Tagged: Z Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:52 am on 2014/04/10 Permalink | Reply
    Tags: , Z   

    zartzo 

    iz. 1. Zarata. 2. Txutxu-mutxu. 3. Harropuzkeria. (Labayru Ikastegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zartzo (H (que cita a EZ); -rz- Lar).

    1. Ruido. “Bulla” Lar. “Bruit, tapage” H. Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9. Edo nola Otsaillean oihanetan otsoak, / damnatuak entzuten tu handiago zartzoak. Ib. 105. (SP; -rz- O-SPAd, O-SP > SP, Dv, H y A). “Zarzoak, babils, caquets” O-SPAd 880. “Le bruit que font ceux qui parlent bas, mussitatio. Suaren zarzoa, le bruit que fait la flamme quand elle est forte” O-SP 227. “Nihor asaldatzea zarzoz edo hitz alferrez (Hm)” SP (se refiere sin duda a la ed. de éste del libro de Haramburu). Suak ere harengatik egiten tik zarzoak, / bai halaber gurguraia xirripa mortukoak. EZ Man II 17. Meza erraiten den denboran gogoa maiz berzetan edukitzea edo denbora luzean zarzo handian egoitea da mortal. Harb 174s. Elizan nihor asaldatu zartzoz edo hitz alferrez. Harb (ed. 1690) ap. H.

    2. (Urt Gram 8 > A). Vanidad. “Grand air qu’on se donne” Urt Gram.

    3. Diligencia, presteza. “Actuose, [...] zartzo handirekiñ, agudóki” Urt I 119.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [zarata]: hots, soinu, azantz Ipar., haro Ipar., harrabots Ipar., zarraparra Bizk., asots Naf., ereta Naf., herots Zub., arrada g.e., ospe Bizk. g.e.
    [txutxu-mutxu]: firfira, marmar, marmariza, murmur, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah.
    [harropuzkeria] : arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harrotasun, oilarkeria, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., faunkeria g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ruido, barullo (2) cuchicheo, murmuración (3) vanidad
    fr (1) bruit; boucan, cohue (2) chuchotement (3) vanité
    en (1) noise, racket (US), din (UK) (2) gossip (3) vanity, arrogance
    port (1) ruído, barulho (2) cochicho, fofoca (3) vaidade

    Entzun:

    Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zartzo (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 6:02 pm on 2014/03/03 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zakil 

    iz. 1. ANAT. Ugaztunen penisa. Pubisaren aurrealdean kokatuta dagoen eta esperma umetokian edo umetoki-lepoan uzteko balio duen organo zutikorra da. 2. ITSAS. Belazurruna. 3. MIKOL. Falaleen ordenako eta Mutinus eta Phallus generoetako onddo basidiomikotinoen izen arrunta. Fruitu-gorputzak zakil-itxura eta euliak erakartzen dituen haratustel-usaina du. • zakil-hezur. ANAT. Ugaztun askotan, zakila indartzen duen hezur mehea. || zakil-moko. Ik. glande (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [arren organoa] : buztan beh., falo jas., pitxo Ipar. beh., pitilin Heg. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Zool.) pene (2) (Mikol.) falo (Mutinus sp., Phallus sp.) (3) (lgart.) tonto, -a, necio, -a, majadero, -a
    fr (1) (Anat.) pénis (2) (Mikol.) phallus (3) izond. (lgart.) sot, sotte, idiot, -e ; imbécile
    en (1) (Anat.) penis (2) [mozolo] idiot, dumb, fool, ass
    port (1) pênis (2) falo (3) tonto(a), néscio(a),

    Entzun:

    Zakil tentea hatz puntaz bilatu zuen Martak, begiak ireki beharrik izan gabe ondo oratuz, harik eta hatzez nahikoa gogortua zegoela baieztatu ondoren aluan barneratu zuen arte. [Pasaia blues, Harkaitz Cano (Susa, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Ekar kamioiak, zerbait ikasi behar dik gaur agure orojakile zakil horrek! [Elektrika, Xabier Montoia (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zakil (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/02/19 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zarbasta 

    iz. 1. adaxka.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zarbasta (V; Deen I 453 <sarvasta>), zarbazta (H), zabrazta (V-gip), zaprasta, sarbasta (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ (sarbasta); Elexp Berg (zabrazta).

    • “Branchage en général” H (que cita a Izt). “Ramillas
    • txarbasta (G-to ap. A). “Puntas de las ramas” A.
    • zarbazta (Lar, H). “Carrasco, carrasca” Lar. Lacoizqueta (152) copia erróneamente zarbatza.

    2 zarbasta, sarbasta (V-gip ap. Iz ArOñ).

    “Emakume sarbástia, mujer dura y trabajadora, buena para el caserío” Iz ArOñ.

    Sinonimoak:  iz.
    [adaska] : abartxo, adartxo, adaxka Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ramillas (2) Zool. cierto pececillo de mar
    fr ramille, branchage
    en brushwood
    port ramo

    Entzun:

    Ez naiz arrantzale eskasa. Zarbasta pare bat harrapatu nuen lehengo batean. [Karabana bati jarraika, Xabier Etxaniz  (Naiz.info, 2011ko irailaren 03a)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Zarbasta bat hartu eta sua emendatzera joan ginen basora. Elexp Berg. [moldatua] (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zarbasta (CC, micuarto.blogspot.com)

     
  • Maite 8:13 pm on 2014/02/01 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zirrindola 

    iz. 1. Metalezko uztai edo eraztun handia. 2. TEKNOL. Torlojo-azkoinez loturak egiten direnean, azkoinaren estutze-lana ongi bana dadin tartean jartzen den eraztun edo pieza zilindriko zapala.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) aro, anilla, arandela (2) (Teknol.) arandela
    fr (1) anneau, bague(2) (Teknol.) rondelle
    en (1) ring, hoop (2) (Teknol.) washer
    port (1) anel, aro, argola, arandela (2) (Teknol.) arandela

    Entzun:

    Goiz batean, bainugelako kanila baten zirrindola konpontzen ari nintzela, sartu eta telebista piztu zuen, neskameek egin ohi duten bezala. [Zertaz ari garen maitasunaz ari garenean, Raymond Carver / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Buda Amandrea ematen du galipotezko ama edo amama dirdiratsu horrek, koloretako painelua buruan eta zirrindola doratuak belarrietatik dilindan. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zirrindola (geograph, CC)

    zirrindola (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:45 am on 2014/01/27 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zopatu 

    da ad. Erabat busti. Ardotan zopatua (borracho como una cuba) (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa eta Elhuyar Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.
    [erabat busti] : blaitu, busti-busti egin (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. [ardotan, esnetan, ozpinetan...] empapar, embeber, impregnar, remojar, emborrachar, ensopar (2) da ad. [horditu] emborracharse (3) da/du ad. [blai egin] empapar(se), calar(se), mojar(se)
    fr du ad. tremper, mouiller
    en du ad. to dip, to dunk, to soak
    port (1) embeber, empapar (2) embebedar-se, embriagar-se (3) ensopar-se, empapar-se

    Entzun:

    Edan ordez jan egin behar den ardo zopatu lodi bat izan zen lehendabiziko urratsa.[Konpainia noblean, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Euskara herrikoa, batere berritsi horietakoa, gai berezi eta interesdunetan zopatua, txairoa eta atsegina [aldizkaria]. AIr Egan 1958 (3-6), 223. [moldatua]

    zopatu (FlickrCC, s_evenseth)

    zopatu (Wikimedia Commons)

    zopatu (Wikimedia Commons)

    zopatu (FlickrCC, LatinSuD)

     
  • Maite 9:05 am on 2014/01/10 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    ziratu 

    du ad. (BN eta GN) Zapatak nahiz botak betunez igurtziz, distiratsu jarri(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    ziratu (B, BN ap. A; Gèze, VocBN, Dv, H, VocB).

    1. Lustrar, encerar. “Cirer” Dv. “Cirer une chaussure” H. “Cirer un parquet” Ib. “Lustrar (calzado), dar cera (al piso). Sala onen ziratzen, badugu ordu beteko lana, en sacar lustre a esta sala tenemos seguramente trabajo para una hora” A. “Embetunar, lustrar, dar lustre o sacar lustre” VocB. Zango-behatzak ezkoz ziratuak [zituzten]. Larz GH 1959, 86s. Goizean zapetak ziratu gabe, jali bainuk etxetik, to, zira-hazkidak orai! Larz Iru 114. Morok zapatak bakerori ziratzen daizko. Ib. 66.

    Sinonimoak: iz.
    [ziratu]: ziraia eman (5000 Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Word Reference  eta Orotariko Euskal Hiztegia):

    es   (1) lustrar, encerar (2) (Ipar.) aplicar/dar betún
    fr (1) cirer (2) (Ipar.) cirer, astiquer
    en (1) to wax, to apply wax (2) to polish, to shine
    port (1) encerar (2) aplicar betume

    Entzun: 

    (Jartzen da eta zangoa luzatzen dako) Goizean zapetak ziratu gabe, jali bainuk etxetik, to, zira-azkidak orai! Hola ikusiko dik Benatek ere, zoin abilki pratikatzen dukan hire ofizioa! To, wisky turnada on bat irabaziko duk! (Pantxo xuttitzen da, bere lanari buruz) BENAT: (Idorki) Pantxo hago hire tokian! ANTON: (Irri larri batekin) Zer! Utz-ak zonbait sosen irabazterat. [Hiru ziren (laugarren gertaldia), 1957] (Euskal Klasikoen Korpusa)

    Lerra-lerra joaten nintzen zoru ziratu lohitsu hartan barrena, egundainoko blaustadak eginez eta titiak zanpatuz; irri egiten zuen jendeak baina ez nintzen ordurako festako gune nagusia, garbi zegoen aspertzen hasiak zirela nirekin. [Ahardikeriak, Marie Darrieussecq / Joxan Elosegi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ziratu (FlickrCC, GRuizSol)

    ziratu (FlickrCC, hans s)

     
  • Maite 11:58 am on 2013/12/28 Permalink | Reply
    Tags: Z   

    zintzilik 

    adb. Zerbait goiko aldetik loturik edo eutsirik, beheko aldetik inon oin hartzen ez duela, eta higi edo kulunka daitekeela.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  adlag.
    [dilindan] : dindilizka, dingilizka, zilintzan, dilindan Ipar., dilingo Ipar., zintzilika Gip., txilintxau Zub., zintzil g.e., dilindaka Ipar. zah.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es colgado, -a, suspendido, -a, pendiente
    fr suspendu, -e ; en suspens
    en hanging
    port pendurado(a)

    Entzun: 

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel