Tagged: T Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 7:09 pm on 2016/12/31 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txotxo 

    Mutilentzako lagunarteko bokatiboa. Ik. txo.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 txotxo (Lar, H (<ch-> V, G)).

    1. Chocho, que tiene demencia senil. Nausi edo etxeko andre denean, seme bat edo alaba bat egon bear du aite zar baten, txotxo biurturik dagon baten, eta ama zar inpertinente oñen geinen iziñ dagoken baten sujezioan eta obedienzien? (Ororbia, 1758). ETZ 107. Biyai bakarrik jokatuko’iet / segan, konforme badia, / ainbeste ezpadira ni tentatzeko oik / zer aitona txotxo paria. Tx B I 226.

    2. (V-gip ap. Iz ArOñ; G-azp). Tonto. “Txotxúak, chocholos” Iz ArOñ.

    2 txotxo.

    Golosina, dulce (‘chocho’ en Navarra)” LE-Ir. Ain sinpletáko daukáte Jangoikoa, ustebaitúte pagátzen déla errézu útses obra onikgábe, nola aurra txótxos? LE in BOEanm 888. ‘Ez sanduari botoa ta ez aurrari txotxoa’ dio errefranak, ta adiarazi nai du ezi ofrezitua eskatzen duela (65)” LE-Ir. Ez uste berak txotxoak orren errez egiten ziranik. Ezta mataxak ere. Anab Poli 76 (donde a continuación explica que se hacen al fuego con azúcar, café y leche). Bestetan alako mataza zuriak egin eta guraizeakin kilx, klax, aidean joaten ziran txotxo zuriak. Ib. 76s. Pastel-apurrak zirala, txotxo-puskak, osatu gabeak, zirala, “libre” zeukan nai aña jatea ta pastel ta txotxo osoak jan naita ere ez lioteke aitzaki aundirik jarriko. Ib. 77.

    3 txotxo (V, G; Ort Voc), txutxu. Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg.

    1.Palabra con que se llama a los muchachitos” A. “I, txotxo, zeiñek apurtu jok kristala?” Elexp Berg. Cf. Echta Jos 206: Gaztetan zerbait okerra ta arroa izan zalako ezarri eutsen Txotxo-arro ezizena, y 113: Gaztetan egon zan ogipeko Txotxo-tontorren etxean. v. 2 txo (2). Manutxu itxi izu / mollan bitxiguba, / erdu antxi antxikan, / ene koitaduba, / erdu ona, Txomintxu, / erdu, neskatilla, / ariñ kaderak, txutxu, / Jesusaren billa. Echag 28 (versos en dial. vizcaíno). Txotxo, obe dok beti eskuan txoria, / gordetea seguru naiz izan txikia. AB AmaE 280. Ni baiño geiyago az, txotxo. A BGuzur 126. Etxekoa dozu neskamerik onena, txotxo. Ag Kr 110. Txotxo, zelan dok eure izena? Echta Jos 18. Txotxo, zegaitik eruan dok nire txapela? Kk Ab II 69. Eukiko dok, txotxo, ugari zegaz urdailla bete. Bilbao IpuiB 129. Ez zaitez kirtena izan, txotxo. Erkiag BatB 70. I burutik hago, txotxo! Osk Kurl 129. v. tbn. Zam RIEV 1907, 424. Ort Oroig 118. Otx 125. Anab Poli 53.

    2. Grumete. Cf. Echaide Orio 113: “Chocho, chico joven que trabaja a sueldo en una embarcación, limpiando, haciendo recados, ayudando en la cocina, etc.”. v. 2 txo (4). Enotsan esan gura izen Batxi Satika nintzenik, osterantzean eztakit zer iazoko zan-da. Txotxo-tzat artu ninduen. A BGuzur 141.

    Sinonimoak: interj. Bizk.
    [txotxo] : txo, motel, mutiko (Adorez Sinonimoen Hiztegia)
    [txotxo] : to, txo Bizk. (UZEI Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es iz. (B) voz para llamar a los muchachos
    fr voix pour appeler les garçons
    en voice used to call the boys
    port voz para chamar meninos

    Etxea inguruan, auzoak zoratuta neukazan, esanaz: “Hi, txotxo! Ea beti gauza bera joteari izten deutsaan nonoiz! “.  [Rufino Arrola, Vulkanoren atzamarrak, Xabier Amuriza (Soinuaren liburutegia, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txotxo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:50 pm on 2016/12/23 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txoropito 

    izond. Heg. Lgart. Zoroxka, zentzu edo adimen gutxikoa. Gazte txoropito halakoak! Txoropito ziztrin batzuk besterik ez zarete zuek(Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: izond.
    [baboa, ergela]: arin, babo, buruarin, eltze, ergel, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lerdo, memo, ments, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoroxka, zozo, zozoilo, tontolo Heg., bulunba Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tetele Sort., zoro Sort., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe(ko) Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., memelo Bizk., mozolo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., pettux Lap., ganbelu Heg. beh., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., zoroko g.e., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e., haizebelats zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) atolondrado, -a; precipitado, -a (2) casquivano, -a
    fr précipité, -ée, étourdi, -e, écervelé, -ée, hurluberlu, -e
    en foolish, feather-brained
    port (1) atordoado(a), precipitado(a)

    Snapchat eta Snow, irudi txoropitoen txat-aplikazioak. (Sustatu, 2016-12-23)]

    txoropito (Argazkia: Sustatu.eus, mold.)

     
  • Maite 10:52 pm on 2016/12/22 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txadon 

    iz. Eliza, tenplu.

    Orotariko Euskal Hiztegia

    txadon (Bera, Zam Voc), txandon. Neol. creado por AG en 1897, de etxe ‘casa’ y deun ‘santo’ (AG 1063).

    Iglesia, templo. Cf. Basarri ZArg 1957, 218: “Iñolaz ez genduke Jaupa itza erabilliko ‘Meza’ izendatzeko, ezta txadona ‘eleiz’ ordez ere”; cf. tbn. MEIG VII 36: Jendeak, burutik orporaino alderdi-setaz loturik ez zegoen neurrian, gehiegizko zeritzanak ez zituen onartzen; batipat, ez zituen erabiltzen. Honako honen irudiko ipuinak ez ziren ipuina besterik. “Ze gabeukitan”, galde egin omen zion baserritar bati edozein kaletar ikasik, “izaten da jaupa txadon ontan?”. v. eliza, jauretxe (3). Tr. La forma txandon se documenta en G. Manterola (LEItz 59); cf. tbn. txandonzai en I. Goenaga. Eta gertatu zan, iru egun igazitta, txadonan idoro ebela (Lc 2, 46). AG 1418 (Arriand txadon; Ol yauretxe). Zein zaindari daukaten txadon bakoitzak. Ayerb EEs 1916, 190. Txadoneko (elexako) kanpantorretik. Altuna 15. Txadonan egin ziran otoiak / etziran ixan alperrik. Enb 134 (v. tbn. 33). Txadon-jai eder gurgarrijaurik / eztot entzun, ez ikusi. / Jaupa-eresi egillia zan / Mingolarra Josemari. Ib. 134 (207 tbn. txadon-jai). Aberrijan txadon donia. “Templo de la patria”. Laux BBa 8. Euskalerriko txadon eta basatxauno geienak Leen-elizan oi ziran deikun edo izenak dituzte. JMB ELG 104. v. tbn. Patria 1904, n.º 31 (ap. NeolAG). Euzkadi 18-12-1936 (ap. Alkain 161). Zait Sof 169.

    Sinonimoak: iz. neol.

        [eliza]: eliza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iglesia
    fr église
    en church
    port igreja

    Meza Nagusira lagundu omen zuen gure amak berea, eta meza-emaile eta predikari abade barri bat gertatu, apaiz gazte bat (izena ere esaten zuen gure amak, baina ez daukat gogoan). Garbizale porrokatua, nonbait. Sabindarra, erabat. Badakizue: “eliza” beharrean “txadon“, “meza santu” beharrean “jaupa done”, “apaiz” edo “abade” beharrean “jaupari”, eta abar.  [Berriro eta behin, Joxe Austin Arrieta (Txalaparta, 2013) Orr.: 68] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    txadon (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:29 pm on 2016/12/21 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txaria 

    iz. Egurraren punta, haren zati meheena.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txaria. “(V-ger-m), punta de la leña, su parte más delgada. Egurrak, zelako lodi edo me-umeak, alako izenak daukaz: txaria meena, onezaz ikatzik ezin egin leike; adakia urrengoa, [...]. En alguna parte (V-ger-m), gailli es aún más delgado que txaria” A.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es punta de la leña, su parte más delgada.
    fr pointe en bois
    en tip of the firewood
    port ponta de madeira

    Txariaz ikatzik ezin egin liteke. (5000 hiztegia)

    txaria (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 9:45 pm on 2016/12/18 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tente 

    1. adb. Zutik, zuzen. Jarri tente! 2. izond. Tente dagoena, makurtua ez dena. Atso hori, lehen tentea bazen, urteek nola tontortu duten. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa) || tente-potente adb. Adkor. Tente, geldirik. Ate aitzinean zegoen tente-potente. || Tente-potente, txakurra buztana tente. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adond. beh.

        [zutik]: zut, zutik, zutunik Bizk., xut Ipar. adkor.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. de pie, en pie; tieso, -a, erguido, -a, firme, enhiesto, -a (2) izond. tieso, -a, erguido, -a, enhiesto, -a
    fr (1) adb. debout, immobile (2) izond. droit, -e ; raide, rigide
    en (1) adb. erect, upright; standing (2) izond. erect, upright, vertical
    port (1) adb. de pé; esticado, -a, erguido, -a, firme (2) izond. esticado, -a, erguido, -a

    Masailak eroriak; tente kokotsa; sudurra zuzen; azala, berriz, ia leun, zimurrik gabe.  [Loroaren teorema, Denis Guedj / Jon Muñoz (EHU, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    tente (Argazkia: Dabid Martinez, #27hizki27argazki)

    Ikusi “tente” hitza, #27hizki27argazki egitasmoaren gunean.

     
  • Maite 9:11 pm on 2016/11/13 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tejo 

    iz. Usain txar edo ezatsegina; bereziki, janari bat galtzen hasi berri denean sortzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    teko. v. tejo.

    tejo (V-gip), teko (AN-larr), teku (AN-5vill, B). Ref.: A (teku); Iz ArOñ; Asp Leiz2 (teko); Elexp Berg; Gte Erd 297; Izeta BHizt2 (teku).

    Dejo, tufillo. Ozpinak untzi orri utzi dio tekua” A. “(El) mal olor de una vianda alterada” Iz ArOñ. “Teko, sabor desagradable” Asp Leiz2. “Dejo, regusto o sabor a algo extraño, diferente de la propia de un alimento [...]. Kriston armaixo tejua dauka txokolate onek” Elexp Berg. “Tekua in zaio (AN-5vill), tekua egina du (AN-5vill)” Gte Erd 297. Egiya, Pipi, egiya, suzko banderillen tejua zeukak [aragiyak]. Iraola 37. “Hedor, pestilencia (V-m)” A Apend.

    Sinonimoak: iz.

    [tejo] : kirats 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. hedor, tufo, pestilencia (2) iz. dejo, regusto, sabor [extraño, diferente]
    fr (1) iz. puanteur (2) iz. arrière-goût  [extraño, diferente]
    en (1) iz. stench, reek, smell (2) iz. aftertaste [extraño, diferente]
    port (1) iz. fedor, futum, pestilência (2) iz. sabor, gosto [extraño, diferente]

    Tejoa egin zaio gazta honi. (Elhuyar Hiztegia)

    tejo (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:37 pm on 2016/10/03 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txori 

    iz. 1. Tamaina txikiko hegaztia. 2. Gorantz altxatzen den ile-multzo bildua. 3. (G eta Z) Lupua, buruko larruazaleko kistea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [txori] : 1. koskor 2. ile-begizta (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. pájaro (2) iz. tupé, copete (3) iz. lazo, cinta anudada de adorno
    fr iz. oiseau; passereau
    en iz. bird
    port iz. pássaro

    Une batez entzun zuen doinua, baina hala ere luze iraun zuen haren baitan, txori txiki bat balitz bezala dantzan.  [Airezko emakumeak, Felipe Juaristi (Erein, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txori (Gaurko hitza, CC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel