Tagged: Z Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 6:40 pm on 2015/08/24 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zizeilu 

    iz. Zurezko eserleku luzea eta bizkarduna; bereziki, bizkarraren erdiko zatia mugikorra, mahai gisa erabil daitekeena, duena.  (Lur Hiztegi Entziklopedikoa) || Kutxa baten modura irekitzeko estalkia duen bankua. Gainean esertzeko eta barruan gauzak gordetzeko balio du. (Euskalterm)

    Wikipedian: iz.

    Zizeilua Euskal Herriko altzari tradizionala da, banku baten antzekoa. Eserlekuan ireki eta itxi egiten den estalki bat du, barruan gauzak gordetzeko. Baserriko sukaldeetan egoten zen.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zizeilu (AN-erro, B, Ae; Lar, H), ziseillu (SP), zizailu (G, AN-gip-larr-5vill, L-côte-sar, B; Dv, H), zizalu (G-to-bet), zizelu (G-goi, L-ain, BN-baig; Dv, H), zizil(l)o, zizilu (G-goi-bet-nav, B, BN-baig; H), zuzulu (S, R; Lecl, Arch VocGr, Dv (S), H (S)), zuzullu, isilu (V-ger-ple-oroz-m), ixilu (V-gip), izellu (AN-ulz), izilo (V-ger), izillu (AN-ulz), izallu (AN-larr-araq-ulz), sisilu (Lar, Añ (G), H), txisallu (V-gip), txiselu (V-gip), txisilu (Dgs-Lar 5), txitxelu (V-arr), txitxilu (V-ger-arr-oroz-och-m; H), txixilu (V; Añ (V)), xuxulu (R). Ref.: A (zizaillu, zizalu, zizelu, zizilu, zuzulu, isillu, izilo, txitxilu, txixillu, xuxulu); JMB AEF 1925, 27; AEF 1926, 82; AEF 1927, 72; Lh (zizelu); Giese CasaS 13; Lrq (züzülü); Zubiau Burd 108; Echaide Nav 189; Iz ArOñ (txisélu), Als (zizilu), Ulz (izellu), R 313; Satr VocP (zizillu); AtBou I 366; Holmer ApuntV (txitxilu); Gte Erd 106; Izeta BHizt2 (zizellu).

    Etim. De *zuzellu, lat. subsellium.

    1. Banco, escaño. “Banc à dossier” SP. “Banco de respaldar”, “escaño” Lar y Añ. “Canapé, escaño de respaldo junto a la lumbre” Lar. “El txixilluba es lo que llaman escaño” Ast Disc 557. “Txixillu (Vc), escaño, banco de cocina con respaldo. Algunos lo utilizan para mesa, otros para gallinero. De ahí es que en boca de muchos, además del txixillu ordinario, hay kutxadun txixillua, escaño con cajón, y oillategidun txixillua, escaño provisto de gallinero (bajo el asiento)” A. “Canapé o escaño, todo banco con respaldo. Salako zizaillua garbiago dago sukaldekoa baiño” Ib. “(V-gip), banco de cocina sin respaldo” Zubiau Burd 108. “Züzülü hegin jarrik aholkü emaiten (S)” Gte Erd 106.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Euskalterm, 5000 eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) nombre dado a cierto asiento típico del País Vasco, largo y con respaldo; arquibanco (2) escaño, asiento
    fr archebanc
    en chest-bench

    Entzun:

    Ataria beltza zen, eta ardoz eta likorez betetako mostradore bat eta armairu bat zeuzkan; alde batean taberna zegoen, pinuzko zizeilu luzeekin, eta barrualdean sukaldea. [Zalakain abenturazalea, Pio Baroja / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizeilu (argazkia: Igartubeiti baserri museoa)

     
  • Maite 8:47 pm on 2015/08/21 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilarbizi 

    iz. Elementu kimiko bat da, Hg ikurra eta 80 zenbaki atomikoa dituena. Bere izena eta ikurra (Hg) latinezko hidrargirium hitzetik datoz; azken hau, berriz, grezierazko hydrargyros (hydros, ura eta argyros, zilarra) hitzetik dator. (Wikipedia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zilarbizi (G, L, B, BN, S; Lecl; -ill- Ht VocGr 329, Lar, Añ (G), Lecl, Izt VocC, H; -lh- Arch VocGr, Dv, H, Foix ap. Lh), ZIDAR BIZI (V; Añ (V)). Ref.: A (zidar bizi, zillar bizi); Lrq (zilharbizi); Etxba Eib (zidar-bizixa).

    Mercurio. “Azogue” Lar y Añ. “Mercure” H. “Azogue, mercurio. Nibelaren barneko ura iduri duena zillar bizia da (B)” A. “Zidar-bizixa Arrate ballian badala esaten eben zarrak” Etxba Eib. Aretxabaletako mugapean arkitzen da meatze bat zillar bizia ematen dabena. Izt C 74. Badira ugaiotar sufredunak ere; oetako bati topatzen zaio zillar bizia. Ib. 80. Iduri du zilhar bizia. Arb Igand 12. Zorion orrek, zillarbiziaren gisa dabilkitela, aldizka poza, aldizka ituna ematen dit. Anab Eusk 1930, 243. Urak, bere aitzin-gibelka ezin geldituzkoan nun-nahi egiten daizkon izurren hegiak, erran zinezake zilar-biziz dituela. JE Ber 81. Begiak aurpegian yauzi egiten eutsoen zidur-bizia [sic, por zidar] bai liran. “Como si fueran de azogue”. Or Tormes 41. Orren eragiteak giza-odolarekiko ain arerioa izanik, gorputzaren bide ta odietan barna, zillarbizia bezain laster dagi ta, [...]. Amez Hamlet 44.

    Sinonimoak: iz.
    [zilarbizi] : merkurio (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mercurio
    fr mercure
    en mercury
    port mercúrio

    Entzun:

    Izan ere, Rudolf II.a berunetik, zilarbizitik edo burdinatik urrea egitearekin obsesionaturik zegoen, eta hori lortzeko berdin zitzaion bidea zientziak erakutsia izatea, alkimiak moldatua, magiaz osatua edo aingeruen hizkuntzaren laguntzarekin lortua.” [Bizitza eredugarriak, J.M. Olaizola "Txiliku" (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zilarbizi (FlickrCC, Jesús Cabrera)

     
  • Maite 10:12 pm on 2015/07/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zilbor 

    iz. Abdomenaren erdialdean, fetuan zilborrestea itsatsita zegoen lekuan, gelditzen den orbain biribil eta zimurra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [zila]: zil Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. ombligo 2 iz. (hed.) ombligo, centro
    fr 1 iz. nombril, ombilic 2 iz. (hed.) ombilic, centre
    en 1 iz. navel, belly button 2 iz. [erdialdea] navel; centre (Br); center (Am)
    port 1 iz. umbigo 2 iz. (hed.) umbigo, centro

    Entzun:

    Idoiak sabela laztandu du, zilbor zuloa urduritasunez arakatuz, telebistako irudiei begira. [Eta handik gutxira gaur, Eider Rodriguez (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zilbor (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:16 pm on 2015/07/13 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zuringo 

    iz. 1. Hegaztien arrautzaren gai gardena, gorringoa inguratzen duena eta oboalbumina eta beste zenbait proteina dituena. 2. Begiaren alde zuriari eman ohi zaion izena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es clara [de huevo]; albúmina
    fr blanc d’œuf
    en white [part of an egg]
    port clara; albumina

    Entzun:

    Aurrean, mahai gainean, tul pilo handi argitsu bat zuen, zuringo irabiatu bat zirudiena. [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    arrautzaren zuringoa (Pixabay CC0, Public domain)

    begiaren zuringoa (Pixabay, CC0 Public domain)

     
  • Maite 11:57 pm on 2015/07/09 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zezen 

    iz. Behiaren ar heldua. • nafar-zezen. TAUROM. Toreaketa-zezenen arraza, bereziki Euskal Herrian hazten dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es toro
    fr taureau
    en bull
    port touro

    Entzun:

    Azkarrak izatea, hori da Victoriano del Rioko zezenen ezaugarri nagusia. [Zezen azkarrak hirugarrenerako (Berria.eus, 2015-07-09)]

    zezen (Wikkimedia Commons)

     
  • Maite 10:02 am on 2015/06/18 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziba 

    iz. Kordel bati loturik, indarra emanez eta lurrera jaurtiz, puntu baten gainean birarazten zaion zurezko jostailua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [zurezko jostailua]: zibota (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es peonza, peón, trompo [juego]
    fr toupie [jouet]
    en (spinning) top
    port pião

    Eskolan ikasi genituen gauza asko eta asko gure memoriatik joan dira, baina bizitakoa hor geldituko da betirako, agerian edo ezkutuan. Urteak eta urteak zibarik hartu barik dagoenak lehenengo edo bigarren ahaleginean jarriko du dantzan. Bizipenak direlako ahazten ez direnak. Beharbada horregatik saldu nahi dizkigute esperientziak eta ez markak. [Detaile txikiak, Zihara Enbeita (Larrepetit, 2015-06-18)] (Berria.eus)

    ziba (Fernando Mac, FlickrCC)

     
  • Maite 10:42 pm on 2015/05/12 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zimentarri 

    iz. Zimendua, oinarria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:iz.

        [oinarria]: asentu, egarzola, egonarri, fundamentu, oinarri, zimendu, eustazpi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cimiento, base, fundamento, piedra fundamental
    fr base, pierre fondamentale
    en foundation; basis
    port alicerce, base

    Entzun:

    Baina ia bat-batean, ohartzen ez ginelarik nola, mundu haren zimentarriak uste baino buztinezkoagoak zirela pentsatu genuen, eta orduan buruz ikasitako otoitz gehienak oraindik ondo gogoan baditugu ere, euskarazkoak bezala latinezkoak, eta baita gaztelaniazko hamasei salbe eta hamalau kredoak ere, gure gizarteak aspaldi baztertu zituen errezook.  [Oin buztinezkoak, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-05-12)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zimentarri (Wikimedia commons)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel