Tagged: N Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:45 pm on 2019/01/03 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nahaste-borraste 

    iz. Nahaspila, nahas-mahasa. Ilunabarrean nahaste-borraste handi bat zen erromeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    nahaste-borraste (naa- V-gip), naste-borraste (V, B; Añ, Izt 72v, Zam Voc), naste-barraste. Ref.: A y Etxba Eib (naste-borraste); Elexp Berg (naaste-borraste).

    1. Confusión, jaleo, enredo, embrollo; mezcolanza, revoltijo, desbarajuste. “Illun abarrian naste-borraste aundi bat zan erromerixia” Etxba Eib. “Frantsesa ta inglesa batera ikasten diardu ta naaste-borraste demasa dauka” Elexp Berg. Tr. Documentado en Añibarro y en autores occidentales del s. XX.

    Zeinbat Jangoikoaren ofensa; zeinbat naste borraste alkar baturik neska-mutil buru arinak? Añ MisE 223. Edozein espiritu txarrez edariak antolatzen dituzte eta berakatik gaitz aundiak datoz edari naste-borraste oietatik. Ayerb EEs 1916, 16. Olerkari diranak erritarren bixitza mattatu-eta euren naste-borrastietan alde-ixan biar dabela. Laux Euzk 1930, 363. Bein baño geiagotan iskanbilla jarrita txinelak zer-egiña izaten zuten an sortzen ziran naste-borrasteekin. Anab Don 38. Naste-borraste aldi auetan, onuratsu ta zentzuzkoena auxe da: zuzendari altsu batekin alkartzea. Goen Y 1934, 185. [Errusian] naste-borraste andia dabillela badakigu. Eguzk GizAuz 130. Naste borraste, azak eta naste (Vc, AN). A EY III 216 (que añade: “algunos en AN dicen naste barraste”). “Naaste-borraste” izen egokia lurrarentzat. Or Aitork 341. Gizon arroputz batzuek [...] gure iaurespidearekin naaste-borraste bat zegiten. Ib. 60. Naste-borraste gogorrak biotzean, ta aien estalgarritzat par-algara. Sorarrain Lili 31. Ez zuten ulertzen [...] ezkutari ta zaldun ibiltari tarteko naste-borraste ura guzia. “Aquella jerigonza”. Berron Kijote 124. v. tbn. Larrak EG 1959, 185 y 186.

    2. (Tema nudo, uso adv.). “Naáste-borraste eon, estar en mezcolanza” Iz ArOñ. Zelajak montor biurtzeraño, / danak baturik, naste-borraste. Enb 61.

    Sinonimoak: iz.

    [nahaspila]: botiga, lardaskeria, nahasi-mahasi, nahas-mahas, nahasmen, nahaspila, zilibokata Ipar., zurruburru Ipar., nahasturia Naf., broia Zub., kaka-nahaste beh., saltsa beh., zaramatika g.e., endredo Heg. beh., nahastura Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es desorden, desbarajuste, revoltijo, mezcolanza
    fr désordre, pagaille
    en disorder, mess, jumble
    port desorden, desordem, bagunça

    Nahaste-borrastea gero eta handiagoa zen. [Arima hilak, Nikolai Gogol / Jose Morales (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    nahaste-borraste (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:28 pm on 2018/11/21 Permalink | Reply
    Tags: N   

    nekezko 

    adj. Neketsua, gogorra. Nekezko bizitza. Euskal Herriaren alde, trebeki, nekezko lan gogorrean. Jazoera latz eta nekezkoetan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj.
    [nekezko] : zail, nekez, neketsu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izlag. penoso, -a, doloroso, -a, tormentoso, -a (2) izlag. dificultoso, -a, arduo, -a, difícil
    fr
    en
    port

    Aditu batzuek oso nekezko edo denbora luzekoa ikusten dute. (Elhuyar hiztegia)

    nekezko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:44 pm on 2018/06/05 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurrigabekeria 

    iz.  Neurrigabetasun gaitzesgarria. Ik. gehiegikeria. Harengan ez zegoen bere espirituaren neurrigabekeriari eutsiko zion hormarik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    neurrigabekeria (Dv -> A). “Action qui n’est pas mesurée” Dv. “Acción inmoderada” A. Iñarrosaldien neurrigabekeriz eta eztenkaden gordinkeriz. “Destemplanza”. Zink Crit 58.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [gehiegikeria]: gehiegikeria, larregikeria, larkeria Bizk., esajerazio Heg. beh., desmasia Ipar. g.e., gehiegi Ipar. zah., soberania Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desmesura; descomedimiento, inmoderación
    fr iz. démesure
    en iz. excess; immoderation, lack of moderation
    port iz. descomedimento

    Iruñeko Udalak bat egin du Gobernuaren eta Parlamentuaren balorazioarekin, eta «zigorren neurrigabekeria» salatu du. [Altsasuko auziko zigorrei «neurriz kanpoko» iritzi die parlamentuak, Gotzon Hermosilla (Berria.eus, 2018-06-05)]

    neurrigabekeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2018/04/01 Permalink | Reply
    Tags: N   

    neurri 

    iz.  neurri 1 iz. Neurtzearen emaitza. Ik. tamaina. Harresiaren neurriak. Zer neurritako oinetakoak erabiltzen dituen. Orain hartu behar genituzke haren luze-laburraren neurri zehatzak. || Irud. Bi bideak zilegi eta beharrezko dira, eta nork taxutuko ditu aldez aurretik bakoitzaren neurria eta mugak?

    2 iz. Maila, gradua. Gure ezjakinaren neurria oparoegia da. Bi euskaldunek ez dituzte beti gauza berberak neurri berean maite. Bizitzaren neurrikoa izan du heriotza. Hobe dugu, inoren markak hausten saiatu gabe, besteren mailan eta neurrian geure burua gorde.

    3 iz. Luzerak, azalerak, bolumenak edo kopuruak neurtzeko unitatea. Legoa bide neurri bat zen. Denbora neurri izenetan. || Irud. Neurri doia darabil, nori berea ematen. Hitzaren antzinatasuna eta hedadura hartzen baditugu neurri. Gogoa bada neurri, ez da erraz neurria betetzen. Jakite gaietan ez da neurri bat baizik, Euskal Herrian eta Euskal Herritik kanpora.

    4 iz. Zerbait neurtzeko erabiltzen den neurri jakineko ontzia. Hiru neurri irinetan nahasia. Ardoa makala dagoela, neurri laburra ematen zaiela, lapurrak garela. Neurria mukuru bete. Egiten du bekatu neurri edo pisuan zerbait kentzen duenak.

    5 iz. Egokitzat edo normaltzat hartzen den kopuru edo tamaina jakina. Guztiak du bere neurria. Jaunak gauza guztiei ipini diela beren neurria. Janean eta edanean neurri ona eta modu ona gorde. Gauzak bere neurritik ateratzea: bere onetik ateratzea. Neurria igaro. Neurri gabe edaten duenak. Jainkoaren edertasun neurri eta mugarik ez duena (Ik. neurrigabe).

    6 iz. Gehiegikeriarik eza; gehiegikerietatik urruntzen denaren jokabidea edo bertutea. Ik. neurritasun. Edozein nabarmenkeriatatik itzuri dabilen klasikoaren neurria.

    7 iz. Mus. Doinu batean, hainbat zati berdinetan eginiko banaketa, erritmoarentzat oinarri gertatzen dena. Ik. konpas 2. Oso berezia dute neurria gure kantek. Bertsoak berezko du neurria.

    8 iz. Neurtitzak izan behar dituen silaba klase eta zenbatekoa. Lizardi bera ere hizkera eta neurri herrikoiagoen atzetik zebilen azken aldera.

    9 iz. Lortu nahi den helburuaren arabera aritzeko modua. Arima sendatzeko neurriak dira horiek.

    neurria(k) hartu 1 Neurtu. Jostunak berak neurriak hartuko dizkizu. Behar du oihala ekarri, neurria hartu eta jostera eraman.

    2 (Singularrean). Tamaina hartu. Lanari neurria hartu. Hiri ere ederki hartu diat neurria, mutiko!

    3 (Pluralean). Lortu nahi den helburuaren arabera jokatu. Nola, bada, ez ditu berehala neurriak hartzen arrisku ikaragarri honetatik alde egiteko? Hartu egun bakoitza ondo igarotzeko neurriak.

    neurrian 1 adb. Neurriz. Gauzarik hoberenak sasoian eta neurrian baizik ez direla on guretzat. Igandeetan, berriz, urdaia banatzen ziguten, eta arroza, neurrian. || Ez dago ezer txarrik, berriz ere, bere neurrian eginez gero.

    2 (Erlatibozko esaldi baten edo -en atzizkiaren eskuinean). Mailan, graduan; arabera. Guk ere horrelako zerbait, komeni zaigun neurrian, egin behar genuke. Ahal daitekeen neurrian laguntzeko. Adoratzen zuen Jauna bere jaieraren neurrian.

    3 (Erlatibozko esaldi baten eskuinean). Bezain laster. Ik. ahala. Jainkoaren fedea behera doan neurrian, morala ere berebat amilka doakigu.

    neurriko 1 adj. Neurriari dagokiona, neurrira egokitzen dena. Egin zizkioten galtza batzuk neurrikoak, politak ezin gehiago.

    2 (-en atzizkiaren eskuinean). Bere neurriko galtzak egin zizkioten. Altzoko Handiaren neurriko gizon eta emakumeak. Egileak bere neurriko gaia aukeratu ez duela diotenak ere badira. Nire euskal jakite laburraren neurriko irakurgaiak.

    neurrira 1 adb. Zerbaiten neurrien arabera. Neurrira eginiko soinekoa.

    2 (-en atzizkiaren eskuinean). Oinetakoa, apur bat erabiliz gero, moldatzen da, oinaren neurrira etortzen da.

    neurrira ekarri Neurri egokira ekarri. Zure desiraren abiadura ahal bezainbat ematzen duzula eta neurrira ekartzen.

    neurriz adb. Gehiegikeriarik gabe, neurri egokian. Aski moduz eta neurriz mintzatu ginen. Ardoa neurriz edan. Ausarki, baina zentzuz eta neurriz jokatzen badakigu. Maitatu ere, neurriz.

    neurriz gain adb. Gehiegi, neurririk gabe. Egarri hori neurriz gain itotzen duzu ardotan.

    neurriz gaineko adj. Ohiz kanpokoa; bana-banakoa. Purrustada latzak eta neurriz gainekoak. Literaturan, Frantzian ez dago orain inor neurriz gainekorik.

    neurriz gorako adj. Neurriz gainekoa. Neurriz gorako garapena.

    (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [neurketaren bidez finkatzen den tamaina]: handitasun, handi-txiki, hein, izari, kaizu, luze-labur, tamaina Heg., esteria Bizk.
        [gehiegikeriatik urruntzen den jokabidea]: neurribide, neurritasun
        [ezer lortzeko era]: bide

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. medida; tamaño, dimensión (2) iz. [magnitude baten unitatea] medida (3) iz. moderación, mesura, medida, comedimiento (4) iz. medida, disposición (5) iz. (Metr.) [bertsoetan] medida (6) iz. (Mus.) [konpasa] medida, compás || ad.  du ad. (zah.) medir
    fr (1) iz. mesure, taille, dimension (2) iz. modération, prudence (3) iz. [irtenbidea] mesure, disposition ; précaution (4) iz. (Mus.) mesure
    en (1) iz. [tamaina] size; dimension (2) iz. [magnitude baten unitatea] measure (3) iz. [gehiegikeriarik eza] moderation (4) iz. [bitartekoa] measure (5) iz. (Mus.) time; metre (Br); meter (Am) (6) iz. (Metr.) metre (Br); meter (Am)

    Neurria jarri diote euskal kulturaren kontsumoari: euskaldun gehienek ez dute euskarazko kultur edukietara jotzen. [ZENBAT GARA? ZER EGITEN DUGU?, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2018-04-01)]

    https://pixabay.com/es/cinta-medida-n%C3%BAmeros-construcci%C3%B3n-1075086/

    neurri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:39 pm on 2018/02/13 Permalink | Reply
    Tags: N   

    narra egin 

    ad. Luizia izan.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    NARRA EGIN. “Resbalar” Añ. “(V-m-gip), G), correrse el terreno” A.

    Sinonimoak: iz.
    [narra egin] : luizia izan, lur-jausia izan

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es resbalar; correrse el terreno
    fr se produire un glissement de terrain
    en occur a landslide
    port ocorrer um deslizamento de terra

    Mendiak narra egin du Larrabetzun. 

    narra egin (Argazkia: berria.eus)

     
  • Maite 11:47 pm on 2017/11/30 Permalink | Reply
    Tags: N   

    noranahiko 

    adj.  Zernahitarako eta noranahiko oinarria. Larramendi izan da, lehenbiziko aldiz eta erabat, hizkuntza larrekoa noranahiko bihurtu nahi izan duena. Gizalegearen beltza: gizonak noranahiko eta emakumeak sukalderako! (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [moldakorra] : malgu, erabilera askoko/anitzeko, erabilera anitzeko; moldakor, moldaerraz 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. disponible para todo, disponible para cualquier parte; convenible; [persona] Que tiene capacidad para adaptarse bien a cualquier situación, trabajo o función.
    fr disponible pour tout
    en available for everything
    port disponível para tudo

    Ez dakit gaitasunez hala naizen, baina jarreraz behintzat noranahikoa naiz.  [Berria, 2007-12-18, «Uste dut nire dohainetako bat badela erregulartasun dezentean aritzea», Beñat Zamalloa [Kultura]] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    noranahiko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2017/10/17 Permalink | Reply
    Tags: N   

    negargale 

    iz. Naf. Negargura. Negargalea heldu zait. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    negargale (AN-egüés ap. A; Dv), nigargale (BN ap. A Morf 199).

    1.Ganas de llorar” A, que cita a Lizarraga de Elcano. “Llorera y afectado de ella” A Morf 199. Jesus, or beiraturík / gaixtogónen amazále, / biótza presaturík / elduzaida negargále. LE Kop 149. Ilas géros arima bekátu mortaleéki, baték dú sentimentura sentigárria ta negargále. LE Urt ms. 50r.

    2. (Dv), nigargale (S ap. A). “Pleureur, qui est en larmes” Dv. “Llorón” A.

    Sinonimoak: iz. Naf.

        [negargura]: negargura (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ganas de llorar
    fr iz. envie de pleurer
    en iz. urge to cry
    port iz. vontade de chorar

    Negargalea heldu zait. (Hiztegi Batua)

    negargale (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel