Tagged: A Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 12:27 pm on 2014/10/30 Permalink | Reply
    Tags: A   

    askespen 

    iz. (neol.) Askestea, bereziki epaileak epai batean edo apaizak aitortzan. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. neol.

    [askestea]: absoluzio, barkamen, barkamendu Ipar., barkazio beh., barkapen g.e., absolbizio zah., induljentzia zah., barku Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es perdón; absolución
    fr pardon; Der acquittement, Rel absolution
    en forgiveness; (relig) pardon, absolution; (judge) pardon
    port perdão, desculpa; absolvição

    Entzun:

    Damututa lapurtutako guztiagatik, bere kideentzako askespena eskatu zuen. 

    askespen (Wikimedia Commons, Исповедь берн соборCC BY-SA 3.0)

     
  • Maite 3:22 pm on 2014/10/23 Permalink | Reply
    Tags: A   

    agudo 

    1. izond. Trebea, azkarra, argia, prestua. Edozein soinu jotzeko nauk agudo. 2. adb. Laster, arin. Goazen etxera eta agudo(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. eta adond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [laster]: aitaren batean, arin, arin-arinka, arinka, arinki, azkar, bizkor, bizkorki, bizkorrik, laster, lehiatsuki, lehiaz, presaka, aire berean Ipar., frixtan Ipar., haia-haia Ipar., lehiaka Ipar., fite Ipar./Naf., airean beh., lasterki g.e., iraduz Heg. beh., lehiatuki Ipar. jas., erresaka Ipar. g.e., erresakan Ipar. g.e., iradu Heg. g.e.
    agudo izond. Ipar.
    [trebea]: artetsu, esku-trebe, ezertako, mainatsu, trebe, antzetsu Ipar., artez Ipar., fetxo Ipar., jeinutsu Ipar., leber Bizk., pijo Gip., iaio G-N, adret Zub., abil beh., bitore zah., entregu Ipar. g.e., errime Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Ipar.) hábil, diligente, presto, -a; inteligente (2) izond. (Heg.) rápido, -a (3) adb. (Heg.) rápidamente, velozmente
    fr (1) habile, appliqué(e) (2) rapide (3) vite
    en (1) hard-working, diligent (2) fast, quick (3) rapidly, quickly, fast, swiftly
    port (1) hábil, diligente (2) rápido(a) (3) rápidamente

    Entzun:

    Tximista bezain agudo zetorkien haize erauntsia.[Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    agudo (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 6:03 pm on 2014/10/01 Permalink | Reply
    Tags: A   

    altsuma 

    iz. Zuhaitzak, bereziki lepatu edo inausi eta gero, botatzen dituen kimu berrietako bakoitza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [kimua]: adaka, aldaka, erne, kimu, muskil, pinporta, aldaxka Ipar., puja Gip., gando g.e., bote Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es brote, vástago, renuevo, retoño [de una planta]
    fr bourgeon, rejet, rejeton
    en shoot [of a plant]
    port (de planta) broto, grelo, renovo

    Entzun:

    Amodioa uberarik gabeko
    jario bat dela
    ulertu nuen arte,
    biltzen gaituen hozkirri askea,
    ez eman eta ez hartu daitekeena,
    gure kalkuluekin
    inoiz ezer jakin
    nahi izan ez duen altsuma.

    [Urari ostutako poemak, Pako Aristi (Susa)]

    altsuma (sa_ku_ra Flickr CC BY 2.0)

     
  • Maite 8:06 pm on 2014/09/29 Permalink | Reply
    Tags: A   

    adio 

    1. interj. Joatean agurtzeko erabiltzen den hitza. Adio ene maitea, adio sekulako. 2. Akabo. Adio haren esne, arrautza eta txiroak. 3. iz. Agurra. • ADIO ESAN. (zerbaiti) Utzi. || EZ ADIORIK. Eskutitz bukaerako adeitasunezko esapidea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    adio (V-gip (-ixo), S; Añ, Gèze, VocBN, H), ario, adiu (Urt II 60), adios (V-gip, G-nav, AN-gip-5vill-araq, R; Urt II 60, Añ), aio (G-azp-bet, AN-gip-larr; aixo V-gip, G-azp). Ref.: Lrq; Etxba Eib (adixo); EAEL 234; Elexp Berg (adios).

    Tr. Desde el s. XIX, y especialmente en el XX, pierde terreno en favor de agur. En la tradición vizcaína sólo se documenta en Añibarro. La forma adios, que como interj. es casi tan frecuente como adio, apenas aparece, sin embargo, como sustantivo. Adiu, documentado desde Etcheberri de Ziburu (hay algún testimonio anterior no seguro), se encuentra en autores labortanos hasta mediados del s. XIX. En la tradición meridional, desde mediados del s. XIX, empieza a aparecer la forma con -r-, cuyo uso se circunscribe a bersolaris y diálogos populares. En DFrec hay 2 ejs. adio y 1 de adios.

    Sinonimoak:  interj. eta iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [agurtzean erabiltzen den hitza] : agur
    [akabo] : akabo

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) interj. ¡adiós! (2) interj. adiós, se acabó, se terminó (3) iz. despedida, adiós
    fr (1) interj. adieu!, au revoir! (2) interj. adieu, c’est fini (3) iz. adieu, adieux
    en (1) interj. goodbye, bye, bye-bye; hello (2) interj. it’s all over; that’s that (3) iz. farewell
    port (1) interj. adeus! (2) iz. (despedida) adeus

    Entzun:

    Adio, ikusi arte! (Elhuyar Hiztegia)

    Adio iparreko amodioei, adio maitagarri sorginduei, adio ipuinetako landetako etxe lastozko teilatudunei, eta adio nardaturik nindukan ez-dakit-zeren aintziraren adar hari ere. [Paradisuko Almanaka, Gianni Celati / Fernando Rey (Igela, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    -Orduan, adio, eta suerte ona izan. [Zalakain abenturazalea, Pio Baroja / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    adio (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 8:14 am on 2014/09/23 Permalink | Reply
    Tags: A   

    antxumatu 

    du ad. Besoak edo hankak bata bestearen gainean jarri. Besoak antxumatuta etxean geratuko gara? (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [antxumatu] : uztartu, gurutzatu (besoak) (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cruzar [los brazos, las piernas] (2) [hankak, besoak] (hed.) cruzarse de brazos
    fr croiser les bras
    en [besoak] to cross/fold your arms; [hankak] to cross your legs
    port cruzar as pernas/os braços/os dedos

    Entzun:

    Lan-mahaiaren gainean besoak antxumatu eta negar egin nuen. [35 kilo esperantza, Anna Gavalda / Jesus Mari Mendizabal (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    antxumatu (Argazkia: douloscross)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/09/22 Permalink | Reply
    Tags: A   

    asiaganbaria 

    iz. Jatorriz Indiakoa den eta batez ere Europan sakabanaturik dagoen herri kaukasoar bateko kidea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘ijito’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    asiaganbaria (det. Lar). “Gitano, Ijitukoa, asiaganbaria” Lar. “Asiaganbariak, gitanos (R. Soraluce, EE 1899b, 175)” Garate 4.ªCont RIEV 1934, 56.

    Sinonimoak: iz.

    [ijito] : ijito; motxaile, buhame, ijitano (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es gitano, -a
    fr gitan, -e
    en gypsy, gipsy
    port cigano, -a

    Entzun:

    Aurreiritziak aurreiritzi, idazlan honetan erromintxelei buruzko datu hauek ditugu:

    • Ijitua berbaren parekotzat ematen du asiaganbaria hitza.
    • Haien jantzi arruntak zeintzuk ziren diosku: panazko prakak eta brusa urdina, gizonek; emakumeek, berriz, painelu horia eta mantoia.
    • Euskaldunak direla dio, euskalki bereziarekin (nafar-lapurtarra seguraski)
    • Nomadak izan arren, tarteka bilerak adosten dituzte herri desberdinetan.
    • Gipuzkoa eta Bizkaiko ijitoen artean foruei (¿?) buruzko desadostasuna omen dago.
    • Gipuzkoako ijitoen burua Bonifacio izeneko bat izan zen aintzinan; gero, Matias; eta azkenaldian Benigno deritzona, bere portaerarekin ijitoentzat fama txarragoa ekarri omen duena.

     [Gipuzkoako ijitoak 1899an, Oier Gorosabel (Garagoittiko orakulua, 2014/09/21)] (Eibar.org)

    asiaganbaria (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:48 am on 2014/09/16 Permalink | Reply
    Tags: A   

    aidur 

    izond. 1 gaizto. 2 kaltegarri. 3 larri, astun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.
    [gaiztoa] : txar, makur, oker, bihurri, gaizkin, maltzur, zital, donge. on, zintzo.
    [kaltegarria] : hondagarri, kaltetsu, txar, galgarri. on, mesedegarri, onuragarri
    [astuna, larria] : 1 pisutsu, pisu handiko. 2 nekagarri, akigarri

    Beste hizkuntza batzuetan (hiztegi ezberdinak):

    es (1) mal, malo, -a | (Med.) maligno, -a (2) perjudicial, dañino, -a, lesivo, -a, nocivo, -a (3) pesado, grave
    fr (1) malfaisant, -e ; méchant, -e | (Med.) malin, -igne (2) pernicieux, -euse ; nocif, -ive, nuisible, néfaste, préjudiciable (3) pesant, -e ; grave, sérieux, -euse
    en (1) [pertsona] bad, wicked | (Med.) malignant (2) damaging, harmful, bad, detrimental (3) heavy; boring, dull, dreary; tiresome
    port (1) mau(má)  (2) prejudicial, daninho(a) (3) pesado(a); grave

    Entzun:

    Azkenean sukhar aidurretarat agertu zen [gaitza], ta hartarik hil zen. Birjin 352. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Mintz astuna, aidurra (Orotariko Euskal Hiztegia)

    aidur (Gaurko hitza, CC)

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel