Updates from Maite Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:35 am on 2014/08/21 Permalink | Reply
    Tags:   

    bihozmin 

    iz. (Ipar.) Nahigabea; damua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [nahigabea] : nahigabe, bihotzondoko, atsekabe (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Antonimoak: iz.
    [nahigabea] : poz, poztasun, alaitasun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) sufrimiento, disgusto
    fr peine, souffrance
    en suffering, sorrow; displeasure, annoyance
    port sofrimento, desgosto

    Entzun:

    Eta ezin zituen ekidin – zein tuntuna, ene, zein tuntuna! – bihozmin ziztada haiek. [Gloria Mundi, Fernando Morillo (Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    bihozmin (Wikimedia Commons, public domain)

     
  • Maite 8:15 am on 2014/08/20 Permalink | Reply
    Tags:   

    kalejira 

    iz. Jaietan kalerik kale musika joz egiten den ibilaldia eta horretarako erabiltzen den doinua bera. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    iz. Dantzariak eskutik helduta eta elkarren atzean ibiliz dantza egiteko jotzen den musika-pieza. Euskal Herriko erromerietan, azken pieza izaten da. Doinua biko konpasean eta tempo arinean idazten da. (Euskalterm)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kalejira (V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg).

    1. Pasacalle. “Kale-jira gaur amarretan, Estellako soñu-jotzalliegaz” Etxba Eib. “Zazpiretan, kalejiria erriko txistulari bandian kontura” Elexp Berg. Aiziak artu zuen saltoka zijuan maskara bat eta jo azi ziyon kale jiran zijuazen danbolintero prinzipalenari. Iraola 118. Lan-saio eta tramankulu-ots / biurturik kale-jira. I. Olea Auspoa 98-99, 237. Dantza zaharrak [...] kalejirak, karrikadantza edo biribilketak. MEIG I 62. En DFrec hay 23 ejs.

    2. Procesión. v. elizbira. Jakingarri da ostiral deunez Seguran egiten dan kale-jirak Gipuzkoan dagiztenai batere zor ez diela. Ayerb EEs 1912, 59. Arrietar Prudenzio lenauko apaiz jaun ezin aaztuak ostiral deuneko kale-jira oni aurrerapen aundiya eman zion. Ib. 59. Erruki ta osasun eske egin ziran kalejira ta eleizkizunak bukatu. AEmil AndreM 33s.

    Sinonimoak: iz.
    [kalejira] : biribilketa, karrika-dantza (Euskalterm)

    Oharra(k):

    biribilketa hitza neologismoa da, XX. mendearen hasieran sortua, eta Txistulari Elkartearen sorrerarekin zabaldu dena. (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, collins eta Word Reference hiztegiak):

    es pasacalle
    fr marche, passacaille
    en passacaglia
    port bloco, carnavalesco

    Entzun:

    Ez da Joseba horregatik kexatzen den aurreneko aldia, baina ia bi hilabete dira uda hasi zela, bere festa, kontzertu, kalejira eta guzti, eta gaur arte ez da horrela gaizkitu.  [Bizia lo, Jokin Muñoz (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kalejira (FlickrCC, Asier Sarasua Aranberri)

     
  • Maite 8:35 am on 2014/08/19 Permalink | Reply
    Tags:   

    deitore 

    iz. (Ipar.) Auhena, adia (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    1 deitore (-th- L, BN ap. A; Lar; -th- SP vEys, Dv, H), deitora (-th- SP, Arch ms. (ap. DRA), H).

    Tr. Documentado en Leiçarraga y en autores septentrionales del s. XVII, más adelante lo hallamos en AR, Duvoisin y, ya en el s. XX, sobre todo en textos meridionales de léxico cuidado. La forma deitora la emplean Axular, Ibiñagabeitia y, a veces, Zaitegi. En DFrec hay un ej., meridional, de deitore. Con el significado de “lamentación, lamento”, es mucho más común auhen (q.v.).

    Lamentación, planto (en particular por la muerte de alguien; se refiere tbn. a las demostraciones de dolor cantadas, tipo endechas, etc., si bien los ejs. recogen gralmte. su significación de ‘lamentación, lamento’ en general). “Planctus”, “lamentation pour les morts, luctus” SP. “Clamor” Lar (cf. tbn. “clamorear, tocar a muerto, illezkillak, ildeitoreak jo”). “Lamentation que l’on chantait à la mort et à l’enterrement des personnes; complainte” Dv. “Deithoreko eguna, le jour de la lamentation” Ib.

    2 deitore

    Nombre, denominación. Cf. deitura. Guziek gaizki hartu zuten, salbu Espainia Castillako erregina, Izabela deitorea zuenak. HU Aurp 50.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [auhen] : auhen, intziri, erosta, adia
    [marru] : marru, aiene, kexa

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) lamentación, lamento
    fr lamentation, gémissement
    en groaning, moaning, complaining; groan, wail, lament
    port lamentação, lamento

    Entzun:

    Haren ahotsa berriro garrasi eta deitore bilakatu zen.  [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Negar eta intziri egingo dut mendiak direla eta; deitore, larre-zelaiak direla eta: erreak gelditu baitira eta hutsik; ez da ardirik beeka entzuten, hegazti eta abereak ihesi joanak dira.  [Elizen arteko Biblia, Askoren artean (Idatz, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    deitore (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:30 am on 2014/08/18 Permalink | Reply
    Tags:   

    gurendu 

    da/du ad. 1. (Ipar.) (zah.) Hazi; gehitu. Haurra gurentzen denean. Irabaziak gurendu. 2. Santutu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 gurendu (V-och (msOch) ap. A; SP, H), gurentu (A).

    1. Crecer. “Croître” SP. “Desarrollarse, crecer” A. Baldin bathaiatzen bahaiz / iadanik gurendua / Erromako Elizetan busti zakek burua. EZ Man I 19. Haur merda, gurentu denean alfer da. O Pr 220. Urguillukerian, [...] eta banokerietan iaiotzen eta gurentzen diren gizonen bertute eta abantail ederrek eztute on-iduri hutsa baizen. SP Phil 200 (He 202 haziak direnean). Alferkeriak bere bazka gaztetasunean kausitzen baitu, han hazten, gurentzen eta bazkatzen da. ES 186.

    2. (Lar Sup, H (G, L, BN), A). Aumentar. Berzeei berriz gurentzen / zaizte bere gogoak, / zeren etxetan dituzten / bihi eta arnoak. EZ Eliç 282. Nori berea errendaturik geldituko zaitzan aphur hek sumatuko dira, berretuko dira, gurenduko dira. Ax 249 (V 167).

    3.Lozanear” Lar.

    4. (Dv A). “Prosperar” A.

    Sinonimoak: ad. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [handitu] : handitu, hazi
    [ugaritu] : ugaritu
    [santutu] : santutu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) crecer, desarrollarse, aumentar (2) da/du ad. declarar santo, canonizar
    fr (1) croître, grandir; augmenter (2) canoniser
    en (1) to grow; to increase (2) to canonize
    port (1) crescer (2) canonizar

    Entzun:

    Haur merda, gurentu denean alfer da. O Pr 220. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Eta haren ahala hazkarturen da, bainan ez haren indarrei esker: eta sinhets ditakeenaz gaindi, xahuturen ditu bazter guziak; eta gurenduz goanen da, eta nahi duena eginen du. [Danielen profezia, Jean Pierre Duvoisin, Bible Saindua (II) - Testament Zaharra, 2. zathia (1859-1865)] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    gurendu (Irudia: gifmaster)

     
  • Maite 8:35 am on 2014/08/17 Permalink | Reply
    Tags:   

    karramarro 

    iz. 1. ZOOL. Dekapodoen ordenako hainbat krustazeoren izen arrunta. Maskor gogor batez estalia dagoen gorputz zapala izaten dute maiz, aurreko hanka-parea matxarda bilakatua dute eta sarritan saiheska ibiltzen dira beste lau hanka-pareak erabiliz. Gehienak itsastarrak dira, baina badaude lehortarrak eta ur gezatakoak ere. 2. Burdinazko tresna horzduna, ibai-zoletatik hondarra eta zaborrak ateratzeko erabiltzen dena. 3. Are-mota. • ZOOL. karramarro beltz. Pachygrapsus marmoratus. || karramarro berde. Maskor hexagonal handi eta berde iluna dauka. Arrunta da Ozeano Atlantikoan (Carcinus maenas).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    karramarro (V, AN-gip), karamarro (Lar, Añ, Izt, H (G)), karramarru, karamarra (SP, Lh), karamar, kamarra (G-azp; Aq (G), H), kamarro (H, FauMar 134). Ref.: A (kamarra, karramarro); Etxba Eib.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [ZOOL.] : hamarratz
    [Tresna] : draga

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Zool.) cangrejo (2) draga (3) (Nekaz.) rastra metálica de púas semicirculares
    fr (1) [itsasokoa] crabe ; [ibaikoa] écrevisse (2) [tresna] drague
    en (1) [itsasokoa] crab; [ibaikoa] crayfish (2) [tresna] dredger
    port (1) carangueijo (2) draga

    Entzun:

    Bezperan karramarro bat harrapatu eta etxera eraman nuen, irobala batetik helduta ipini nuen karramarro hura mahai gainean paseatzen.  [Kolosala izango da, Joseba Sarrionandia (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karramarro (Karobi Photography)

     
  • Maite 4:05 pm on 2014/08/16 Permalink | Reply
    Tags:   

    inprimagailu 

    iz. INFORM. Konputagailuaren irteerako periferikoa, paper gainean karaktere alfanumerikoak edo irudiak idatziz informazioa erakusten duena.  (Euskalterm)

    Wikipedian:

    Inprimagailu bat ordenagailu baten dugun irudi edo testuzko dokumentu bat medio fisiko batetara (orokorrean, papera) pasatzeko funtzioa betetzen duen irteera periferiko bat da. Aurreneko inprimagailua XIX. mendean sortu zen, eta orain arte hobetzen joan dira. Badaude eta eskanerra eta inprimagailua batera dutenak.

    Motak

    Talka inprimagailuak: kalkatu egiten dute inprimagailu hauek, tinta beste tintarekin kolpatuz. Honen emaitza hurrengoa da: paperean puntu bat edo karaktere bat inprimatzen da. Margarita edo matrizialak inprimagailu hauen adibide dira.

    Tintazko inprimagailua: mota honek kartutxo batzuen bitartez inprimatzen du, non bere barruan 3tik 30 ml-ra edukia dauka. Bere kalitateak ia-ia laserrarena berdintzen du.

    Laser inprimagailuak: inprimagailu hauek kalitate onena dutenak dira, tema honetaz hitz egiterakoan, eta beraien prezioak aldakorrak izan daitezke, modeloaren arabera. Bere lan egiteko modua fotokopiagailuen oso antzekoa da. Bere kalitatea eta azkartasuna izugarrizkoa da

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es impresora
    fr imprimante
    en PRT; printer
    port impressora

    Entzun:

    Inprimagailu hura oso oso makina txikia zenez, eta besoz mugitzekoa, Peña Platako gelatxo batean kokatu genuen, kasernako atariaren ondoan. [Putzu, Txillardegi (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    inprimagailu (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 2:29 pm on 2014/08/15 Permalink | Reply
    Tags:   

    zazpizango 

    iz. Ipar. g.er. ‘ehunzangoa’.  ZOOL. Hanka-pare bana duten segmentu ugariz osatutako gorputza duten artropodo karniboro eta terrikolen izen arrunta. 3 cm baino luzeagoak izaten dira eta buruan erpe pozoitsu pare bat dute. Gehienetan lurrean, hosto artean eta egur usteletan bizi dira. 2.500 espezie inguru daude eta Chilopoda klasea osatzen dute. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan ‘ehunzango’)

    Sinonimoak: iz.
    [ehunzangoa] : ehunzango (tekn.); zoko-zorri, infernuko katu (Elhuyar eta Adorez hiztegiak)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) ciempiés
    fr mille-pattes, scolopendre
    en centipede
    port centopéia

    Entzun:

    Zazpizango ugari ikusi genuen atzoko mendiko bueltan

    zazpizango (Karobi Photography)

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel