Updates from Maite Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:14 pm on 2019/10/20 Permalink | Reply
    Tags:   

    pusatu 

    ad. Pusatu, pusa, pusatzen. du ad. Ipar. Bultzatu. Gizon gazteak pusatzen du haurra uretara. Honek tira, hark pusa. Deabruak pusatzen gaitu egitera gaizki. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (B, BN-arb; H; ph- Urt II 107, VocBN , Dv), pusetu (B). Ref.: Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A; Gte Erdarakadak. Euskaraz ongi mintzatzeko Hiztegia. Zazpi Probintzietako Adibideak (1988). “>Erd 261; Izeta BHizt (pusetu).  Empujar; hacer ir, empujar hacia. “Pousser” Dv. ” Arthaldea mendiko alderat pusatzea ” H. ” Aitak pusaturik, akulaturik joan da (BN-arb)” Gte Erdarakadak. Euskaraz ongi mintzatzeko Hiztegia. Zazpi Probintzietako Adibideak (1988). “>Erd 261. Erresekek nola baitute / batak bertzea pusatzen. Eguia Catholicac (1686). “>Gç 174. Ardüra zure nahiküntek gortzen eta phusatzen zütie. “Impellunt” . Jesu-Kristen imitacionia. Çuberouaco uscarala [...] utçulia (1757). “>Mst III 11, 1 (SP ertxatu, Ch borthizki erabili, Ol oldarrez eragin). Bestek ahulgatuz edo pusatuz bertutiari jarraikiten direner. Aphonsa Rodriguez [...] Aitaren [...] praticaren pparte bat Heuzcarala itçulia (1782). “>AR 19. Tenpora bertan jinen duk, / nahi beikirate pusatu. Astolasterrak. “>AstLas 16. Horien ororen pusatzeko ardu eta likür huna. L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 498. Debriak phusatzen gütü egitera gaizki. Ib. 666. Hunek tira, harrek pusa. Fableac edo aleguiac Lafontainenetaric berechiz hartuac (1852). “>Gy 18. Gizon gaztiak phusatzen dü haurra hurialat. Ip Maria Birjinaren hilabetia (1894). “>Hil 157. Eta haiekin [jin zen] Josef adinian jadanik aitzinatia, Jinkoaren Izpiritiak phusatürik. Ib. 65. Pusa zak bertze alderditik, bertzenaz lurrerat yoain dituk egurrak. XX-garren mendeko Nafarroako Euskal idazlariak (~1930). “>Zub 74. Jo lurra eta pusa bagoneta. Larre Ene Artzain-etxolak (2001). “>ArtzainE 164.  v. tbn. Etchebarne 135. Impulsar, hacer andar (un asunto).  Aitak zeitan haurreki prozesa phusatü. L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 182.
    2. Golpear (en la puerta).  Pusa zazue eta idekiko zaitzue. “Pulsate” (Mt 7, 7). Gç 97 (Lç bulkha, He, Ker, IBk, IBe at(h)ea jo, Dv, Ur, Ip, Echn, Ol, Leon jo).
    3. (H; ph- S ap. Le Basque de la Basse-soule Orientale (1939) liburuko hiztegiari dagokio. “>Lrq ). Brotar las plantas. “Pousser, croître” Le Basque de la Basse-soule Orientale (1939) liburuko hiztegiari dagokio. “>Lrq.  Zer uste duk? Dolarrek, sasitan martxutxek bezala, pusatzen dutela? Larz Iru ziren (1962). “>Iru 28. Joan zen pentzetan itzuli baten egitera, ikusteko ea bazkak pusatu zuen. Erramun harginaren oroitzapenak (1989). “>Etchebarne 27. Hacer brotar.
    Noiz ere haren adarrak hasten baitire guritzen, eta hostoak pusatzen dituenean. TB Mt 24, 32 (Lç hostotu).
    4. (H). Hacer subir los precios; pujar.  Zunbaitek balekie inkantin dela saltzen, / dama franko balizate antxeraren phusatzen. ‘Pour pousser les enchères’ . L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 516.
    5. Lanzar, proferir. ” Hasperen minak, oihu minak pusatzea, pousser des soupirs, des cris plaintifs, perçants” H.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [bultzatu]: bultza egin, bultza eragin, bultzatu, saka egin, sustatu, bulkatu Ipar./Naf., bultzakatu g.e., aitzinatu Ipar. g.e., bultatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Ipar.) empujar (2) du ad. (Ipar.) llamar
    fr du ad. (Ipar.) pousser, bousculer
    en push
    port empurrar

    Honek tira, hark pusa. (Hiztegi batua)

    pusatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     

     
  • Maite 9:24 pm on 2019/10/19 Permalink | Reply
    Tags:   

    gilbor 

    iz. Sabela. Gilborra ase arte. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Etim. Relacionado sin duda con bilgor; para su posible relación con zilbor, v. FHV 296.

    1. (V, G, AN; Zam Vocabulario vasco-castellano (1930). “>Voc), bilkor (Aq sg. A). Ref.: Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A; Iz To.
    Panza” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A. ” Bilkor (AN; Aq), abdomen” Ib. (pero en Aq 179 sólo se encuentra con el significado de “sebo”).
    Gilbor ori ederto ipiñi ei dok gaur. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A Euskalzale. Astean asteango albistaria (1897-1899). “> Ezale 1897, 270b. Gilborrean sartu. JAIraz Bizia garratza da (1950). “>Bizia 17. Neure gilborra asetu arte / ugatza emonaz ganoso. BEnb Nere apurra (~1960). ” aria-describedby=”tooltip51613″> Nere apurra (~1960). 43. Orain lan gabe bete nai dogu / gilborra eta boltsia. Ib. 218. v. tbn. “Atso txarraren kuziña” (ap. DRA). –Eta guk ez degula lanik egiten uste al dezu? –[...] Ire gilbor aundi orrek ezetz ziok. Ataño TxanKan 11. Gilborra goratuten / adi egoteko, / gero alargun orrek / berari esateko / aurdun dagoela ta / arín ezkontzeko. Ayesta 23. (Fig.). Kale luze ta estu bateko gilbor aldean dagoan etxe zaar ezain aundi batean. Erkiag Batetik bestera (1962). “>BatB 184.
    2. “(V-ple-arr-oroz), jiba” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.
    3. “(V-och), grupa del ganado” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.

    Sinonimoak: iz. Bizk. beh.

    [zilbota]: sabel, zilbot Bizk., tripa beh., zorro beh., zipot g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (lgart.) panza, barriga
    fr iz. panse, ventre
    en iz. belly
    port iz. (lgart.) ventre, barriga

    Baina dexente burusoildua; eta gilborra galanki hazia. [Labartzari agur, Txillardegi, Elkar, 2005] (Egungo Testuen Corpusa)

    gilbor (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:41 pm on 2019/10/18 Permalink | Reply
    Tags:   

    eserialdi 

    iz. Norbait denbora batez eseririk egotea. Eserialdi bat egin zuten, ados ez zeudela adierazteko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    eserialdi. exerialdi, esertaldi. Sentada.  Exerialdi bat egin ta tximu txar batekin zegon gizon batengana inguratu zan. JAIraz Bizia garratza da (1950). “>Bizia 99. Reunión, sesión. Bigarrenean batzar ta esertaldi orietan gure kideak irakurritako idazki ta argitasunak darakuskigu. Lh Eusk 1919-1920, 8. En DFrec hay 2 ejs.

    Sinonimoak: iz.

        [jarrialdia]: jarrialdi, jesarraldi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. sentada
    fr iz. l’action ou le moment d’être assis, -e
    en iz. sitting; [protesta] sit-in, sit-down protest
    port iz. (de personas) protesto

    Gasteizen ere, La Caixaren eraikinaren aurrean egin dute eserialdia. (Berria.eus, 2019-10-18)]

    eserialdi (Argazkia: Berria.eus)

     
  • Maite 10:56 pm on 2019/10/17 Permalink | Reply
    Tags:   

    domaia 

    iz. Ipar. Pena, lastima. Domaia da ez baititut 30 urte gutxiago. || damu-domaia Ipar. Kalte-ordaina. Bizikleta hautsi didazue; damu-domaiak zor dizkidazue. Sei mila euroko damu-domaiak pagatu beharko dizkio. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (En la expresión domaia da, ‘es una lástima’). Domaia da ez baititut 30 urthe gutiago! Larz Iru ziren (1962). “>Iru 24. Domaia duk hik eskola kitatzea. Erramun harginaren oroitzapenak (1989). “>Etchebarne 21.
    2. v. DAMU-DOMAIA(K) (s.v. damu).

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [domaia]: lastima, pena
    [domaia]: kalte, gaitz, oker

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) lástima, pena
    fr iz. dommage
    en iz. pity
    port iz. lástima, pena, dó

    Eta ez, ez zait jendea gustatzen. Horrela, oro har. Domaia da, ze zutabe onak idatziko nituzkeen bestela. [Ez zait jendea gustatzen, Aritz Galarraga (Argia.eus, 2019-09-15)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    domaia (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:27 pm on 2019/10/16 Permalink | Reply
    Tags:   

    asper 

    iz.  1 iz. g.er. Asperraldia. 2 iz. g.er. Mendekua hartzea. 3 iz. Zub. Desira bizia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Asper.

    1. (AN-larr-erro, BN ap. A; O VocPo , SP, Dv, H). Satisfacción. “Satifaction, ou contentement (BN)” O VocPo. “Satifaction, contentement. Il se prend en mauvaise part” SP. “Asper hartu dut, j’ai pris plaisir à” SP (que cita a O).
    “(O) satisfaction, contentement” Dv. “Satisfacción, contentamiento” A. Hel zazkit gaurger’, otian, / Heltzekoz zure bizian, / Ezpad’ en’ asperragati, / Ezpererik zureagati. O Po 45 (en el ejemplar de Vinson, ap. Lfn NotesO 156: Ezpad’ ene amorekati). Ezi eztuket berhain asperrik, / Ioan’ enea zenbait hil-errik, / Lupean, air’ edo zeruan / Derakustano den lekuan. Ib. 52. Hunen [zure Semearen] asperragatik, atrebitzen naiz, Jaun handia, zure majestate ikharagarriaren aintzinean ahuspez jartzera, eta ahalkerekin nere galdeak zuri begietaratzera. Dv LEd 150. Bidean beera jarraitzeko garaia du-ta, azken-asper bat eman nai die begiai, urrutira ikusten duan jaiot-ibarra betikoz utzi baiño leen. Mok 21.

    2. (S; H (S)). Ref.: A; Lh. “Vif désir, passion. Asperra goitzea, surmonter sa passion” H. “(S), anhelo” A. “Caprice d’enfant. Asperra igan zaizü?, le caprice vous a passé?” Lh.

    3. Cólera. “Indignatio, indignation” Dv.
    Sainduaren hain laster hiltzeak aree errabia handiagoan ezarri zuen gobernadorea [...]. Bere ezin-bertzean, eta bere asperraren iraganarazteko bezala, ezarrarazi zuen san Bizenteren gorputza oihan edo larre baten erdian. Jnn SBi 153.

    4. Venganza. “Vindicta, vengeance” Dv. Azkue da asper como “(V-arc), venganza” tomándolo de RS 10, pero aquí asper es el radical de aspertu.
    Ta bere maiteñori salkeri naiz irain egiñen balio, zazpi epaikarienpean maite-asper izugarria liken. ‘Vengeance d’amour’ . Or Mi 34.

    5. Aburrimiento. “Hastío, aburrimiento” A.
    Ozkiro gazia, gau beltza, izar-mordo aundia… Nekea… asperra, ogemiña. Ldi IL 50. Gazteak, nere aurraren bataio egunez Deban nai ziñuzketet. Asperraren bildurrez ez geldi, zuentzako naiko jolasa izango baita. Etxde AlosT 16. Uraren lankaden azantzaz, / ez iguzkiaren erlantzaz, / axoltzen ez ziran batere / hoik untzilariok: alphertu / baitziran bideko asperaz [sic] . Mde Po 89.

    6. (Adj.). Aburrido, hastiado.
    Osasun bikaña zatika utziaz, almen zoliak iñoren lurrari emanaz; ospel, asper, beartsu ta elbarri [...], bizitza estu, latz ta lakarra eraman zuan Pedro Migelek. Ag G 255.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia

    [asperraldia]: g.e.asperkizun, asperraldi
    [desira bizia]: Zub.apeta, grina, irrika, irrits, tirria, hisia Ipar., lehia Ipar., afan Heg., lera Bizk., irrikizio Gip., irrikatasun g.e., pasio g.e., joran Bizk. jas., espa Heg. g.e., gutar Bizk. g.e., uzi Bizk. g.e. )

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. aburrimiento; cansancio, hastío (2) iz. satisfacción; satisfacción del deseo de venganza o desgracia ajena (3) iz. (Z) vivo deseo, pasión; anhelo
    fr
    en
    port

    Azken asper bat eman nahi dio. (Elhuyar hiztegia)

    asper (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:29 pm on 2019/10/15 Permalink | Reply
    Tags:   

    murmurio 

    iz. iz. Xuxurla. Ik. marmar. Iturriko uraren murmurioa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    murmurio. (Dictionarium Linguae Cantabricae (1562). “>Lcc). Murmullo, rumor.  Iturriko uraren murmurioa. Berron Don Kijote Mantxako (1977). “>Kijote 17. (H). Murmuración.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [marmarra]: firfira, marmar, marmariza, murmur, txutxu-mutxu, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurazio zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. murmullo, susurro (2) iz. (Med.) soplo
    fr (1) iz. murmure (2) iz. (Med.) souffle
    en iz. murmur, whisper (2) iz. (Med.) murmur
    port (1) iz. burburinho, murmúrio (2) iz. (Med.) sopro

    Bihotzeko murmurioa du. (Elhuyar hiztegia)

    murmurio (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:00 pm on 2019/10/14 Permalink | Reply
    Tags:   

    alagala 

    adb. 1 adb. Bizk. Egoki. Bere izaerari alagala zetorkion bizibidea zuen Txominek: artzain zebilen mendian. 2 adb. Bizk. Gogara. Berak nahi zuenean joan eta etorri, eta berak nahi zuena eman eta egin: alagala zebilen Josetxo. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    alagala.
    (V-m ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ; Voces Bascongadas (~1800). “>Añ), ala-ala (Vc ap. A).
    A propósito, oportunamente, adecuadamente. “(A) propósito viene eso, (V) alagala, galanto dator ori ” Voces Bascongadas (~1800). “>Añ. “Lindamente” Ib. ” Ala-ala [...] (Vc), muy adecuadamente. Es de temer que en esta acepción venga de ‘a la gala’” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.
    Bere ixakereari alagala etorkijon bixibidia eban Txomiñek. Ardizain ebillan mendijan. Kk Ab I 51s. A gusto.  Berak nai ebanean joan da etorri, ta berak nai ebana emon da egin: alagala ebillen Josetxo. Echta Josecho (1909). “>Jos 28. Alagala abil ene alabea; ik polit-politorrek gaur be, naidoan jantzea egin don Almikan Ondartzako. jitanoagaz. Ib. 197. Gogotsu kantaten ebazan Josetxogaz ikasiriko kopla batzuk: alagala bizi zan mutil orregaz. Ib. 311. Alagala egongo gara apalorduan. Ib. 12.
    ALAGALAKO (V ap. A; ala-alako V ap. A Apend). Adecuado, idóneo.  Azkenik, alagalako zaartzia igarota, ill zan. JJMg Baserritaar nequezaleentzaco escolia edo icasbidiac (1816; bigarren arg. 1845). “>BasEsc 283 (sg. DRA; la ref. es incorrecta). Nik gura neukeana da ixilla errana, / Ez nagi, loti eta ain gitxi arrana, / Eta Mari Antoni berba gitxikoa / Dalako guretzat da alagalakoa. AB Ama Euskeriaren liburu kantaria (~1885). “>AmaE 420. Eure bizikoa izango intzan i sakristaukuntsan, Erroke. –Maripa: nor dan orretarako beren bizikoa ta alagalakoa laster erakutsiko daunat. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A Bein da Betiko (1893). “>BeinB 41. Alagalako akiakuleak eta nire gizabidea ondatu gurako asmoak darabillez nire arerioak! Echta Josecho (1909). “>Jos 191. Eladitxo izango zan niretzat alagalako emaztea, baña enaz bere begikoa! Ib. 225. Errege ta seme dirudizue ain ondo apainddurik: alagalako zaldiak daukazuz. Ib. 316. Orrako gizona Kijote ta arako mutilla Santxo… Santxo! Kijote! Ja jai! Alagalakoak ziran orretarako orkoa ta emengoa. Ag Kresala (1906). “>Kr 201. Menditzua da, ta arro itzelak, lapur-tokitzat alalakuak edo guztiz egokiyak daukazana. Euskal Esnalea. Aldizkaria (1908-1931). “>EEs 1915, 15. Toki ori politta dok sartu ta ezkutetako. Eta axia artzeko be, alagalakua. Ipuñak (1927). Oscar Wilderen ipuinen itzulpena.”>Altuna 12. Mutillak, egazti alagalakoak astokillok daroazanak,. arrozaz ipiñita iateko gaur arratsaldean. Kk Ab II 112. Oringo mutillek, / Bana-binekoak: / Lapiko tapatzat / Ala-galakoak. (V-arr) AEF1930, 10. Madalenakoa, lapiko estalkientzat alaalakoa. (V-m) A EY III 146. Oraingo mutiltxoak bana banakoak, / lapiko-tapatzako alagalakoak. A EY IV 63. Ezin zeitekezan egokiagorik aurkitu buruzagion neska-laguntzat, atera zituenak baiño: Mikela Begi eta Timuti Belarri. Begi eta Belarri alagalako bi! Erkiag Arranegi (1958). “>Arran 44. Alagalako lagunak batu ere-ta, sekulako aurreskua izan zan. Ib. 43. Axe zan bai gazte jator, zal, segail, alagalakoa. Ib. 81. Arerioa be alagalakoa billatu eutsoen: komikoa. Etxabu Ondarroa”ko kontuak (1995). ‘”>Kontu 175.
    ALAGALAN. A propósito, adecadamente.
    Eguzkiaren azken agur-aldiko argi-izpien dirdaipean, izadiko gauzen kolore bereziak egoki ta alagalan ikusi zeintekezan, bakoitzaren ezaungarriak zeatz azalduten ebezelako. Erkiag Arranegi (1958). “>Arran 12. Azkenengo biok, arrantzuko gizonak, legorrean gertu ziran, eta alagalan etorri yaken arratsalde epel aretan lagunarteko goizaparia gogaro onez ta atsegintsu egiteko. Ib. 120.

    Sinonimoak: adond. Bizk.

        [egoki]: aukeran, egokiro, erara, eraz, itxuran, itxuraz, taxuz, hautura Ipar., hautan Ipar./Naf., hautara Ipar./Naf., egoki zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (B) a propósito, oportunamente
    fr adb. exprès, délibérément, sciemment
    en adb. on purpose
    port adb. de propósito, propositadamente

    Bere izaerari alagala zetorkion bizibidea zuen Txominek: artzain zebilen mendian. (Hiztegi Batua)

    alagala (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel