Updates from Maite Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:58 pm on 2022/05/23 Permalink | Reply
    Tags:   

    baztanga 

    iz. Gaitz kutsakor larria, sukarra eragiten duena eta larruazalean zuloak uzten dituzten pikor zornetsuak ezaugarri dituena. Ik. nafarreri. Emakume itsusi baztangak zulatu batekin. || Baztanga-pikatua: baztangak jotako pertsona. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    baztanga.
    (G; Lar, Añ (AN), H), bastanga (G; H). Ref.: A (baztanga, bastanga); Arin AEF 1955, 108. Viruela; varicela. “Viruela” Lar y Añ. “Petite vérole. Baztanga edo nabarreria (Mb)” H. “Viruela” (de las ovejas) Arin AEF 1955, 108. v. nafarreri. Aurtasun guzian bagenuen zer edo zer. Bagenuen bein ortz-aginen agertzea; bein baztanga edo nabarreria; gaur txisariak, bigar gornia. Mb OtGai I 18. Aurten baztanga soñurik ez da izan, ta kolera murmorik ere ez. Sor Bar 88. Goiko Amerikako Texasko Errialdean naparreria edo zakutea edo baztanga deritxon gaiso zikiña zabaldu zan baten. Ezale 1897, 182b. Ill egiten nituben bastangak arrapatu bañan len. Sor AKaik 122. Nik detana da baztanga, eta badakit zeñek pegatu ditan. Iraola 139. Zuk etzenduen pasiatzen juan dan udan, emakume itxusi baztangak zulatu batekin? Ib. 53. Gaitz itsaskorren bat –esaterako, baztanga naiz sukarrustela (tifus)– norbaitek zuenean. A Eusk 1925 (2-3), 4. Gure bertsolarietan naparreri edo baztanga maiz azaldu oi da. Inzag RIEV 1933, 415. Baztanga deritzaion eritasun bildurgarriak jota. Jaukol Xenpel 19 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.

    [nafarreria]: nafarreri, pikota Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Med.) viruela (2) iz. (Zool.) Ik. bastanga
    fr iz. variole, petite vérole
    iz. (Med.) smallpox
    port iz. varíola

    Testuinguruan

    Baztanga izugarri batek jota dago. #gaurkohitza

     
  • Maite 10:31 pm on 2022/05/22 Permalink | Reply
    Tags:   

    argi-muki 

    iz. Metxa; metxaren zati errea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ARGI-MUKI (SP; -khi Hb). “Mèche de chandelle. Argi mukiz lizuntzea” SP. Kea darion argi-mukia eztu itzaliko. (Is 42, 3). Ir YKBiz 116 (Ol muki illurrena; Dv mitxa, Ker argizari).

    Sinonimoak: iz.

    [argi-muki]: muki, babil, metxa Heg., drunda g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. moco, mecha
    fr iz. mèche
    en iz. wick
    port iz. mecha, pavio

    Testuinguruan

    Kandela pizteko argi-mukiari su eman behar zaio. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:16 pm on 2022/05/21 Permalink | Reply
    Tags:   

    kalekotu 

    ad. Kaletar bihurtu, kaleko ohitura edo eretara egokitu.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz.

    [kalekotu]: kaletartu (Labayru hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. hacerse de la ciudad.
    fr
    en
    port

    Testuinguruan

    Beti baserritarra izan arren, laster kalekotu da. (Labayru hiztegia)

     
  • Maite 9:44 pm on 2022/05/20 Permalink | Reply  

    supazter 

    iz. Sutondoa. Ostatu bateko supazterrean. Supazterraren inguruan jartzera gindoazen. Bizpahiru eskutada gaztaina goxoki janik supazterrean. Supazterreko istorioak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    supazter.

    1 (AN-5vill-burg, L, B, BN, S, Sal; Gèze 333, Dv, H; -ph- Arch VocGr , H), supaster (AN-erro, L-arcang), supaztar (V-arr-oroz), subazter (G, L-sar, B, Sal, S, R; VocBN, Gèze, Dv, H), subaztar, subaster. Ref.: A (supaztar, subazter); Satr VocP; EAEL 123. Rincón del fuego; rincón junto al fuego. Ikhusi zuenean hura neskato batek su bazterrean iarria. Lç Lc 22, 56 (He, Dv suaren aitzinean, TB, IBk su ondoan, Oteiza, Brunet suaren ondoan, Ol, Or, Ker, IBe sutondoan). Landak eta supazterrak / betetzen tuzten gezurrak. Monho 54. Su basterrean iragaten ditutzuen neguko arrats luze hetan. EgunO ( in Arb Igand 186). Hotzetan behar bezala / su-phazterreko plazera. Gy 263. Su bazterrean idorrarazten zituen athorrak. Hb Egia 138. Jende multzo bat khausitzen du ostatu bateko suphazterrean. Laph 57. Sasoi obia dator emendik aurrera su-baztarrean gaztaiñ danboliñari eragiñaz egoteko. Sor Bar 109. Su-bazterrean aparia zaitzen. Urruz Urz 26. Ileti bat su-bazterrean harturik. Elzb PAd 33. Supazterraren inguruan jartzera ginoazin. JE Bur 77. Su-bazterrean dagoenean / eztauka mozkorra gaiztoa. A Ardi 97. Ikusi zian süpazterrian putiko bat. Const 34. Bizpahiru ahutara gaztena goxoki janik supazterrean. Barb Sup 13. Supazter bero bat ez dugun ber, deusetako ez gira hon. Zub 122. Su baztarrera begiratu. Munita 105. Huna ixtorio bat mila aldiz supazterrean aditu dioguna. Zerb Azk 39. Supazterra murritz, familia hits. Egunaria 20-11-1956 (ap. DRA). Aritz eta lizar enborrak metatzen ditute supazterrera. Ibiñ Virgil 101. Gorputza eta bihotza direlarik supazterrean ontsa berotuak. Ardoy SFran 63. Su bazterrean jarri eta pipatzeko. Etchebarne 40. Daukat aro harekin supazterra piztua zutela. Larre ArtzainE 114. v. tbn. Elsb Fram 137 (-ph-). HU Zez 148. Ox 150. A Aezk 188. TP Kattalin 186. Iratz 81. Lf Murtuts 52. JEtchep 19. Subaztar: Xe 261.

    2 supaster (Sal). “Plancha de hierro que colocan ante el hogar” VocNav.

    Sinonimoak: iz.

    [sutondo]: sutondo, su-txoko (Adorez sinonimoen hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) rincón junto al hogar; fuego, hogar, cocina, fogón
    fr iz. iz. foyer, coin du feu
    en iz. fireplace, hearth, home
    port iz. lareira

    Testuinguruan

    Supazterraren inguruan jartzera gindoazen. (Hiztegi batua)

     
  • Maite 11:45 pm on 2022/05/19 Permalink | Reply
    Tags:   

    garagarraka 

    adb. Zilipurdiak eginez. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    garagarraka.

    1. Escarbando. Olloak auts-artean garagarraka? Denbora txarra. EgutAr 4-1-1959 (ap. DRA).

    2. Revolcándose. v. GARAGARRA(K) IRABAZI s.v. garagar. Katua eta umea erreta, gizonak prakak kiskalduta eta atzoa morokiltzan garra-garraka. Eskual 30-1-1958 (ap. DRA).

    Sinonimoak: iz.

    [garagarraka]: aztalka (Labayru hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. dando corcovos, revolcándose
    en adb. wallowing

    Testuinguruan

    Astoaren antzean zabilz garagarraka. (Labayru hiztegia)

     
  • Maite 10:52 pm on 2022/05/17 Permalink | Reply
    Tags:   

    gaitzetsi 

    ad. gaitzetsi, gaitzets, gaitzesten || 1 du ad. Txartzat edo zigorgarritzat hartu; arbuiatu, gutxietsi; gorrotatu. Jakob onetsi dut eta Esau gaitzetsi. Jainkoa maitatuz eta geure burua gaitzetsiz. Bekatua gaitzetsi. Nehor ez ezak hil, ez bihotzez gaitzets. Solon handiak guztiz gaitzesten zuen alferkeria. Gure Orixek, berez zorrotz xamarra izanik, ez ditu Oihenarten neurtitzak zeharo gaitzesten. Zinemak, hain beheratua eta gaitzetsia izan den mintzabide horrek. Bat ez natorkien arren, ez ditut nik besterik gabe gaitzetsiko. Hiru sailetan salatu eta gaitzetsi zuten Sokrates. 2 (Partizipio burutua izenondo gisa). Arrotz gaitzetsia. Lerro hauek guztien, hilen eta bizien, goretsien eta gaitzetsien, oroitzapenetan doaz argitara. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.
    [txartzat edo zigorgarritzat hartu]: apaletsi, diskriminatu, gaitz esan, gaitz iritzi, gutxietsi, muzin egin, txarretsi, txikietsi, zaputz egin, arbuiatu Ipar., erdeinatu Ipar., gaitz erran Ipar., hastandu Ipar., mespretxatu Ipar., nardatu Ipar., mendratu Ipar./Naf., gaitzets izan g.e., kondenatu g.e., urruindu g.e., despreziatu zah., menospreziatu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. desaprobar, reprobar, desestimar, rechazar (2) du ad. condenar; aborrecer, odiar (3) du ad. (Zuz.) [errekurtsoa] desestimar
    fr (1) du ad. désapprouver, repousser, rejeter (2) du ad. condamner, détester, haïr
    en (1) du ad. [arbuiatu] to condemn; to disapprove; to reject (2) du ad. [gorrotatu] to hate

    Testuinguruan

    Eraso homofoboak gaitzetsi dituzte gaur elkarretaratze ezberdinetan.

     
  • Maite 10:28 pm on 2022/05/15 Permalink | Reply
    Tags:   

    meritu 

    iz. Herr. Merezimendua. Idazle izateko dohainak eta hizketarako talentua, beste meriturik ez zuen. Zazpi ume hazi baditu, ez dauka meritu makala! Beste mundurako merituak irabazten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    meritu.
    (V-gip ap. Elexp Berg ; SP), merito . Mérito. “Zazpi ume azi baittu, eztauka merittu makala” Elexp Berg. v. merezimendu. Tr. Documentado al Norte en Leiçarraga, en autores del s. XVII y en AstLas, Goyhetche y Zalduby. Al Sur se encuentra en Cardaberaz, en un texto baztanés del s. XVIII (BOEans 821), en Añibarro (EL1 65), Guerrico y autores desde la segunda mitad del s. XIX, principalmente bersolaris y textos populares. Meritu es la forma más usual. Hay merito en Cardaberaz (junto a meritu), Guerrico y JanEd (I 23). En DFrec hay 23 ejs. de meritu y 1 de merito, todos ellos meridionales.

    Gure merituz ezin goga dezakegula Iainkoa guri ungi egitera. Lç Ins D 1r. Anhitz obra on egiten dute eta bai meritu ere erdiesten. Ax 153 (V 101). Jesukristoren pasioneko meritua eta balioa. Ib. 527 (V 339). [Sainduak] eztira loriatzen bere merituez. SP Imit III 58, 8 (Ch merezimendu). Ona testamentu balioso ta merito andiko bat. Cb Eg III 223. Neke guziak pazienzia ta meritoaz eramateko. Ib. 368 (Just 138 meritu). Emaztiari burian/ adarren egitia dela/ meritu handi bat lurrian. AstLas 22. Mesederik batere eskatzeko, meritorik batere ez degunak. Gco I 407. Bethi atsegin bat da erakurtzen dena aise konprenitzea. Hauk ere badukete bere meritua. Gy XII. Beste mundurako merituak irabazi. Bv AsL 133. Frantzian […] plekariak sahetseko paretarik gabe artzen dire Espainian baino meritu gehixagorekin. Zby RIEV 1908, 85. Bada merito anditzat zeukaten gazte aien garbitasuna. Ag Serm 255. Meritu aundiyak daduzka oraiñ / eskolan erakustiak. EusJok 26 (v. tbn. II 84 y 51). Ez ei eukan meritu makala […] aiñ ederto eitiak. SM Zirik 103. Egillearen erruak edo merituak eskatzen duen aiñaan. Vill Jaink 104. Otoitzaldian egiñ oriek oro “bestek eragiñak” balira […] ez leuke batere meriturik. Or in Gazt MusIx 46. Gudan irabazitako merituak bear zizkin. Ataño TxanKan 250. Naikoa egin zutela, naiko merituak bazituztela uste det. BAyerbe 153. Pazientziaz eroateak / badau naikoa meritu. FEtxeb 48. v. tbn. Harb 453. Hm 111. Tt Arima 40. CartAnd 375. AB AmaE 399. Sor Bar 38. Arrantz 36. Enb 80. Tx B 124. Bilbao IpuiB 228. Basarri 60. Osk Kurl 168. Uzt LEG I 339.

    (Con suf. de comparación). Aldez gehiago da eta merituago, probeari […] emaitea. Ax 228 (V 151;
    v. tbn. 240 (V 161)).

    Sinonimoak: iz. beh.

    [merezimendua]: merezi, merezimendu, onkaig.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (herr.) mérito, merecimiento
    fr iz. mérite
    en iz. merit; credit
    port iz. mérito

    Testuinguruan

    Ez daukazu meritu makala! #gaurkohitza

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel