Tagged: A Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:08 pm on 2016/08/30 Permalink | Reply
    Tags: A   

    asmakai 

    iz. Igarkizuna. Nire herriko gazteei ipini diezun asmakaia agertu nahi ez badidazu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. Adivinanza, enigma. v. asmakari (2). Filistintarrak bazeritzaten, gai onetan zerbait bazirala, eta guzien aurrean erantzun zioten, gauza isill asmakai hura esan zezala. Lard 141. Nere erriko gazteai ipiñi diezun asmakaia agertu nai ez didazu. Ib. 141. Asmakai ark zer esan nai zuen. Ib. 141.

    2. Invención. Azterraldi bat emaiogun orain “Arrats Gorri” deritzion olerki argitara gabeari. Egunaren eta Gauaren asmakai berri bat asmatu digu. Or Y 1933, 414.

    Sinonimoak: iz. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [igarkizuna]: enigma, igarkizun, papaita Zub., asmakari g.e.
        [iragarpena]: igarkizun, igarmen, iragarkizun, iragarpen, pipitaki

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adivinanza, acertijo
    fr devinette
    en riddle, puzzle
    port adivinha, adivinhação

    Asmakai bat ipini genien herriko gazteei.

    asmakai (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:36 pm on 2016/08/27 Permalink | Reply
    Tags: A   

    abao 

    iz. (B) Abaraska. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    abao (V-m-gip; Aq 161 (G), Mg PAbVoc, H (V)), abau (V; Dv (V)), abai (V-ger-arr-oroz, AN-gip; Añ (V), Dv (V)), abae (V-gip), abaa, aba (V-ger-ple), abe (V-ger). Ref.: A (aba, abai, abe, abao, abau); Iz ArOñ (abae, abaua); Etxba Eib (abaua); Elexp Berg.

    Etim. Parece natural pensar en la relación de esta voz occ. con lat. fauus ‘id’ (REW 3228), pero la variedad de forma no puede reducirse fácilmente a un prototipo común. Difícilmente puede ser éste rom. favare (it. fiare, fiale) que dice Schuchardt (Bask 31). Más bien se pensaría en una terminación -ano, -ane (> -ao, -ai).

    Panal de miel. “Rayon, gâteau des ruches” Dv. “Abáe, abáia, (el) panal (de miel), estiabaiak” Iz ArOñ. “Aiñ loratsua zan ingurua eze, erletxian abauak eztixa ganezka” Etxba Eib. “Eztiz betetako abaua [...]. Argizai asko ta ezti gutxi zeukan abau arek” Elexp Berg. v. abaraska, EZTI-ORRAZE. Tr. Documentado sólo en textos vizcaínos. Hay abaa, con vocal geminada, en RS, abai en Añibarro y Larrakoetxea, abau en Uriarte (abaua det. en todos los ejs.) y Arrese Beitia, y abao en V. y J.J. Moguel y en Ibiñagabeitia.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [abaraska]: abaraska, ezti-orraze, beraska Ipar., orraze Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) panal (de miel)
    fr rayon de miel
    en honeycomb, comb
    port favo

    Abaora hurbildu eta erleen atzera-aurrerei begira-begira geratu nintzen.

    abao (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 9:49 pm on 2016/08/16 Permalink | Reply
    Tags: A   

    alpore 

    iz. (Ipar.) Lurrari sargori denean darion lurrun beroa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    alpore (-ph- BN-mix ), alpor (-ph- S; -ph- Gèze, Hb ap. Lh, Dv (S)), alporra (-ph- BN-mix; -ph- H (det., S)), alfora (S), alfore (BN; ms. Haz. ap. A), alporo (-ph- S ap. Lh; Foix ap. Lh), alpo (-ph- S). Ref.: A (alphor, alphorra, alfora); Lh (alpho, alphor); Lrq /alphó/.

    Etim. En la desaparición de la b- ha podido contribuir la tendencia disimiladora. No se ha producido sonorización de la oclusiva bilabial (alp- > alb-) ya que la sonante anterior, efecto de la repercusión, es tardía. v. bapore y FEW 14, 166ss. Cf. también las alteraciones formales en alav. pavor ‘vapor’, pavorear (Lagrán).

    Vapor; vaho; calor. “Vapeur chaude” H. “1.º ardor, vaho que desprenden los borrachos al día siguiente de una comilona; [...] 2.º vaho que despide la tierra los días de gran calor; [...] 3.º (S) reverbero del sol” A. “Alpho (S-saug): 1.º réverbération du feu, du soleil, etc.; 2.º haleine d’ivrogne” Lh. “Relent de chaleur que la terre réverbère, aux jours de chaleur” Lrq. Bihotzian dian alporraz berze bizkaiak dütialarik azkartzen, lotsak eztereioke dremendena ikhara emaiten. Egiat 255. Haiñbeste milion aukera bizi direnetarik izairan, pezü eliraiteke amorioaren alporraz baizik. Ib. 205. Biek dereitze odola idortzen, izairitze alporra hiltzen (ref. a la tristeza; el ed.: ‘izateko berotasuna hiltzen’). Ib. 231. Sü hau ezta errekeitüz arrapitz daitekiana. Alpor beriaz bizi zeno zen ganargi ta flakatzen zeno, zokhorri zereio eman, bena lehen bezala ezta destieraziren beraren alporraz baizik eztialakotz alporrik. Ib. 189. Lurraren barnian aurkhitzen dira gaiza mota guziak eta beruareki igaiten dira alphoren artian. Ip Dial 110s (It baporeen, Ur lurrunen, Dv bafaden). Alphor hoietarik jiten dira iñhaziak eta ühülgiak. Ib. 111. …

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [bafada]: putz, bafada Ipar., ufa Ipar., ufako Ipar., lurrun Bizk., buhada g.e., buhako g.e., ufada g.e., bafa zah., bapore zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) vapor, vaho
    fr vapeur
    en (UK) vapour, (US) vapor; steam
    port vapor, vafo

    Lurraren barnian aurkhitzen dira gaiza mota guziak eta beruareki igaiten dira alphoren artian.  Ip Dial 110s (Orotariko Euskal Hiztegia)

    alpore (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:55 pm on 2016/08/12 Permalink | Reply
    Tags: A   

    amilburu 

    iz. Amildegiaren ertza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    amilburu (BeraLzM). Borde del precipicio. [Agureak] urteten dira eta amilburura ostezka igoten. “Hacia el borde el precipicio”. Arriaga Lekob 40 (v. tbn. 42). Iñakik ardueraz zaintzen euzan, amilburu ta otsuaren bildurrez. BAizk Ipuin 82 (ap. DRA). Amilburu-bideko burni-ori malletara eldu ordukoxe. Zait Sof 150. Amilburu-ertzean baitzaude. Ib. 111. Inguruan ura dutalarik or-emen / soilki natxeok nerekautan amilburu baten. SM Olerti 1959, 148. Kant bera ere ezta elduko, ordea, Eladeko sofistak eldu ziran amilbururaino. Zait Plat 124.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. borde del precipicio
    fr iz. bord de précipice
    en iz. edge of the cliff
    port iz. beira de precipício

    Amilburuan zaude.

    amilburu (gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:33 pm on 2016/08/09 Permalink | Reply
    Tags: A   

    axubeta 

    iz. Gona edo zapata estutzeko lokarria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    axubeta. v. aixubeta.

    aixubeta (Aq 924), aixueta (V-gip), aiubet, abixeta (Aq 924), asubeta (Aq 924), ajueta (AN-gip), aujeta (V-gip). Ref.: Iz ArOñ (aixueta); Elexp Berg (aujeta).

    “Agujeta, abixeta, asubeta, aixubeta (AN, G)” Aq 924 (las dos últimas variantes suponen seguramente axubeta /ašubeta/. En la ed. de Fita se lee abireta, asubeta, airubeta, que pasan a Azkue como abireta, axubeta [sic] y airubeta). “Aixueta bat, ‘gonauntza’ estutzeko lokarritxoa. Tiene un hierrito en la punta” Iz ArOñ. “Oiñ umiak libre ibiltzeittuk baiña orduan lotuta ibili biar izate zuan. Gorontza izaten zuan ba, aujetekin (?), zintekin lotzen zana, ajustauta” Elexp Berg. “Ajuetak, cordones (del zapato) (AN-gip)” (Comunicación personal). v. abuleta. Nondik noranai, atzerritar arloteren bat merke, merke! deadarrez, orratz, orrazi, aiubet, ispillu, labana, txilibitu, paper, luma, jostallu, eraztun, belarritakoak eskeñika. Ag G 180.

    Sinonimoak: iz.
    [axubeta] : lokarri, kordoi (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. agujeta, correa para atar ciertas prendas; cordón
    fr iz. (de calzado) lacet
    en iz. (de calzado) shoelace; lace
    port iz. (de zapatos) cadarço; cordão

    Zapatak nekez kendu nituen, zeren axubeta batean korapiloa egin baitzen. [Kriseiluaren argipean, Anxel Fole / Josemari Navascues (Alberdania-Elkar, 2010)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    axubeta (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:28 pm on 2016/08/06 Permalink | Reply
    Tags: A   

    ahaldundu 

    du ad. Norbaiti zerbaitetarako boterea, ahalmena eman. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    ahaldundu, ahaldun(du), ahalduntzen

    es (1) du ad. (Zuz.) apoderar, facultar (2) du ad. (Antr.) (Soziol.) empoderar
    fr ad. (Zuz.) autoriser, habiliter
    en du ad. to authorize, to empower
    port ad. dar poder, facultar

    Fernando Meirelles zinegileak esana zuen ordu batzuk lehenago: “Inaugurazioak indiarrak izango ditu, eta baita beltzen, emakumeen eta transgeneroen ahalduntzea ere”.  [Naturari eta Brasilen aniztasunari gorazarre eginez hasi dira ofizialki jokoak, Jon Olano (Rio 2016, 2016-08-06)] (Berria.eus)

    ahaldundu (Argazkia: Vanderlei de Lima, zuzi olinpiarra pizten. LUKAS SCHULZE / EFE)

     
  • Maite 8:14 pm on 2016/07/30 Permalink | Reply
    Tags: A   

    axut 

      1. Norbait mesprezatzeko edo erronka jotzeko hitza. Biba Napoleon, axut Wellington! 2. Erronka. • AXUT EGIN. Norbaiti demarako edo norgehiagoka aritzeko deia egin, eskuarki harrokeriaz. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    axut (B, L, BN, S; VocBN, Dv, H). Ref.: A; Lh.

    1. (Interj. que expresa desafío, provocación o desprecio). “Forme de mépris, de provocation, correspondant à ces mots: fuyez, lâches!” VocBN. “Palabra de desafío, provocación” A. Harrabots bat hoin hurbil aditzean, nere gizona salto batez itzulten da “Axut!” oihu egiten duelarik. Elzb PAd 5. Hurbiltzen da, saltoka, sasi hortara, boz ikharagarri batekin oihu egiten duelarik: “Axut! muthikoak, Axut!”. Ib. 52. –Han da ere Napoleon, bere soldadoen artian. –Biba Napoleon, axut Wellington! Eskual 8-5-1908 (ap. DRA). –Axut! –Haugi bide-erdi! Barb Sup 182.

    2. (Sust.). Recelo. Naiago nigan bizi; / griñatxar, bekaitz, gorroto, axut / ta ustekeri ezik. “Libre de amor, de celo, / de odio, de esperanzas, de recelo”. Gazt MusIx 77.

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    interj. Ipar. [kanpora]: kanpora, fuera beh.
    iz. [erronka]: desafio, erronka Heg., ahaika g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) interj. (Ipar.) interjección que expresa desafío, provocación o desprecio (2) iz. (Ipar.) desafío, provocación, duelo
    fr (1) interj. (Ipar.) cri de défi entre jeunes gens (2) iz. (Ipar.) défi
    en (1) interjection expressing defiance, provocation or contempt (2) defiance, provocation, contempt
    port (1) interjeição que expressa desafio, provocação ou desprezo (2) desafio

    Harriturik, hitzorduaren tokian, gurutzearen ondoan, ez zegoelako inor, halako batean, hots batek asaldatu zuen zuberotarra: Axut!  [Eguzkipekoak, Pablo Sastre (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    «Aldeok jarrera erabat kontrajarriak dauzkagu eta argi da Iranek axut egiten diola nazioarteko komunitateari osotasunean», azaldu zuen Douste-Blazyk.  [Iranek eta EBk ez dute pausorik eman Bruselan eginiko bileran, BERRIA - ERREDAKZIOA, 2006-01-31]

    axut (Gaurko hitza, CC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel