Tagged: B Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:12 pm on 2017/08/18 Permalink | Reply
    Tags: B   

    basakeria 

    iz.  Pertsona basatiari dagokion egite gaitzesgarria. Diktaduraren basakeriak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    basakeria (L-ain, S; Lar, Dv). Ref.: A; Lh.

    Acto salvaje, brutal. “Salvajería” Lar. “Action de sauvage” Dv. “Salvajada” A. “(S-saug), acte de sauvagerie” Lh. Eztute pentsatzen basakeria bat dela. Alm [?] 1880, 4 (ap. Dv). Corrida de toros hartan zezenak zaldieri adar hartan zezenak zaldieri adar ukaldika tripak lehertzen zazkotela [...]. Basakeria holakoak, bihotzgabekoentzat. Zub 111. Indarkeriz eta basakeritan asi ezkero, senar-emazte arteko pakea bizi guziko urratu besterik etzula egingo. Etxde JJ 124. Bildur baitzan bere anaiak basakeriren [bat] egingo zula bere emaztearekin bakarka utzi ezkero. Ib. 125. Iragan egunetan ez zen aipu [Uztaritzen] herri auzo batean bi gaztek egin basakeria baizik. Herr 17-11-1955, 2.

    Brutalidad, salvajismo. Ardoak gizonari eman oi-dion basakeriak eraginda, lepoa amorruz biurritu zion. Etxde AlosT 82. Gorputz guztia lohi-kolore, mihia beltz eta begiak hits, uher eta ezin-erranezko basakeriaz distirant. Mde Pr 92.

    Sinonimoak: iz.

        [pertsona basatiari dagokiona]: salbaikeria Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. salvajada; brutalidad, atrocidad, barbaridad
    fr iz. sauvagerie, acte de barbarie
    en iz. savage deed, savagery, atrocity, brutality
    port iz. selvageria; brutalidade, atrocidade, barbaridade

    «Terrorismoa eta basakeria makurraraziko ditu demokraziak»  [Puigdemont: «Terrorismoa eta basakeria makurraraziko ditu demokraziak», Igor Susaeta (2017-08-18 )] (Berria.eus )

    basakeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikako)

     
  • Maite 11:01 pm on 2017/08/17 Permalink | Reply
    Tags: B   

    burlaize 

    iz. burlaize ( orobat burla-haize ) adkor burla. (Egungo Euskararen Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.

        [iseka]: hista, iseka, ihakin Ipar., nausa Ipar., trufa Ipar., iskirio g.e., trufakeria g.e., burlakeria zah., ihakintza Ipar. g.e., musika Ipar. g.e., eskarnio Ipar. zah., purrust (UZEIren Sinonimoen Hiztegian “burla” sarreran)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es burla, mofa, escarnio
    fr moquerie
    en mockery, taunt, ridicule; scorn
    port chacota, zombaria

    Maindirea lehengo lekura erakarri zuen, lotsaz edo hotzez bainoago, halako burlaize jostari batez. [Argizariaren egunak, Anjel Lertxundi (Alberdania, 1998)]

    burlaize (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2017/07/24 Permalink | Reply
    Tags: B   

    benetakotasun 

    iz.  Benetakoa denaren nolakotasuna. Epaileek zalantzan jarri dute sinadura horien benetakotasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    benetakotasun (PMuj). Seriedad, formalidad. “Autenticidad” PMuj. Nortasun aundikoa zan, errespetu aundikoa. Benetakotasunez egiten ebazan gauzak. Alzola Atalak 101.

    Sinonimoak: iz.

        [seriotasuna]: benetasun, seriostasun Ipar., seriotasun Heg.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. veracidad, certeza, autenticidad; seriedad, sinceridad
    fr iz. authenticité
    en iz. authenticity
    port iz. autenticidade

    Epaileek zalantzan jarri dute sinadura horien benetakotasuna. (Hiztegi Batua)

    benetakotasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:12 pm on 2017/07/22 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bustigune 

    iz.  Gune bustia edo hezea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bustigune, bustiune (-una V-gip ap. Etxba Eib). Humedad, zona húmeda. “Bustiunia, parte húmeda. Bart nola eurixa eiñ daben, bustiuna asko dittuzu bidietan” Etxba Eib. Itotepean egonak ziran / ango euri maizak artzen. / Bustigunea listuka aizatuz / isillik dira gelditzen [lizar-arbak]. Or Eus 91.

    Sinonimoak: iz.
    [bustigune] : hezegune, , ingurune(Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ekol.) humedal; zona húmeda
    fr zones humides
    en wetland, wet zone
    port zona úmida

    Bustigune haren edertasuna apartekoa zen.

    bustigune (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:00 pm on 2017/07/21 Permalink | Reply
    Tags: B   

    baldoki 

    iz.  g.er. Lokia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    baldoki (G ap. A; Lar, Añ, H).

    1. Sien. “Sien, sienes, loak, baldokiak” Lar. “Aladares, los cabellos peinados con curiosidad a lo antiguo, aldeetako, alboetako, loetako, baldokietako ille kiskurrak” Ib. “(G, Añ), sienes” A. v. loki. Diren guziek badute elgarrekin eite; sudur mehar luxe, kokots lirain, kopeta neurrian bipil, baldoki-gainak xorro arineko, buruari garondoa leunki harpetua, ileak beltz bezain ugari, larrua beltxaan. JE Ber 46. Geienak burua, ez luze eta ez zabal, ia borobilla dute (mesokefaldunak). Baldoki irtenak. JMB ELG 64.

    2. (V-m ap. A; Lar Sup). “Mollera, bururraldea, baldokia” Lar Sup. “(V-m), fontanella, porción cóncava y la menos dura del cráneo; es muy notable en los niños” A.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [lokia]: loki pl., lolo Ipar., lo Ipar. g.e. pl., adegi Bizk. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. sien
    fr tempe
    en (part of head) temple
    port Anat têmpora

    Hanna ez da inola ere emakume zaharra, baina nik, noski, haren larmintz zimeldua nekusan, haren betazpi puztuak ere bai, eta haren baldoki zimurtuak; niri axolarik ez, baina ikusi, banekuskien. [Homo Faber, Max Frisch / Joxe Austin Arrieta (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    baldoki (Argazkia: buenasalud.net)

     
  • Inaki Agirre 10:33 pm on 2017/06/25 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bihotzondoko 

    iz.  1 iz. Nahigabea. 2 iz. Bihotz zirrara. Zauriak eta heriotza aipatu arren, ez digu halako bihotzondokorik ematen. Lan honek bihotzondoko zoragarriagoa ematen du, gizaldi hartako olerkari bikainenak baino. Bihotzondokoa hartu. Erdaraz esan ez diren gogoeta eta bihotzondokoak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bihotzondoko (G-azp-goi). Ref.: Gte Erd 229, 278.

    Disgusto. “Nik Juan Migeli eman dioan biotz-ondokoa!, ¡mira que es grande la aflicción que he causado a Juan Miguel!” Ayerb EEs 1915, 231. “Naigabe aundia eman zida (AN-5vill), ark eman zidan biotzondokoa (G-azp)” Gte Erd 229. En AxN se explica biotz ukhaldirik (64) por biotzondokorik, bihotz ukhaldi (579) por biotz-tondoko [sic]. Otz dagola ikusita ere, alperrik; ez nai, ta ezin siñetsi olako biotzondoko gogorra. ‘Au coup inconsolable’. Or Mi 149.

    (AN-larr). Impresión, sensación anímica. “Impresión (AN-larr)” A Apend y A EY III 303. Zergatik ote-ta lan onek zaustada edo biotzondoko zoragarrigoa ematen dun gizaldi artako olerkaririk bikaiñenak baiño. Or Mi III. Beste antze guziak aldakaitz irauten ikusteak biotzondoko aundia egin zion. Zait Plat 13. Baina negarrak, zinkuriak, zauriak eta heriotza aipatu arren, ez digu halako bihotz ondokorik ematen. MIH 248. Ez zait berehalakoan ahaztuko oraindik orain, [...] hartu nuen bihotzondokoa Haritschelharrek gure bertsolariaren bizitza eta heriotze tristeaz [...] argitasun berriak ematen zizkigularik. MEIG III 83.

    Sentimiento. Txikitandik ezagutzen zaitut eta zure biotzondokoak ondo dakizkidan arren, zere agotik entzun nai ditut oraingoan. TAg Uzt 299. Beti biotzondokoak estalzen eta ezkutatzen ibilli bearra. Ib. 306. Zure zori-txarrak biotz-ondoko ederra eragiten didate, agure! Zait Sof 127. Euskarak erdaraz esan ez diren, edo hain ongi adierazi diren, gogoeta eta bihotzondokoei bide emanaz bakarrik jaso dezake burua. MEIG II 58.

    Sinonimoak: iz.

        [nahigabea]: atsekabe, damutasun, dolu, dolumin, kino, lorraldi, nahigabe, pena, samin, samintasun, sentikizun, bihozmin Ipar., kirastasun Ipar., kirats Ipar., xangrin Ipar., tamal Bizk., axanpa Gip., atsekaitz g.e., desplazer g.e., dolore g.e., nahigabetasun g.e., samindura g.e., hiramendu zah., disgustu Heg. beh., lastima Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. disgusto; impresión, emoción, sentimiento
    fr (1) peine, souffrance (2) impression (3) sentiment, émotion
    en (1) suffering, sorrow; displeasure, annoyance (2) impression, feeling, sensation (3) feeling, emotion, sentiment, sense
    port (1) sofrimento, desgosto (2) impressão (3) sentimento

    Lan honek bihotzondoko zoragarriagoa ematen du, gizaldi hartako olerkari bikainenak baino. (Hiztegi Batua)

    bihotzondoko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:00 pm on 2017/06/09 Permalink | Reply
    Tags: B   

    batbedera 

    izord. Ipar. Bakoitza. Batbederak bere eskuz. Batbedera bere hizkuntzan baita ezagun nongo den. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    batbedera (BN, S, R-uzt; SP, Urt I 267, Lecl, VocBN, Gèze, Dv, H), bapedera. Ref.: A; Lh. Tr. Documentado, desde el s. XVI, en textos septentrionales, baztaneses y alto-navarros (en estos últimos, en la forma bapedra; bapedera en la elegía de Joan de Amendux, y tbn. en Chourio). A partir de mediados del s. XIX su uso va disminuyendo, y es poco usado en el XX. Lo emplean tbn. algunos autores occidentales modernos, como Zaitegi, Villasante o Ibiñagabeitia; tbn. Azurmendi, con un sdo. que se aparta del tradicional.

    1. Cada uno. “Chacun” SP, Lecl, VocBN y Gèze. “(Syn. de bakhotxa, mais applicable seulement aux personnes), chacun, chaque” Dv. “Bat bedera, chacun (chacun pris à part). Bat bederak badaki, chacun sait. Syn. edozein” H. v. bakoitz (2), norbera.

    Batbederak pensa beza arimaren gainian / nola salbaturen duen hura bere finian. E 39. Nigar begi bapederak bere aldias oroiturik (Pamplona, 1564). TAV 3.1.18. Ezen Iaunak bere Elizari egiten drautzan ungi guziak diradela fideletarik batbederaren probetxutan eta salbamendutan, zeren guziék baitute komunione elkharrekin. Lç Ins C 7v. Iakobek hiltzean Iosephen semetarik batbedera benedika zezan. Lç He 11, 21 (TB bi semeak, Dv aldizka benedikatu zituen Josepen semeak, Ol Yoseren semeak banaka onetsi zitun, IBk Joseren seme bakoitza). Eta hamabi borthák ziraden hamabi perla, batbederatan bat. Lç Apoc 21, 21 (He bakhotxaren bat, Ip bakhoitzkal). Bapedrak duela Aingeru bat begiratzen duena. Ber Trat 31r. Bizi deño bortxa bedi halakotz bat bedera / Konfesioan manatu penaren konplitzera. EZ Man I 121. Bat bederak emozue / zor zaion ohorea. EZ Noel 114. Eta hetan trabailla arazitzen zituen Faraonek bere azpiko iende hek, seiñalaturik bat bederari, bere eguneko lana eta sailla. Ax 26 (V 15). Badakizu zer behar zaion batbederari eman, eta zergatik hunek gutiago horrek geiago duen. SP Imit III 22, 3. Ukhen diala borondate, eta intenzione, ezkillaren soiñuez gure bat bederaren obligatzeko. Tt Onsa 48. Izanen da liburua, / Non baitaite markhatua / Bat-bederaren kontua. Gç 159. Eta hala bat bederak behar lituke artha handirekin hastetik eritarzun horri erremedioak eman. Mong 593. Zoñek Jinkoaren miragarriak ohoratzen baitzütien, eta bat bederak bere anzo minzo zirela enzüten zütian. Bp II 72.

    (s. XVIII) Eta biek egiñ izan zuten amets bat, batbederak bere ametsa gau batean. Urt Gen 40, 5 (Bibl bakotxak). Erran nahi du bat-bederak eztuela zer loriatu xoilki bere aitzinekoen eginbide, eta merezimenduetan. ES 106. Eta horiek guziak gertatzen dire Jainkoaren zuhurtziaren eta iustiziaren ordeñuen arabera, zeiñak pisatzen baititu batbederaren disposizioneak eta merezimenduak. Ch I 13, 6. Batbedrak uste behar duela gastiguak hobeki dituela merezi konsolazioneak baiño. Ch III 52, tít. Eta nik bapederari partitzen baitiotzat argiak merezi duela iuiatzen dudan bezala. Ib. 43, 4. Predikuak beartuzie artu deseo andi bateki izan daitezen zuen probetxutan, ainola bapedraren bailerduka [='como si hablara para cada uno'] predikazaleak. SermAN 1v. Orhoit gaitezin bat bedera Jainkoak egin darokun graziaz. CatLav 2 (V 10). Irakurtü dütien gaizen ororen entzüteko, erran nahi beita batbederaren kontzentziaren ikhertzeko. Mst III 43, 2. Jainkoak etzuen entzun printze ondikozko haren othoitza, zeren etzen bihotzetik heldu. Orobat da gutarik bat-bederaz. Lg I 273. Jinkoa gu batbederatarik eztela urrun. AR 75. Manifestatzen diola bapedrak bere k(on)zienzieko sekretu guziak (Muruzabal, s. XVIII). ETZ 72.

    (s. XIX) Gauza horren frogatzeko / Ez dut urrun joan beharko, / Badaki bat bederak. Monho 66. Bat bederak bere estaduko eginbide edo obligazioetatik [konzienziako billakuntza egiten du]. Añ CatAN 48. Bat-bederak hautatuko du hobekienik dagokon meditazioneko geia edo sujeta. Dh 52. Haren aintzinean erraiteko Arrosarioa eta Ama Birjinaren Lithaniak edo bertze zerbeit othoitz, bat bederak bere debozionearen arabera. MarIl 12. Bekhatüren phenaren pian, batbedera obligatürik da kofesoraren ordren eta penitenzia ükhenen konplitzera. UskLiB 86. Aborritua naiz, diotza, eta nortaz? / Oroz eta batbederaz. Gy 239. –Zer da examina? –Da bere bat banak oroitzea edo bat bederak bere aldetik eginala egitea bere bekatuez oroitzeko. CatEliz 470. Bat-bederak jasanen duen juiamendu berezaz. Dv LEd 189. Nihor ez diteke deskansu. Aitzitik hirrisku handienean liteke bat bedera. Hb Egia 55. Kondiak eman behar / Ditu bat bederak. Bordel 144. Bat bederak ükheiten dütian graziak, eta bat bederak egiten dütian obra hunak, baliatzen direla Khorpitz güziari eta Elizaren menbrü orori. CatS 34. Heldu naiz hiru gauzen / zuei ematera. / Galda zatzue hirur, / berex bat bedera. Zby RIEV 1908, 772. Gutarik bat-bederak behar duela bizi eta hil, sortzeak eman darozkigun jaidura gaixtoekin. Jnn SBi 171. Huntan orotako ona ororentzat denaz geroz, bat bederarentzat ere baita. HU Zez 139.

    (s. XX) Egun guziez ikusten duelakotz, elhatzen, haztatzen, bat bederak ezagut dezake bere laguna basherrietan egin ez dezaken bezala. JE Bur 201. Ordu berean, aire fresko gaziño bat hautemaiten dauku bat-bederari sudurrak. JE Ber 77. Bakotxak zenbaterañokoa du negurri ori? Bat bederak ezagutu dezake? FIr 174. Zuzena izaki, errubage ta kutsubage baita, bat-bedera zeatz eta oso dedino. Zait Plat 134. Etekin ori bat bederak bere gisa entenitzen du, eta emen eztago geiago itzegin bearrik. Vill Jaink 85. Ona emen, alorren bereizkuntzak aipatzeko tokia: bakoitzaren indarra, kolorea eta bat-bederak berez ekarri dezaken uzta. Ibiñ Virgil 86. Baziren Euskal Herrian ezin konta ahala ipuin [...]. Bat bederak ba omen zuen, gainera, bere forma berezi. MEIG IV 96.

    v. tbn. Mat 144. Volt 166. Harb 438. Arg DevB 210. CatLan 24. CatB 64. JesBih 445. CatLuz 32. Lap 397 (V 181).

    Cada. Iainkoa[k] nahi duenean, aisia [sic] bat bederatik uria egiten du. “Quand Dieu veut de chaque vent il pleut”. Volt 167. Eliza bat bederak zergatik dü Patron bat? Bp II 133. Bere presenzia real eta korporalaz Aldareko Sakramendü güziz Seindian, eta bere graziaz eta protekzioniaz bere Elizan eta Giristino batbedera baitan. CatLan 48.

    2. Mismo. Haiek eta gu / ez gaitu / sekula lotuko zorte bat bederaren loturak. Azurm HitzB 64.

    Sinonimoak: izord. Ipar.

        [norbera]: bakoitz, nor, norbera Heg., bat-bera zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izord. (Ipar.) cada uno; uno mismo
    fr izord. (Ipar.) chacun, -e ; soi-même
    en izord. each one; oneself
    port izord. (Ipar.) cada um; si mesmo

    Batbedera bere hizkuntzan baita ezagun nongo den. (Hiztegi Batua)

    batbedera (Gaurkohitza, Domeinu Publikoa)

    batbedera (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel