Tagged: T Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 2:02 pm on 2014/11/25 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txantxar 

    iz. MED. Organismoko ehun gogorren lesio ultzerosoa, hortzetakoa bereziki. Hortzetan dentina eta esmaltea hondatu diren tokian gertatzen da.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    1  (V, arc. ap. A). “Arrapiezo, harapo” A, que cita a RS. Txamaratilla andia ta atorra txantxarduna. “Cabezón grande y camisa con arrapiezos”. RS 168.

    2  (V-ger-ple-arr-oroz ap. A; Zam Voc), txantxan (V-gip ap. A), txatxar (V-m ap. A). “Caries. Ardurea artu ezik, gauzarik gogorrenak bere beingoan galduten dira, aginak eurak txantxarrak jaten ditu (V-arr), no cuidándolas, se echan a perder pronto aun las cosas más duras; los mismos dientes los destruye la caries” A. “Txatxarrak jan deustaz matrailagiñik erdiak, neure ardurarik-ezagaitik, la caries me ha comido la mitad de las muelas, [...]” Ib. Ta agorik ago atara ezinik / aginak txantxarrak ilak. Azc PB 351.

    3 “(V-gip), cresta de ciertas aves” A.

    4 “Beleño (V-arr). Txantxar-azi, simiente de beleño” A Apend.

    Sinonimoak: iz.

    [kariea]: karie, karies (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es caries
    fr carie
    en tooth decay, cavity
    port cárie

    Entzun:

    Txantxarrak jan dizkio haginak.

    txantxar (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/11/12 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tantaidi 

    iz. Beren tamaina lortu duten zuhaitz handien baso-masa, baso garaia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tantaidi (V-m ap. A), tantari (G-goi ap. A), tantaidui (V-gip ap. A), tantadui (V-arr-och ap. A).

    “Arboleda de árboles bravíos” A. Cf. FHV 108n.: “Hay también tantaidui (escrito tau-) en las ordenanzas de Salinas de Léniz (1548)”.  Ereiñik osasuntsu / beti dan azia, / izan dedin Jesusen / gero tantaiduia, / ipinteko dar, dar, dar, / infernu guztia. AB AmaE 180.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es bosque o monte alto; bosque de árboles altoso
    fr futaie
    en high forest, woodland
    port bosque alto

    Entzun:

    Holako batzuk ipini behar litzatez Euzkadiko basetxeetako hormetan eta tantaidietako zuhaitzetan anaia denek irakurri daiezen. [Hau mundu arrano hau (1914-1916, 1997] (Euskal Klasikoen Corpusa)

    tantaidi (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:33 pm on 2014/11/06 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txera 

    1. izond. Ateraldi bizi eta umorezkoetarako etorria. 2. Laztana, fereka. Xera samurrak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [harrera]: harrera, begitarte Ipar., hartze Ipar., abegi Bizk., batzarre Zub., batzarri Zub., abegor g.e., errezibimendu g.e., hospitalitate g.e., jera Bizk. g.e.
    [maitasunezko fereka edo hitza]: eregu Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) [abegia] acogida, recibimiento (2) ingenio, agudeza, perspicacia (3) caricia; arrumaco; carantoña (4) halago, agasajo, carantoña (5) cariño, afectividad, amabilidad, afectuosidad
    fr (1) [abegia] accueil, réception (2) [fereka] caresse, cajolerie (3) flatterie, cajolerie, éloge (4) [amultasuna] affection, tendresse
    en (1) [abegia] welcome, reception (2) [fereka] caress (3) [amultsutasuna] affection, love
    port (1) acolhida, recebimento, recepção (2) engenho, acuidade, agudeza, agudez (3) carícia, afago (4) bajulação, agasalho, acolhimento

    Entzun:

    Lagunak esan dit inoiz ez duela txera berezirik izan itsasoarekiko eta itsas animaliekiko; txikitan aspertu egiten zela Cousteauren dokumentalak ikusten. [Balearenak, Idurre Eskisabel (Bira, 2014-11-06)] (Berria.eus)

    txera (DevianArt CC, LilDash)

     
  • Maite 8:00 am on 2014/10/08 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txotxolokeria 

    iz. Txotxoloari dagokion ekintza edo esana.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: Bizk.

    [ergelkeria]: ergelkeria, inozokeria, kaikukeria, kirtenkeria, lelotasun, sanokeria, tontakeria, tontotasun, tutulukeria, txatxukeria, txotxolotasun, zozokeria, zozotasun, menskeria Ipar., pellokeria Ipar., pernandokeria Ipar., lerdokeria Heg., gangarkeria Bizk., kokolokeria Bizk., lelokeria Bizk., tentelkeria Bizk., tetelekeria Ipar./Naf., alukeria beh., inuzentekeria beh., memelokeria beh., ergeltasun g.e., mozolokeria Bizk. g.e., txotxakeria Bizk. g.e (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es estupidez, tontería, simpleza, necedad, frivolidad
    fr sottise, bêtise
    en stupidity, foolishness, dumbness
    port estupidez, burrice, bobeira, simplicidade

    Entzun:

    Esan nien garbi (eta esaten dizun zuri ere), nahiko nukeela laurogeitara ailegatu, eta kale nagusian iluntzearen babesean mingain musuak eman gizon bati. Emakumeek, ordea, ez zuten ulertzen. «Mesedez, Goizalde, laurogeitan horrelako txotxolokerietan hasi!?». Neure belaunaldiko adiskide bati jazoera esan eta eman zidan erantzunak utzi ninduen aztoratuago: jabetu zara gizartea laukia dela eta gu borobilak garela? [Laukiak eta borobilak, Goizalde Landabaso (Larrepetit, 2014-10-07 )] (Berria.eus)

    txotxolokeria (Gaurko hitza, CC)

     
  • Inaki Agirre 8:51 am on 2014/09/28 Permalink | Reply
    Tags: T   

    tiborta 

     iz. Arraunaren muturreko zati mehea, eskuez heltzen zaiona. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Itsas.) empuñadura [del remo]; puño
    fr poignée [de l'aviron]
    en handle (of the oar)
    port empunhadura; punho

    Entzun:

    Tiborteari eusten ikasi beharra daukak, Martin, gizon egingo bahaiz behintzat. Baleen berbaroa, E. Jimenez.

    Usaia ukan behar du batek arraunlari izateko, leunduena izanagatik ere tibortaren igurtziak, berriren berriz, baba sortzen baitu, lehertu zartatu odoldu, zauri eginda uzten dizu eskua. [Sua nahi, Mr. Churchil?, Koldo Izagirre (Susa, 2005). Orr.: 215] (Ereduzko Prosa Gaur)

    tiborta (FlickrCC, Alberto Varela)

     
  • Maite 7:50 am on 2014/09/26 Permalink | Reply
    Tags: T   

    trenkatu 

    (Ipar.) 1. du ad. Hautsi, ebaki. 2. da/du ad. Nekearen nekez jota geratu. 3. du ad. Hitzak behar bezala ahoskatu(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [erabaki]: erabaki, ebatzi
    [moztu]: moztu, ebaki, hautsi, murriztu, triskilatu, pikatu
    [ebaki]: ebaki, ahoskatu
    [nekatu]: nekatu, unatu, pot egin, ahitu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cortar, partir, separar (2) pronunciar; articular (3) resolver, decidir (4) agotar(se), cansar(se), fatigar(se)
    fr (1) trancher, couper (2) décider, résoudre
    en (1) summit, peak (2) flat roof; balcony
    port (1) cume, cume (2) terraço

    Entzun:

    Dena den, goiz edo berant, arazoa beharko zuen trenkatu[Hautsi da katea, Toti Mtz. de Lecea / Elena Touyarou (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Berriz ere ene baitan zerbait trenkatu zen. [Anaiaren azken hitza, Daniel Landart (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    -Bego – trenkatu zuen aitak -. [Hiruko, Itxaro Borda (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    trenkatu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 7:59 am on 2014/09/25 Permalink | Reply
    Tags: T   

    txingoka 

    adb. Oin bakar baten gainean, txingo. Txingoka ibili (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    txingoka (G-goi, AN-5vill; H (<ch-> V, G)), txinguka (Lar, H (<ch-> V, G)), txinkoka (G-to-bet), xingoka (L-côte; O-SP 224). Ref.: A (txingoka, txinkoka, xingoka); Gte Erd 148.

    A la pata coja.Xingoka noa, je marche au cloche-pied” O-SP 224. “Coscoxita, juego de muchachos que andan sobre un pie, encogido el otro, txinguka, txingilka ibilli” Lar. “Andar a la coxcojuela” Ib. “À cloche-pied” H (s.v. xingilika). v. xingilika. Batzubek danboliñaren soñuan dantzan, besteak pillotan, palankan [...], burumutxika, txingoka, bilinbolaka [...], eta beste onelako egikera, gorputzaren azkardade indar ta arintasunari dagozkiotenetan. Izt C 213s.

    Sinonimoak: iz.
    [oin bakar baten gainean] : txingoan, txangika, Ipar. xingilka, intxintxorrean, kisketean, oinka-oinka, trinkitin, xingili, xingilika (UZEIren Sinonimoen Hiztegia, Labayru ikastegia eta Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
    [jokoan] : harribanakoka, harrigorrika, kisketean, koxo-pla, lokarrika, txintxirrika (Labayru ikastegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  (1) a la pata coja, a la rayuela (Elhuy.); (andar) sobre un pie; (jugar) a la pata coja (Labayru) (2) Jok. (jugar) al truquemé 
    fr fam à cloche-pied
    en hopping, on one foot
    port num pé só

    Entzun:

    Barre eutsiezinak puztuta, oilanda bat zirudien, biribil-biribil, hantxe saltoka, txingoka, eskortaren erdian. [Loroaren teorema, Denis Guedj / Jon Muñoz (EHU, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    txingoka (Argazkia: Formfonts, Alan Fraser)

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel