Tagged: B Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:16 pm on 2018/08/08 Permalink | Reply
    Tags: B   

    burbuila 

    iz.  Airezko edo gasezko esfera txikia, adibidez, irakiten edo higitzen ari den isurkari baten gainaldera igotzen dena, xaboizko mintz bat betetzen duena, edo beiraren barnean gertatzen dena. Ik. anpulu. Xaboizko burbuilak egin. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    burbuila (-ulla SP Dv y A), burbula (Sal, R ap. A), burbul (DBPT).

    1. Burbuja. “Burbuja (H[ispanice]), bullæ quæ in aqua excitantur immisso corpore solido: (V[asconice]) burbulla” O Not 49 ( SP). “Bulle d’air” DBPT. Cf. LzG: “Borbolas, burbujas en el agua (Contrasta)”. v. purpuila. Astegunetako langile bizkorrak / zinemataratzen dira taka-taka / edo oheetara, ikhuzi ondoren / bihar igandeko / oinak, soina eta oro / ur-ziripen [='ur-xirripen'?] burbul zolietan. Mde Po 92.

    2. burbuil (Hb ap. Lh). “Grouillement, borborygme (cf. rom. bourboul)” Lh.

    3. “Burbuil, botón, yema (Darric ms.)” DRA. v. 2 borboil.

    Sinonimoak: iz.

        [anpulua]: anpulu, kuskuilu, punpuila Ipar., maskuilo g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. burbuja, borbotón (2) iz. (Teknol.) [galdaketan] sopladura; poro, burbuja
    fr iz. bulle
    en iz. bubble
    port iz.bolha

    Asko izan dira historian zehar gertatu diren burbuila espekulatiboak. [Txanponaren bi aldeak, Iñaki Heras (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    burbuila (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 6:44 pm on 2018/07/22 Permalink | Reply
    Tags: B   

    betiereko 

    iz. 1 adj. Betikoa, etengabea. Betiereko Hitza entzuten duena. Betiereko mendeetan. Betiereko zoriona. Betierekoak higuina ematen du, aldatu nahia ekartzen du. Aita betierekoa. 2 adb. Betiko. Hizkuntzak ez gaitu behin betiko eta betiereko markatzen. Betiereko galdua. (Hiztegi Batua

    Sinonimoak: adlag. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [betiko]: behin betiko, behingoz, betiko, egundoko, sekulako, behingotz Ipar., sekulakotz Ipar., behin eta betiko Heg., betikoz Ipar./Naf., orozbakoz Zub., betikotzat zah., betirako Heg. g.e.
    betiereko izlag.
        [betikoa]: behin betiko, betiko, betiraun, definitibo, sekulako, behin eta betiko Heg., eternal zah., eterno zah., betikor Heg. g.e., betirako Heg. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izlag. eterno, -a, inmortal; de siempre; continuo, -a (2) adb. para siempre, por siempre
    fr izlag. eternel, -elle ; perpétuel, -elle ; immortel, -elle
    en izlag. eternal, everlasting; permanent
    port (1) izlag. eterno, -a, imortal; continuo, -a (2) adb. para sempre, por siempre

    Isunari dagokionez, Googlek 90.000 milioi inguruko diru erretserbak dituela kontutan hartuta, aipatutako 4.323 milioiek min gutxi emango diote teknologiaren erraldoiari; ohar bat dira, azken batean. Atzera goazela baino, historia errepikatzen den sentsazio hori da deigarriena. Kapitala —eta boterea— gutxi batzuen esku metatzen diren sentsazio betiereko hori.  [Sentsazio betiereko hori, Gorka Julio (Berria, 2018-07-21)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    betiereko (Argazkia: Clark Boyd, medium.com)

    Haize-kirri atsegin bat dator hurbiletik, bere betiereko bidea egiten ari den Po ibaiaren aldetik. [Italia, bizitza hizpide, Anjel Lertxundi (Alberdania-Berria, 2004)]

     

    betiereko (Argazkia: Giuseppe zeta – Flickr, CC BY 2.0)

     
  • Maite 9:38 pm on 2018/07/10 Permalink | Reply
    Tags: B   

    baietsi 

    ad. baietsi, baiets, baiesten 1 du ad. Baiezkoa eman, onartu. 2 du ad. Berretsi, baieztatu. Ez zuen baietsi, ezta gezurtatu ere, joan den astelehenean zabaldu zen informazioa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    baietsi, baitetsi.

    1. Aprobar, aceptar. Son formas de participio inferidas errónamente por Inchauspe y Azkue, a partir sin duda (aunque el primero no cita fuente) de baitetsa de Oienhart : “On dit onetsi ou onhetsi (hon-etsi), pour rendre agréer, trouver bon; baitetsi (bai-etsi), signifie approuver” Ip Verbe 443. “Baitetsi [...]. Aprobar [...]. Lo conjuga Oihenart en el Proverbio 390. Otsoak zer baitetsa, otsemak donhetsa, lo que el lobo aprueba, la loba lo sanciona” A. En realidad, se trata de una forma conjugada del verbo etsi, como el mismo Azkue señaló en Morf 738: “Yo, pecador, introduje en el Diccionario baitetsi ‘aprobar’ y donetsi ‘sancionar’, tomados de un proverbio mal entendido de Oihenart, num. 390 [...]. La flexión verbal se compone del modal bait y el verbo etsi. Baitetsa es bait + detsa, como baitire es bait + dire, baikara es bait + gara”. Lhande trae baietsi, baihetsi (que da como suletina) y baitetsi (L, BN, S), además de baiezi (?), que toma de Hiribarren.

    Bekhatu izaitekotz arrazoiñak behar du lekhu eta parte, borondateak behar du deliberatu eta baitetsi. Ax (ed. 1864), 100 (modificado por el ed. Inchauspe; en el orig. 274 (V 183) konsentitu). Aingürü bat jin zeion erraitera ükhenen ziala galthatzen zian grazia; bena Maria Ikhusiren zien begiek ez ziela haboro lürreko gaizarik ikhusiko. Baitetsi zian Mariaren zerbützariak. Ip Hil 60. Txinditza-Batzordiaren urrengo atzalgixuna edo informia baitetsi eban. “Aprobó”. ForuAB 109. Oroagindua baietsi zuan Euzko-Jaurlaritzak. “Aprobó”. EAEg 2-6-1937, 1745. –I ezkondu bearraz nere emazteari mintzatu nintzaionan… –Eta baietsi al-du berak? Etxde AlosT 36. Erretoreari itz egin zioten beren asmoaz eta onek poz-pozik baietsi zun gurasoen naia. Etxde JJ 17. Au entzun bezin laister jendeak txaloka baietsi zun juezaren erabakia. Ib. 177. Axola aundi zitzaidan eni, ark ene jardunen eta ikas-lanen berri ukaitea. Ark baietsi ezkero, beroago maita nezaken. Or Aitork 94. Arako zokoan au agintzen edo baiesten da, eta onako zokoan bidez debekatzen eta zigorkatzen. Ib. 65. Eta baiestenago dut Elizan kantatzeko oitura. Ib. 285. Nork bere burua baiesten du egia duelakoan. Txill Let 125. Onek ez beste baiesten dik ezkontzaren ezin urratzea. Ib. 83. En DFrec hay 2 ejs. de baietsi.

    2. Dar por cierto; afirmar. Osoro baietsirik dasazute “bai, egia da, zuzen dago”. “Decís con entero asentimiento”. Zink Crit 3. Beldur-izpirik ez nik, euskoak eusko iraungo duaneño, ez-aztukorra ditekela baiestean. Markiegi in Ldi IL 8. Ezin baietsi, ukabiderik, ordea, ez dazagut. Zait Sof 70. “Medea egan” kantatu arren, ez nizun baiesten. Or Aitork 62. Aldia mukuluen zirkiña dala baiesteko agintzen al didazu? Ib. 328. Ikusteke sinistu, aitortu, baietsi, zin-egin eta eutsi. “Afirmar”. Berron Kijote 63. Onela bada, eziñ baietsi nuan, ain kemengarrizko istoria besamotz elbar geldituko zanik. “No podía inclinarme a creer”. Ib. 107.

    3. Confirmar, ratificar. Azkarate Gomez’dar Gumersinda, Euzkadiko Gudarozte Ikuslaritzan baietsiaz. “Ratificando”. EAEg 8-2-1937, 1011.

    v. baieztu. Geroztiko gertaerak ez dute egin aren [Santo Tomasen] esanak ta beste Elizanaren esanak sendotu ta baietsi besterik. Lab EEguna 93. Eta itsuka ibilli bear da, artutako bidea “a posteriori” baietsi ditekelako konsolabide bakarrean. Txill Let 127.

    4. Acreditar. Zein izkuntza dakizkiten baietsi bearko dute. “Acreditarán”. EAEg 22-11-1936, 363 (ib. 11-12-1936, 514 baietzi). Gaxo dagola egoki baietsi gabe lanera gabe geldituko danari. “Debidamente justificada”. Ib. 29-4-1937, 1585.

    5. Dar fe, certificar. Idazkia noizkoa dan, zein Ziñaldarik baietsi zuan. “Notario autorizante”. EAEg 8-11-1936, 247.

    6. (Sust.). Itxas Agintaritzak emango luken baietsia. “Certificado“. EAEg 10-11-1936, 261.

    Sinonimoak: ad.

        [baiezkoa eman]: aitor eman, aitortu, baiezkoa eman, ezagutu, onartu, onetsi, ontzat eman, ontzat hartu, zuzenetsi, ederretsi Ipar., ametitu beh., abonatu Bizk. g.e., aprobatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. aceptar, aprobar (2) du ad. confirmar, dar por cierto; afirmar
    fr (1) du ad. approuver, accepter, admettre (2) du ad. confirmer
    en (1) du ad. [onartu] to approve, to accept (2) du ad. to confirm
    port (1) du ad. aceitar, aprovar (2) du ad. confirmar; afirmar

    Baietsi idatzi bidez, mesedez, eskaintza hau hartu izana. (Elhuyar hiztegia)

    baietsi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:24 pm on 2018/07/04 Permalink | Reply
    Tags: B   

    brebeta 

    iz. Ipar. Frantziako lehen mailako ikasketen agiria edo sinestamendua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    brebeta (T-L).

    Diploma, certificado de estudios primarios. “Brevet, brebeta, ageri” T-L. Ni ere hamazazpi urthe artino etxean egon niz, lohian irrisa landatzen. [...]. Eskola poxi bat baduzu? –Breveta. JEtchep 94. En DFrec hay un ej. más, septentrional.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Hezk.) (Ipar.) en Francia, examen que ha de hacerse al final del primer ciclo de educación secundaria (Elhuyar hiztegia) || iz. brevet, título o certificado de educación primaria en el estado francés (5000 Adorez hiztegia) || diploma, certificado de estudios primarios. (Labayru hiztegia)
    fr brevet
    en brevet (French qualification) || (UK, equivalent, acronym) GCSEs npl

    Bordeleko errektoretzaren aurrean kateatu dira brebeta euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko  (Berria.eus, 2018-07-04)

    brebeta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2018/06/29 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bestelakotasun 

    iz. Bestelakoa denaren nolakotasuna. Han espiritua hain eztiki zoraturik aurkitzen da, hain jainkotasunez erabat beterik, non batasunean galtzen baita bestelakotasun guztia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bestelakotasun, bestelakotarzun (Casve).Diferencia. “Hétérogénéité” Casve. [Demokreitoren] ustean, zer guziak banako gogor eta ebaki-ezinez osotuak daude: banako oiek berdinak omen dira, izan. Zer diranen bestelakotasuna, beraz, banako oiek, elkarrekin eratzeko ta ezarteko erak omen dakar. Zait Plat 57. Bestela, oraingoek ez bezala, pentsatuko dutela segur da, ez hain segur zer-nolako izango den “bestelakotasun” hori. MIH 214.

    Sinonimoak: desberdintasun, ezberdintasun, alde (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. diferencia
    fr différence
    en difference
    port diferença

    Ez da segur zer nolakoa izango den bestelakotasuna. (Elhuyar hiztegia)

     

    bestelakotasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:38 pm on 2018/06/22 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bortxatzaile 

    iz.  Bortxatzen duen pertsona; bereziki, emakume bat bortxatzen duen gizonezkoa. Bortxatzaileentzako zigorra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bortxatzaile (SP, Urt V 237, Dv, A), bortxazale (S ap. Lh y Lrq; Foix ap. Lh)

    Que obliga. “Qui contraint” SP. “Coactor” Urt V 237. “Celui qui force; celui qui fait ou a fait violence” Dv. “El que hace violencia” A.

    Violador. Neskato edo emazten bortxazaliak. FPrS 26.

    Allanador, que fuerza (una puerta, etc.). Bortxazailerik balitz, lehen hetsgailua trenkatu ondoan, etxola bakhotxa bortxaz hartzekoa lukete. Prop 1896, 268.

    bortxazale (Gèze). “Importun” Gèze.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. violador, -a; que violenta, que utiliza medios violentos
    fr iz. violeur, -euse
    en iz. rapist
    port iz. estuprador(a)

    Mobilizazioak deitu dituzte gaur, ‘La Manada’ auziko bost bortxatzaileak aske utzi ostean (Argia.eus, 2018-06-22)

    bortxatzaile (Argazkia: Pablo Lasaosa)

     
  • Maite 11:24 pm on 2018/06/07 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bitantza 

    iz. Janaria, elikagaia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bitantza (-nz- Lar), pitantza (-nz- Lar).

    Sustento, pitanza. “Pitanza” Lar. “Pre de soldados, egunoroko bitanza” Ib. “Hatería, hato, provisión de pastores para una semana, otamena, arzai-bitanza, asteko janaria” Ib. “Comida que se da para algún tiempo” Ib. Eta zein da zerbitzari leiala eta zuhurra, nabusiak muthillen konpainiaren gaineko ezarri duena, haei denborán bitanza deienzat? “Nourriture”. Lç Mt 24, 45 (Dv janari, Ol azkurri). Eta baldin anaiea edo arrebá billuziak badirade, eta peitu eguneko bitanzaren. Lç Iac 2, 15 (He bizikai). Bitanzá dugularik eta zerzaz estal ahal gaitezen. Lç 1 Tim 6, 8. Biziaren erremedioa, ene bideko pitanza, ene hatsaren konfortua, ene lanaren pagua. Harb 215. Gipuzkoako irurki edo terzioai etzekiotela eman Erregegandik artzen zuten egunoroko ogia eta bitanza. Izt C 380. Baldiñ bazen nonbait / Tenpesta edo harri formatzen nolazpait, / Segur hartarik partea, / Eta boltsa gutitzea, / Zurezko Yainkoak bethi zaramala / Bere pitantza ber-bera. Gy 313.

    Sinonimoak: iz.
    [bitantza] : janaria, elikagaia 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. sustento, pitanza, ración de comida diaria
    fr pitance
    en daily rations
    port iz. sustento, manutenção, alimento

    Biziaren erremedioa, ene bideko bitantza, ene hatsaren konfortua, ene lanaren pagua. Harb 215.  (OEH)

    bitantza (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel