Tagged: A Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:59 pm on 2019/02/13 Permalink | Reply
    Tags: A   

    ahaire 

    iz. Zub. Doinua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ahaire (L, BN, S; SP (que cita a EZ), Gèze, H), ahaide (S). Ref.: Lh (ahaire, ahaide). Etim. De aha- (< aho) + aire ‘aire’. No es “extensión” de aire que, con el valor de ‘aire’ no conoce una variante ahaire.

    Melodía, aire. Harriet atribuye “ahaire musikazkoa egizue” a Etcheberri de Ziburu , y lo que en realidad hay en éste es musikazko [...] aheria. v. 1 aire (3). Ez musika xorienik udan kanpo ferdeak, / zeña garaitzen eztuen ene ahaire dulzeak. EZ Man I 16. Pasione sakratua / nahi nuke kantatu; / ahairea Zuk zerorrek, / Jesus, irakats dazu. EZ Noel 92. Ebanjelista saindua, / zuk, othoi, zeureenak, / ene ahotik entzun tzatzu / ahaire orenenak. Ib. 148. Adizazu, othoi ene / ahaire kantarena. EZ Eliç 357. Ahaire zahar huntan bi berset berririk, / alagrantziareki khantatü nahi tit. Etch 684. Ahaide delezius huntan bi berset gei tit khantatü. Ib. 234. Argitara emaiten dütügü hamabi Noel, ahaire ederrenak dütienetarik. UNLilia 2. Eta orai harzara Üskaldün batek ahaire zaharrekin arra mulda erazirik. Ib. 1. Bilhatü ahal izan diren Noelak oro bere ahairekin. Ib. 2. Ahaire berrian. Xikito 11. Euskal-ahaire zaharrak euskaldunagoak bide ziren. MIH 154.

    Canción. Bekhatü hartara duatzan ahairen emaitez edo haier behatzez. UskLi 249 (ap. DRA).

    ahaide (S ap. Gte Erd). Entonación (en el habla), acento. “Santa Grazin ahaide berezia die (S), [...] beste ahaide bat die (S)” Gte Erd 287 (junto a doñu, ereta, etc., de otras zonas).

    “Élévation de voix en général. Nigarrezko ahairiak (Imit (S) 1737, Lf), les lamentations” Lh (s.v. aha-; no aparece en Maister, única traducción suletina del Kempis en el s. XVIII).

    Sinonimoak: iz. Zub.

    [doinua]: doinu, aire Ipar., ereta Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Z) canto, canción, aire, melodía
    fr iz. (Z) air
    en iz. singing, song, melody, tune
    port iz. (Z) canto, canción, aire, melodía

    Ahaire zahar honetan bi bertso nahi ditut kantatu (Elhuyar hiztegia)

    ahaire (argazkia: Juan San Martin, guregipuzkoa.net)

     
  • Maite 7:46 pm on 2019/02/09 Permalink | Reply
    Tags: A   

    azorriatu 

    iz. azorriatu, azorria/azorriatu, azorriatzen du ad. g.er. Zigortu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    azorriatu (L ? ap. A; SP, vEys, H), azurriatu (G-to ap. A; O-SPAd 876, Urt, Dv), azurreatu (L-côte, BN-and [?] ap. A), azorritu (H), azkurriatu (R-vid ap. A).

    Azotar; castigar; reprender, reconvenir. “Frapper d’escourgée. Azorriatu behar luke, il le faudrait bien étriller” SP. “Caedere, [...] azotatu, azurriatu” Urt IV 14. “Châtier” Dv. “Azorritzea, azorriatzea, fouetter avec un tel fouet” H. “Castigar”, “reprender. Azkurriatako erran zaun, le dijo que reprendiese”, “Azurriatu (L [= Dv], Mt 12, 41), amenazar [pero en este ej. parece significar más bien 'reprender']” A. Orai, hemen, Jauna, / Miserikordioski, / Ah! gorphutz hau huna / Nahi bezain garratzki / Azurriatuak, / Munduan gareno / Toleia gaitzatzu / heriotzeraino. CantIzp (ed. 1826) 45 (ap. DRA). Zeren berak urrikitan sarthu izan baitire Jonasek azurriatu ondoan. “Quia poenitentiam egerunt in praedicatione Ionae”. Dv Mt 12, 41. Hilarazteko ariarik hunen baithan ez dut aurkhitzen: azurriaturen dut beraz, eta utziko dut gero. Dv Lc 23, 22 (TB azotarazirik). Nahi dugu bertzeak azurriatuak izan ditezen, eta geronek ez dugu azurriatuak izan nahi. Dv Imit 31 (ap. DRA). Azkurriatako [sobre arrepentitako] erran zaun: txeerria xan zak gente gisa. Mdg 132. Zer dagik, arrotz? (Kereon azurriatuz). Zait Sof 129.

    Sinonimoak: ad. g.e.

    [zigortu]: astindu, bero-bero egin, berotu, bizkarra berotu, ederrak eman, ederrak hartu, egurra eman, egurtu, eskua ezarri, eskua luzatu, hebaindu, hebain-hebain egin, jipoitu, jo, makilatu, zaharoztatu, zehatu, zigorkatu, zigortu, zurratu, azotatu Ipar., panpatu Ipar., umatu Ipar., zafratu Ipar./Naf., zaflatu Zub., bizkarra hautsi g.e., hagatu g.e., makilakatu g.e., ukaldikatu Ipar. jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. azotar; castigar; reprender
    fr du ad. (golpear con latigo) fouetter; punir; réprimander
    en du ad. (golpear con látigo) (punishment) flog, whip, lash; punish; reprimand, reprehend, tell off
    port du ad. surrar, sovar, espancar; castigar; repreender, censurar

    Nahi dugu bertzeak azurriatuak izan ditezen, eta geronek ez dugu azurriatuak izan nahi. Dv Imit 31 (ap. DRA).  (Orotariko Euskal Hiztegian)

    azorriatu (Argazkia: spurcitia.com)

     
  • Maite 10:39 pm on 2019/01/26 Permalink | Reply
    Tags: A   

    azti 

    iz. 1 iz. Ezkutua dena ezagutzeko edo etorkizuna asmatzeko, ohiz kanpoko ahalmenak omen dituen pertsona. Aztiei galdetu. 2 iz. Izadiaren legeen kontrako gauza miragarriak egiten bide dituen edo ahalmen ezkutuak bide dituen pertsona. Ik. sorgin. Ibili ohi dira azti bila, lurpeko ondasunak aurkitzeko. Lot gakizkion, bada, den hizkuntzari, izango dena aztiei eta sorginei utzirik. Azti lana. Azti hitzak. 3 (Izenondo gisa). Liluragarria, guztiz erakargarria. Maite ninduenaren maitasun aztia! 4 (Adizlagun gisa). Erne. Camillo, azti ibili, zazpi aldiz pentsa ezak. Hago azti. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [asmagina]: asmatzaile, igarle, asmagin g.e., asmalari g.e., azturu g.e.
        [sorgina]: sorgin, belagile Zub., enkantatzaile zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. adivino, -a, sortílego, -a, agorero, -a, pronosticador, -a (2) iz. brujo, -a, mago, -a, hechicero, -a; curandero, -a (3) izond. brujo, -a, mágico, -a, embrujado, -a; deslumbrante, fascinante, encantador, -a (4) izond. listo, -a; inteligente; sagaz; astuto, -a
    fr (1) iz. devin, devineresse (2) iz. mage, magicien, -ienne ; sorcier, -ère ; guérisseur, -euse (3) izond. intelligent, -e, dégourdi, -e ; malin, -igne ; astucieux, -euse ; sagace
    en (1) iz. fortune-teller (2) iz. sorcerer, wizard; magician (3) izond. [liluragarria] magic, magical; fascinating; charming, delightful (4) izond. [adimentsua] clever, smart, astute
    port (1) iz. adivinho, -a (2) bruxo, -a, feiticeiro, -a (3) izond. mágico, -a

    Hain zuzen ere, ezein igarle, azti edo ezkutu-ikusle ez da gai izan aurreikusteko, ez Japoniaren ekonomiaren hazkundea, ez Berlingo hesiaren lur-jotzea, ez herri-demokrazien desegitea, ez hiesaren izurritea, eta ez azken urteotako gainerako gertakari garrantzitsuetatik bat bera ere. [Sagua, eulia eta gizakia, François Jacob / Juan Garzia (EHU, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    azti (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:27 pm on 2019/01/09 Permalink | Reply
    Tags: A   

    arratsaldeko 

    iz. Arratsaldeko askaria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    arratsaldeko (Gc ap. A; Dv), aratsaldeko (T-L), artsaldeko, atsaldeko (G-to, AN-larr), aatzaldeko (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ (aatzaldekua), To (atsaldekua).

    Merienda. “Goûter, collation” Dv. “Goûter, petit repas, lauetako, aratsaldeko” T-L. “Aatzaldekua (?), la merienda para gallinas” Iz ArOñ. “Atsaldekua eiñ. Merendar” Iz To. Bi baserritar taberna batian artsaldekua egiteko asmotan sartu ziran. EgutTo 23-7-1921 (ap. DRA). Artsaldekoa prestatu diote ostatuan. Mok 19. Yezarri nintzan aulki-ertzean eta atsaldekoa gorde egin neban. “Callé la merienda”. Or Tormes 79. Zelaieko jendeak ordua zanean, / atsaldeko-gitera eseriak ziran. Or Eus 283. Atsaldekora deitzen du neskak. Ib. 87. Dana batera egin zuten, gose-xaltxetan gozaturik, gosaria, bazkaria, atsaldekoa ta afaria. Berron Kijote 213.

    Sinonimoak: iz.

        [merienda]: askari, arratsaldeko askari Ipar., krakada Ipar., merienda Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. merienda
    fr iz. goûter
    en iz. snack, afternoon snack
    port iz. merienda, lanche

    Etenaldi bat egin dut arratsaldekoa egiteko.

     

    arratsaldeko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:03 pm on 2019/01/01 Permalink | Reply
    Tags: A   

    atariko 

    iz. Hitzaurrea, sarrera. Atariko gisa, gainera, ohar desegokiren bat-edo badut beretzat. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    atariko.

    1. “(Hb), portique; abri” Lh.

    2. “Atariko (V-ger), aguardiente u otro licor que se toma muy de mañana, matarratas (vulg.). Se usa sin artículo” A. “Y –risum teneatis– hacia Markina (V) llaman atariko en eufémica jerigonza al aguardiente” A Morf 13. Cf. ATARI-PORTZEKO.

    3. Presentación, introducción, prólogo. Atarikoa (tít. de una sección de Euzko Gogoa al principio de cada número, desde 1954). Atariko gisa, gainera, ohar desegokiren bat edo badut beretzat. MIH 216. Ez dakit zertan ari naizen hemen alfer-lanean, sarrera edo atariko delako hau lardaskatzen. MEIG V 101.

    (Pl.). Aspaldidanik uste dut Manual-ak daramatzan atarikoek ematen digutela argirik aski Etxeberri Ziburukoaren bizitzaz eta eginez. MEIG IV 117. Altuna, atarikoetan eta bestetan, gauzarik aski saiatzen da argitzen. Ib. 119.

    Sinonimoak: iz.

        [hitzaurrea]: hitzaurre, sarrera, sartaurre, aitzinsolas Ipar., ataurre g.e., sarbide g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izlag. preliminar; introductorio, -a (2) iz. introducción, presentación; preliminares
    fr (1) izlag. préliminaire (2) iz. préface, prélude
    en (1) izlag. preliminary (2) iz. introduction; presentation; preface [of a book]
    port (1) izlag. preliminar; introdutório(a) (2) iz. introdução, apresentação

    Ireki da atariko orria, eta zerrenda luze bat agertu zaio aukeran. [Note book, Pako Aristi (Erein, 2005)]

    atariko (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 2:45 pm on 2018/12/23 Permalink | Reply
    Tags: A   

    atsedendu 

    ad. Atseden hartu. Atseden dadin gauaren ederraz. Atsedentzera zatozte bizkor, jaio zineten tokira. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

    [atseden hartu]: abaro egin, abaroan egon, atseden hartu, deskantsu hartu, hats egin, errepausatu Ipar., hats hartu Ipar., pausatu Ipar., asaskatu Bizk., atseden egin Bizk., atseden g.e., deskantsatu Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. descansar, reposar
    fr se reposer
    en rest
    port da ad. descansar

    Atseden dadin gauaren ederraz. (Hiztegi Batua)

    atsedendu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:52 pm on 2018/12/04 Permalink | Reply
    Tags: A   

    ahots 

    iz. 1 iz. Ahots kordak dardaratzen direnean sortzen den hotsa. Ahotsik gabe gelditu. Ahots ozena. Ahots garaia, zolia, zorrotza, apala, lodia, sakona. Ahots oneko abeslaria. Ahots aparatua. 2 iz. Irud. Herriaren ahotsa. Gora doa ibaien ahotsa. 3 iz. Musika-lan polifoniko bateko melodia lerro bakoitza. Lau ahotsentzako meza. Abesti bat hiru ahotsetara. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [boza]: boz, mintzura Naf., mintzo jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. voz (2) iz. (hed.) voz (3) iz. [kantaria] (hed.) voz, cantante (4) iz. (Mus.) voz
    fr (1) iz. voix (2) iz. [kantaria] chanteur, -euse (3) iz. (Mus.) voix
    en (1) iz. voice (2) iz. singer (3) iz. (Mus.) voice
    port (1) iz. voz (2) iz. (hed.) voz (3) iz. [kantaria] (hed.) voz, cantor, -a

    Euskal Herriko ahots ezberdinak bildu ditu AHOTSAK proiektuak azken urteetan.

    ahots (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel