Tagged: B Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 7:19 pm on 2022/01/09 Permalink | Reply
    Tags: B   

    biziliar 

    iz. Ipar. g.er. Biztanlea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    biziliar. Habitante. v. biztanle. Azken mende huntan, Eskual-Herria biziliarrez emendatu da. Herr 3-5-1956, 4. Berreun bat miliun biziliar izanen dituen Europa handi bat. Herr 8-10-1964, 4.

    Sinonimoak: iz.

    [biziliar] : biztanle, bizilari

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) habitante; vecino, -a, morador, -a
    fr iz. (Ipar.) habitant
    en iz. (Ipar.) inhabitant, resident
    port iz. (Ipar.) habitante; morador, -a

    Testuinguruan

    Ramona eta bere senar Frantses ere ganberako biziliar ziren. [Mailuaren odola, Aingeru Epaltza (Elkar, 2006)]

     
  • Maite 10:43 pm on 2022/01/08 Permalink | Reply
    Tags: B   

    bigira 

    iz. Aiz. Arratsean, hitz egiteko eta atsegin hartzeko egiten zen bilera. Bigirak dira beste olgeta batzuk, baserri-etxeetan mutilek eta neskek gauaz egiten dituztenak. Bigiretako dantza nahasietan. Artazuriketa ospetsu eta bigira infernukoak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bigira. Etim. Del lat. vigilia; v. SHLV 34s. y PT 317, para su posible relación con begira y begiratu .

    1. (V; Dgs-Lar 11, H, A DBols), bigiria (Lar, Añ), begira (V-oroz), begiria (Lar), bigera, bigeda (V-ger), bigida (Izt 122v). Ref.: A (bigira, begira); A Apend (bigeda). Velada, reunión nocturna. “Con estas fiestas y regocijos velaban todas las noches en la dicha ermita […] a las cuales velas ellos llaman begirak” IC II 47. “Vela, vigilia” Lar. “Velador, el que vela, beillaria, bigirian dagoena” Ib. “Trasnochar, bella egin, bigirian egon” Ib. “Vela, vigilia de noche” Añ. “Visitas de noche o juntas, bigidak” Izt 122v. “Comedia” Dgs-Lar. “(Vc), tertulia, sarao. Generalmente se toma en mal sentido” A. “Begira (V-oroz), vela, tertulia” Ib. Tr. Documentado sobre todo en autores vizcaínos de principios del s. XIX; a partir de esta época, su uso disminuye, aunque conoce una cierta revitalización a principios del s. XX, con autores como Aguirre y (en mayor medida) Azkue. Si exceptuamos Birjin, no se encuentra en los textos con el significado de ‘vela, vigilia’ que le dan los dicc., de Larramendi y Añibarro. En cuanto a la distribución de variantes, bigira es con mucho la más usada; begiria aparece en Birjin, y bigera (posible errata) en una ocasión en Añibarro.
    Begiratureintutzu Serora gartsu hauen bizi-araua ta garraztasunak, hauen begiriak, barurak, lizifrinak. “Leurs veilles”. Birjin 494. Euren etxetan artazuriketa ospetsu ta bigira infernukuak isten edo permitietan ditubenak. CrIc 117. Gauetako dibersio oei ematen die bigiraren izena. Mg CC 93. Bigira ta danza lotsabagiak. Mg CO 134. Bigiraak dira beste olgeeta batzuk baseerri etxeetan mutilak eta neskaak gabaz egiten ditubeenak. fB Olg 109s. Zein tronpia, zein sartain zaar bat (baseerrijetako bigireetan useetan dan legez) guztiekin joten da soinuba. Ib. 32s. Nekezarijeen sarauba da Bigiria. Ta andikijeen Bigiria da Sarauba. Ib. 116. Diabrubak eruezala guraso, onelakobigiraak etxian isten zitubeenak. JJMg BasEsc 111. Ea erromeria, batzaako dantza, naasteko yolas ta gau-bigereetara agindu badozuz. Añ EL2 140 (Harriet cita gau bigireak). Gau-bigiretara. Ib. 149. Arrats atakobigira, billera edo batuerea amaitu zan. Ag AL 66. Bigirea (tertulia) amaitu arteraño, bera izan zan gau atako jardungei bakarra. Ag Kr 135. Bigirako guztiak Indianoaren lepotik barrez-eztanda egiten jagi zirean. Ib. 137. Bigira bat, lagun-arteko etxe-biltzarre bat, bukatuta, bakoitza bere legorperako jeiki oi ziranetan. RIEV 1907, 168. Orainarte beronen bigirak ardazketari ta artazuritzaile-artekoak izan doaz; aurrerantzean, te-usaina surrak eta pianu-otsa belarriak asmau daien bigiretara bere eroango dogu gure izkera zar au. A EEs 1916, 109. Meza-nagusi ta arratseko bigira-bitartean. A LEItz 6. Gaurkoa langoxe bigira bat (velada bat) egin. Ib. 133. Irugarren bonbil andia erdi beterik utzi nien ta aien bigirak noizarte iraun otezuen batek badaki. A Ardi 41. Illuntzetan izan oi da euren bigira edo batzartxua. Erkiag BatB 136.

    2. Visita, bigira, ikustamena, ikusmena” Izt 122v. Cf. bigiratu.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [berriketa]: berriketa, hizketaldi, tertulia. Ant. isilaldi.

    [beila]: beila

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) vela, vigilia; reunión/velada nocturna
    fr iz. veille; réunion, soirée
    en iz. vigil; meeting, evening soiree
    port iz. vigilia; reunião, sarau

    Testuinguruan

    Bilboko kale arteko bizitza, burgesia giroko bigirak eta hiriko musika mundua maite zituen, zalantzarik gabe. [Azkue, bilbotar ezezaguna, Jurgi Kintana, Erein, 2015]

    Irudia: Los dulces del santo. José Jiménez Aranda (1892)

     
  • Maite 9:39 pm on 2022/01/06 Permalink | Reply
    Tags: B   

    belabeltz 

    1 iz. Buru zapala eta lumaje sarria duen bele mota (Corvus corone corone). Belabeltza bezain zorigaiztokoa. 2 iz. Irud. Mina eta gaitza; bi belabeltz hauek badira nahikoa eta gehiegi ere, bizitzaren begitartea zer moduzkoa den igartzeko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    belabeltz. Onom.: Agrum nepotum de Uela belça. (1179) Arzam 165. belabaltz (V-arr-gip). Ref.: A; Etxba Eib . Corneja. “(V-arr), corneja” A. “Bela-baltza, cuervo negro, adjetivado por tener las patas negras, lo que viene a decir que se alimenta de carroña, al contrario de los de patas amarillas, que son granívoros. Bela-baltza bezin zorigaiztokua” Etxba Eib. Cf. s.v. bele ejs. (como los de Zalduby o Mirande) en los que beltz funciona como epíteto.

    *Ixilldu ziran Uso maitea / Zure euskeldun urruak, / Zure ordez gaur kantetan dabe / Bela baltz erbestekuak. AB AmaE 58. Bela beltz eta onen antzeko txori-egaztiak zeuzkaten beren kabiak zuaitz aietan. Bv AsL 160. Miña eta gaitza. Bi bela beltz auek badira naikoa eta geiegi ere bizitzaren begitartea zer moduzkoa den igartzeko. Vill Jaink 121.

    Wikipedian

    Belabeltza (Corvus corone) corvidae familiako hegazti bat da. 44-51 zentimetroko luzera izaten du, 94-109 zentimetroko hego luzera, eta 540-680 gramoko pisua. Lumadia eta hankak beltzak ditu. Moko zorrotza, gris iluna. Hotsa: kraa karraka latza, 3-4 aldiz errepikatua.

    Helduak bikote lurraldekoietan bizi dira, baino gazteak saldotan.

    Belabeltza orojalea da. Haziak, ornogabeak eta fruituak jateaz gain, ornodun txikiak harrapatzeko gauza da. Hegazti habietatik arrautzak edo txitoak har ditzake. Zabor eta haratustelei ere lotzen da.

    Ia Paleartiko osoan hedatua. Ipar-Siberiako toki hotzenetan falta da. Nekazal eremu irekiak, zuhaitz bakan eta arboladiekin, ibar-basoak eta baso bazterrak maite ditu. Oihan zabal eta trinkoak ez ditu gogoko. Habia zuhaitzetan egiten du. (Jarraitu irakurtzen…)

    Sinonimoak: iz.

    [beltzurda]: belamika, beltzurda (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) corneja negra (Corvus corone)
    fr iz. (Zool.) corneille noire
    en iz. (Zool.) carrion crow
    port iz. (Zool.) gralha negra

    Testuinguruan

    Belabeltza bezain zorigaiztokoa zen.

     
  • Maite 9:49 pm on 2022/01/03 Permalink | Reply
    Tags: B   

    borta 

    iz. Ipar. Atea. Paradisuko bortak zabaldu. Borta aitzinean. Bortaren gainean ezarria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 borta. Tr. Documentado ya en Leiçarraga, aparece en autores septentrionales (en su mayoría suletinos o bajonavarros) y roncaleses. (R, -th- BN, S; Ht VocGr, Lar, Dv, -th- SP, Arch VocGr, VocBN , Gèze). Ref.: AtSac 55; Lh (bortha); A EY III 186; Iz R 287, 298; Lrq /bortha/; EAEL 68; Gte Erd 27. Puerta. ” Borthan barnen (S-saug), à l’intérieur de la porte” Lh. ” Borta bat zerratan denean irikitzen [sic] da berze bat (R)” A EY III 186. ” Zerratu tzeia bortá? ¿habéis cerrado la puerta? zerra zazéi bortá ” Iz R 287. ” Bortan kaskaka ari dira (BN-arb)” Gte Erd 27. ” Borta mitratua, puerta de cristales” Satr CEEN 1969, 209. Ifernuko borthák. Lç Mt 16, 18 (Ip, SalabBN bortha, Hual borta; He, TB, Ur, Echn, Ol, Or, Ker at(h)e). Eta itzuliz ezar zezan harri bat monument borthán. Lç Mc 15, 46. Enekin minzo zenak zuen urrhezko kanabera bat, zibitatearen eta haren borthén eta haren murraillaren neurtzeko. Lç Apoc 21, 15. Batak erraiten du behatzea eta bertzeak so egitea […]. Batak athea, bertzeak bortha . Ax 17 (V 8). Bi eskale bortha bati. Saug 155. Azkenak borthak zerra. Ib. 119. Dakielarik etsaia bortan diala. Tt Onsa 61. –Zer dira Ifernüko borthak? –Iferniaren indarra. Bp II 79s. Kolerari athea edo bortha zarratzea. He Phil 234. Zerra ezazü zihaurtan gaña zure bihotzeko bortha. Mst I 20, 8 (SP, Ch athea). Nik idekiren zitit presuntegiko borthak. Mst III 23, 3. (jarraitu irakurtzen)

    2 borta. Pértiga que usan los bateleros (Hendaya) Darric” DRA.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [atea]: ate (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) puerta
    fr iz. (Ipar.) porte
    en iz. (Ipar.) door
    port iz. (Ipar.) porta

    Testuinguruan

    Borta ezezaguna zitzaion atso batek ireki zuen eta hari so gelditu zen, aho xabalik. [Hautsi da katea, Toti Mtz. de Lecea / Elena Touyarou (Erein, 2004)]

     
  • Maite 11:49 pm on 2021/11/09 Permalink | Reply
    Tags: B   

    berpizkunde 

    iz. 1. Berpizteko ekintza eta horren ondorioa. 2. ERL. Piztuera. 3. Ik. Errenazimentu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    berpizkunde. berbizkunde. Resurrección. (Neol. creado en la forma berbizkunde en 1896 por AG, de berbixi y -kunde). v. berpizte, pizkunde. Tr. La forma original es sustituida hacia 1930 por berpizkunde . En DFrec hay 8 ejs. de berbizkunde y 4 de berpizkunde.

    * Jorralla. Jaunaren Berbizkundiari opaztuba. (1896). AG 992. Jesukristoren inpernuetara jastea ta bere berbizkundea. KIkV 30. Pekatuen parkamena, aragiaren berbizkundea ta betiko bizitzea. Ib. 39. Jesusen piztuera berria edo berpizkundea onela gertatu zan. Inza Azalp 75. Josukistoren Berbizkundian / Aberri berbizkundia. Enb 138. Udabarria berbizkundia, / Zorion etorkizuna, / Alde gustiei begiraturik / Dana da edertasuna. Ib. 139. Bai-baitatza eria / ogean: erio / atzapar itsusia / luzatzen ario: / berbizkunde-berria / maiteak yario. Ldi BB 156. Mezan jaunartzean Berpizkunde-poza! SMitx Aranz 141. Badakigu berpizkunde baiño leen gurutza dagola. Eskual 7-2-1959 (ap. DRA ). Alaitasuna, berbizkundia, / Ez da ikusten besterik, / urte guztiak ez du izango / udabarria langorik. BEnb NereA 226.

    Renacimiento (artístico, cultural, socio-político, etc.).

    *Baña uste degu beronekin guztiyok juango gerala egizko berbizkunderuntz, edo itz argiyagoetan, gure adimenaren mendutze alderuntz. EEs 1916, 234. Ele-berbizkundeei buruz, berriz, Mistralek ongi (ta gaurki) darakus gizon ale baten esku naroak zer dezaken. Ldi IL 37. Berbizkunde-bidean arri zuti ta etorkizuneruntz eusko-argi-dario betirako gelditze’aal baitedin. Ib. 129. Gaurko eusko berpizkundean lankide izatea. Y 1933, 8. Sortzalleak erabakitako berpizkunde eginbearra beteaz, eusko elertia “Euskal Lore Jolas” bitartez indartu ondoren. “Misión renacentista” . Ib. 4. Abesteko Aberri- / -berpizkunde-miñak. TP Y 1933, 184. Eusko erriaren esnatzea ezin ukatu liteke. Bere berpizkundeatzaz zalantzarik ez dago. P.J. Azurza Y 1934, 49. Israel estatu berriaz eta, batezere, hebraiaren berpizkundeaz. Mde Pr 203. Beharbada berpizkundeak urrats gehiago egingo du aurrera hurrengo urteotan, Bretaina Handiko gobernuak autonomia zerbait ematen badio duke-herriari. Ib. 264. Hala ere egiantz ororen kontra berpizkunde bat ezagutu behar zuen zoritxarreko hizkuntza horrek. Ib. 257.

    Sinonimoak: iz.

    [berpizkundea] : pizkunde* (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Erl.) [h. pizkunde] resurrección (2) iz. Ik. Errenazimentu
    fr iz. renaissance, résurrection
    en iz. (Erl.) Resurrection
    port iz. (Erl.) Ressurreição, ressurreição

    Testuinguruan

    Ez dakit Kennedy gaztearen berpizkundearen zain daudenek zer egingo duten merchandising guztiarekin. [Berpizkundea, Goizalde Landabaso (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 8:11 pm on 2021/11/06 Permalink | Reply
    Tags: B   

    boronde 

    iz. Kopeta, bekokia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    boronde. Etim. Del lat. frontem . Onom.: Garcia Boronte. (1360) Arzam 184. Garcia Boronde de Isava. (1425) Ib. 184. (Sal; Dv), boronte (R, S; Saug Voc, Aq 42 (R), Gèze, Dv), bonte (Foix). Ref.: VocPir 215; A (boronde); Mdg 142; Lh; Lrq /boonte/; Iz R 287 y 304; Gte Erd 182. Frente. “Front, bontia” Foix. “Façade, etxe bontia” Ib. “Boronte. 1. front. […] 2. côté latéral d’une maison (et non pas ‘façade’)” Lrq; para la segunda acepción, cf. sin embargo la cita del dicc. ms. de Archu que recoge DRA: “Gure etxeko borontia xuritü dü harginak, el albañil ha blanqueado la fachada de nuestra casa”. “Kopetan jo du (B, BN-arb), borontian jo zien (S)” Gte Erd 182. v. 2 belar, bekoki, kopeta. Tr. La forma más empleada, boronte, se documenta en textos suletinos y roncaleses desde finales del s. XVII; entre los suletinos se ha hallado tbn. bonte en un texto moderno. Boronde , únicamente en textos salacencos (el Catecismo salacenco y un texto de Garralda). Borontian, ahoan eta bolharrian. Bp I 45. Adarrak nahi deitzat egin, / uxa bat luze borontian. AstLas 52. Orai berak badütü [adarrak] borontin, / Laket beitira xapel ziratiren pin. Etch 428. Leina borontian, bigarna aban, irurgarna burarretan. CatR 15 (CatSal 15 borondean; CatAe 14 kopetan). Egiten dü khürütxe bat konfirmatzen dian persünaren boronten gañen. CatS 115. Baitzuen laur aldeko beltz bat borondean. Garral EEs 1925, 22. Elgebarne zatekian haste, harek beitzian boronte gaitza. Const 39. Besua altxatü zian bonteko izerdiaren txukatzeko. D. Béhéty GH 1927, 434. Eztakit zenbat boronte baduzu, kargatutzera aginduko tuzu eta bertzeak bezala memoriaz emanen tidazu mandazaiakin. (Vera, 1674). FLV 2006, 264 (Interpr?).

    Sinonimoak: iz.

    [bekokia]: bekoki, betondo, kopeta, belar zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Z) frente [parte de la cara]
    fr iz. (Z) front [parte de la cara]
    en iz. (Z) forehead [parte de la cara]
    port iz. (Z) testa [parte de la cara]

    Testuinguruan

    Borondea zimurturik eta burumakur ibiltzen zen. #gaurkohitza

     
  • Maite 9:55 pm on 2021/11/05 Permalink | Reply
    Tags: B   

    berriketa 

    1 iz. Denbora-pasako hizketaldia. Berriketarako gogoa. Berriketa alfer galgarriak. Berriketa asko eta gauza onik gutxi. Beti berriketa dariola ariko litzateke. Hitzaldi aurreak eta ondoak ez dira egokiera erosoak izaten berriketa lasairako. 2 iz. Funtsik gabeko esana; huskeria. Horiek berriketak dira. Berriketa gutxi niri. Hizkuntza bat ikastea ez da berriketa gero: ez da txantxetako gauza. || berriketan adb. Denbora-pasako hizketaldian. Berriketan ez aritzeagatik, baietz esan zion. Zabaletakoak ez zeuden inorekin berriketan jarduteko. Denbora askotxo igarotzen du berriketan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [denbora-pasako hizketaldia]: berriketaldi, ele-mele, hitz-mitz, elasturi Ipar., tartarika Ipar., txilimala Bizk., ardaila Gip., kalaka Ipar./Naf., kalaketa Ipar./Naf., berrikeria g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. charla, parloteo, murmuración, charlatanería, cotorreo, habladurías (2) 2  iz. (hed./batez ere ezezko testuinguruetan) tontería, cosa de poca importancia; cosa fácil; cosa poco seria
    fr (1) iz. causerie, bavardage (2) iz. (hed./ezezko testuinguruetan) bêtise, bricole
    en  iz. chat; gossip
    port iz. conversa, bate-papo, papo, fuxico

    Testuinguruan

    Berriketa asko eta gauza onik gutxi. (Hiztegi batua)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel