Tagged: B Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:11 pm on 2019/12/01 Permalink | Reply
    Tags: B   

    handios 

    adj. Ipar. Harroa, handiustez betea. Halakoak dira handiosak, beren burua besteak baino gorago ekarri nahi dutenak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    handios. (H (BN)), handius (BN, S; Gèze, Dv (S), H (S)), haundios. Ref.: A (handius); Lh Eusk 1919-20 (I), 82. Orgulloso, soberbio. “Hautain” Gèze, Dv. “Altier, fier, orgueilleux” H. Tr. Documentado sobre todo en textos suletinos y mixanos.

    Etzitiala arren handius izan jakitez, batez ere: bena lotsa ükhen ezazü lehenago eman izan zaizün ezagütziaz. Mst I 2, 3 (Ip handius). Gizon bere buriak maite tuzten batzu, abarizios, handios, eta urgulutsu batzu. AR 267. Handiosak dirade mendikatzen, flakiak gordatzen. Egiat 223. Halakoak dirade handiosak beren büria berze beno gorago ekharri nahi dienak. Ib. 226. Dena ardüregi dakiana, behar beno handios izan nahiz, ikherterazi dü gorderik zagoana. Ib. 262. Abill, eijer, ezpiritus dena da usin handius; / Bena, zü, dohain haiegati, etzirade fantesius, / Ümil, afable zira eta, behar denian, korajus. Etch 578. Neskatilak beitira ordian handius, / Bena gogatzen dira lüzin inganioz. Ib. 684. Gizon eder bat zen, bere bizar belz handiarekin: itxuraz oso eta handiosa. Prop 1901, 248. Gabrielaren aiurriak [...], lizun, hipokrita, haundios, buru arin eta bihotz gogorreko zen Gabrielaren aiurriak [...]. Mde Pr 177. Nolako urheztadura eta harri baliosez estaliak emazte zilimindrin, handiosak! Etcheb Obrak 36.

    Sinonimoak: izond. Ipar.

    [hantustetsua]: arrandia, arranpalo, burgoi, buruharro, buruiritzi, buruzut, gorati, haizetsu, hanpurutsu, harro, harroputz, ustetsu, farfaila Ipar., haidor Ipar., fier Ipar./Naf., fanfarroi beh., goi-nahi g.e., haizeputz g.e., handiputz g.e., handiusteko g.e., hantustetsu g.e., hantuts g.e., harroti g.e., putzontzi g.e., banaloriatsu zah., fardo Ipar. g.e., hankor Ipar. g.e., hanpurus Ipar. g.e., urgoi Ipar. g.e., burupetsu Ipar. zah., fazati Ipar. zah., superbio Ipar. zah., soberbio Heg. zah (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (batez ere Z) altivo, -a; altanero, -a
    fr izond. hautain(e)
    en izond. (proud) arrogant, haughty
    port izond. altivo, -a; arrogante

    Beren soak, ilun; keinuak, gordin; hizketa-modua, handios eta ziniko… [Beldurra ari du, Anjel Lertxundi (Berria.eus, 2019-12-01)]

    handios (Argazkia: basqueliterature.com)

     
  • Maite 10:27 pm on 2019/11/24 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bris-bris 

    adb. bris-bris. Distiratuz. Begiak bris-bris jartzen zaizkio. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bris-bris. v. BRIST-BRIST.

    BRIST-BRIST. (briz-briz V-gip ap. Etxba Eib).

    a) Destellando. “Brillantemente. Briz-briz agiri zan Zesterukua, Arraten, Zesterukua aparecía como un foco de luz” Etxba Eib. Zer dan ez dakit, baña gizon aserrekorra ezagun-ezaguna izan oi-da: begiak “brist-brist” jartzen zaizka. E. Larrañaga EEs 1921, 170. Gertau zittuan bris-bris zaldixa eta onen apaiñ guztiak, eta ala be, bere galtzairuzko petua, eta zorioneko egunian, juan zan soñian au espillua letz ebala, baña zapi eder bategaz estalduta. Etxba Ibilt 459.
    b) Rápidamente. Brixt-brixt, bidearen erditik zoan, bere buruarekin irriz. GAlm 1957, 22 (ap. DRA).

    BRIST-BRIST EGIN. Brillar. “Bris-brist eiñ” Elexp Berg s.v. brist eiñ. v. BRIST EGIN. Eta… diru asko utzi du? Eta… guretzat utzi du? –galdetu zuan Patxik begiak bris bris egiten ziotela. Apaol 36.

    Sinonimoak: iz.

    [bris-bris] : distiratuz (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. onomatopeya del brillo, del resplandor
    fr adb. onomatopées de luminosité, de rayonnement
    en adb. onomatopoeia of brightness, of radiance
    port adb. onomatopéia do brilho, do esplendor

    Garagardotegian, Rakelen begiak ere bris-bris zeuden eta esango nuke Rubenen begiak bilatzen zituela. [Jeans-ak hozkailuan, Patxi Zubizarreta (Alberdania, 2000)]

    Begiak bris-bris jartzen zaizkio Mikel ikustean. (Elhuyar hiztegia)

    bris-bris

    bris-bris (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:49 pm on 2019/11/20 Permalink | Reply
    Tags: B   

    biraolari 

    adj./iz. Birao egiten duena, birao egiteko ohitura duena. Ik. biraogile. Jainkoaren aurkako biraolaria. Hordi, lapur eta biraolariak. Biraolari gisa harrika emango didatelako beldurrak ez banengo. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    biraolari. (V ap. A ; Añ, A DBols), burolari (Lar; -rh- SP, Lar, Dv, A), biragolari, biraulari. Maldiciente; blasfemo. ” Burholaria, burhogillea, blasphémateur, grand jureur” SP. “Blasphemo” y “maldiciente” Lar. “Maldiciente” A. v. biraogile, biraokari. Etzare ahalge, lohi, arnegari, burholari, harro, arin, mundutar izateaz. Dh 212. Zure Euskalerriko azken biragolari oni barkatu. A Ortzuri 156. Biraulariaren azken okerra. JBDei 1919, 285. Bazekin Jesusek etzutela Juduak itz ori ateratzea besterik nai biraularia bezala ill-erazitzeko. Inza Azalp 50. Aldeztzalle beroa ezpada, biraolari porrokatua izango da. TAg GaGo 70. Emakume biraolariak. A EY I 128. Biraokera asko erabiltzen dituzte biraolariak beren ezpainetan. Ib. 128. Zure onesleak onetsiko ditut, / eta zure biraolariak zapuztuko. Ol Gen 12, 3. Bazitxinan aski biraolari, batez ere Italitik eta Españitik. Or QA 194. Oiñak billoizik [...] aintziñako biraolarien gisan. Erkiag Arran 187. Atara egizu biraolari ori txabolategitik. Ker Lev 24, 14 (Dv burho-egile hori, Ur blasfemaria, Bibl madarikatzailea). Nahiz-eta ni lehenago biraolari izan, erasotzaile eta laidotzaile. IBk 1 Tim 1, 13. Gizon hauek ez dira gure jainkosaren kontra, ez sakrilego eta ez biraolari. IBe Act 19, 37 (TB blasfematzaile). Biraolari gisa harrika emango ez didatelako beldurrak ez banengo. MEIG V 110.

    Sinonimoak: iz./izond.

        [biraogilea]: añenti, gaitzesle, biraoti Bizk., biraogile zah., blasfemari zah., blasfematzaile zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./izond. maldiciente; blasfemo, -a
    fr iz./izond. qui maudit ou jure, blasphémateur, -trice
    en (1) izond. blasphemous; swearing; foulmouthed (2) iz. blasphemer
    port iz./izond. maldizente; blasfemo, -a, blasfemador, -a

    Txolinduta, eta apur bat biraolari, aurpegia zerurantz jasoz hots egin zuen: “Eta argia egin zen”.  [Maitale koitaduen kronikak, Vasco Pratolini (Koldo Biguri), Elkar, 2006] (Egungo Testuen Corpusa)

    biraolari (Argazkia: 365diasdevalentiamoral.com)

     
  • Maite 10:47 pm on 2019/11/16 Permalink | Reply
    Tags: B   

    birakor 

    adj. Biratzeko gauza dena. Bulegoko aulki birakorrean eserita. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    birakor. “Voluble” Lar. Izan nadin [...] zuzen, oartia, ez birakor, bai bakun. Lar STomas 2. Zeñen birakorrak eta bidegabeak diran gizonak euren usteak edo iritziak moldatzen dituztenean. Otag EE 1882c, 449.

    Sinonimoak: izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [aldakorra]: zah.aldakor, mudakor Ipar., aldabera g.e., sanjakor Ipar. beh., kanbiakor Ipar. g.e.
        [birakaria]: birakari

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. giratorio, -a, rotatorio, -a
    fr izond. (chaise) rotatif, tournant; tournant(e); (en movimiento de rotación) giratoire;
    (mueble, silla) pivotant(e)
    en izond. (chair) swivel, (formal, technical) rotatory, gyratory
    port izond. giratório(a)

    Bulegoko aulki birakorrean eserita. (Hiztegi Batua)

    birakor (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:31 pm on 2019/10/23 Permalink | Reply
    Tags: B   

    birbiratu 

    iz. birbiratu, birbira/birbiratu, birbiratzen. du ad. g.er. Hautseztatu. Gatza birbiratu du haragiaren gainera. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    birbiratu. (Dv->A), birbinatu (Darric ap. DRA .). Espolvorear. “Répandre légèrement une poudre quelconque. Gatza birbiratu du haragiaren gainera, il a saupoudré la viande de sel. Danielek hautsa birbiratu zuen aldarearen inguruan, Daniel répandit de la cendre autour de l’autel” Dv. Mirra, aloesa eta zinamoma birbiratu ditut ene etzauntzan. Dv Prov 7, 17.

    Sinonimoak: hautseztatu, hautsez bete, hautsez estali (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. espolvorear
    fr saupoudrer
    en sprinkle
    port polvilhar

    Gatza birbiratu du haragiaren gainera. (Hiztegi Batua)

    birbiratu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     

     

     
  • Maite 8:38 pm on 2019/10/13 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bilabide 

    iz. Aurkibidea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bilabide.

    1. (-ll- Lar, Añ). “Prueba, con que se muestra, y convence algo” Lar. “Prueba, en las cuentas” Ib. “Prueba” Añ. Amodijo onen billabide edo . pruebak emoteko denporia eldu zanian emon eutsazan [Jesukristok San Juaneri] ezin da ederraguak. Ag Serm 95.
    2. “Probabilidad” Lar.
    3. “Probabilismo” Lar.
    4. “Registro, guía, índice” Bera. v. aurkibide. Liburu onetan dagozan Irakasteen Billa bidia. Mg CO 297 (CC 257 arkibidea). Billa-bidea. AB AmaE 493. Bilabidea. Azc PB 365. Udal bakotxak bere errikuak diran burdiki gustijentzat idatzizko (liburuzko) billabide bat euki biarko dau. “Registro” . ForuAB97. Anaidiko idaztizartegi, 1.º bilgo, 12 g. billabide, 8 g. zenbaki. Eguzk RIEV 1927, 423n. Billabidia. Altuna 3. Billabidea. Or Tormes 125. Zordunaren ogasunak [...] baitu egingo lirake, dagokien balioaz billabidea tajutuaz. “Inventariándose” . EAEg29-5-1937, 1721. Janzki, tresna, gurdi eta abar bere mende izatea, billabide bitartez. Ib. 1-6-1937, 1736. v. tbn. Laux BBa 145. TAg Uzt 317. Or MB 1437. BILABIDEKO (-ll- Lar). “Probable” Lar.

    Sinonimoak:

    [bilabide]: aurkibide

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. guía, índice
    fr iz. guide, sommaire
    en iz. guide, index
    port iz. guia, índice

    Dena azkar aurkitzeko bilabide zehatza egin dugu. #gaurkohitza

    bilabide (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:18 pm on 2019/10/11 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bilakabide 

    iz. Zerbaitek bere bilakaeran segitzen duen bidea. Eritasunaren bilakabideaz jabetzeko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bilakabide. “Proceso de evolución” Diccionario Vasco-Castellanori (1981) dagokio. “>PMuj. Bistan da hemen, grafiaren aldetik, ez dela inongo hizkuntzan mailegu hitzekiko . egoerarik, erabat etxekotu ez ditugun bitartean, hitz horiekiko bilakaera nahiz bilakabidea baizik. MEIG VII 191s. En DFrec hay un ej. más.

    Sinonimoak: iz.

    [bilakabide] : bilakaera, prozesu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. evolución, proceso de evolución, devenir
    fr iz. evolution, devenir, développement
    en iz. evolution; development; transformation
    port iz. evolução

    Liburutik liburura pixkanaka gauzatu den bilakabide baten ondorio da liburu berria, egilearen ustez.  [Berria, 2006-11-21, «Neureak izateaz gain, neureak dirudite liburuko poemek», Juan Luis Zabala [Kultura]] (Egungo Testuen Corpusa)

    bilakabide (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel