Tagged: A Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 7:50 am on 2015/04/13 Permalink | Reply
    Tags: A   

    albaindu 

    du ad. Albainuz josi, behin-behineko joskura egin. Lehenik albaindu eta gero josi. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegian

    1 albaindu (V-ple-arr-och-m-gip). Ref. A; Iz UrrAnz (albaindduta). “Rendirse de cansancio” A. “Albaindduta dao; albaintzen duatze, se van calentando (las ovejas) (V-gip)” Iz UrrAnz. v. abaildu, hebaindu.

    2 albaindu. v. albainutu.  albainutu (Aq 1198), albañatu, albiñotu (V, G ap. A; Lar, Añ, Lcq 44, Zam Voc), albiñutu (Añ, s.v. hebra).

    1. Enhebrar. “Enhebrado, albainutu” Aq 1198. Mataza nastu ta biurritu baño len, aria ondo arildu ta albañatzea dagokio edeslari ikasiari. Beraz, artu ari-muturra ta, ekin dezaiogun arilkaiari. TAg Uzt 16.

    2. albaindu (V, G ap. A), albandu (V-gip ap. A). “Hilvanar“, “dar puntadas largas” A. v. ilbandu. Cf. 2 algaindu. Gixonezkuak samaragiñoko gorantzak erabiltten ei zittubezen orduban, eta joskiñak, Bertoldineri be olako bat egin gurarik, miesa ebagi, albainddu, ta soñian aztertu edo estu-zabalian neurrijak artu guraz [...]. Otx 124.

    Sinonimoak: ad.

    [albainua jostorratzaren begian sartu]: albainutu, bastatu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es hilvanar
    fr faufiler
    en to tack, to baste
    port alinhavar

    Entzun:

    Izarak eta estalkia albaindu nituenean konturatu nintzen josteko makina ganbaran neukala. [Korapiloak, Jasone Osoro (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    albaindu (Irudia: tecnicasbasicasdecostura.blogspot.com)

     
  • Maite 10:00 am on 2015/04/09 Permalink | Reply
    Tags: A   

    adabatu 

    du ad. 1. Saretua, zulatua edo urratua dagoenari adabakia ezarri. 2. Behin-behineko konponketa egin. Bere galeoi adabatuari aingurak altxaturik. 3. Konponduzuzendu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    adabakia ipini, konpondu, petatxatu (ADOREZ Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ad.  remendar;  poner petachos (2) ad. (hed.) remendararreglarreparar (3) ad. (hed.) remediarcorregir
    fr ad.  raccommoderrapiécerarranger
    en ad.  to patchto mend
    port remendar, consertar

    Entzun:

    Ile zurituak bizkorregi zahartu den itxura ematen dio, aurpegiko zimur ugariek bezalaxe; janzten dituen praka beltz zaharkituek eta jaka gris adabatuak, egun batzuetako bizarraz gain, ez diote laguntzen irudia argitzen; eta halako tristura kutsua nabaritzen zaio begitartean. [Ekialdeko mamuak, Jon Arretxe (Elkar, 2003), Orr.: 135] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    adabatu (Ard Hesselink, FlickrCC)

     
  • Maite 2:33 pm on 2015/03/31 Permalink | Reply
    Tags: A   

    anei 

    zenbtz. zehazt. (neol.) Mila(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    anei (Bera app., BeraLzM). Neol. creado por Arana Goiri en 1901 (v. AG 1868 y 1873). En la primera “reforma de la numeración euzkérica”, antes de la reforma definitiva, el término equivale a ‘ocho mil’. Sin embargo, este primer significado falta en los diccionarios y textos.

    Mil. Cf. ZA RIEV 1928, 587: “Anei ta unei itzak ez dira zarrak, orain ogeitamarren bat urte sortuak baizik; idaztietan erruz erabili dira ordea“. Cf. unei. v. mila. Sei anei (milla) kristau. J. Ayerbe EEs 1912, 35. Orain anei (milla) urte India-aldetik ekarrijak. Altuna 19. Gitxienez nekusan ogei anei notin. Enb 32. Anei eskar! Ordaintzat / Dopaltzut zoruna. Ib. 125. Josu, Miren, Joseba! / Josu anei bidar! / Etzendun, emaztia, / ori esan biar. Ib. 166. Maizen erabiltzen diran beste zenbaki aundiak: milla, [...], amarreun, anei. ZA RIEV 1928, 587. Zazpireun aneitik (millatik) gora. ZA Euzk 1929, 28. Ta mosu onek –samurki diraust– / ez dabes anei abesti? “¿No canta mil canciones?”. Laux BBa 60. Bitartian anei argi uri ortan / agertuten dira. Ib. 118. Eun eta anei beso be ba dot nik urteten bestien ganetik. Otx 15. Hamar gizon jeikirik, / anei jauntxo gerizpean. Mde Pr 286.

    Sinonimoak: zenbtz. neol.

    [mila]: mila (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mil
    fr mille
    en thousand
    port mil

    Entzun:

    Orain anei urte India aldetik ekarriak. Altuna 19. [moldatua] (Orotariko Euskal Hiztegia)

    anei (Irudia: mefinefoundation.org)

     
  • Maite 4:17 pm on 2015/03/29 Permalink | Reply
    Tags: A   

    aztarren 

    iz. (batez ere B) Aztarna, arrastoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [aztarna] :aierupen, arrasto, aztarna, hatz, lorratz, seinale, zantzu, herexa Ipar., aztar jas., kuntze g.e., antz zah., aieru Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es huella, señal, indicio; vestigio; pista
    fr trace, vestige ; empreinte ; piste
    en trace, vestige; tracks; clue
    port traço, vestígio; pista


    ALDAMENEAN

    Bihar ere nahi nuke

    aztarrenak atera eta

    gaur bezalako hautabidea izan

    noizbehinka patuari izkin egiteko azken kale ertzetik

    ahanzturak harrapa ez nazan zutaz gogoratzean

    irriari ezpainak doan emateko

    Bihar ere nahi nuke

    atzo adina kemen bildu

    joaten naizen lekura joanda ere

    giza-leizea habita dezadan

    neguminaren ostean

    zure ondoan ez bada

    zure ametsen ondoan

    berriro esna nadin

    [Joan da negua, Mikel Ibarguren (Susa poesia, 2011)]

     

     
  • Maite 11:29 pm on 2015/03/13 Permalink | Reply
    Tags: A   

    argi-txakur 

    iz. (pl.) Usteltzen ari diren izaki bizidunen gaietatik sorturiko zenbait substantziaren su-hartzea. Airean, lurretik hurbil, dabiltzan su txiki batzuk izaten dira, bereziki leku zingiratsuetan eta hilerrietan.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    ARGI-TXAKUR (V-gip ap. A, que cita a FSeg), A.-XAKUR (T-L). Fuego fatuo. “Feux follets” T-L. Atzo zonbaitek zin egin lezakete argi-xakurrak ikusten dituztela dantzatzen. Barb GH 1926, 107. Gau askotan argi batzuk urteten omen zuten Jaunmendi aldean eta Azkontei aldean. Esaten zuten argi-txakurrak zirala. Gizon batzuk joaten omen ziran ikustera eta etzuten ezer topatzen. Aiek joate orduko aldatu egiten zirala beste leku batera eta etzuten sekula txakurrik arrapatzen. Aotik sua botatzen zuten txakurrak omen ziran. And AUzta 56s. Analisi otz batean argi-txakurtzat jotzen duzun ori, ori da ain zuzen, amodioaren muin bakarra. Vill Jaink 131. Egiazko argiak, eta ez argitxakurrak, izan behar du ekintzaren gidari. Vill Aranzazu 1986 (septiembre), 5. Zonbaitek deitzen dituzte oraino ere argi-xakurrak; milafrangar xahar batek argiak deitzen zituen motz-motza. Lf Herr 11-1-1962 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.pl.

    [arima-argiak]: arima-argi, larre-su (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (pl.) fuego fatuo
    fr feu follet
    en (folklore) will-o’-the-wisp, ignis fatuus; (UK: rural) jack o’ lantern, (US: rural) spook lights npl
    port fogo-fátuo

    Entzun:

    Hara eta hona zebilen, isilik, uhinak bezala, argi-txakurrak bezain zehaztugabe. [Ararat mendiaren sumina, Yasar Kemal / Fernando Rey (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Gau askotan argi batzuk urteten omen zuten Jaunmendi aldean eta Azkontei aldean. Esaten zuten argi-txakurrak zirala.  [And AUzta 56s.  (Orotariko Euskal Hiztegia)]

    argi-txakur (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 2:00 pm on 2015/03/11 Permalink | Reply
    Tags: A   

    alamen 

    iz. 1. (zah.) Gaitzesana, marmarra. Ene kontrako alamenez eta erraizunez nahi dut mintzatu orain. 2. (B) Hizketaldi aspergarri edo gogaikarria. Alamena eman dit: bere jardunaz gogaitu egin nau. 3. Bazka, jatekoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    alamen (V-m ap. A; Izt 91v).

    1. Tormento, pesadumbre; incordio. “Alamena, pesadumbre” msOch 42. “Alamena emon deust, me ha dado la lata” A.  Arzaraz beti gure nagusi / alamenean ezteus[t] itxi, / Olloa nola iskintokian / gizentzen jaku lotsagerian. Acto 133s. Uartu egikezu eulijak ixan oi daben jokerea: kanpora jaurti arren, atzera etorri dakije egitten, eta ni be zuk kanpora jaurti arren, atzera etorriko naiatzu gexu baten zeuri alamena emoten. Otx 15. Oba zeunke goru makillea artu ta gorubetan ekin, iñori alamenik emoten etorri barik. Ib. 164.

    2. alemen (V-m ap. A). “Insistencia” A.

    3. Riña, reconvención. “Alámen bat emon, echar una riña. Alámena emon dost, me ha reñido” Iz ArOñ.

    Sinonimoak:  iz. Bizk.

    [marmarra]: firfira, marmar, marmariza, murmur, txutxu-mutxu, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Ipar.) murmuración, rumor (2) (Ipar.) pasto, alimento
    fr (1) médisance (2) (hierba) pâture, aliment, nourriture
    en (1) gossip (2) grass, foodstuff, food, nourishment
    port (1) fofoca, rumor (2) pasto, alimento

    Entzun:

    Ene kontrako alamenez eta erraizunez nahi dut mintzatu orain [quiero hablar ahora sobre los rumores y murmuraciones hechos contra mi persona)] (Elhuyar Hiztegia)

    Alamena eman dit [me ha dado la lata] (Elhuyar Hiztegia)

    alamen (alamen-from-cc2.0-by-vidadecambio)

     
  • Maite 12:40 pm on 2015/02/21 Permalink | Reply
    Tags: A   

    ama(-)hizkuntza 

    iz. Haurtzaroan ikasitako lehen hizkuntza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batuan

    ama-hizkuntza edo ama hizkuntza

    Orotariko Euskal Hiztegian

    AMAREN HIZKUNTZA. Lengua materna. Ikastoletan eta ikastoletarik gora erabiltzen den euskara, ez daiteke izan, eta ez da, inoren ‘amaren hizkuntza’. MIH 218. Ez diote ez zure haurrari ez besterenei ikastolan ‘amaren hizkuntza’ irakasten, baizik eta mintzaera horretatik hurbilagoa edo urrutiagoa, baina bestelakoa. Ib. 218. Batasunak [...] galera berekin dakar: ez da, hasi berrian behintzat, inoren ‘amaren hizkuntza’ izango. Ib. 223.

    Sinonimoak: iz.
    [ama(-)hizkuntza] : amaren hizkuntza (OEH)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es lengua materna
    fr langue maternelle
    en mother tongue
    port língua materna

    Entzun:

    Gaur, otsailak 21,  Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna da. UNESCOk urtero antolatzen du egun hau, mundu mailan,  kultura aniztasuna eta eleaniztasuna sustatzeko asmoz. Bereziki hizkuntza gutxitu, indigena eta arriskuan daudenei erreparatu nahi zaie eta, horretarako, ekimen ezberdinak antolatzen dira. Aurten ekimena Internetera heldu da eta kanpaina bat ipini da abian: Tweet in your #MotherLanguage. [Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Egunean, txiokatu #AmaHizkuntzan (#MotherLanguage), maitego.com]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel