Sinonimoak: iz.

    [nahaspila]: botiga, lardaskeria, nahasi-mahasi, nahas-mahas, nahasmen, nahaspila, zilibokata Ipar., zurruburru Ipar., nahasturia Naf., broia Zub., kaka-nahaste beh., saltsa beh., zaramatika g.e., endredo Heg. beh., nahastura Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es desorden, desbarajuste, revoltijo, mezcolanza
    fr désordre, pagaille
    en disorder, mess, jumble
    port desorden, desordem, bagunça

    Nahaste-borrastea gero eta handiagoa zen. [Arima hilak, Nikolai Gogol / Jose Morales (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    nahaste-borraste (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:28 pm on 2018/11/21 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nekezko 

    adj. Neketsua, gogorra. Nekezko bizitza. Euskal Herriaren alde, trebeki, nekezko lan gogorrean. Jazoera latz eta nekezkoetan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj.
    [nekezko] : zail, nekez, neketsu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izlag. penoso, -a, doloroso, -a, tormentoso, -a (2) izlag. dificultoso, -a, arduo, -a, difícil
    fr
    en
    port

    Aditu batzuek oso nekezko edo denbora luzekoa ikusten dute. (Elhuyar hiztegia)

    nekezko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:44 pm on 2018/06/05 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurrigabekeria 

    iz.  Neurrigabetasun gaitzesgarria. Ik. gehiegikeria. Harengan ez zegoen bere espirituaren neurrigabekeriari eutsiko zion hormarik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    neurrigabekeria (Dv -> A). “Action qui n’est pas mesurée” Dv. “Acción inmoderada” A. Iñarrosaldien neurrigabekeriz eta eztenkaden gordinkeriz. “Destemplanza”. Zink Crit 58.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [gehiegikeria]: gehiegikeria, larregikeria, larkeria Bizk., esajerazio Heg. beh., desmasia Ipar. g.e., gehiegi Ipar. zah., soberania Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desmesura; descomedimiento, inmoderación
    fr iz. démesure
    en iz. excess; immoderation, lack of moderation
    port iz. descomedimento

    Iruñeko Udalak bat egin du Gobernuaren eta Parlamentuaren balorazioarekin, eta «zigorren neurrigabekeria» salatu du. [Altsasuko auziko zigorrei «neurriz kanpoko» iritzi die parlamentuak, Gotzon Hermosilla (Berria.eus, 2018-06-05)]

    neurrigabekeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2018/04/01 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurri 

    iz.  neurri 1 iz. Neurtzearen emaitza. Ik. tamaina. Harresiaren neurriak. Zer neurritako oinetakoak erabiltzen dituen. Orain hartu behar genituzke haren luze-laburraren neurri zehatzak. || Irud. Bi bideak zilegi eta beharrezko dira, eta nork taxutuko ditu aldez aurretik bakoitzaren neurria eta mugak?

    2 iz. Maila, gradua. Gure ezjakinaren neurria oparoegia da. Bi euskaldunek ez dituzte beti gauza berberak neurri berean maite. Bizitzaren neurrikoa izan du heriotza. Hobe dugu, inoren markak hausten saiatu gabe, besteren mailan eta neurrian geure burua gorde.

    3 iz. Luzerak, azalerak, bolumenak edo kopuruak neurtzeko unitatea. Legoa bide neurri bat zen. Denbora neurri izenetan. || Irud. Neurri doia darabil, nori berea ematen. Hitzaren antzinatasuna eta hedadura hartzen baditugu neurri. Gogoa bada neurri, ez da erraz neurria betetzen. Jakite gaietan ez da neurri bat baizik, Euskal Herrian eta Euskal Herritik kanpora.

    4 iz. Zerbait neurtzeko erabiltzen den neurri jakineko ontzia. Hiru neurri irinetan nahasia. Ardoa makala dagoela, neurri laburra ematen zaiela, lapurrak garela. Neurria mukuru bete. Egiten du bekatu neurri edo pisuan zerbait kentzen duenak.

    5 iz. Egokitzat edo normaltzat hartzen den kopuru edo tamaina jakina. Guztiak du bere neurria. Jaunak gauza guztiei ipini diela beren neurria. Janean eta edanean neurri ona eta modu ona gorde. Gauzak bere neurritik ateratzea: bere onetik ateratzea. Neurria igaro. Neurri gabe edaten duenak. Jainkoaren edertasun neurri eta mugarik ez duena (Ik. neurrigabe).

    6 iz. Gehiegikeriarik eza; gehiegikerietatik urruntzen denaren jokabidea edo bertutea. Ik. neurritasun. Edozein nabarmenkeriatatik itzuri dabilen klasikoaren neurria.

    7 iz. Mus. Doinu batean, hainbat zati berdinetan eginiko banaketa, erritmoarentzat oinarri gertatzen dena. Ik. konpas 2. Oso berezia dute neurria gure kantek. Bertsoak berezko du neurria.

    8 iz. Neurtitzak izan behar dituen silaba klase eta zenbatekoa. Lizardi bera ere hizkera eta neurri herrikoiagoen atzetik zebilen azken aldera.

    9 iz. Lortu nahi den helburuaren arabera aritzeko modua. Arima sendatzeko neurriak dira horiek.

    neurria(k) hartu 1 Neurtu. Jostunak berak neurriak hartuko dizkizu. Behar du oihala ekarri, neurria hartu eta jostera eraman.

    2 (Singularrean). Tamaina hartu. Lanari neurria hartu. Hiri ere ederki hartu diat neurria, mutiko!

    3 (Pluralean). Lortu nahi den helburuaren arabera jokatu. Nola, bada, ez ditu berehala neurriak hartzen arrisku ikaragarri honetatik alde egiteko? Hartu egun bakoitza ondo igarotzeko neurriak.

    neurrian 1 adb. Neurriz. Gauzarik hoberenak sasoian eta neurrian baizik ez direla on guretzat. Igandeetan, berriz, urdaia banatzen ziguten, eta arroza, neurrian. || Ez dago ezer txarrik, berriz ere, bere neurrian eginez gero.

    2 (Erlatibozko esaldi baten edo -en atzizkiaren eskuinean). Mailan, graduan; arabera. Guk ere horrelako zerbait, komeni zaigun neurrian, egin behar genuke. Ahal daitekeen neurrian laguntzeko. Adoratzen zuen Jauna bere jaieraren neurrian.

    3 (Erlatibozko esaldi baten eskuinean). Bezain laster. Ik. ahala. Jainkoaren fedea behera doan neurrian, morala ere berebat amilka doakigu.

    neurriko 1 adj. Neurriari dagokiona, neurrira egokitzen dena. Egin zizkioten galtza batzuk neurrikoak, politak ezin gehiago.

    2 (-en atzizkiaren eskuinean). Bere neurriko galtzak egin zizkioten. Altzoko Handiaren neurriko gizon eta emakumeak. Egileak bere neurriko gaia aukeratu ez duela diotenak ere badira. Nire euskal jakite laburraren neurriko irakurgaiak.

    neurrira 1 adb. Zerbaiten neurrien arabera. Neurrira eginiko soinekoa.

    2 (-en atzizkiaren eskuinean). Oinetakoa, apur bat erabiliz gero, moldatzen da, oinaren neurrira etortzen da.

    neurrira ekarri Neurri egokira ekarri. Zure desiraren abiadura ahal bezainbat ematzen duzula eta neurrira ekartzen.

    neurriz adb. Gehiegikeriarik gabe, neurri egokian. Aski moduz eta neurriz mintzatu ginen. Ardoa neurriz edan. Ausarki, baina zentzuz eta neurriz jokatzen badakigu. Maitatu ere, neurriz.

    neurriz gain adb. Gehiegi, neurririk gabe. Egarri hori neurriz gain itotzen duzu ardotan.

    neurriz gaineko adj. Ohiz kanpokoa; bana-banakoa. Purrustada latzak eta neurriz gainekoak. Literaturan, Frantzian ez dago orain inor neurriz gainekorik.

    neurriz gorako adj. Neurriz gainekoa. Neurriz gorako garapena.

    (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [neurketaren bidez finkatzen den tamaina]: handitasun, handi-txiki, hein, izari, kaizu, luze-labur, tamaina Heg., esteria Bizk.
        [gehiegikeriatik urruntzen den jokabidea]: neurribide, neurritasun
        [ezer lortzeko era]: bide

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. medida; tamaño, dimensión (2) iz. [magnitude baten unitatea] medida (3) iz. moderación, mesura, medida, comedimiento (4) iz. medida, disposición (5) iz. (Metr.) [bertsoetan] medida (6) iz. (Mus.) [konpasa] medida, compás || ad.  du ad. (zah.) medir
    fr (1) iz. mesure, taille, dimension (2) iz. modération, prudence (3) iz. [irtenbidea] mesure, disposition ; précaution (4) iz. (Mus.) mesure
    en (1) iz. [tamaina] size; dimension (2) iz. [magnitude baten unitatea] measure (3) iz. [gehiegikeriarik eza] moderation (4) iz. [bitartekoa] measure (5) iz. (Mus.) time; metre (Br); meter (Am) (6) iz. (Metr.) metre (Br); meter (Am)

    Neurria jarri diote euskal kulturaren kontsumoari: euskaldun gehienek ez dute euskarazko kultur edukietara jotzen. [ZENBAT GARA? ZER EGITEN DUGU?, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2018-04-01)]

    https://pixabay.com/es/cinta-medida-n%C3%BAmeros-construcci%C3%B3n-1075086/

    neurri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:39 pm on 2018/02/13 Permalink | Reply
    Tags: N   

    narra egin 

    ad. Luizia izan.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    NARRA EGIN. “Resbalar” Añ. “(V-m-gip), G), correrse el terreno” A.

    Sinonimoak: iz.
    [narra egin] : luizia izan, lur-jausia izan

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es resbalar; correrse el terreno
    fr se produire un glissement de terrain
    en occur a landslide
    port ocorrer um deslizamento de terra

    Mendiak narra egin du Larrabetzun. 

    narra egin (Argazkia: berria.eus)

     
  • Maite 11:47 pm on 2017/11/30 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noranahiko 

    adj.  Zernahitarako eta noranahiko oinarria. Larramendi izan da, lehenbiziko aldiz eta erabat, hizkuntza larrekoa noranahiko bihurtu nahi izan duena. Gizalegearen beltza: gizonak noranahiko eta emakumeak sukalderako! (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [moldakorra] : malgu, erabilera askoko/anitzeko, erabilera anitzeko; moldakor, moldaerraz 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. disponible para todo, disponible para cualquier parte; convenible; [persona] Que tiene capacidad para adaptarse bien a cualquier situación, trabajo o función.
    fr disponible pour tout
    en available for everything
    port disponível para tudo

    Ez dakit gaitasunez hala naizen, baina jarreraz behintzat noranahikoa naiz.  [Berria, 2007-12-18, «Uste dut nire dohainetako bat badela erregulartasun dezentean aritzea», Beñat Zamalloa [Kultura]] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    noranahiko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2017/10/17 Permalink | Reply
    Tags: N   

    negargale 

    iz. Naf. Negargura. Negargalea heldu zait. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    negargale (AN-egüés ap. A; Dv), nigargale (BN ap. A Morf 199).

    1.Ganas de llorar” A, que cita a Lizarraga de Elcano. “Llorera y afectado de ella” A Morf 199. Jesus, or beiraturík / gaixtogónen amazále, / biótza presaturík / elduzaida negargále. LE Kop 149. Ilas géros arima bekátu mortaleéki, baték dú sentimentura sentigárria ta negargále. LE Urt ms. 50r.

    2. (Dv), nigargale (S ap. A). “Pleureur, qui est en larmes” Dv. “Llorón” A.

    Sinonimoak: iz. Naf.

        [negargura]: negargura (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ganas de llorar
    fr iz. envie de pleurer
    en iz. urge to cry
    port iz. vontade de chorar

    Negargalea heldu zait. (Hiztegi Batua)

    negargale (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 11:01 pm on 2017/10/05 Permalink | Reply
    Tags: N   

    norgehiagoka 

    iz. eta adb. 1 iz. Lehiaketa, bereziki indarrak neurtzekoa. Aizkolarien arteko norgehiagoka hartan. Indar norgehiagoka. Elkarren lehia latza, norgehiagoka bortitza. 2 adb. Bi pertsona edo gehiagoz mintzatuz, bata bestearen indarrak neurtzen. Norgehiagoka bizi izan ziren hil arte. norgehiagokako adj. Plazan ere hasi dira norgehiagokako partidak. norgehiagokan adb. Norgehiagoka. Beste pilotariekin norgehiagokan jardutea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    norgehiagoka (V-gip, B). Ref.: Etxba Eib (norgeixagoka); Izeta BHizt; Elexp Berg.

    1. (Adv.). Compitiendo, en pugna. “Norgeixagoka bizi izan ziran ill arte” Etxba Eib. “Aiko gara norgeiagoka?” Izeta BHizt2. “Desafiando” Elexp Berg. Nor-geiagoka ari dira. Or Eus 24. Sofistok Sokratekin norgeiagoka iarten dituenean, Sokratek txil eragiten die ezin bestez eta bearrik. Zait Plat 117. Etxejaun orreik [andrai] emon deuskue / ezezko eta gordintza, / nor-geiagoka bata-besteai / desafiatuz dabiltza. Ayesta 124.

    2. (Sust.). Competición, pugna. Euren arteko nor-geiagoka. Etxde JJ 33. Norgeiagoka edo konkurs bat. Egan 1956 (3-4), 80s. Nor geiagoka edo karreren bat ipintzera. Bilbao IpuiB 261. Onen antzeko norgeiagoka izan zuten Atenaiko iakintza-ikasguek. Zait Plat 23. Poema erdiruntz, olako norgeiagoka bat asten da bien artean. Gazt MusIx 152. Orrela galdu zun nor-geiagoka. Ibiñ Virgil 50. Elerti-norgeiagoka. Yurre in Loram 5. Guda-burrukak, nor geiagokak. “Desafíos”. Berron Kijote 32. Goierriko sokatira-norgeiagoka irabazi ondoren. Insausti 110. Nor-gehiagoka hauetan. MIH 215. Nola ez dira norgehiagoka berriak sortzen? MEIG I 111. En DFrec hay 14 ejs. v. tbn. Or QA 190.

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. [zeingehiagoka]: norgehiagokan, zeingehiagokan, zeingehiagoka g.e.

    iz. [lehiaketa]: lehiaketa, norlehenka, prima, sariketa, txapelketa, lehia Ipar., xapelgo Ipar., indar-neurtze g.e., zeingehiagoka g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. competición, lucha, disputa, puja (2) iz. (Kir.) encuentro; confrontación; partido; competición (3) adb. disputando, compitiendo
    fr (1) iz. compétition, concours, dispute (2) adb. disputant, rivalisant
    en (1) iz. contest, competition, struggle (2) iz. [partida] match, game (3) adb. competing, struggling
    port (1) competição, luta, disputa (2) iz. (Kir.) confrontamento, confrontação (3) adb. disputando, competindo

    Elkarren lehia latza, norgehiagoka bortitza.  (Hiztegi Batua)

    norgehiagoka (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:58 pm on 2017/07/12 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurketa 

    iz.  1 iz. Neurtzea. Neurturiko ondorioak ere arbuia daitezke, baina, arbuioak pisurik izango badu, neurketa berriak eta hobeak beharko dira egin. 2 iz. (Jokoetan). Gizon talde handi bat ikusi nuen indar neurketan, burdina luze bat jaurtika. Neurketa parekatua ikusi genuen bart Atotxan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    neurketa (L ap. Lh; BeraLzM).

    1. Medición. Palankak autatzea zala, narrarria ikustea edo zuaitz neurketa zala. Ag G 128. Neurri auek baso-lanetan eta neurketan oituta daudenak eman dizkidate. Munita 81. Piñu-neurketari dagokionez […]. Ib. 151. Siñestera ninderagiten eta nere neurketaz eta begiz arkitu arrazoiak aienekin erara ez-baiña bestera zeuden. “Rationes numeris”. Or Aitork 105. Silabaz ez baño beste ere batera egin bearra dago neurketa au. Lek SClar 123. Gozamen estetikoaren neurketa zehatza gu baino mokofinagoei utzirik. MEIG IV 75. [Ondorio] neurtuak ere arbuia daitezke, baina, arbuioak pisurik izango badu, neurketa berriak eta hobeak beharko dira egin. MEIG VII 162. En DFrec hay 30 ejs.

    Métrica. v. HITZ-NEURKETA. Ari nindeke / neurketa betierean. “Componiendo versos”. Or Poem 515.

    2. Cincurso, competición. “Concurso” BeraLzM. Cf. INDAR-NEURKETA. Euskalerrian sarri izaten / dira zerbaiten neurketak: / abildade ta indarrarenak, / bertsolari-txapelketak. Olea 223. Bigarren neurketa, Azpeitiko zezen-plazan, zortzi kilometrotara. Albeniz 270.

    Sinonimoak: iz.
    [neurketa] : neurtze (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [neurtzea] medida, medición (2) iz. [lehiaketa] competición
    fr (1) iz. [neurtzea] mesure (2) iz. [lehiaketa] compétition
    en (1) iz. [neurtzea] measuring, measurement (2) iz. [lehiaketa] competition
    port (1) iz. [neurtzea] medida, medição (2) iz. [lehiaketa] competição

    Kaleko erabileraren neurketa aurkeztu du Soziolinguistika Klusterrak. Herritarren %12,6 entzun dituzte euskaraz Euskal Herriko kaleetan, duela hamar urte baino puntu bat gutxiago. [Euskararen erabilera jaitsi egin da kalean, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2017-07-12)]

    neurketa (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:58 pm on 2017/06/15 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nekoso 

    adj.  Heg. Lgart. Neketsua. Lau eguneko bide luze nekosoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    nekoso (V-gip, G-azp, AN-gip-larr-ulz, B; H (V, G)), nekos (L, B, BN, S; VocB), nekosu. Ref.: A (nekos); EI 100; Lh (nekhos); Iz LinOñ 182; Asp Leiz2; Elexp Berg; Izeta BHizt2; Gte Erd 205.

    1. Fatigoso, costoso; pesado, aburrido; difícil, complicado. “Eulatzaia, lanbide nekosua” Iz LinOñ 182. Tr. Documentado en autores meridionales de los ss. XIX y XX. Al Norte se encuentra en Lafitte, en sendos ejs. de Prop y Almanaka Berria y en unos versos de Valcarlos del s. XX. La forma general es nekoso; hay nekhos en Prop y Lafitte, y nekos en los versos citados. Lau eguneko bide luze nekosoa bazegoan ere aren errira. Gco I 458. Askotan zerori zure burubarentzat nekosoa izango zera. Echve Imit 153. Zulo onen ataka da medarra eta sarrera nekosokoa. Izt C 73. Orazio luze nekosoetan. Arr Orac 28. Ilhabete hau osoki tzarra. Nabegazionera nekhoso. Almanaka Berria 1885, 11 (ap. DRA). Fraide trapensearen bizitza latz eta nekosua. Ezale 1899, 1a. Lan apostoliko nekhosari lothu zirenetik, hekien nekhe-izerdia Jainkoak nasaiki saristatu zuen. Prop 1906, 57. Fededunen arthatzea nekhos delarik, nekhosago da fedearen galdez daudezenen argitzea. Ib. 71. Aurrerapen nekosuak, baiña alere etengabekoak. Vill Jaink 179. Ez laiteke ikastia / Batere nekosa. LuzKant 122. Ain nekosua eztute izan / Amasarako bidia. Lasarte in Uzt Noiz 121. Nekhos eta bortxa-kara zaiku. Lf ELit 277. Ura lan nekosoa ta urria! BAyerbe 24. Areintzako etzan an / malda nekosurik. FEtxeb 182. Nekosoa egiten genduan etxerako etorrera. AZink 26.

    v. tbn. BOEans 413 (B, 1782). Izt C 100. Aran-Bago ManMed 270. MSIgn 346.

    2. (Ref. a personas, uso pred.). Que se esfuerza, que se cansa. Lanian eziyak, / nekoso biziyak. AzpPr 32. Zalla izango nula / banekin aurretik / nekoso jardun arren / amaitu orratik. AZink 9. Aruntzean nekoso joan nintzalako, onuntzerako artu nuan beste bidea. Ib. 159.

    Sinonimoak:izond. Heg. beh.

        [neketsua]: gaitz, gaizto, neketsu, nekez, zail, neke Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Heg.) (lgart.) trabajoso, -a, arduo, -a, fatigoso, -a, cansado, -a
    fr adj laborieux, pénible, fatigant
    en adj arduous, difficult, laborious
    port adj trabalhoso(a)

    Lau eguneko bide luze nekosoa. (Hiztegi Batua)

    nekoso (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:35 pm on 2017/05/03 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nahiez 

    iz.  Zerbait nahi ez izatea; gogoko ez den zerbaitek edo norbaitek eragiten duen sentimena. Oheratu zen erregina bihotzeko nahiez handiarekin. Ba al da, ezkontzeko, nahieza baino eragozpen handiagorik? || Lanpostu batean nahiezik dagoena. Nahiezik eta muzinka. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [guraeza]: guraez (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. contrariedad, disgusto
    fr contrariété
    en setback
    port contrariedade, desgosto

    Nahiezak edo atsekabeak dauzkadanean baino ez naiz hona etortzen. (Elhuyar hiztegia)

    nahiez (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

     
  • Maite 11:35 pm on 2017/03/26 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nasa 

    iz. 1 iz. Kaia. Bilboko nasetan. Nasa gainean zeuden emakumeen artean. 2 iz. Tren, autobus eta kidekoen geltokietan bidaiariak igo eta jaisteko nahiz kargak jaso eta jaisteko prestaturiko plataforma. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak:iz. Bizk.

        [kaia]: kai (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. puerto; embarcadero, muelle (2) iz. andén (3) iz. (Itsas.) nasa
    fr (1) iz. quai (2) iz. (Itsas.) grand panier de pêche en mer
    en (1) iz. [kaia] port; harbour (Br); harbor (Am) (2) iz. [geltokietan eta] platform
    port (1) iz. porto; embarcadouro (2) iz. gare

    Dar-dar baten irten naiz nasara, eta etxera iritsita ere, urduri segitu dut.  [“De hoy no pasa sin que viole a una chavalita” , Leire Narbaiza (Kalamuatik Txargainera, 2017-03-27)]

    nasa (gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:44 pm on 2017/02/05 Permalink | Reply
    Tags: N   

    naretu 

    ad. naretu, nare/naretu, naretzen da/du ad. Nare bihurtu, baretu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

        [baretu]: anpletu Ipar., baketu, baretu, ematu, lasaitu, deskantsatu Ipar., errexitu Ipar., jabaldu Ipar., ibitu Bizk., trankildu beh., artetu g.e., balakatu g.e., lañotu g.e., amatigatu zah., apazegatu Ipar. g.e., amondu Ipar. zah., fazegatu Ipar. zah., aplakatu Heg. zah., eregatu Bizk. zah.   (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. calmar(se), tranquilizar(se), serenar(se)
    fr da/du ad. se tranquilliser, apaiser, devenir languissant
    en da/du ad. to calm (down)
    port acalmar, calmar

    Neke neurtezinez nahigabetzen ninduen nire nagialdiak nahiz nostalgiak nahierara narratzeak, nire neurastenia neutralizatzeak, nerabezaroko nahimen nartzisistak natural-natural naretzeak. [ Ene, zenbat ene!, Anjel Lertxundi  (Hitz Beste, 2017-02-05 )] (Berria.eus)

    naretu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:49 pm on 2016/12/24 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neguburu 

    iz. 1 Neguaren hasiera, neguko solstizioa. 2 Neguaren bukaera. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    neguburu (L, BN, S ap. Lh).

    1. Comienzo del invierno, solsticio de invierno. “Solstice d’hiver” Lh. Negu-buruari ariotar uskurtzan beste eginkizun eta oitura batzuek dagozkio. JMB ELG 81. Uda-buru ezo ta negu buru ozkarbiak eskatu itzazu, nekazari. Ibiñ Virgil 71.

    2. Final del invierno. Negu-buruan bildur giñan ta / eman genien aletik. “Final del invierno”. Or Eus 84.

    3. Pleno invierno. Neguburuak naiz-eta berdin / elurrez garbiro jantzi, / elur au bean loi biurtzen da / goi ontan berriz iturri. EA OlBe 53. Txillardegi, berriz, udaberririk argienean abiatu da, negu buruan gelditzeko. MIH 301.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. solsticio de invierno
    fr solstice d’hiver
    en winter Solstice
    port iz. solstício de inverno

    Eta neguan neguburua, neguko solstizioa, gaurik luzeena, handik aurrera eguna luzatzen eta gaua laburtzen hasten zen. Eta da.  [Gaurik luzeena… neguburua!, Xegun Altolagirre (Xegun.eus, 2016-12-21)]

    neguburu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 8:42 pm on 2016/10/09 Permalink | Reply
    Tags: N   

    ñimiño 

    izond. Oso txikia. Haur ñimiño bat. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:izond. Ipar. adkor.

        [txikitxoa]: txikitxo, txikixko, pitin Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. diminuto, -a, chiquito, -a, chiquitín, -ina, pequeñito, -a
    fr izond. très petit, -e ; tout petit, toute petite
    en izond. tiny, minuscule, diminutive, miniature
    port izond. diminuto, -a, pequeno, -a

    Katutxoaren sudur ñimiñoari erreparatu genion orduan.

    ñimiño (Argazkia: Dabid Martinez, @dabidnet) [FlickrCC]

     
  • Maite 8:04 pm on 2016/10/02 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nagi 

    1. izond. Lanerako edo zernahi ekintzatarako inolako gogorik izaten ez duena, alferra. 2. iz. Nagitasuna. Goizeko nagi goxoak ohean nindukala. 3. iz. eta izond. Eskuko laugarren hatza. • NAGIAK ATERA, BOTA. Gorputza mugitu gabe luze eduki ondoren (lo egin eta gero, bereziki) nagitasuna edo moteldura kentzeko gorputz-adarrak edo soilik besoak luzatzea, muskuluak tentsioan mantentzen diren bitartean.

    2. iz. ZOOL. Bradipodidoen familiako ugaztun edentatuen izen arrunta. 50-75 cm-ko luzera, ile luzea eta atzapar luze eta kurbatuak dituzte. Hego Amerikako oihanetako zuhaitzetan bizi dira eta oso mugimendu geldoak egiten dituzte. Bradypus generokoek hiru behatz dituzte eta nagi hiruhatz edo ai deritze. Choloepus generokoek berriz bi dituzte eta nagi hatzbiko edo unau deritze. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    nagi izond.
        [alferra]: alfer, erlamando, kalamanka, nagitsu, tantar, kartalazo Ipar., laxo Ipar., mandrain Ipar., aroi zah., flux Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. vago, -a; perezoso, -a, holgazán, -ana; haragán, -ana (2) iz. vagancia; holgazanería, pereza (3) iz. (Zool.) perezoso (4) iz./izond. (dedo) anular
    fr (1) izond. fainéant, -e ; indolent, -e, paresseux, -euse (2) iz. (Zool.) paresseux (3) iz./izond. (doigt) annulaire
    en (1) izond. lazy, idle (2) iz. laziness, idleness (3) iz. (Zool.) sloth (4) iz./izond. ring finger
    port (1) (para el trabajo) preguiçoso m, -a; folgazão(ona), folgado(a) (2) folgança (3) (mamífero) preguiça (4) (dedo) anular

    Astin itzazue nagi zorritsu horiek! [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    nagi (Argazkia: Dabid Martinez, @dabidnet) [FlickrCC]

     

     
  • Maite 11:51 pm on 2016/06/08 Permalink | Reply
    Tags: N   

    ñaka 

      iz. 1. Keinua, bereziki isekazkoa. Bera adoratzeko ñaka egiten zioten. 2. (GN) Jokaldi makurra, azpijokoa, iruzurra. Salerosian konpondu ziren, baina batak bertzeari sarian -aka egin zion. 3. (arrt.) Koitoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. gesto, especialmente de burla (2) iz. (GN) jugarreta, engaño, mala pasada (3) iz. (arrt.) coito (4) iz. mordisco
    fr (1) iz. grimace (2) fam sale coup (3) coït (4) (mordedura) morsure;
    en (1) gesture (2) dirty trick (3) coitus, intercourse (4) bite
    port (1) gesto (de chacota) (2) fam jogada, trapaça (3) coito (4) mordida

    Entzun:

    Gosez hamikatu kabala meharrek emaitza nasaia ñaka-ñaka irentsi zuten; laster, auhentxo ahulak baizik ez ziren aditu. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Hasierako plana zen ezen, gelakoak goren puntutik gertu zeudela, ustekabean ni aterako nintzela armairutik, ñaka-ñakan aritzeko gogoz lehertzen. [Euskal karma, Jon Alonso (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ñaka (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 9:38 am on 2016/03/27 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nondu 

    ad. Zerbaiten kokalekua/jatorria zehaztu, zerbaiten kokalekua/jatorria jakin (Elhuyar hiztegian, “localizar”)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    nondu, nontu (Lar, H), nuntu (Lar). Localizar(se). “Ubicarse” Lar. Nondik nora “nondu” gure utsunea emakume batengan? Txill Let 95.

    Sinonimoak: ad.
    [nondu] : lokalizatu 

    Beste hizkuntza batzuetan (OEI, Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. localizar(se)
    fr être localisé(e)
    en be foundbe located
    port localizar-se

    DIO

    Dio:
    Ez dut ele gehiago erranen zure izenaren izenean
    ez dut elurraren errai lizuna zurekin bisitatuko
    ez zaitut ikusiko inoiz kez landutako landetan barna
    ez dut zureganako perbersioen xendetan irri eginen
    zure ipurmasailetan izkutatu galderak
    erantzun bila zetozen
    (desioa beste falo batez naharo)
    nontu zinen errealitatea eginik ezerezaren antzeko
    mundu soraio batenganako grinez
    atetua iraduaren aterbeetan
    (eskapoa galderaren aurrean)

    Gaupasak, Juanjo Olasagarre (Susa poesia, 1991)

     
  • Maite 9:35 am on 2016/02/12 Permalink | Reply
    Tags: N   

    ninikatu 

    da ad. Landare batek ninikak atera. Adarra ninikatzen denean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    ninikatu (BN ap. A; SP (que cita a Leiçarraga), Lar, Dv, H), ñiñikatu (H).

    1.Brotar en los árboles” Lar. “Bourgeonner, nouer en parlant de fruits” Dv. [Fikotzearen] adarra ninikatzen denean eta hostatzen, badakizue udá hurbil dela. Lç Mt 24, 32 (TB, Dv, Echn, Leon, Or guritu, Ip elkhi, Ol, IBk samurtu). Pikuak beste edozein zugatzek baino goizago pipildu edo ninikatzen dira. A EEs 1916, 304.

    2. (Lar, H). “Enternecer” Lar. “Au fig., devenir tendre, à la façon d’une écorce d’arbre qui va germer” H.

    (Part. en función de adj.). Delicado. “Tierno, blando, ninikatua” Lar. “Douillet, délicat (enfant)” Lh. Debozione oraiño berria eta ñiñikatua dutenentzat. He Phil 328 (SP 326 minbera). Oraiño flakoak eta ñiñikatuak diren bertuten mantenazteko. Ib. 224 (SP 222 samurrak eta ondugabeak). Konszienzia ñiñikatu eta miñbera batena [kastitatea]. Ib. 255

    Sinonimoak: ad.

        [pipildu]: pipildu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. brotar, nacer o salir brotes/yemas
    fr da ad. bourgeonner
    en da ad. to sprout, to bud
    port da ad. brotar

    Pikuak beste edozein zuhaitzek baino goizago pipildu edo ninikatzen dira. A EEs 1916, 304. (Orotariko Euskal Hiztegia, moldatua)

    ninikatu (Pixabay, dgpr001) CC0 Public Domain

     
  • Maite 11:32 pm on 2015/10/08 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nezeser 

    iz. Norberaren garbitasunerako erabiltzen diren gauzak eramateko poltsa. 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es neceser
    fr nécessaire m (de toilette)
    en (UK) toilet bag, vanity case, (US) toilet kit, vanity kit; (small suitcase) overnight bag
    port frasqueira

    Entzun:

    Larruzko nezeser apal baina gustu oneko bat zabaldu zuen. [Eguzki beltzaren sekretua, Alberto Ladron Arana (Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    nezeser (Irudia: http://www.kkb2-kuban.ru)

     
  • Maite 11:36 pm on 2015/06/25 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nazkagarrikeria 

    iz. Ekintza edo gauza nazkagarria. Itsusikeriak eta nazkagarrikeriak egin.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es asquerosidad, cochinada, porquería
    fr saleté, cochonnerie
    en disgusting act/thing, filthy act/thing
    port asquerosidade, nojentice

    Entzun:

    Agustina zen bakarra nazkagarrikeria hura beren aitak egin zuela pentsatzen zuela berariaz adierazten zuena – gainerakoek ere hala pentsatzen zuten arren -, txerrikia onartzean hari erronka egiten ziola erakusten baitzuen modu nabarian. [Bost ahizpa, Aitor Arana (Euskaltzaindia-BBK, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:55 am on 2015/04/16 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nagusikeria 

    iz. 1. Nagusitasun gaitzesgarria; jauntxokeria. 2. Gizonedo emakume-itxurak egin nahi dituen haurraren ekintza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:iz.

    [jauntxokeria]: jauntxokeria (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) autoritarismo, tiranía, despotismo, cacicada (2) acción propia de personas adultas cometida por un niño
    fr autoritarisme, tyrannie
    en authoritarianism, tyranny
    port autoritarismo, tirania

    Entzun:

    Nagusikeriaz” jokatzea egotzi dio Europako Batzordeak Googleri [“Nagusikeriaz” jokatzea egotzi dio Europako Batzordeak Googleri , Teknologia (Berria.eus, 2015-04-15 )]

    nagusikeria (Argazkia: berria.eus, moldatua]

     
  • Maite 8:45 am on 2015/04/03 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noragabe 

    izond. Helbururik ez duena, nora gabe doana. Karlista-liberalen arteko gerra aski alferrikakoa, noragabea iruditzen zitzaion. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    noragabe. Inútil, sin sentido. Cf. NORA GABE. Karlista-liberalen arteko gerra aski alferrikakoa, noragabea, iruditzen zitzaion Campioni. MEIG VI 76.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es sin rumbo, a la deriva, sin una meta concreta
    fr sans but, à la dérive, désorienté, -ée
    en adrift, aimless
    port sem rumo, à deriva

    Entzun:

    Geroztik noragabe dabil. [Elezaharren bidetik, Martin Anso (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    noragabe (Irudia: perspectivemakers.com)

     
  • Inaki Agirre 6:40 am on 2014/10/28 Permalink | Reply
    Tags: N   

    ñabarrail 

    izond. Grisaren antzekoa, griserantz jotzen duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘grisaxka’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ñabarrail.

    Grisáceo. Eta erditsütan phiztürik / sü khe lodi ñabarraillak. Casve SGrazi 130.

    Sinonimoak: iz.
    [grisaxka]: grisaxka (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es grisáceo
    fr grisâtre
    en greyish
    port cinzento(a); (pelo) grisalho(a)

    Entzun:

    Zapi luze ñabarrail batek lepoa babesten dio.

    ñabarrail (FlickrCC, julian londono)

     
  • Maite 8:05 am on 2014/10/16 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurtitz 

    iz. (neol.) 1. Hitz neurtuak; hitz neurtuzko idazlana. Orixek landu eta eraberritu dizkigu euskal prosa eta neurtitzak. 2. Hitz neurtuzko lerroa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [olerkia]: hitz neurtu, olerki, poema Heg., berba neurtu Bizk., poesia g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) verso (2) [bertso-lerroa] verso
    fr vers [poésie]
    en verse [poetry]
    port verso

    Entzun:

    Asmatitza hitz berria sortu dugunean, euskal hitz osoa den neurtitza izan dugu gogoan, baina neurtitz hori OIHENARTek sortu zuen (neurthitz), ilhartitz sortu zuen bezalaxe, atsotitz jatorraren ildotik. [Hitza azti, Iñaki Arranz (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Etimologiaren bitartez ahalegintzen nintzen ulertzen: neurtitz, esate baterako, neurtu eta hitz direlakoekin osatua zegoela, eta beraz bertsoa adierazi nahiko zuela, edo antzeko zerbait. [Soinujolearen semea, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Mutil horrek arras neurtitz ederrak egiten ditu haatik! [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    neurtitz (Klasikoen gordailua)

     
  • Maite 9:43 am on 2014/06/07 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nabigatzaile 

    Web orriak bilatu eta bistaratzeko bezero-aplikazioa. Ezagunenak Netscape Navigator eta Microsoft Internet Explorer dira. (Euskalterm)

    Beste esanahi batzuk:

    [nabigatzen duena] iz./izond. navegante (Harluxet eta Elhuyar hiztegiak)

    Sinonimoak: iz.

    [nabigatzaile] : INFORM. arakatzaile (Euskalterm)
    [nabigatzen duena] : 1 itsasgizon, itsasmutil, itsasneska. 2 marinel, itsasturi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) INFORM. navegador, visor (2) navegante
    fr (1) INFORM. navigateur (2) navigateur, -trice ; navigant, -e
    en (1)  INFORM. browser (2) navigator
    port (1)  INFORM. navegador (2) navegante, navegador(a)

    Entzun:

    Firefox nabigatzailea erabiltzen dut egunero. Bertan, Euskalbar gehigarria instalatuta daukat, hiztegi guztiak kontsultatzeko gehigarri aparta. Euskalbar instalatzeko:

    • Firefoxeko menuan klikatu: TRESNAK > GEHIGARRIAK
    • Bilatzailean EUSKALBAR idatzi eta instalatu (gehitu firefoxera)
    • Berrabiarazi FIREFOX.
    • Barra bat azalduko zaizu hainbat hiztegirekin (personaliza daiteke eta nahi adina hiztegi erantsi).

    nabigatzaile (Irudia: Taller de Informática CEPA Colmenar Viejo)

    Funtsezkoa zen nabigatzaile ona izatea ergelkeriazko itsaso hartan, bidea ustekabeko tranpaz josia baitzegoen. [Buda zoriontsuen etxea, João Ubaldo Ribeiro / Karlos Zabala (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 3:53 pm on 2014/06/06 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nahasketa 

    iz. Nahastea. Lasto eta belar nahasketa. Gauza mota bat beste mota txarrago batekin nahastea eta saltzea, nahasketarik ez balitz bezala. Hemen oker-aditu eta nahasketa asko daude. Indarzaleek nahasketa beste biderik ez dute aurkitzen, bere buruen alde jokatuko badute. Nahasketan ibili bainaiz ni, ea nahasiaren nahasiz zerbait bereizten ote dugun. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:iz.

        [nahastea]: anabasa, deboiladura, nahaste, nahasteka, bokata Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) confusión, lío; caos (2) [hondakinak, hondarrak, etab.] revoltijo de cosas (3) Ik. anabaka
    fr fouillis, désordre, confusion, ramassis [de choses]
    en (1) mess; confusion; chaos (2) hotchpotch
    port (1) confusão; caos

    Entzun:

    Hau nahasketa!

    anabasa (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 8:55 am on 2014/03/06 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nartziso 

    iz. BOT. Lilipa (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Nartziso (mitologia)  Mitologia grekoan, Liriope ninfaren semea. Edertasuna zuen ezaugarri eta, bere burua iturriko uretan ikusi zuenean, maitemindu egin zen, baina uretako irudia laztandu ezinarekin etsita, tristuraren tristuraz hil zen eta ondoren lore bilakatu.

    Sinonimoak: iz.
    [lore bat] : lilipa (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Bot.) narciso
    fr (Bot.) narcisse
    en (Bot.) daffodil, narcissus
    port (Bot.) narciso

    Entzun:

    Loreak ere ikusgarriak ziren oso, nartziso eta nenufarrak, urdinak gehienak kolorez, handiak gehienak tamainaz, eperrak gainean jarri eta habian bezala geratzen baitziren.  [Itzarri nahi ez zuen printzesa, Felipe Juaristi (Alberdania, 2002))] (Ereduzko Prosa Gaur)

    nartziso (Ander Morea, @karhobi) [Creative Commons NonCommercial]

     
  • Maite 10:28 am on 2013/07/24 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neba 

    iz. (B) Emakumezko batentzat, bere gurasoen semeetako bakoitza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es hermano [respecto a la hermana]
    fr frère [d’une femme]
    en brother [of a woman]
    port irmão [em relação a la irmãoã]

    Entzun:

    Horrelako nebak behar ditu arreba batek.  [Neguko zirkua, Harkaitz Cano (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    neba (Maite eta Txerra)

     
  • Maite 7:43 am on 2012/11/12 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neguantz 

    iz. Lau urtaroetatik hirugarrena. Ipar hemisferioan, iraileko ekinoziotik abenduko solstiziora hedatzen da. Ik. udazken.   (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. g.e.
    [udazkena]
     udazken, udagoien Bizk., larrazken Ipar./Naf., udatzen g.e., ihartze Ipar. zah., urriaro
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia eta Orotariko Euskal Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es otoño
    fr automne
    en autumn, fall
    port outono

    Kisuko barrendegia, larrazken edo neguantz bete-betean, San Martin egunean, gurean akurak pagatzen diren egunean. [Paskual Rekalde, @prekalde]

    Argazkia: Paskual Rekalde [bere baimenarekin]

     
  • Maite 11:15 am on 2012/05/11 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nazkante 

    izond. Nazkagarria.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Heg. beh.
    [gorrotagarria]
    gorrotagarri, hastiagarri, hastio, higuingarri, hastial Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es asqueroso, -a, repugnante, repelente, detestable
    fr dégoûtant, -e ; répugnant, -e ; détestable
    en disgusting, repulsive

    Nazkante hutsa da -erran zion Anek-. [Arotzaren eskuak, Alberto Ladron Arana (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 1:21 pm on 2012/04/07 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neska 

    iz. 1. Heldutasunera iritsi ez den emakumezkoa. 2. Neskamea. • neska-laguntze. Neska-lagunari etxeraino lagun egitea. Neska-laguntzen ibiltzen direnak. • NESKA-LAGUNTZA EGIN. Neska-lagunari etxeraino lagun egin.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (Elhuyar  Hiztegia)
    [neska] neskatila, neskato, neskatxa, neskako
    [neskame]  neskame, mirabe, sehi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) chica, muchacha, moza; niña (2) sirvienta, criada, muchacha
    fr fille
    en (1) girl (2) maid, servant

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 11:50 am on 2011/12/31 Permalink | Reply
    Tags: N   

    norat 

    gald. (adb.) (Ipar.) Nora; norantz.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adond.
    [norat] nora; norantz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es adónde; hacia dónde
    fr où, vers où
    en where to

    Egin klik irudiaren gainean, abestia entzun eta hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 1:03 pm on 2011/12/19 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noski 

    adb. 1. Baieztatzen edo ezeztatzen dena ezaguntzat, begien bistakotzat edo segurutzat hartzen dela adierazteko hitza. Bai, noski. Horrela da, noski baino noskiago. Afaltzera etorriko zara, noski. 2. Beharbada, ziur aski. Gizon prestu hark ez zuen, noski, ardoaren indarrik ezagutzen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adond.
    [jakina] bai noski, jakina, nola ez, araiz Ipar., naski Ipar., aurki Bizk., prefosta Zub., noskiro g.e.
    [ziur aski]
    g.e. agian, apika, ausaz, beharbada, deskuiduan, menturaz, heldubada Zub., igual beh., akaso Heg. beh., fortunaz Ipar. g.e., noaski Gip. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) claro, por supuesto, por descontado (2) sin duda, seguramente, probablemente
    fr (1) naturellement, évidemment, certainement, bien sûr (2) sans doute, sûrement, probablement
    en (1) of course, certainly (2) probably, surely

    Berdin zitzaidala erantzun nion noski; bost axola zitzaidala nora joan, berarekin joaten banintzen. [Gorde nazazu lurpean, Ramon Saizarbitoria (Erein, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 11:53 am on 2011/09/10 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noraezean 

    adb. 1. Helbururik gabe, galdugordean, nora gabe. Itsasontzia noraezean zihoan. 2. Inora joan edo ezertara jo ezinean, nahitaez, ezinbestean. Ez ohi naiz sartu ardandegietan noraezean, premiaz eta ezinbestez baino. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adlag.
    [nahitaez, ezinbestean]
    derrigorrean, ezinbestean, ezinbestez, gura eta gura ez Bizk., nahitaez, derrigor Heg., baitezpada Ipar.
    [helbururik gabe, galdu-gordean]
    galdu-gordean Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) sin rumbo, a la deriva, sin una meta concreta (2) forzosamente, necesariamente, por necesidad, a la fuerza, sin remedio
    fr (1) à la dérive, sans but, au hasard (2) nécessairement
    en (1) adrift, aimlessly (2) necessarily

    Egin klik irudiaren gainean, hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 11:23 am on 2011/07/09 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nehor 

    izord. (Ipar.) Inor. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izord. Ipar.
    [inor]
    inor (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es nadie, ninguna persona (ezezkoetan eta konparaziozkoetan; ondoan ere har dezake); alguien, alguna persona (galde- eta baldintza-perpausetan; ondoan ere har dezake); alguien (baiezko testuinguruetan)
    fr personne (ezezko eta konparaziozkoetan); quelqu’un, -e (galde- eta baldintza-perpausetan); les autres (baiezko testuinguruetan)
    en anybody; nobody, no one (ezezko testuinguruetan); somebody, someone; anybody, anyone (galde- eta baldintza-perpausetan); the rest (of the people), other people (baiezko testuinguruetan)

    Egin klik irudiaren gainean, hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 10:28 am on 2011/06/14 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nahieran 

    NAHIERARA. Gogara, erara. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa, nahierara)

    Sinonimoak: adlag.
    [gogara, erara]
    erara, gogara Ipar., gustuan beh., gustura beh., gustuz, alagalan Bizk. g.e., nahierara (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es a placer, a pedir de boca, a gusto (de), a antojo (de), a capricho (de)
    fr à souhait, à plaisir, au gré de
    en at (my/your/his…) whim; wishes; fancy; as I/you/he… please, as I/you/he… like

    Gaur eitb nahieran proiektua aurkeztuko du EITBk, 19:00etan, EITBren Bilboko egoitzako Multibox gelan. Erabiltzaile guztiak gonbidatuta zaudete ekitaldira eta bertan egoteko komunikazioa@eitb.com helbidera mezu elektroniko bat bidali baino ez duzue behar izen-abizenak adieraziz. EITB nahieran-en aurkezpenera joan nahi duzu? (eitb.com)

     
  • Maite 10:53 am on 2011/05/28 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noizbait 

    adb. Aldiren, uneren batean (ezezkoak ez diren esaldietan erabiltzen da). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:adond.
    [noiz edo noiz]
    behin edo behin, noiz edo noiz, noizean behin, noiz edo behin, aldizka (Adorez eta UZEIren sinonimoen hiztegiak)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (ezezkoak ez diren testuinguruetan) alguna vez, en algún momento
    fr quelquefois
    en sometime, someday

    Egin klik irudiaren gainean, hutsuneak betetzeko ariketa egiteko.

     
  • Maite 7:42 am on 2010/11/15 Permalink | Reply
    Tags: N   

    negargura 

    iz. Negar egiteko gogoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [negar egiteko gogoa]
    negargale Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es ganas de llorar
    fr envie de pleurer
    en urge to cry

    Eta horrek negargura ematen zizun, eta ez zenekien zergatik. [Mundu txikia, Alberto Barandiaran (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 11:55 am on 2010/08/08 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nakan 

    iz. MED. Larruazaleko orban pigmentudun txiki, biribil eta laua, kolorez horixka edo marroixka dena. Normalean nahikoa ugariak izan ohi dira eta zenbait kasutan ilea ere izaten dute. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 7:54 am on 2009/11/08 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nagiak atera 

    Nagiak atera:

    Gorputza mugitu gabe luze eduki ondoren (lo egin eta gero, bereziki) nagitasuna edo moteldura kentzeko gorputz-adarrak edo soilik besoak luzatzea, muskuluak tentsioan mantentzen diren bitartean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
    • Iñaki Murua 9:40 am on 2009/11/08 Permalink

      Artista!

    • Josu O. 11:30 am on 2009/11/08 Permalink

      Horretan nabil ni gaur ere! 😉
      Oso ekintza polita

    • Maite 6:48 pm on 2009/11/08 Permalink

      Findu beharra daukat ideia pixka bat, baina…zenbat eta bisualagoa, orduan eta errazago geratuko da hitza, ezta???
      Mila esker bioi! 😉

  • Maite 7:14 am on 2009/10/27 Permalink | Reply
    Tags: N   

    narritari 

    iz./izond. g.e. Txantxetan edo isekaz aritzeko joera duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adarjotzaile, burlagile, harpajole, irrilari, isekari, trufari Ipar., trufatzaile Ipar., burlati g.e., histari g.e., nausale Ipar. g.e., burlari zah. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Oi ene, ez duzu aurkituko narritari hoberik! [Hamlet, William Shakesperare / Juan Garzia (Ibaizalbal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:55 pm on 2009/09/12 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nasai 

    1. izond. (Ipar.) Ugaria. Iturri nasai bat. 2. adb. (Ipar.) Ugari. Zuganik badu argia nasai, laguntza usu. 3. Ik. lasai(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1 ) laxo, lasai, espaziotsu, zabal (2) ugari, oparo, jori, narotsu, franko (3) eskuzabal, emankor (4) libre, aske (5) lasaka, laxo, lizun (6) nasaiki  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Bai, jakin balu nola amorostua nenbilen eta nolako hurrupaldiak egiten nituen, bekatu edo ez bekatu, zoriona nasai zerion iturri batetik. [Bihotzeko mina, Janbattitt Dirassar (Elkar, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:07 am on 2009/04/20 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nabasi 

    izond. (batez ere Z) 1. Besteekiko harremanetan familiartasunez jokatzen duena, herabe ez dena, ausarta. Ez da on ororekin nabasi izatea. 2. Familiartasuna, ausardia adierazten duena. Hitz sobera nabasiak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) barneko, etxeko, mami, min (2) ausart, mutiri, ozar. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Jeloskorra banintz, balio handiagoko norbaitekiko nengoke jeloskor, eta ez mari txepel, tuntun, nagi, ezdeus, berekoi, histeriko, arrunt, nabasi eta sexu-grinak jotako horiekiko… [Hona hemen gu biok, Dorothy Parker / Mirentxu Larrañaga (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 11:11 am on 2009/04/03 Permalink | Reply
    Tags: N   

    ñaka egin 

    du ad. (arrt.) Sexu-harremanak gauzatu; koitoa burutu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: txotxoka egin, larrua jo, txortan egin, larrutan egin (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Gizonak -onartu beharra dago- dohain berezia zeukan emakumeekin. Behin, esaterako, ohiko postaria gaixotu eta haren ordez emakume postari bat joan zen posta banatzera. Gure gizonak portalean topatu eta “Barka, ezagutzen al duzu auzoko hau?” galde egin zion emakume postariak. Beno, ba, hamar minutu igarota hantxe ari ziren biak ñaka-ñaka, portaleko txoko ilun batean, zazpi korapiloko soka baino korapilatuagoak. [Ipuin-gaiak, Xabier Galarreta, Marjinalia bilduma, ]

     
  • Maite 12:10 am on 2009/01/05 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nihaur 

    izord. (Ipar.) Ni izenordainaren forma indartua, neu. Nihaur ere ibili naiz anitzetan galdurik.

    Sinonimoak: nerau, neu.

    Badakik, bertzalde, ezen deus ere gertatuko balitz, nihaur nintzatekeela kulpant bakarra. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien]

     
  • Maite 12:58 am on 2008/12/13 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nare 

    1. izond. Barea, lasaia. Gau narea. 2. adb. Bare, lasai. Zerua izar zegoen eta nare. • NARERIK. Nare, lasai. Zaude narerik.

    Sinonimoak: bare, lasai, patxadatsu, baketsu, ekuru, trankil, patxadazko, naretsu, gozo.

    Halako ekintza bortitzek uxatu egiten zuten eta; iragana haren izaera nare eta baketsuaren lekuko zen. [Mirarien kalezuloa, Nagib Mahfuz / Patxi Zubizarreta]

     
  • Maite 9:39 am on 2008/11/16 Permalink | Reply
    Tags: N   

    ñabardura 

    iz. 1. Aski antzeko diren bi gauzaren artean dagoen alde txikia. Funtsezko batasunak ez ditu axaleko ñabardurak eragozten. 2. MUS. Soinu bati eman dakizkiokeen intentsitate-mailetako bakoitza. Sarritan italierazko hitzak erabiliz (piano, fortissimo, crescendo, etab.) adierazten da.

    Sinonimoak: xehetasun, lits, karantza, bereizgarri, eretz…

    Gaia puzzle bat da eta puzzle horretan zeruak urdin ñabardura asko dauzka. [Zortzi unibertso, zortzi idazle, Ana Urkiza]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel