Tagged: T Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 2:59 pm on 2016/04/03 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txirrita 

    1. Ik. txitxar. 2. Ik. txirrika(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    1. txitxar: iz. ZOOL. Zikadidoen familiako intsektu homopteroen izen arrunta. Denbora gehiena ninfa-egoeran igarotzen dute eta sustraietatik lortzen duten izerdiaz elikatzen dira. Helduak zuhaitzetan bizi dira eta arrek ongi garatuta dauden organo estridulanteak dituzte.

    2. txirrika: iz. 1. Polea. 2. Hariak, sokak, zintak, etab. biltzeko edozein materialezko pieza zilindrikoa, gehienetan ardatz nagusia zulatua duena. 3. Arrantzako kanaberari estekatzen zaion eta haria bertan biltzeko pieza zilindrikoa duen tresna, haria askatu edo jasotzeko eskuz eragiten zaion biradera duena. 4. Ik. txirringa.

    Sinonimoak: iz.

        [kilkerra]: kilker, txirtxir, ttirritta Ipar., txirritxirri Bizk., kirkir g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. grillo ➥ kilker (2) polea (3) [harilkatzeko] carrete (4) [arrantza-kanaberarena] carrete (4) Ik. txirringa
    fr (1) grillon (2) poulie (3) [harilkatzekoa] bobine (4) [arrantza-kanaberakoa] moulinet
    en (1) (Zool.) cricket (2) [polea] pulley (3) [harilkatzekoa] spool, reel

    ALABAINA

    Alabaina
    mendi urdinen maldan
    elearen musika
    mimosa abarretan zintzilik
    aurkitu genuen.
    eguzkiaren ordez
    euri samurrak espero
    genituen.
    hitza bilatzen genukeen
    ondikotz
    ilargi erdiaren bihotzean
    edo ainara kuttunen
    hegaldi bizietan.
    eta soilik
    txirriten kantak
    zituen belarriak
    zaplastatzen.
    solasaren bakarminak
    haragiak kiresten
    zizkigun minutuan
    ohe separatuetan
    ezarri
    gintuzten.

    Bestaldean, Itxaro Borda (Susa poesia, 1991)

     
  • Maite 10:29 pm on 2016/03/21 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txio 1 iz. ZOOL. Muszikapidoen familiako eta Phylloscopus generoko hegazti paseriformeen izen arrunta. Habia lurrean egiten duten txori intsektiboro txikiak dira. • txio arrunt. Bizkarraldea oliba-kolorekoa eta sabelaldea zurixka ditu. Arrunta da Euskal Herrian (P. collybita). || txio hori. Aurrekoaren oso antzekoa da, baina askoz ere urriagoa (P. trochilus). || txio lepazuri. Bizkarralde arre-grisaxka, sabelalde arre argia eta lepo zurixka ditu. Arrunta da (P. bonelli). 

    txio 2 iz. 1. Txorien kantua. Txioak entzun. Txio egin. 2. MUS. Apaindura-mota, nota nagusia eta haren goiko nota bata bestearen atzetik azkar joz interpretatzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [txorien kantua]: txinta, txiruliru, txorrotxio, txortxor, tiuta Ipar., pio g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. trino, gorjeo (2) iz. [mezua] tuit
    fr iz. pépiement, piaillement
    en (1) iz. birdsong, chatter, twitter (2) tweet
    port iz. trino, gorjeo

    Hainbat tokitan entzungo zenuen jada Twitterrek hamar urte bete dituela gaur (Jack Dorseyren hau izan zen lehen txioa, 2006ko martxoaren 21ean). Twitterrek bere kontu ofizialean aipatu du gaia#LoveTwitter traola zabalduz. Twitterrek 10 urte bete ditu gaur; euskaldunok ere beste hainbeste txiokatzen (Sustatu.eus, 16-03-21)

    txio (Argazkia: sustatu.eus)

     
  • Maite 11:28 pm on 2016/03/07 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txoil 

    1. adb. (G eta GN) Erabat, zeharo. Txoil polita. Borroka hau txoil bukatu baino lehenago. 2. Ik. soil(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: adond. Naf.

        [guztiz]: alde batera, begietaraino, betean, bete-betean, ederki, ederto, erabat, guztiz, hagitz, oso, osoki, oso-osorik, osorik, osoro, plei-plei, sits eta bits, txit, zeharo, anitz Ipar., arras Ipar., arrunt Ipar., biziki Ipar., gain-gainetik Ipar., tinketz Ipar., tutarrez Bizk., osotoro Gip., alde bat L-N, guztiro g.e., osotara g.e., betero zah., konplituki zah., seko Gip. beh., net Ipar. g.e., soberanoki Ipar. g.e., tint Bizk. g.e., alde guztiz Ipar. zah., beteki Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. (GN) del todo, completamente, enteramente, absolutamente, del todo, muy (2) adb. Ik. soil
    fr adb. [guztiz, zeharo] entièrement, complètement, totalement
    en adb. [guztiz, zeharo] completely, totally, absolutely
    port adb. completamente, absolutamente

    Entzun:

    Geroxeago ohartu zen, nonbait, bere aldamenekoa neska txoil polita zela. [Bederatzietatik bederatzietara, Leo Perutz / Anton Garikano (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Txoil ergeldu gabeko haur guztiek nahi dutena garbi-garbi erratea bertzerik ez duzu egin zuk, Saioa: zu zara zu lurreko gatza, zu nere arreba bizkia! [Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo, Iñaki Segurola (Alberdania, 2005) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txoil (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 1:48 pm on 2016/03/02 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txipatu 

    da/du ad. Blaitu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txipatu (B (-etu), S; Foix ap. Lh), xipatu (L-ain; H), zipatu (AN-5vill, L-ain, BN-ciz-arb; A Apend), zipetu (B). Ref.: A (xipatu, zipakatu); Lh; Gte Erd 175; Izeta BHizt2 (txipetu, zipetu).

    Calarse. “Zipatu niz (biziki busti) (AN-5vill, BN-ciz-arb)” Gte Erd 175 (junto a zopa egin, pelatu, blai egin, etc., de otras zonas). “Urie ai zuen yautsala ta txipetu ginen” Izeta BHizt2. v. TXIPA EGIN, txipakatu. Xipatua nauk zangoetarik kaskoraino. Barb Piar I 18. Isolak jauts ahala erori dira Larrun eta bertze mendi bizkarrak zipatzen zituztela. Herr 1-10-1959, 1.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. empaparse, calarse
    fr da/du ad. être trempé, -ée
    en da/du ad. to soak, to drench
    port da/du ad. embeber-se, empapar-se

    Ura aurpegian behera jaisten zitzaion irristan, eta, Amaiarekin solasean ari zen bitartean, behin eta berriz pasatu zituen eskuak aurpegitik begiak txipatzen zizkioten euri-xirripak aldentzeko.  [Eskaintza ekaitzari, Dolores Redondo / Fernando Rey / Mikel Vilches (Erein, 2014)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Ez zuen berriz karpeta buru gainean paratu; erabat txipatua zegoen: ura lepotik sartu, bizkarretik jaitsi, eta galtzetatik behera ateratzen zitzaion, baita zapata barrenera ere. [Hilabete bat Montalbanorekin, Andrea Camilleri / Fernando Rey (Igela, 2011)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txipatu (FlickrCC, Garry Knight)

     
  • Maite 8:55 pm on 2016/02/25 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txunditu 

    da/du ad. Ohizkoa edo uste ez dena ikusi, entzun edo gertatu delako miretsirik, zur eta lur geratu. Txunditurik utzi ninduen bere edertasunak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txunditu (AN-ulz ap. A; Izt 6r, VocCB (V, s.v. arritu) -> Dv (<ch -> V)). Etim. Quizá del cast. tundir, o acaso de aturdir; cf. turditu.

    Asombrar(se), dejar (quedar) atónito; admirar(se), maravillar(se). “Étonner, émerveiller” Dv. “Quedarse estupefacto” A. Tr. Usado desde la segunda mitad del s. XIX por autores meridionales (gralmente. guipuzcoanos); tbn. lo hallamos en Mirande. En DFrec hay 4 ejs. Hitz oek adituta, arritu eta txunditurik, guziak alde banatatik alkarren leian abiatu zitzaiozkan galdez. Arr GB 112. (…)

    Ontzaren / kantu trixtea; eta infernuko / beltz-pilla guziaren negarra, / betoz gau-ibillian, batera, / doiñu naas bat egiñaz / eta senak oro txundituaz. “Que se confundan los sentidos todos”. Berron Kijote 153s.

    Sinonimoak: ad.

        [harritu]: harritu, mira egin, miraritu, zurtu, balditu Ipar., estonatu Ipar., txokatu beh., geldu neol.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. extrañar(se), asombrar(se), sorprender(se), anonadar(se); admirar(se), maravillar(se)
    fr da/du ad. (s’)étonner, (se) surprendre
    en da/du ad. to amaze, to astonish, to astound
    port  surpreender-se, assombrar-se, espantar-se

    Txunditu egin ninduen honek, benetan. [Putzu, Txillardegi (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txunditu (Irudia: olahjl2.tumblr.com)

     
  • Maite 11:48 pm on 2016/02/23 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tokilabilaso 

    iz. Ipar. Aitonaren aitona.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tokilabilaso (VocBN -> Dv y A).

    “Trisaïeul” VocBN. “Tatarabuelo” A. v. tokilaso, aitabrahiraso. Zonbeit jakintsunek erraten dute, jende itho hetan zirela Eskualdunen tokilabilasoak. GaztAlm 1934, 114. “Père du trisaïeul” T-L. v. tokabilaso.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [aitonaren aitona]: asaba heren, herenaitona, tokilaso Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) tatarabuelo
    fr arrière-arrière-grand-père
    en great-great-grandfather
    port tataravô, tetravô

    Entzun:

    Zonbeit jakintsunek erraten dute, jende itho hetan zirela Eskualdunen tokilabilasoak. GaztAlm 1934, 114. Orotariko Euskal Hiztegia

    tokilabilaso (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 9:25 pm on 2016/02/11 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txotxongilolari 

    iz. Txotxongiloak maneiatzen dituen pertsona.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. titiritero, -a [persona que maneja los títeres]
    fr (1) (el que maneja los títeres) marionnettiste  (2) (de circo) acrobate
    en (que manipula marionetas) puppet master, puppeteer
    port iz. titereiro m, -a

    Iheserako arriskurik ez dela eta saioa ezingo dutela errepikatu argudiatuta, behin-behinean aske utzi dituzte ostiralean atxilotutako txotxongilolariak. [Behin-behinean aske utzi dituzte txotxongilolariak, Berria.eus

    txotxongilolari (DevianArt, by arseniic)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel