Tagged: A Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:52 pm on 2018/12/04 Permalink | Reply
    Tags: A   

    ahots 

    iz. 1 iz. Ahots kordak dardaratzen direnean sortzen den hotsa. Ahotsik gabe gelditu. Ahots ozena. Ahots garaia, zolia, zorrotza, apala, lodia, sakona. Ahots oneko abeslaria. Ahots aparatua. 2 iz. Irud. Herriaren ahotsa. Gora doa ibaien ahotsa. 3 iz. Musika-lan polifoniko bateko melodia lerro bakoitza. Lau ahotsentzako meza. Abesti bat hiru ahotsetara. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [boza]: boz, mintzura Naf., mintzo jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. voz (2) iz. (hed.) voz (3) iz. [kantaria] (hed.) voz, cantante (4) iz. (Mus.) voz
    fr (1) iz. voix (2) iz. [kantaria] chanteur, -euse (3) iz. (Mus.) voix
    en (1) iz. voice (2) iz. singer (3) iz. (Mus.) voice
    port (1) iz. voz (2) iz. (hed.) voz (3) iz. [kantaria] (hed.) voz, cantor, -a

    Euskal Herriko ahots ezberdinak bildu ditu AHOTSAK proiektuak azken urteetan.

    ahots (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:12 pm on 2018/11/30 Permalink | Reply
    Tags: A   

    adu 

    iz. Batez ere Bizk. Zoria, patua. Ik. adur2. Gizagaixoak ez zuen adu onik izan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    adu (V ap. A; Lcc, Añ, Izt 37r, H (V, G)). Etim. Rom. adu. Cf. patu.

    1. Suerte, fortuna; hado. “Hado, hadua” Lcc. “Fortuna”, “suerte”, “hado” Añ. “Fortuna, felicidad, [...] adu, patu ona” Ib. “Ventura, fortuna, felicidad, [...] aduona” Ib. “Suerte” A. v. 1 zori.

    Tr. Documentado en Añibarro, Iztueta, E.M. Azcue, Arrese Beitia y autores meridionales del s. XX, principalmente vizcaínos.

    Emonik bada sentenzia zerurako [...]. Adu, ta sentenzia bi onetarik bat, emongo jako bakotxari. Zein bietarik gertako jat niri? Añ EL1 32. Nire adu-gaistoz jausten banas bekatu mortalean [...] arin egingo dot konfesorearen oñetara. Añ LoraS 155 (v. adugaitz). Beretakoren bati gertatzen bazaio iñoiz edo berriz, adu txarren baten bidez, uztarriko abelgorririk [...] illtzea [...]. Izt C 237. Gertetako ta jazo bearrik aurkitzen zana, / Adu tristeak gorderik euken biotzetan. AB AmaE 448. Iagiten da goizean / gizon nekatua / iaso ezinik egunaz / il-arteko adua. Azc PB 336. Eskola-meisu izateari istea, egin ezpaneu, eneuen gero izen dodan zoririk eta adu onik izengo. A BGuzur 129. Zein gogo-argia erriko gizadi guztiak be, Josetxoren adu ona jakiebenean! Echta Jos 328. Arrapau ebazan geixo arek, baña adu onaz danak sendatu zirean. Ib. 147s. Adu (suerte) onean zagoz orduan mutil orregaz. Ib. 313. Adu onari deiez, suertearen billa, Ameriketara joan zan. Ag G 253. Beizamatar gazte indartsu batek azpiratu zuan beiñ, geiago ez nagusitzara jaikitzeko adu txarrean. Ib. 127 (cf. infra ADU TXARRA SUERTATU). –Nere bizitza osoa oparo eskeñiko diot. Ori da nere apeta, ori nere adua. –Bai adu txarra! Ag EEs 1917, 212. Adu opaldaria bera zai egon balitzaio ere etzitzaion aiñ laster sarea botatzeko era egokituko. Elizdo EEs 1913, 90. Gixagaxuak ezeban adu onik ixan. Otx 59. Batzuren-batzuk sortzetik ezerez eta billauak ixanik eta euren aduak gura ixanda, gixona igon datteken gorengo malletara eldurik. Ib. 99. Erromesak bai adu txar!: / nunai arrotz, atzerritar. SMitx Aranz 20. Mundu ontako adua, makurra, ostera! Erkiag Arran 150. Zein adu, siats, azturu edo sorgiñek egin eutsun begizkoa? Ib. 155. Zein aduk bere itzalpean artuko ete eban, gogoetan ziarduan. Ib. 66. Adu ona naiz txarra gure aurretik dijoakigu, berak sortzen ta eramaten gaitu. Vill Jaink 105. Burni horiek lantegian, bere adua erabakiko duenaren menpean daude. MEIG IX 133 (en colab. con NEtx).

    (Empleado en pl. ‘los hados’). Aduak egon arren / geure aserre beti / etzaitue kenduko / neure biotzeti. Azc PB 60. Poz bat izaten nuan Troiatarren oraingo [...] ondamendi auen artean: alegia, adu txarren aurka, zorion aduak ipintzen nizkiela. P. Etxeberria EEs 1928, 42. Oi, ene adu madari-madarijok! ‘¡O maldita fortuna!’. Otx 72. Zelako bezuza zirtzil ta zekena egin dautsue adu ziztrin erraiabakoak? Erkiag Arran 152. Horra, adu gaiztoek berriz ere deitzen didate, ta nere begietatik lo astunak argia ezkutatzen dit. ‘Les destins cruels’. Ibiñ Virgil 117. Zertako sortu ninduzun iainkoen leiñu argitsutik, aduek ere muxin egiten bait didate? ‘Je suis odieux aux destins’. Ib. 114. Eztakigu guk aren buruan sortu ziran gogoeta txar, susmo oker eta adubaltzen barririk. Erkiag Arran 72.

    Buena suerte. –Alajañena! Orrelako menditxo bat bagiñu, andi andia izan eztare. –Billatu ezkero. Adua bear, suertea. –Batzuk izan die. Ag G 252.

    2. “Adu (V-oroz), intención. Joateko adurik badaukazu? ¿Tiene v. intención de ir?” A.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [zoria]: asturu, ezinbeste, fortuna, halabehar, zori, patu Heg., adur Gip., ezinbertze L-BN-N, sirats Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere B) ventura, suerte; hado
    fr iz. (G) sort, hasard, destin
    en iz. luck, fate, destiny
    port iz. (batez ere B) ventura, sorte; fado, fadário

    Gizagaixoak ez zuen adu onik izan. (Hiztegi Batua)

    adu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:02 pm on 2018/11/12 Permalink | Reply
    Tags: A   

    asaskaldi 

    iz. Bizk. Atseginaldia, lasaialdia. Noizean behin ondo dago asaskaldi bat hartzea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    asaskaldi, asazkaldi.

    1. Hartazgo, hartada. Ai, ai, diño ugazabak, / naiaukak beti ni gosez; / asazkaldi on bat pozez, / niri nox elduko yadak? Zav Fab RIEV 1907, 530.

    2. (V-arr), asazkaldi (A). “Desahogo” A (que cita el ej. de Zav; cf. supra). “Rato de expansión” Totor Arr. “Asaskaldi bet artu, expansionarse. Nosean bein ondo dau asaskaldi bet artzea” Totor Arr. “Arraban asaskaldie artuko dogu (V-arr)” Gte Erd 77. Asazkaldi andi bat ixan eban, orratiño, bakanderea jauregijan aurkittutiaz. Otx 88. Eta bestelako asazkaldija ez eban artu baratzañaren emaztia an aurkittutiaz! Ib. 148. Asazkaldi artu ebenian. Ib. 165. Egia esateko, Platonen asazkaldirik (lasai-aldi, nasai-aldi) ederrena orixe zenuen, alegia, elkar-izketa atseginak eta gorengoak. Zait Plat 23. Salatxuaren erdi-erdian, asazkaldiaren aundiz, galtzak eratsi eta… korotz morrosko baltza utzi eban. Erkiag BatB 96. Nekea franko eta / asaskaldi [lasaialdi] gitxi. Ayesta 132.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [atsedenaldia]: atsedenaldi, hatsaldi, hatsarte, pausaldi Ipar., atsedete g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, 5000 eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. desahogo, alivio, descanso, respiro
    fr iz. repos, relaxation
    en iz. relief; rest, break
    port iz. folga, desabafo

    Noizean behin ondo dago asaskaldi bat hartzea. (Hiztegi Batua)

    asaskaldi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:01 pm on 2018/11/08 Permalink | Reply
    Tags: A   

    aurkezpen 

    iz.  Norbait edo zerbait aurkeztea; horretarako antolatzen den ekitaldia. Liburuaren aurkezpena Bilbon egingo da. Lehenik batzordearen burua mintzatu zen, hizlarien aurkezpena eginez. Jendaurreko aurkezpena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    aurkezpen (Bera app., BeraLzM). Tr. Neol. creado por Arana Goiri. En DFrec hay 84 ejs.

    1. Presentación, exposición. “Presentación” Bera app. y BeraLzM. Eta eskribidu ta bijaldu eutsen Jaun ixanguari emen beian daguan aurkezpena [= 'exposición de necesidades']. (1893). AG 163.

    2. Presentación, introducción. Zaldunak, Urretatar Mikel du izena, ta aurkezpen bearrik ez du. Ldi IL 156. Aurkezpen onek antzerkiaren atzalgaia dauka, nonbait. Amez Hamlet 96. Atal bakoitzaren sarrera edo aurkezpenak, Jose Azurmendi ikaslearenak dira. Vill in Gand Elorri 18. Onek bedeinkatzeko eta ospakizunerako, alan edo olan, neuk egin neban aurkezpena. Gerrika 51. Oraingo bertso-sail onek ez du aurkezpen askoren bearrik. Insausti 85. Ezaguna da gure artean Arrese eta Beitia, eta ez du aurkezpen beharrik. MEIG II 86.

    3. Representación (de una obra teatral). “Representación” BeraLzM. Pastoral honen lehen aurkezpena Santagarazin, 1976.eko maiatzean. Lf in Casve SGrazi 4.

    4. “Comparecencia” BeraLzM.

    Sinonimoak: iz.

        [aurkeztea]: presentazio g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. presentación; representación (2) iz. (Erl.) presentación
    fr iz. présentation
    en (1) iz. [zerbait] presentation; show; launch (2) iz. [norbait] introduction
    port (1) iz. apresentação; representação

    Liburuaren aurkezpena Bilbon egingo da. (Hiztegi Batua)

    aurkezpen (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:20 pm on 2018/11/03 Permalink | Reply
    Tags: A   

    aialdeko 

    iz.  1 iz. Naf. Laguna, albokoa. Bere ikaslea aialdeko zuela. 2 iz. Ezkontzetan, andregaiaren lagun joan ohi ziren emakumeetako bakoitza. Aialdekoak emaztegaiaren neska lagunak izaten ziren. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    aialdeko (AN ap. A; H).

    Compañero, socio, el que está al lado; protector, ayudante. “Guardián” A (que cita el ej. de LE Urt). Cf. VocNav: “Ayaldeco, en vascuence significa espantajo o espantapájaros” Lurréko gizón pobre miserableén aialdéko ta lagún goarda gaitzáten. LE Urt ms. 136r. Kasto barin banaiz, naiz aingiruen lagun, Kristoren mutil aialdeko (177). LE-Ir. Ontas landara bear tu bi guardia aialdeko bekala (178). Ib. Zego bein Lutero udako arrats sereno bates balkon batean freskurain artzen, aialdeko zuela bere goakide urdea (319). Ib. Jesusen bi aialdekoak (357). ‘(Los dos ladrones crucificados) a los lados de Jesús’. Ib. Oná bi aialdéko edérrak bizikó, iltzekó ta ilondoréko: Jesús aldebatétik, Maria bérze aldétik. LE Doc 143. Yesusek ainbeste aldiz itzeman zien Aialdeko, Laguntzalea. Ir YKBiz 542n. Ta nik otoitz egingo diot Aitari ta beste Aialdeko bat (laguntzalea, gure alde-egillea, mintzaidea (abogado)) emango dizuet, egun-ta-beti zuekin egon dedin. Ib. 450. Nik Aitagandik bidaliko dizuedan Aialdekoa. Ib. 456. Ni yoan ezpanadi, Aialdekoa ezta etorriko; ni yoan banadi berriz, bidaliko dizuet. Ib. 457.

    Lagun bitxiak zituen aialdeko gramatika zelakoak aspaldidanik. MEIG VI 110.

    (AN ap. A <- Aq 594). Mujer que acompaña a la novia en la boda. “Compañeras de la esposa cuando se casa, aialdekoak (AN)” Aq 594. Cf. VocNav: “En la Cuenca y Montaña llaman aialdeko a la mujer que acompaña a la novia en la ceremonia nupcial”. Cf. tbn. LzG: “Novialdeco, padrinos de la boda (Llanada)”. Neskatx aialdekoak –ez iñor ergela– / senargaiaren billa egun-xintaz bêla. / Mutillengandik bereiz erdian dutela, / andregaiarengana; ark ustua du gela. Or Eus 360. Aialdekoren batek ez begiak legor; / izanen âl-da noizpait arentzat beste nor. Ib. 363. Aialdekoek lagun zioten / erdi-illetaz Elizara. Ib. 410.

    Sinonimoak: iz. Naf.

        [laguna]: kide, kideko, lagun, lagunkide, arrunkide Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (GN) mujer que acompaña a la novia en la boda (2) iz. (GN) (hed.) compañero, -a, socio, -a, ayudante, protector, -a (3) iz. (GN) espantapájaros
    fr (1) cime, sommet (2) terrasse
    en (1) summit, peak (2) flat roof; balcony
    port (1) cume, cume (2) terraço

    Neskatzaren aialdekoaksenargaiaren bila joan dira.  (Eñhuyar hiztegia)

    aialdeko (Argazkia: http://lasamigasdelanovia.com)

     
  • Maite 8:46 pm on 2018/10/31 Permalink | Reply
    Tags: A   

    alderantzikatu 

    ad. Alderantziz ipini, uneko ordena edo noranzkoaren kontrakoan ipini. Ik. irauli. Korronte elektrikoa alderantzikatu. Rolak alderantzikatzen ari dira. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [alderantzikatu] : irauli 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. invertir
    fr du ad. inverser, renverser
    en du ad. to turn upside down, to invert; to reverse, to put the other way round
    port du ad. inverter, trocar;

    Rolak alderantzikatzen ari dira. (Hiztegi Batua)

    alderantzikatu (Argazkia: navarraconfidencial.com)

     
  • Maite 11:17 pm on 2018/10/23 Permalink | Reply
    Tags: A   

    akidura 

    iz. Nekea, unadura. Jainkoa otoiztuz onets ditzan haren akidurak eta izerdiak. Ezin erranezko akidura bat nabari zuen bere gorputzaren atal orotan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    akidura (L, BN-baig, S; -kh- Dv -> A, H). Ref.: Lh (akhidura); Satr VocP.

    Cansancio, fatiga. “Fatigue extrême, épuisement” Dv. “Fatigue, lassitude” H (s.v. akhitzea). “Cansancio, fatiga” Satr VocP. v. ahidura. Zure akidurez, libra gaitzazu, Jesus. Dh 80. Ibili naiz nekhe, akhidura, beila, gose, egarri, barur asko, hotz, buluztasunen erdian. Dv 2 Cor 11, 27 (Lç trabaillutan eta neketan, TB penetan eta lanean). Othoiztuz Jainkoa onhets ditzan haren akhidurak eta izerdiak. Laph 107. Bere eri maiteentzat deusik ez zitzaion sobera, ez elhe onak, ez akhidurak, ez eta mirakuluak. Arb Bok 327. Lehen arratsaldean, / ur-eskasez naski, / Xipak akidurari / ezin ihardoki; / Hil zen, eta lagunak / beilari jarraiki. Etcham 113. Ihizekan egiten zütian lasterrek eta han hartzen zütian akidüra eta izertaldi handiek goizik ezintü zien Haritchabalet. Const 36. Auzi zozo baten beldurra, akidura, oihaneko xakolinaren azken uztarra edo ez dakit zer, lo-kuluxka batek hartzen nu ene alkiaren gainean. JE Ber 48. Berant afaldurik, akidurak loaletu zituen eta badoazi oherat. Zub 110. Ezin erranezko akidura bat nabari zuen bere gorputzaren atal orotan. Mde Pr 162. Paganoak bentzutuak ikusiz giristinoek zer bozkarioa zuten ohartuz, ez nituen gehiago sendi gorputzeko akidurak. Ardoy SFran 337. Etxean agertzeko ez izanki deusik, / omore txarra eta akidura baizik. Xa Odol 254. Ez zituzten zapetak higatuko eta hartu zuten akidura hartuko debalde. Etchebarne 54.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [unadura]: ahitze, neke, iraungidura Ipar., unadura Ipar., abaildura g.e., anu g.e., neketasun g.e., hagoadura Ipar. g.e., nekadura Ipar. g.e., ahidura Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) cansancio, fatiga, agotamiento
    fr iz. fatigue, exténuation
    en iz. fatigue, tiredness, exhaustion, weariness
    port iz. (Ipar.) cansaço, fadiga, esgotamento

    Ezin erranezko akidura bat nabari zuen bere gorputzaren atal orotan. (Hiztegi Batua)

    akidura (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel