Tagged: T Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:14 pm on 2017/09/22 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tranpol 

    iz. Tranpa; tranpa-zuloa ixten duen ohol edo ate modukoa. Makurtu eta tranpolaren zirgiloari tira egin zion, eta tranpola altxatu eta zabaldu egin zen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tranpol. v. TRANPA-OHOL (s.v. 1 tranpa).

    TRANPA-OHOL (tranpol Vc, G-to ap. A). a) “Agujero del piso superior por donde, sin necesidad de bajar a la cuadra, se echa la comida al pesebre del ganado” A.

    b) “Tranpol (V-m), defensa del pesebre para que no caiga la comida” A.

    c) Tablero de una trampilla. Nikanor-ek, arako tranpa-ola jaso dau isil-isillik, eta zeozer ikusi ta erdi-susmau egin dau. Erkiag BatB 141.

    Sinonimoak: iz.
    [tranpol] : sabai-zulo, tranpa  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. trampilla, ventanilla, portezuela (referida a la que comunica con la cuadra o con el trastero)
    fr iz. trappe, petite porte
    en iz. hatch; trapdoor
    port iz. alçapão

    Makurtu eta tranpolaren zirgiloari tira egin zion, eta tranpola altxatu eta zabaldu egin zen. (Hiztegi Batua)

    tranpol

     
  • Maite 11:58 pm on 2017/09/20 Permalink | Reply
    Tags: T   

    trankart egin 

    ad. Bizk. g.er. Engainatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    TRANKART EGIN (A, que cita RS). Engañar. Trankart egiten deustak ta ulerretan deustat. RS 49. Iak, emak, erak ta zegiok trankart. “No le hagas falsía”. Ib. 272. Lukiari trankart <trançart> egiteko goxtu bearko. Ib. 437. Gabonzar gabean jandako marraskilloen masalak ingi-txatal zurijetan bilduten egon ei zan luzaro, mutikoei trankart egitiarren. Kk Ab I 63. Sozialisten barriketak langilleai iruzur eta trankart egiteko baño bestetarako eztirala-ta. Eguzk GizAuz 85.

    Sinonimoak: ad. Bizk. g.e.

        [engainatu]: atzipetu, burlatu, ederra sartu, engainatu, iruzur egin, iruzurtu, marro egin, sakatu, zilibokatu, ziria sartu, enganatu Ipar., droga egin Bizk., bairatu g.e., gezurtaratu g.e., zurikatu g.e., zimardikatu zah., tronpatu Ipar. beh., malmuzkatu Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es engañar
    fr duper, séduire
    en to deceive; to cheat; to trick
    port enganar

    Trankart egiten deustak ta ulerretan deustat. RS 49.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    trankart egin (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

     
  • Maite 8:36 pm on 2017/08/25 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txakil 

    adj. Bizk. g.er. Pertsonez mintzatuz, kemen gutxikoa, ahula. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 txakil (V; Zam Voc), txankil (V-arr-oroz-m), txakillo. Ref.: A (txakil, txankil); A Apend.

    “Pelafustán, hombrecillo de poco fuste. (Parece contracción y diminutivo de otzak ill)” A (v. FHV 511). “Enclenque” Ib. “Txintxirrindun seiñak baiño buru geiago eztauko gizon txakil onek” Ib. (s.v. txintxirri). “Ulizain egunetan etorteko ta bape etorri ez a, txakila alakoa, [...] y aquel lelo no vino” Ib. (s.v. ulizain). “Enclenque” A Apend. Cf. 1 txakal. v. 2 ttakala.

    Arira eztatozan itauneak gizon txakillak egiten dabez. A BeinB 89. Alperrik bestearen aotik txakilla, oskilla ta bildurtia ta edozetariko iraiñak entzun. Ib. 90. Gazte nagi, txakill batzukaz bat egin da. Ag Kr 223. Eztirala gizon guztiak aizedun, txakillo ta buru ariñekoak. Ib. 56. Abarketadunak ostera arintxoagoak, txoro ta txakillagoak [dira]. Ag G 95.

    Badaezpadako biotz aldakor txakillak. Ag G 35.

    2 txakil. “El aro de la extremidad de la cadena” Asp Leiz.

    3 txakil. v. zakil.

    Sinonimoak: izond. Bizk. g.e.

        [ahula]: ahul, argal, maiskar, makal, maskal, mehe, mengel, enul Ipar., erkin Ipar., erpil Ipar., flako Ipar., malet Ipar., mendre Ipar., kaden Bizk., meko Bizk., herbal Ipar./Naf., aloxo g.e., gelbera g.e., magalo g.e., debil Heg. beh., enkel Ipar. g.e., entoil Ipar. g.e., flux Ipar. g.e., hozkil Bizk. g.e., makar Bizk. g.e., gelge Gip. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (B) enclenque, de poco fuste, de poco fundamento
    fr malingre, chétif, faible, fragile
    en sickly, weak
    port adj & mƒ enclenque, adoentado(a)

    Nola ekarri ordea hitzetara, gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa! [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txakil (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:12 pm on 2017/08/16 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tarrotu 

    ad. tarrotu, tarro/tarrotu, tarrotzen da/du ad. Ipar. Handi samar bihurtu, batez ere umeez mintzatuz. Ik. koskortu 2. Emazte anitz eta haur gehiago; batzuk bularrekoak, bertzeak tarrotuak. Tarrotuxeak ziren biritxiak ordukotz: bospaseina urte. Txoriak tarrotuz gero hegaldatzen dira ohantzetik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tarrotu (B, BN-baig ap. A; VocBN, Dv, H).

    Crecer. “Grandir, croître, jusqu’à devenir grandelet” Dv. “Zure haurra iadanik tarrotua da, votre enfant est déjà assez grand, bien grand. Xoriak tarrotuz geroz, hegaldatzen dira ohantzetik, les oiseaux, dès qu’ils soient assez grands, s’envolent de leur nid. Lur sagarrak tarrotuak dire, bil ditezke, les pommes de terre sont grossies, [...]” H. v. koskortu. Haurra tarrotu zen. Dv 4 Reg 4, 18 (Ol tarrotu; Ker, BiblE (h)azi). Bizitza emaiten du arroltzen barnean diren xita gaieri, eta hok tarrotzen direnian, kuskua hautsi eta agertzen dira. Zub 122. “Eskualdun Gazteria”. Tarrotzearekin araiz batasun hortan sartuko zira zu ere. Othoizlari 1962 (n.º 33), 453.

    (Part. en función de adj.). Eskuara ikasi omen du, ez amaren besoetan, bainan mutiko tarrotua zelarik. Zub 94.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [koskortu]: koskortu, koskondu Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (Ipar.) crecer, desarrollarse
    fr da/du ad. (Ipar.) croître, grandir
    en da/du ad. to grow, to grow up, to develop
    port crescer, desenvolver-se

    Txoriak tarrotuz gero hegaldatzen dira ohantzetik. (Hiztegi Batua)

    tarrotu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:51 pm on 2017/08/10 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txartes 

    iz. Heg. Kapusaia. Txartes zuriarekin jantziriko mutiko bi. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txartes (V, G, AN-araq; Lar, H (<ch-> G), Zam Voc), txartex, txartez, xartex (L; H), xartax (H). Ref.: A; Lh (xartex); AEF 1926, 44.

    Capellina de rústicos“, “capisayo“, “gallaruza“, “paletoque” Lar. “Saltambarca, vestidura rústica, txartes mota bat” Ib. “Ensambenitar, [...] txartes deshonragarriz janzi” Ib. “1.º (V-m), blusa, elástico. Josek estaldu bear dau bere jakeagaz, txartesagaz, José tiene que cubrirle con su chaqueta, con la blusa; 2.º (Vc, G), capisayo, blusa de lana en forma de dalmática; casi ha desaparecido esta prenda; 3.º (AN-araq), túnica” A. “Xartex (L), capeline (ne s’emploie qu’au plural)” Lh. Cf. Lar Cor 214: “Capusayes y charteses con capilla, mangas anchas y cortas”. Cf. VocNav: “Chartes, poncho, capotillo de paño basto [...] En algunas localidades llaman chartes al capusay”. v. kapusai.

    Ez dauka zer jantzi; eta Josek estaldu biar dau bere jakiagaz, txartesagaz, balentzianiagaz. Ur MarIl 96. Nun dira orduko gizon / geure patriarkak? / Nun txapel punta zorrotz / txartez eta abarkak? Azc PB 201. Giussepe txartes-gorria, [...] itxas-lapurra. Ib. 214. Kaltzerdi urdin bizardunak eta berarizko txartes nasai bat [erabiltzen ebazan mandazaiñak]. A BeinB 51. Pillipe artzaia [...] txartes batean burutik bera estalia. Ag G 156. Txartes zurijakin jantziriko mutiko bi. “In white smocks”. Altuna 84. [Mendigoxaliak] txartesak artu lepuan ziar / eta eskuban makillak. Enb 36. Zein maisuk txartexa dunik entzun lezakek [...]. “Paenulatorum magistrorum”. Or Aitork 30.

    Sinonimoak: iz. Heg.

        [kapusaia]: kapusai, eskapila Zub.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Heg.) blusón, blusa larga y suelta
    fr iz. blouse
    en iz. (artist) smock, loose shirt
    port blusão

    Txartes zuriarekin jantziriko mutiko bi. (Hiztegi Batua)

    txartes (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2017/08/08 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txaraka 

    iz.  Txara (zuhaixka eta txara-eremua). Gero, basoa berriro; txaraka eta akaziak. Andutz mendiak arte-txaraka asko dauka itsasaldetik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txaraka (Aq (AN) -> A).

    1.Rozo, bardaska, zirdoia, txaraka (AN)” Aq 720. “Rozo, leña menuda que se hace en el corte de ramas” A.

    2. (V-m-gip; Añ), xaraka (B), zaraka (L-ain, B). Ref.: A (txaraka, zaraka); Iz ArOñ; Elexp Berg; Gte Erd 71; Izeta BHizt2 (xaraka). “Carrascal” Añ. “Jaral o bosquecillo de cortas dimensiones” A. “Zaraka, jaral. Zaraka ortan ezlaiteke nior baliatu (B), en ese espeso bosque nadie puede encaminarse” Ib. “Txaráka bat, txara con árboles menores; selva joven o donde se ha cortado lo mayor” Iz ArOñ. “Jaral. Urriz-txarakia ta; zerraua dagonian, txarakia. Txaria aitzai tta geixao esango jakok, baiña urritz-txarakia esan izan jakok. Bueno, ez: urritz-txaria be esate zuan. Txaria eta txarakia bat izangoittuk” Elexp Berg. “Xaraka ortan sartu da basurdea. [...] Azkenarroa zaraka ortan sartu de” Izeta BHizt2. Cf. VocNav: “Characa, paraje lleno de maleza o de matorral (Cuenca, Val de Echauri)”. Katigatu zitzaion bere adarra txarakako otatza ta larretan. VMg 54. Bas-erreka beiti eman zen: [...] zaraka batetan, ixterkoloxkan eta erdi dilindan gelditu zen. FIr 146. [Andutz mendiak] arte-txaraka asko dauka itxas-aldetik. BasoM 9. Bestaldeko txarakan, / gaztaiña onduan. Zendoia 103.

    3. (V-arr-oroz-m ap. A; Zam Voc), txaaka (G-to ap. Iz To), zaraka (AN-burg ap. A). “Jara, un arbusto” A. “Zaraka, planta de árbol en su desarrollo medio” Ib. Cf. Baraib RIEV 1907, 349: “Characa (Marquínez), planta de roble o de encina cuando está todavía rastrera”, y VocNav: “Zaracas, plantas jóvenes de haya que no sirven para leña (Salazar)”. Emen eztago ez txarakarik, ez ezetariko zugatz merrorik be eguraldiaren erasotik nobere burua yagoteko. Larrak EG 1959 (3-6), 205.

    Sinonimoak:iz.

        [txara]: saparrondo, sasiarte, sasidi, sasite, sasitegi, sastraka, txara, zazkardi, zizkirra, brosta Ipar., lahardi Ipar., beresi Bizk., sasitza Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Bot.) jara (2) iz. (Ekol.) jaral
    fr (1) iz. ciste (2) iz. lieu planté de cistes
    en (1) iz. rockrose (2) iz. thicket
    port (1) iz. (Bot.) esteva (2) iz. esteval, esteveira

    Gero, basoa berriro, txaraka eta akaziak. [Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txaraka (Irudia: Wikipemedia Commons)

     
  • Maite 11:42 pm on 2017/08/06 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txinal 

    iz.  Etxe barruan erabiltzeko oinetako arina, orpoa agerian uzten duena. Zira, bufanda eta oinetakoak erantzi, eta pijama eta txinalak jantzi ditu Maria Luisak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txinal (G ap. A), txinel (AN-gip-5vill-araq, B ap. A; Lcc, Lar, H (<ch->), ZMoso 72), xinel (T-L).

    1. Chinela, pantufla, zapatilla. “Txinelak bearko ditut erosi; zapatu larru-lodi ok zangoan min ematen datate” A. “Escarpin” T-L. Eskuin-oiñean txinela. Or Eus 345.

    2. (G-to-bet ap. A), txinel (G-to, AN ap. A). “Resorte con que se aprietan las cuñas del carro” A. Txistua jotzeko, sagar-egurrarekin egindako txinela zala onena. JAzpiroz 120.

    3. txinel (B). “Pieza de madera colocada entre el pilar y la viga” Izeta BHizt2.

    Sinonimoak: iz.

        [etxeko oinetakoak]: txapin, pantufla Ipar., zapatila Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. chancleta, chinela sin talón
    fr iz. sandale
    en iz. flip-flop
    port iz. chinelo

    Zira, bufanda eta oinetakoak erantzi, eta pijama eta txinalak jantzi ditu Maria Luisak. (Hiztegi Batua)

    txinal (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel