Tagged: F Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:06 pm on 2018/07/07 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fite 

    adb. Ipar. eta Naf. Berehala, laster. Egingo duzun ongia eta ontasuna dagizula fite, luzamenduetan ibili gabe. Artzainak, zatozte fite, zatozte heia honetara. Adimenera heltzen den bezain fite. Zeren atsegina iragan den bezain fite, han da berehala damua. Ohera joan, eta fite. Eta gero, handik fite. Laster eta fite ezagutu zuten egia zela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    fite (AN, B, L, BN, Sal, S, R; Volt 3, SP, Urt I 116, Ht VocGr 437, Lar, Aq 523, Añ, VocBN, Lecl, Gèze, H), fit. Ref.: A; Lrq; EI 76; Iz R 314; Izeta BHizt; Gte Erd 2.

    Rápidamente; pronto. “(A) paso largo” Lar. “Presto” Añ. “Vite, avec célérité, promptement” H. “Zer fíte xin da Pedro!” Iz R 314. “Fini deila lan kori fíte, que se termine pronto ese trabajo” Ib. 296. “Biziki fite joan da, ahal bezein fite (BN-arb)” Gte Erd 2. “Zuk nik baño fitio jaten duzu (B, BN-arb)” Ib. 211. v. fitetz, laster.

    Tr. Documentado desde principios del s. XVII en textos septentrionales y navarros (incluido Mendiburu), tbn. lo hallamos en Gamiz, Iztueta (C 2), J. Azpiroz y en una fábula labortana de Iturriaga. Hay fit en Mendiburu (alternando con fite, más frecuente) y en unos versos que recoge S. Mitxelena (Aranz 49 nota). En DFrec hay 13 ejs. (8 meridonales) de fite.

    Ogia eta ardoa andik fite itzul drazon obeturik. Ber Trat 58r. Eginen duzun ongia eta ontasuna dagizula fite, geroko benturan utzi gabe. Ax 77 (V 51). Elhur-hormok fite ditu / Uharretan bihurzen. Hm 158. Baina hitzak fite iragaiten eta ahantzten dira. ES 151. Emengo gusto guztiak / fite akabatzen dira. Gamiz 206. Bada zenbait ilzen dira jaio ta fite. Mb IArg I 285 (97 fite-laster; 65 fit). Zergatik baizekin fite ero laster atra bear zuela batallako kanpora (Erro, s. XIX). ETZ 264. Fite prest nündükezü etxerat ützültzeko. Etch 516. Ezarrazu grilaren gainean eta itzul aski fite, hirur minutaz erriak baitire. ECocin 6. Egun, burdinazko bideri esker, aise eta fite laiteke bide horren kurritzea. Elsb Fram 90 (119 fiteago). Eta galdatu bezen fite ardietsi du. HU Zez 162. Orai gaude eltzuka, tenprak laguntan badaikugu, fite akabaten digu. Mdg 142. Jaun erretora, fite, fite! dena jaten ari dautzu Murtutsek! Lf Murtuts 10. Holako berriak hedatzen dira neskato gazteen artean elizako zeinuez barreituak bailire baino fiteago. Larz Iru 20. Gure artian ongi zinena / apartatu zira fite, / ez adiorik, lagun maitea, / ta beraz ikusi arte! Mattin 102. Fite erre ‘ituzu bordak! ‘Agudo aspertu zera lan edo lagun edo etxe ortaz’ (AN-erro). Inza NaEsZarr 2300 (v. tbn. 2439 (BN-baig) el mismo refrán con paperak por bordak). Handik goiti urteak fiteago pasatu zauzkit. Etchebarne 74. Fite etorri nintzan etxera. JAzpiroz 139.

    v. tbn. Volt 199. EZ Man I 104. Arg DevB 144. Tt Onsa 26. Gç 30. SermAN 5r. El 85. He Gudu 120. Lg II 269. AR 30. Iraultza 73. Monho 28. LE Doc 221. It Fab 258. Gy 174. Bordel 144. ChantP 172. Balad 248. Barb Sup 55. Zub 49. ZMoso 43. Etcham 140. Iratz 186. JEtchep 78. LuzKant 125. Larre ArtzainE 112

    Sinonimoak: adond. Ipar./Naf.

    [bizkor]: agudo, aitaren batean, arin, arin-arinka, arinka, arinki, azkar, bizkor, bizkorki, bizkorrik, laster, lehiatsuki, lehiaz, presaka, aire berean Ipar., frixtan Ipar., haia-haia Ipar., lehiaka Ipar., airean beh., lasterki g.e., iraduz Heg. beh., lehiatuki Ipar. jas., erresaka Ipar. g.e., erresakan Ipar. g.e., iradu Heg. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (GN/Ipar.) pronto, rápido, presto, enseguida
    fr adb. (Ipar.) vite, rapidement
    en adb. soon, quickly
    port adb. (GN/Ipar.) já, imediatamente;

    Urteak fite pasatzen dira…

    fite (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:14 pm on 2018/06/12 Permalink | Reply
    Tags: F   

    faunkeria 

    iz.  Ipar. g.er. Hutsalkeria. Munduko faunkeriak maitatu dituena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    faunkeria (Dv  -> A, H). Vanidad. “Action molle, sans vigueur corporelle” Dv. “1. [...] Munduko faunkeriak, les vanités du monde (Bijrin). 2. absence volontaire ou naturelle d’énergie ou de force au travail, à la fatigue, mollesse” H. Munduko faunkeriak maithatu dituena. Birjin 41. Oro eztira faunkeriarik <frank->baizen. Ib. 70. Bilhatzen ditutzuen ohore, onthasun, atsegin, gurikeria, gozotasun horietan guzietan eztuzue edirenen gezurrik, itxurapenik eta faunkeriarik baizen. Dh 194.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [huskeria]: Ipar.ezerezkeria, ezgauza, huskeria, txikikeria, zirtzilkeria, ezdeuskeria Ipar., fitskeria Ipar., hutsalkeria Ipar., pegesa Ipar., pegeseria Ipar., xehekeria Ipar., apurkeria g.e., pitinkeria g.e.

    [harrokeria]: arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harropuzkeria, harrotasun, oilarkeria, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) vanidad, soberbia (2) acto sin vigor, debilidad, flaqueza
    fr (1) fanfaronnade, vanité, orgueil (2) un rien, une bêtise, affaire sans importance
    en (1) arrogance, vanity, pride; ostentation (2) trifle, unimportant thing
    port (1) vanidade, soberba (2) fraqueza, debilidade

    Gorde gaitezen, bada, guztiok inolako faunkeria eta handiustetik.

    faunkeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:46 pm on 2017/10/18 Permalink | Reply
    Tags: F   

    faltetsi 

    ad. Norbaiten edo zerbaiten mira izan.

    Sinonimoak: ad.

    [falltetsi] : -en falta igarri/sumatu; -en hutsunea igarri/sumatu; -en faltaz konturatu, -en mira izan

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es echar en falta
    fr regretter qqn (a alguien); remarquer l’absence de qqch (algo)
    en ([sb]) miss
    port sentir a falta (de algo o de alguém)

    Ez zirudien ezerk ez inork ezagutzen edo faltesten ninduenik ere.  [Auzo zaharra, Angel Erro (Berria.eus, 2017-10-17)]

    faltetsi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:52 pm on 2017/02/27 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fosforilazio 

    iz. BIOKIM. Molekulari fosfato-talde bat gehitzea. • oxidaziozko fosforilazio. Arnasketa aerobioan lortutako energia erabiliz, ADP molekulari fosfato-talde bat gehituz ATP molekula sortzea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Kim., Fis.) fosforilación
    fr phosphorylation
    en phosphorylation
    port fosforilação

    Zitokromo batetik bestera egiten den transferentzia horregaz, ADPa ATPan fosforilazioaren bihurpena burutzen da. [Biologia orokorra, Lejoako biologo Taldea (Udako Euskal Unibertsitatea, 1979)]

    fosforilazio (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Maite 11:02 pm on 2017/02/23 Permalink | Reply
    Tags: F   

    fartsa 

    iz. 1 iz. Antzerki lan komiko satirikoa. 2 iz. Norbait engainatzeko prestaturiko ekintza. Ik. iruzur; gezur; engainu. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [iruzur] : iruzur; gezur; engainu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [antzerkia] farsa (2) iz. [iruzur edo tranpa] (hed.) farsa
    fr iz. farce
    en iz. farce
    port (1) iz. [antzerkia] farsa (2) iz. [iruzur edo tranpa] (hed.) farsa, embuste

    “Ez du axola”, esan nuen nik, “buruz dakit hor barruan gertatu behar dena, epaiketa guztiak berdinak dira, dena fartsa hutsa da! ” Urrundu egin nintzen, negarrez ikus en nintzaten. [Agirre zaharraren kartzelaldi berriak, Koldo Izagirre (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    fartsa (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2017/02/10 Permalink | Reply
    Tags: F   

    firfira 

    iz. Marmarra, xuxurla. Zuhaitz hostoen firfira biguna. Haize firfira bat.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    firfira, pirpir. Susurro, rumor. Milla aldiz bai entzun zituan [...] errekastoen poll-polla, zugatz ostroen pir-pir biguna… Ag G 2s. Orduan, halako urgulu-firfira bat hedatu zen eliza xoko-xokoetaraino. Lf Murtuts 12. Kanpoan gauerdi, / horstoen firfira / -auhen bat dirudi. / Izarrak non dira? Mde Po 17. Bortz milla etxek minota-laurden batez denak betan beren zimenduetarik altxatuz eta eroriz egin duketen azantza ez zitaken aize-firfira bat. Herr 10-3-1960, 1. v. tbn. Lf Herr 3-8-1961, 4. Leku bakartiak, illunpeak, uraren soiñuak, osto-firfirak, dan-danak beldur ikara ematen zuan. Berron Kijote 215. Hortaz, poesia entelega nahiko bazenu, oroit zaitez haizearen eragin liluragarriaz, [...] udazkeneko hosto gorrien firfira suabeaz. PPer Harrip 56.

    Sinonimoak: iz.

        [marmarra]: marmar, marmariza, murmur, txutxu-mutxu, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. susurro, rumor [de viento, de hojas]
    fr iz. bruissement
    en iz. rustling
    port iz. sussurro, rumor

    Zuhaitz hostoen firfira biguna entzun genuen.

    firfira (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2016/06/30 Permalink | Reply
    Tags: F   

    finalerdi 

      iz. Txapelketa edo lehiaketa batean, finalera iritsi ahal izateko gainditu beharreko azken proba. Lau partaidek bi-bitara jokatutako bi proba dira, finalista bana erabakitzen dutenak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [finalaurrekoa]: finalaurreko  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es semifinal
    fr demi-finale
    en semifinal
    port semifinal

    Poloniari irabazi ondoren, Portugal finalerdietan sartu da.

    finalerdi (Argazkia: @sportscenter )

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel