Tagged: A Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 2:33 pm on 2015/03/31 Permalink | Reply
    Tags: A   

    anei 

    zenbtz. zehazt. (neol.) Mila(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    anei (Bera app., BeraLzM). Neol. creado por Arana Goiri en 1901 (v. AG 1868 y 1873). En la primera “reforma de la numeración euzkérica”, antes de la reforma definitiva, el término equivale a ‘ocho mil’. Sin embargo, este primer significado falta en los diccionarios y textos.

    Mil. Cf. ZA RIEV 1928, 587: “Anei ta unei itzak ez dira zarrak, orain ogeitamarren bat urte sortuak baizik; idaztietan erruz erabili dira ordea“. Cf. unei. v. mila. Sei anei (milla) kristau. J. Ayerbe EEs 1912, 35. Orain anei (milla) urte India-aldetik ekarrijak. Altuna 19. Gitxienez nekusan ogei anei notin. Enb 32. Anei eskar! Ordaintzat / Dopaltzut zoruna. Ib. 125. Josu, Miren, Joseba! / Josu anei bidar! / Etzendun, emaztia, / ori esan biar. Ib. 166. Maizen erabiltzen diran beste zenbaki aundiak: milla, [...], amarreun, anei. ZA RIEV 1928, 587. Zazpireun aneitik (millatik) gora. ZA Euzk 1929, 28. Ta mosu onek –samurki diraust– / ez dabes anei abesti? “¿No canta mil canciones?”. Laux BBa 60. Bitartian anei argi uri ortan / agertuten dira. Ib. 118. Eun eta anei beso be ba dot nik urteten bestien ganetik. Otx 15. Hamar gizon jeikirik, / anei jauntxo gerizpean. Mde Pr 286.

    Sinonimoak: zenbtz. neol.

    [mila]: mila (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mil
    fr mille
    en thousand
    port mil

    Entzun:

    Orain anei urte India aldetik ekarriak. Altuna 19. [moldatua] (Orotariko Euskal Hiztegia)

    anei (Irudia: mefinefoundation.org)

     
  • Maite 4:17 pm on 2015/03/29 Permalink | Reply
    Tags: A   

    aztarren 

    iz. (batez ere B) Aztarna, arrastoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [aztarna] :aierupen, arrasto, aztarna, hatz, lorratz, seinale, zantzu, herexa Ipar., aztar jas., kuntze g.e., antz zah., aieru Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es huella, señal, indicio; vestigio; pista
    fr trace, vestige ; empreinte ; piste
    en trace, vestige; tracks; clue
    port traço, vestígio; pista


    ALDAMENEAN

    Bihar ere nahi nuke

    aztarrenak atera eta

    gaur bezalako hautabidea izan

    noizbehinka patuari izkin egiteko azken kale ertzetik

    ahanzturak harrapa ez nazan zutaz gogoratzean

    irriari ezpainak doan emateko

    Bihar ere nahi nuke

    atzo adina kemen bildu

    joaten naizen lekura joanda ere

    giza-leizea habita dezadan

    neguminaren ostean

    zure ondoan ez bada

    zure ametsen ondoan

    berriro esna nadin

    [Joan da negua, Mikel Ibarguren (Susa poesia, 2011)]

     

     
  • Maite 11:29 pm on 2015/03/13 Permalink | Reply
    Tags: A   

    argi-txakur 

    iz. (pl.) Usteltzen ari diren izaki bizidunen gaietatik sorturiko zenbait substantziaren su-hartzea. Airean, lurretik hurbil, dabiltzan su txiki batzuk izaten dira, bereziki leku zingiratsuetan eta hilerrietan.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    ARGI-TXAKUR (V-gip ap. A, que cita a FSeg), A.-XAKUR (T-L). Fuego fatuo. “Feux follets” T-L. Atzo zonbaitek zin egin lezakete argi-xakurrak ikusten dituztela dantzatzen. Barb GH 1926, 107. Gau askotan argi batzuk urteten omen zuten Jaunmendi aldean eta Azkontei aldean. Esaten zuten argi-txakurrak zirala. Gizon batzuk joaten omen ziran ikustera eta etzuten ezer topatzen. Aiek joate orduko aldatu egiten zirala beste leku batera eta etzuten sekula txakurrik arrapatzen. Aotik sua botatzen zuten txakurrak omen ziran. And AUzta 56s. Analisi otz batean argi-txakurtzat jotzen duzun ori, ori da ain zuzen, amodioaren muin bakarra. Vill Jaink 131. Egiazko argiak, eta ez argitxakurrak, izan behar du ekintzaren gidari. Vill Aranzazu 1986 (septiembre), 5. Zonbaitek deitzen dituzte oraino ere argi-xakurrak; milafrangar xahar batek argiak deitzen zituen motz-motza. Lf Herr 11-1-1962 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.pl.

    [arima-argiak]: arima-argi, larre-su (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (pl.) fuego fatuo
    fr feu follet
    en (folklore) will-o’-the-wisp, ignis fatuus; (UK: rural) jack o’ lantern, (US: rural) spook lights npl
    port fogo-fátuo

    Entzun:

    Hara eta hona zebilen, isilik, uhinak bezala, argi-txakurrak bezain zehaztugabe. [Ararat mendiaren sumina, Yasar Kemal / Fernando Rey (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Gau askotan argi batzuk urteten omen zuten Jaunmendi aldean eta Azkontei aldean. Esaten zuten argi-txakurrak zirala.  [And AUzta 56s.  (Orotariko Euskal Hiztegia)]

    argi-txakur (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 2:00 pm on 2015/03/11 Permalink | Reply
    Tags: A   

    alamen 

    iz. 1. (zah.) Gaitzesana, marmarra. Ene kontrako alamenez eta erraizunez nahi dut mintzatu orain. 2. (B) Hizketaldi aspergarri edo gogaikarria. Alamena eman dit: bere jardunaz gogaitu egin nau. 3. Bazka, jatekoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    alamen (V-m ap. A; Izt 91v).

    1. Tormento, pesadumbre; incordio. “Alamena, pesadumbre” msOch 42. “Alamena emon deust, me ha dado la lata” A.  Arzaraz beti gure nagusi / alamenean ezteus[t] itxi, / Olloa nola iskintokian / gizentzen jaku lotsagerian. Acto 133s. Uartu egikezu eulijak ixan oi daben jokerea: kanpora jaurti arren, atzera etorri dakije egitten, eta ni be zuk kanpora jaurti arren, atzera etorriko naiatzu gexu baten zeuri alamena emoten. Otx 15. Oba zeunke goru makillea artu ta gorubetan ekin, iñori alamenik emoten etorri barik. Ib. 164.

    2. alemen (V-m ap. A). “Insistencia” A.

    3. Riña, reconvención. “Alámen bat emon, echar una riña. Alámena emon dost, me ha reñido” Iz ArOñ.

    Sinonimoak:  iz. Bizk.

    [marmarra]: firfira, marmar, marmariza, murmur, txutxu-mutxu, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Ipar.) murmuración, rumor (2) (Ipar.) pasto, alimento
    fr (1) médisance (2) (hierba) pâture, aliment, nourriture
    en (1) gossip (2) grass, foodstuff, food, nourishment
    port (1) fofoca, rumor (2) pasto, alimento

    Entzun:

    Ene kontrako alamenez eta erraizunez nahi dut mintzatu orain [quiero hablar ahora sobre los rumores y murmuraciones hechos contra mi persona)] (Elhuyar Hiztegia)

    Alamena eman dit [me ha dado la lata] (Elhuyar Hiztegia)

    alamen (alamen-from-cc2.0-by-vidadecambio)

     
  • Maite 12:40 pm on 2015/02/21 Permalink | Reply
    Tags: A   

    ama(-)hizkuntza 

    iz. Haurtzaroan ikasitako lehen hizkuntza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batuan

    ama-hizkuntza edo ama hizkuntza

    Orotariko Euskal Hiztegian

    AMAREN HIZKUNTZA. Lengua materna. Ikastoletan eta ikastoletarik gora erabiltzen den euskara, ez daiteke izan, eta ez da, inoren ‘amaren hizkuntza’. MIH 218. Ez diote ez zure haurrari ez besterenei ikastolan ‘amaren hizkuntza’ irakasten, baizik eta mintzaera horretatik hurbilagoa edo urrutiagoa, baina bestelakoa. Ib. 218. Batasunak [...] galera berekin dakar: ez da, hasi berrian behintzat, inoren ‘amaren hizkuntza’ izango. Ib. 223.

    Sinonimoak: iz.
    [ama(-)hizkuntza] : amaren hizkuntza (OEH)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es lengua materna
    fr langue maternelle
    en mother tongue
    port língua materna

    Entzun:

    Gaur, otsailak 21,  Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna da. UNESCOk urtero antolatzen du egun hau, mundu mailan,  kultura aniztasuna eta eleaniztasuna sustatzeko asmoz. Bereziki hizkuntza gutxitu, indigena eta arriskuan daudenei erreparatu nahi zaie eta, horretarako, ekimen ezberdinak antolatzen dira. Aurten ekimena Internetera heldu da eta kanpaina bat ipini da abian: Tweet in your #MotherLanguage. [Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Egunean, txiokatu #AmaHizkuntzan (#MotherLanguage), maitego.com]

     
  • Maite 10:10 am on 2015/02/17 Permalink | Reply
    Tags: A   

    arbazta 

    iz. 1. (batez ere pl.) Abar xehea, bereziki zuhaitzetik erauziz gero. 2. (G) Lihoak izan ohi duen azala. 3. Gapirioa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    arbazta (G-bet, AN-5vill; Lar, Dv (G arbazt < It Dial), H), arbasta (G-to-bet; Dv), arbaxta, abrasta (L-côte; Lander ap. DRA), arbuzta (Darric ap. DRA). Ref.: A (arbazta, arbasta, abrasta).

    Etim. Para arba(zta), garbasta, karbaza, etc., v. DCECH s.v. carba, DES s.v. kárva, Hubsch Sardische Studien (Bern, 1953), 19s.

    1. “Támaras, el despojo de la leña gruesa”, “hornija, arbaztak”, “rozo, la leña menuda, arbaztak” Lar.

    2. arbasta (V-ger, G-to). Ref.: A; Garate RIEV 1935, 348. “Vara, palo” A. “Palo para sujetar vid, arvejas, etc… (Durango)” Garate 5.ª Cont RIEV 1935, 348.

    3. (G-azp-goi ap. Iz IzG), arbasta (G-goi ap. A), arbezta (Lar, Hb ap. Lh). “Broza de lo cardado en el lino, arbezta” Lar.

    4. (V, G ap. A). “Cabrio, armazón del tejado” A.

    Sinonimoak: iz. (UZEI eta Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [adar xehea]: arba, ezpal, zotz, abar
    [lihoaren azala]: liho-azal
    [gapirioa]: haga, habe, arbazta, arbatza, kobla

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (batez ere pl.) broza, ramiza, chasca (2) (G) estopa (3) cabrio, contrapar
    fr (1) (de las plantas) feuilles fpl mortes, (madeja de arbustos) buissons, ramille, branchages (2) étoupe
    en (1) (Bot) dead leaves, brushwood, (2) (fibre) tow
    port (1) folhas secas (2) estopa

    Entzun:

    Argia eta berotasuna itzali zaizkio bere munduari, eta bere esku dagoena egin du soldaduak: sua piztu du basoko arbastekin, eta, bere baitara bildurik, liburu bat zabaldu du baso abandonatuko bakardade guztizkoan, eskuetan daukan liburuarena beste ardurarik gabe. [Mezua, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-02-17 )] (Berria.eus)

    arbazta (Geograph CC, N Chadwick)

     
  • Maite 7:54 am on 2015/02/13 Permalink | Reply
    Tags: A   

    adrendu 

    iz. Adrezia, trebetasuna.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    adrendu (B ap. Izeta BHizt2).

    1.Habilidad manual. Gure neskatikoak badu yosteko adrendue” Izeta BHizt2. “Adrenduak eta abildade guziak eztute deus balio laneko gogorik ezpadu” Izeta (comunicación personal). “Estudioko eztuk balio baina laneko bauk adrendue” Ib. (id.). “Zurgingoan badu adrendue baño lanerako gogorik ez” Ib. (id.). v. adrezia.

    2. Determinación (?). “Artu ‘ut ori iteko adrendue” (B).

    Sinonimoak: iz. Naf.

    [trebetasuna]: abiltasun, ante, antze, arintasun, arte, artezia, azkartasun, laster, lastertasun, trebetasun, trebezia, abantzu Ipar., abilezia Ipar., agudotasun Ipar., eskuaire Ipar., jeinu Ipar., abiadura Heg., jas Bizk., iaiotasun Gip., enantzu Naf., abilidade beh., adoi jas., eskuantze g.e., adrezia Ipar. beh., trebantzia Ipar. g.e., agudezia Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (5000 Adorez, Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es maña, habilidad, destreza
    fr adresse, habilité, aptitude, savoir-faire
    en skill, dexterity, competence, ability
    port manha, habilidade, destreza

    Entzun:

    Adrendu eta trebetasun guztiek ez dute ezertarako  balio laneko gogorik ez baduzu.

    adrendu (Gaurko hitza, CC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel