Tagged: T Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 2:15 pm on 2015/08/27 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txaplata 

    iz. Bizk. Enplastua.  (Lur Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txaplata (V ap. A), xaplata.

    1. Emplasto. “(Vc, …), emplasto [...]. (V), excusa, paliativo [...] (fB Ic II 191)” A. Presta egizuz benda ta sangrija txaplataak. Mg PAb 76. Azkenian zeure gaiski-esaaldijari ezarten deutsazu txaplatia, barberak sangrijari legez. fB Ic II 190s. Ara emen, kristinaubak, gaiski-esaliaren azkeneko txaplata osagarrijak. Ib. 191. Lasto-ganean aurkitu neban neure burua txaplataz, orioz eta gantzukariz betea. “La cabeza toda emplastada”. Or Tormes 59. Erredura edo berdin errumatisma baten goxatzeko aza hostoa ezar ditake enplasta edo xaplata gisa. GAlm 1955, 31. Osakai barriaz gantzuturiko eun-txaplata bat ezarri eutsan [iztarrartean]. Erkiag BatB 99.

    2. (V-m-gip). Ref.: A; Elexp Berg. “Remiendo. Nok igarri aren goneari ze koloretakoa zan egiparritan? Amasei txaplata baukoz gitxienez, guzurrik esan barik” A. “Petacho. [...] Arroparenari ere esaten zaio: txaplata txikia bada; handia bada adabakiñ” Elexp Berg. Praken atzekoaldeak txaplataz beteak ekarri zituan orrek eta amilliaren ukarondoak be bai. Ag Kr 174. [Txalopa] orrek eztauka izarrik [nausian], txaplata bat dauka orrek. Ib. 63 (hablando de la vela mayor de una lancha).

     ”Pusketa, besterik gabe ere bai, hau txikia eta zapala denean. [...] Arri txaplata bat” Elexp Berg.

    3. “(V-m), pieza de madera dura y bruñida que se coloca en el costado de las lanchas para evitar el roce del aparejo” A.

    4. (V-arr-oroz-m-gip-al). Ref.: A; Etxabu Ond; Elexp Berg. “Empalagoso, molesto, hablador. Se dice más de las mujeres. Etxean daukan loba mutxurdiñea? Euli gosea baiño txaplata inkakorrago da (V-m), [...] es más molesta y pegajosa que una mosca hambrienta” A. “Impertinente. Dícese, sobre todo, de las niñas traviesas y contestonas. Txaplatia, lotsagabe antzeko barritxu samarra ero. Belarrezkiñako batekin kendukotsut kontestatzeko goguak, txaplatioi alakuoi” Elexp Berg.  Isabelek, Isabel txaplatak [...]. A Ardi 84. Ikustera agertu zitzaigun Isabel [...]. Alako txaplatarik! Ib. 75s.

    5. “Txaplata, simple en Bergara” Garate 1.ª Cont RIEV 1930, 156. “Txaplatia, [...] se aplica a hembras. Sosa, tonta, sin gracia. Txaplata aren esaneri begira bazagoz…, si estás mirando a los dichos de aquella sosa…” Etxba Eib.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [enplastua]: mantar, pizma, enplastu Heg., tirakiloi g.e., partxe Heg. beh.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. (B) parche; emplasto; bizma 2 iz. (B) excusa, pretexto, pega 3 iz. (B) remiendo; parche 4 iz. (Itsas.) toletera, chumacera, escalamera 5 izond. (B) molesto, -a, fastidioso, -a, aburrido, -a; hablador, -a, charlatán, -ana, pesado, -a, plasta; impertinente, descarado, -a
    fr 1 iz. emplâtre, cataplasme 2 iz. excuse, prétexte 3 iz. pièce rapportée
    en iz. poultice
    port iz. emplastro

    Entzun:

    Egun haietan, kamamilaz eta kanforrez eginiko txaplata bat eduki zuen masailan loturik, behin eta berriro garbitzen zuen eztarria piku-esnez, eta esnean egosiriko pikuak jaten zituen gero. [Arima hilak, Nikolai Gogol / Jose Morales (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txaplata (Argazkia: naturalternativa.net)

     
  • Maite 9:11 am on 2015/08/11 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tolesgarri 

    izond. Toles daitekeena.

    Sinonimoak: izond.
    [tolesgarri] : plegagarri

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es plegable, que se puede plegar
    fr pliant(e), pliable
    en folding
    port dobrável

    Entzun:

    ZERU TOLESGARRIA

    Zerua tolesgarri,
    urdin huts
    grisaren kontra
    dosi bat,
    garbi, garden, dosi doi bat…
    barre egiteko.
    Arbela zikinegia
    dagoenean
    berriz hasteko.

    Zeru tolesgarria, Iker Lauroba (Hitzak: Harkaitz Cano)

    Informazio gehigarria:

     
  • Maite 8:30 am on 2015/08/10 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txerpolari 

    iz. 1. Saltzaile ibiltaria 2. Akrobata, bereziki kalean jarduten duena.

    Sinonimoak: iz.

    [saltzailea] : saltzaile ibiltari
    [akrobata] : akrobata

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) vendedor ambulante, charlatán, -ana (2) titiritero, -a, saltimbanqui
    fr (1) marchand, -e ambulant ; camelot (2) baladin, saltimbanque
    en (1) hawker, peddler (2) acrobat
    port (1) vendedor, -a ambulante, charlatão m, -ona (2) titereiro m, -a

    Entzun:

    Adiskide hura txerpolari iruzurti bat zen, paraje haietan zizak bezala ugaldutako italiar jende klasea, horrela deitua herriz herri ibiltzeagatik, maiz atez ate, kamisetak-eta saltzen, edo negozio arraroak egiten, artean ere ez baitziren asko iritsitako tunisiar eta algeriarrak, eta drogen eta prostituzioaren arloan italiarrak espezial moldatzen [...]. [Paradisuko Almanaka, Gianni Celati / Fernando Rey (Igela, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Daten zehaztasuna barregarria da, denbora soinujole dabilen bitartean, hedatuz eta estutuz, txerpolari baten antzera itzulipurdika dabilen bitartean, batetik bestera jauzika, soka batetik sarera, eta saretik hodei batera. [Hauts bihurtu zineten, Juan Kruz Igerabide (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txerpolari (Wikimedia Commons, “The Knickknack Peddler” by Su Hanchen )

     
  • Maite 10:39 am on 2015/07/29 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txitxi-burruntzi 

    ZOOL. Odonatuen ordenako intsektuen izen arrunta. Handiak dira eta gorputz luzea eta bi hego-pare horizontal dituzte. Begi konposatu handiak dituzte, fazeta ugariz osatuak, intsektuak hegan harrapatu ahal izateko aproposak. Larbak akuatikoak eta harrapariak dira.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘burruntzi’)

    Sinonimoak: iz.

    [burruntzia]: burruntzi, mariorratz, sorgin-orratz, mariburduntzi Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) libélula; caballito del diablo
    fr (Zool.) libellule
    en (Zool.) dragonfly
    port (Zool.) libélula

    Entzun:

    Ganbaran, jaki debekatuz beteriko txarro, garrafoi eta gainerako ontziak zeuden lekuan, argi zulo txiki biribil bat zegoen barrotezko hesi batez hornitua; kale katu bat baino gehiago geratu zen barrote punta zorrotz haietan txitxi burruntzi bihurturik. [Suite frantsesa, Irene Nemirovski / Mikel Garmendia /Jose Antonio Sarasola (Alberdania, 2011)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    txitxi-burruntzi (Argazkia: Ander Morea, @karhobi)

     
  • Maite 11:48 pm on 2015/06/11 Permalink | Reply
    Tags: T   

    traditu 

    Norbaiti edo zerbaiti zor zaion leialtasuna hautsiz iruzur egin, sarritan diru edo onura materialaren truke. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘saldu’)

    Sinonimoak: ad. Zub.

    [saldu]: saldu, trahitu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (zah.) traicionar, delatar
    fr trahir
    en to betray
    port atraiçoar, trair

    Entzun:

    Nork traditu ote gaitu? [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    traditu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 5:46 pm on 2015/05/21 Permalink | Reply
    Tags: T   

    trebe 

    izond. 1. Zerbait erraz eta ongi egiten duena. Zurgintzan trebe nintzen lehen. 2. (Ipar.) Norbaitekin etxekotasun handia duena, mina. Adiskide trebea. • (NORBAITEKIN) TREBE IZAN. (Ipar.) Pertsona batekin familiakoa balitz bezala jokatu. Ene aita trebe da zurearekin. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond.
    [iaioa]: artetsu, esku-trebe, ezertako, mainatsu, agudo Ipar., antzetsu Ipar., artez Ipar., fetxo Ipar., jeinutsu Ipar., leber Bizk., pijo Gip., iaio G-N, adret Zub., abil beh., bitore zah., entregu Ipar. g.e., errime Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):


    Darwinek espezie dioen lekuan jarriko bagenu hizkuntza, horra zer ateratzen zaigun: «Irauten duena ez da hizkuntza fuerteena, [...] aldaketari trebeen erantzuten diona baizik». [Baldin Geroa (I), Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2015-05-21)]

    trebe (S C Hargis, FlickrCC)

     
  • Maite 7:52 pm on 2015/05/01 Permalink | Reply
    Tags: T   

    trabailu 

    iz. (Ipar.) (zah.) Lana, nekea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [lana]: lanbehar Bizk., langile g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) trabajofatiga
    fr travail, fatigue
    en work, labour
    port trabalho, fadiga

     

    Aitzitik, orduan behar du permatuago eta enplegatuago, hartaraz gero garaitia bertzek eraman ez diezaion, eta anarterainoko trabailua ere gal ez dezan. [Konpainia noblean, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004), Orr.: 58] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    trabailu (Rajarshi MITRA, FlickrCC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel