Tagged: S Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:45 pm on 2019/06/14 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sastakai 

    iz. Arma zuria, laburra, altzairuzko ahoa eta punta zorrotza dituena. Ik. puñal. Zilarrezko bost sastakai. Sastakaia neskatxaren soinera heldu baino lehen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sastakai (L, BN, S sg. Lh; Dv, FSeg ap. A), zaztakai.

    Puñal; en gral. objeto punzante. “Javelot, épieu” Dv. v. 1 satai (7). Izenpetu bear dan ingia esku batean eta sastakaia edo suizkillu gertutua bestean. Zink Crit 44. Zidarrezko bost sastakai. Laux AB 82. Begi baltz orreik sastakai dozak. Ib. 80. Pizkunde kanten biguna aizean sastakai. Aurre-Apraiz “Neure bizitza zear” (ap. DRA). Sastakai (puñal) ikaragarri bat atereaz. Etxde AlosT 100. Gizeraileak sastakai luze bat sakelatik atera. Mde Pr 133. Sastakai ta labantzarrak aterarik. Anab Poli 56. Il egin zezakean aiztoz edo sastakaiz (puñala). Zait Plat 76. Makilla narruz jantzia, barruan sastakai fiña eukana. Erkiag BatB 96. Eta au esanaz, oratu zetsan kopetetatik (mototsetatik) eta zaztakai zorrotza sartu zetsan lepotik. Etxba Ibilt 490. En DFrec hay 3 ejs. de sastakai; hay tbn. 2 de sastakaika.

    Sinonimoak: iz.

        [arma zuria]: puñal g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. puñal (2) iz. (Taurom.) puntilla
    fr iz. poignard
    en iz. dagger
    port (1) iz. punhal (2) iz. (Taurom.) puntilha

    Baina mendeku gosea nagusitu zitzaiolarik, atsegin handiz iltzatuko zion sastakai zorrotz bat. [Mirarien kalezuloa, Nagib Mahfuz / Patxi Zubizarreta (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sastakai (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2019/05/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sehi 

    iz. Ipar. Etxeko zerbitzaria. Ik. morroi; neskame; mirabe. Seme-alabak eta sehiak. Oro ohointzan ari zirela, nagusi ala sehi, saltzaile ala erosle. Non ez baita erraz ezagutzea nor den sehi eta nor nagusi. Jaun erretorearen sehia. || Sehi eraman zuen .(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sehi (L, BN, S; SP, Urt I 192, Ht VocGr 350, Lar, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H; sei G, L, BN-baig; Lar, Izt 111v, A (que cita a It)), senhi, seein, sein, xei (BN-baig). Ref.: A (sei); Satr VocP; Satr CEEN 1969, 211; 8; EAEL 273. Etim. De *seni-; cf. aquit. Senicco, Seniponnis, etc.

    Criado, sirviente; empleado. “Criado”, “doméstico, el de la familia” Lar. “Xei, personal de servicio en general; criado, criada, indistintamente” Satr CEEN 1969, 211. Tr. Documentado desde Dechepare, es propio de la tradición labortana y bajo-navarra. Al Sur se encuentra en sendos textos baztaneses (sei, seeñ y señ), y en Iturriaga, Bilintx, JBDei, Zaitegi (sein) y Oskillaso (Kurl 41); cf. tbn. errege-sein en Orixe (Mi 13). La forma senhi se encuentra en el pról. de CatLan (4).

    Zeren bainaiz sehi zurea. EZ Man II 82. Sehi lausengari batek / ahutzekoz io zuen. EZ Noel 95. Zure sehi fidelek. Harb 346. Semealaba, sehiak eta etxeko familia guztia. Ax 260 (V 174). Lehenak zuek zarate / sehi haren hatzean. Hm 190. Bekhatuaren sehiek ezin froga dezaketena. SP Imit IV 1, 10. Irakhats dezoten bere haurrei eta sehiei. CatLav A 4v (V 5). Jauna, ene sehia etxean dagot ohatua. He Mt 8, 6 (TB sehi; Lç, Dv, Echn, Samper, Leon mut(h)il, Ip mithil, Ur, Ol, Or, Ker, IBk, IBe morroi, Ur (V) otsein, SalabBN zerbitzari). Iduki zazue eztitasuna zuen seeñeekin (B, s. XVIII). BOEans 808 (tbn. 808 señeez, 323 sei). Aphez handiaren sehi batek. Lg II 264. Ez zinduen itxiki nahi Jaunaren sehi kualitatea baizen. Mih 29. Langilen eta sehien soldataren atxikitzia. CatLan 118. Hautatzen duzu halere / sehi baten izena. Monho 108. Sehiak eta bertze bere menekoak erasiaz eta errephortxuz xahutzen dituzte. Dh 68. Farisauek [...] egorri zuzten sehiak haren hartzerat. TB Io 7, 32 (Lç ofizier, He arxer, LE ministro, EvS sarjant, Ol morroi, Or, IBe goardia, Ker e IBk zaintzaile). Zer ez dute egingo / gurekin nausiak, / ausartatzen badira / onetara seiak? It Fab 187. Mende zaharretan ez ziren zaldiak / sortzez munduratzen gizonen sehiak. Gy 144. [Kafeko] seiak ekarri ziyon / zuzen mandatua: / Jauna, bost errial da / bedorren kontua. Bil 130. Hainbertzenarekin ekartzen daukute sehiek champagne deritzan frantses arno xuri harro eskualduner ere laket zeiena. JE Bur 133. Aiuntamentuen landola-señak [...] kontu orokarrak [...] gertetan astia. “Personal”. ForuAB 71. Jopu edo seiak. JBDei 1919, 167. Sehien herrunkakoak iduri zaizkolakotz sosdun ez diren guziak. Zub 65. Sehi gazteari karrasiaka hasi zen: Salta, Gaxuxa, salta! Zerb Azk 107. Iainko aren seina, Abari alegia. Zait Plat 59. Jaunaren lagunak zaldiz, sehiak aldiz oinez. Ardoy SFran 233. Dirua sehi ona, bainan nagusi tzarra. EZBB I 81. Lau haur, senar emazteak eta gelaria edo sehia. Etchebarne 116.

    v. tbn. Brtc 21. MarIl 49. Dv LEd 268. Laph 200. Lap 225 (V 101). Elsb Fram 175. Jnn SBi 169. Arb Igand 89. HU Zez 68. CatJauf 80. Lander RIEV 1907, 431. Barb Sup 152. Etcham 184. Gazte 16-5-1958, 7. Larz Senper 44. Xa Odol 322. Lf in Casve SGrazi 11. Larre ArtzainE 260.

    (Uso predicativo). Mundu honek anhitz jende enganatu darama, / iagoitikoz bizi ustez haren sehi dabiltza. E 99. Non bortxatua baita sehi, azinda beltz zaintzale jartzera. Jaur 125. Herritik sehi joanak. HU Aurp 111. Handik zenbeiten beren etxerat sehi eremaiteko. JE Bur 209. Jujearen etxean ezarri zuten sehi. Othoizlari 1954 (nº 2), 13. Neskek ezkondu baino / nahio dute sehi. Xa EzinB 100. v. tbn. Dh 298.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [zerbitzaria]: azpiko, esaneko, eskuko, eskupeko, etxeko, etxetiar, hankapeko, mendeko, mirabe, zerbitzari, manuko Ipar., manupeko Ipar., peko Ipar., petzero Ipar., agindupeko Bizk., ogipeko Bizk., nerabe Naf., mainata Zub., mixkandi Zub., ogituko Bizk. g.e., sujet Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) criado, -a, sirviente (2) iz. (Ipar.) siervo, -a
    fr iz. (Ipar.) serviteur, servante, domestique
    en iz. servant
    port (1) iz. (Ipar.) criado, -a, sirviente (2) iz. (Ipar.) siervo, -a

    Non ez baita erraz ezagutzea nor den sehi eta nor nagusi. (Hiztegi Batua)

    sehi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:11 pm on 2019/03/31 Permalink | Reply
    Tags: S   

    setakeria 

    iz. Setatsuaren jarrera edo jokabide gaitzesgarria. Ez dadila mintza gure baitan setakeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    setakeria. Terquedad, obstinación. Ark zeukan setakeri nabarmen eta alkekitsua nolabait burutik atera erazotzeko. EG 1956 (5-6), 23. Eztedilla beraz mintza gure baitan setakeria. SMitx Unam XX. Izaki txatxarren setakeria ta zital-ikutua beti da doillorrago gizakumeetan. Erkiag BatB 202.

    Sinonimoak: iz.

        [egoskorkeria]: burugogorkeria, burukoikeria, egoskorkeria, itxikeria, seta, hisia Ipar. g.e. , par Ipar., tema Ipar., hisigo g.e., furfuria Ipar. , sepa Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. obstinación, terquedad, tozudez
    fr iz. entêtement, obstination
    en iz. obstinacy, stubbornness
    port iz. obstinação, tenacidade, teimosia,

    Ez dadila mintza gure baitan setakeria. (Hiztegi Batua)

    setakeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2019/01/17 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sasiburduntzi 

    iz. Landa-bazkaria. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    “(V-ger-arrig, G-bet), comida que se guisa y se despacha en el campo” A.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. comida campestre
    fr iz. country food, picnic
    en iz. pique-nique
    port iz. piquenique

    Estresari aurre egiteko, sasiburduntzi bat egitea erabaki zuen. #gaurkohitza

    sasiburduntzi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:31 pm on 2018/12/02 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sokorri 

    iz. Ipar. Laguntza. Sokorri bila joan. Sokorri eman. Bortaz borta sokorri galdez. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) socorro, auxilio, ayuda (2) interj. (Ipar.) ¡socorro!, ¡auxilio!
    fr iz. (Ipar.) secours (2) interj. au secours!
    en (1) iz. help (formal) aid, assistance (2) interj. Help!
    port (1) iz. socorro (2) interj. socorro

    Sokorri! Lagundu, messedez! 

    sokorri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:38 pm on 2018/09/15 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sudurtalo 

    izond. adkor izond. Sudur zapala duena. 

    Sinonimoak: izond. adkor.

    [sudurtalo] : sudurmotz, sudurzabal (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. chato, -a; de cara aplanada
    fr (de nariz aplastada) qui a le nez camus (nez petit et plat) , (nez gros et plat) qui a le nez épaté loc adj
    en (de nariz aplastada) snub-nosed adj, (US) pug-nosed adj
    port izond. chato, -a

    Oso jende kuxkuxeroa da, eta kristalen kontra pilatzen dira denak, eta horregatik izaten dira hain sudurtaloak. [Peter Pan, James Matthew Barrie (Julen Gabiria), Alberdania, 2004] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    sudurtalo (Argazkia: Marcin Moga, FlickrCC)

     
  • Maite 9:08 pm on 2018/08/20 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sabai 

    iz. 1 iz. Gela, eraikuntza edo barne batean, goialdearen barrualdea. Sabaiko argiontziak. Sabaitik zintzilik. 2 iz. Ukuiluaren gaineko lastategi edo belartegia. Ik. mandio. Sabaiko lasto gainean etzanda. Sabaian lo egiten. 3 iz. Ahosabaia. Arraina jaten ari zela, hezur bat kokatu zitzaion sabaian. sabai leiho, sabai-leiho Sabaian edo teilatuan irekitzen den leihoa. Ik. argi-zulo. sabai zulo, sabai-zulo Sabaiko tranpa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [teilatupeko solairua]: goitiko, ganbara Heg., goianengo Bizk., goitegi Bizk. g.e.
        [ganbara]: ganbara, mandio, ganer Ipar., mandiota g.e.
        [ahosabaia]: ahosabai, aho-ganga Ipar., aho-zeru g.e., ganga Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. techo, tejado, techado, techumbre; [autoarena, bagoiarena] techo, cielo 2 iz. [lastategia, belartegia] pajar, granero, henil; desván, ático 3 iz. [ahosabaia] paladar, cielo de la boca 4 iz. terreno de forraje 5 iz. [ontzi batena] bombeo, comba, convexidad, panza
    fr 1 iz. plafond, toit 2 iz. [lastategia, belartegia] grenier [à foin, à paille] ; pailler 3 iz. [ahosabaia] palais
    en 1 iz. [barrukoa] ceiling; roof (kanpokoa) 2 iz. [lastategia, belartegia] hayloft 3 iz. [ahosabaia] palate, roof
    port 1 iz. teto 2 iz. palheiro

    N. B.: Izan ere, batzuetan sabaia ez da kristalezkoa, baizik eta altzairuzkoa.
    Altzairuzko sabai hori euskalgintzan ere nabaritzen da, ezta, Miren?

    Altzairuzko sabaiari ostikoka, Maite Asensio Lozano  (Berria.eus, 2018ko abuztuan)

    sabai (argazkia: deverdaddigital.com)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel