Tagged: S Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:52 pm on 2021/05/19 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sudurmotz 

    sudurmotz, sudur-motz || adj. Sudur txikia duena. Neskato sudurmotz bat. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    SUDUR-MOTZ (V-gip, G-goi-azp, AN-gip, B, L, BN-ciz-baig; VocB; sudur-motx Dv A; sur-motz V-gip; sur-motx V; Añ (V)). Ref.: A (sudur-motz, sur-mokotx); Etxba Eib (sur-motza); Gte Erd 304; Elexp Berg (sur-motz). Chato. “Romo de narices” Añ. Gizon sudur motz bati. Bil 145. Argala izan edo lodia, zudur luzea edo zudur motza. Ag G 332. Emakume sugur-motz batek. Ugalde Iltz 31. Sudur-motz, ezpañaundi, buru-jirako zapi zuriarekin. Anab Aprika 61. Neskato surmotz bat. Erkiag BatB 149. Aurpegi-zabala, lepondo-ordeka, sudur-motza. Berron Kijote 173. Gizon itsu edo maingu, edo sudur-motz edo markets. Bibl Lev 21, 18. v. tbn. Zait Plat 85. “Sur motz orrek aintzen deuk iri! Se reprocha así a los descarados, suponiendo que los chatos lo son siempre” Etxba Eib. .

    Sinonimoak: iz.

    [sudurmotz]: sudurtalo, sudurzabal

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izond. chato, -a; de cara aplanada
    fr izond. nez camus
    en izond. snub-nosed
    port izond. de nariz arrebitado

    Testuinguruan

    Zure lehengusina sudurmotza da. (Elhuyar hiztegia)

     
  • Maite 10:43 pm on 2021/02/02 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sorgin-gurpil 

    iz. Gurpil zoroa. Bortizkeria sorgin-gurpil honi geldialdi bat emateko (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [gurpil zoroa]: gurpil zoro (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. círculo vicioso; [la]/[una] pescadilla que se muerde la cola
    fr iz. cercle vicieux
    en iz. vicious circle
    port iz. círculo vicioso

    Testuinguruan

    Zero COVID: sorgin-gurpiletik ateratzeko proposamena. [Ana Galarraga (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 11:48 pm on 2020/11/26 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sabelzuri 

    adj. g.er. Itxuratia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sabelzuri. (L, BN, S ap. Lh; Lar, Lar in Aq 1395 y 1458 A, H), sabeltzuri (Urt III 337), sabeltsuri, zabelzuri (Lar) Tramposo, falso, embustero. “Doblado, fingido” Lar. “Falso hombre” Ib. “Hombre falso” Lar in Aq 1395. “Tramposo, que engaña, gizon sabelzuria, gizon sabelzuri” Id. Ib. 1458 ( A). “Faux, fourbe (littér., ventre blanc)” H. v. sabelpezuri. Aiena zaizkiotzu o gure Jainko andia, aiena zaizkiotzu lausengari sabel zuriak. Lar Fueros 8. Ugazaba negarrez ikusi ixan baleue, eurak be negarrez asi, naiz-ta gogo barik, sabeltsuri alakuak, ugazabari eder egittiarren! Otx 170. Sabel-zuri batek ostu daustaz nire aginte-lurrak. TAg GaGo 43. An biltzen ziran gabero udalditar aundizki batzuk eta jokoetxeetara inguratu oi diran gizagaldu sabelzuri batzuk ere. TAg Uzt 173. 2. sabelxuri (L ap. Lh), sabeltxuri (Garate 2.ª Cont RIEV 1933, 101). “Ventre blanc: partisan des d’Urtubie, contre le seigneur de Saint-Pée” Lh (que cita a Hb). v. tbn. Htoy Recherches 156. Cf. sabelgorri. Urthubiarrak ziren deitzen sabel-zuri, / senpertarren izena berritz sabel-gorri. Hb Esk 119.

    Sinonimoak: izond. g.e.

    [ele-zuria]: elezuri, irrizuri, itxuralari, itxurati, itxurazale, tolesdun, zuri, faltsu beh., azaluts jas., gezur-zuri g.e., filus Ipar. g.e., fazati Ipar. zah., ele-zuri (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. falso, -a, de mala fe, tramposo, -a; pillo, -a, pícaro, -a
    fr izond. fourbe, faux, hypocrite
    en izond. false, cheat, cheater; cheeky, crafty
    port izond. falso, -a, tramposo(a), trapaceiro(a); travesso, daninho, malicioso

    Testuinguruan

    Sabelzuri txepel halakoa! [Kristo irakiarra, Blasim, Hassan / Ana Morales (Pasazaite, 2017) Orr.: 103]

     
  • Maite 10:58 pm on 2020/11/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sesitu 

    iz. Harrapatu.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sesitu.

    1. (Urt), sasitu (SP, Ht VocGr). Atrapar; apoderase de; embargar (un sentimiento, etc.). “Saisir” SP y Ht VocGr 420. “Anteoccupare, […] lehenik sesitzea ” Urt II 141. Ustekabez hill egunak / sesi ez dezakela [kristaua]. Arg DevB 153. Tenpestak sesitu gaitu. Ib. 214. Elas pena, pena triste / sesitu ziñtuena! Ib. 225. Non ezten berehala / gozo guziez sesitzen / dohatsu bat bezala. Ib. 102. Sesitzen naiz bihotzean / sekulako garriaz. Ib. 8. Laster egiñik apastara / herioak tik sesitzen. Gç 205. Jadanik nau sesitu <zes->, / goritu, / gustia nau beretu [Jesus Haurraren suak]. Ib. 82. Espantu handi batek sesitu darot ene arima. Ib. 43. Nahasmenduak sesitu darot ene bihotza. Ib. 45. Zilha nazazu zauriez, / sesi dolore gustiez / haren amorekatik. Ib. 135. Manatzen zuen ezen izpiritu lohia ilkhi zedillala gizon haren ganik, ezen maiz sesitzen zuen biolentziarekien. He Lc 8, 29 (Lç eduki, Oteiza, Brunet arrebatatu, Dv harrapatu, Ol yabetu, Leon beretu, Or menperatu, Ker artu, IBk menpean hartu). Noiz eta ere izatu baizen hillzeko ikhara batez sasitua. He Gudu 136. Gaitzak ninduenean ondikotz sesitu. Elzb Po 209. En DFrec hay 2 ejs. de sesitu. Embargar. “(L, BN), être saisi par un tribunal” Lh.

    2. “(Tener tal) fruición [del bien que se posee], sasitu ” Lar.

    3. (Aux. intrans.). “Sentir, éprouver un saisissement” Lh. Yende on guziak lotsatu, harritu eta sesitu ziren yakin zutenean Errege kasatu zutela Parisetik. Elsb Fram 132.

    4. Comprender. Hau sesitzeko aski ginuke / bortzgarrenaz orroitzia: / gaizkirik egin daukuteneri / hobea da barkatzia. Mattin 63.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Ipar.) coger, atar, apresar (2) du ad. (Ipar.) entender
    fr (1) du ad. (Ipar.) prendre (2) du ad. (Ipar.) comprendre, saisir
    en (1) du ad. (Ipar.) take, grab, seize (2) du ad. (Ipar.) understand
    port (1) du ad. (Ipar.) agarrar, tomar, segurar (2) du ad. (Ipar.) entender, compreender

    Testuinguruan

    Zorion basa batek sesitu ninduen. [Azken apeza, Piarres Aintziart (Elkar, 2005)]

     
  • Maite 11:42 pm on 2020/10/10 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sarberri 

    iz. Hasiberria.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sarberri. v. SARTU-BERRI.

    SARTU-BERRI, SARBERRI (L, BN, S ap. Lh; Lar; sarbarri Vc ap. A; Añ). “Novicio, principiante” Lar y Añ. “Recién entrado, novicio, en cualquier ocupación” A. “Nouveau venu, ‘bleu'” Lh. Praile gaztetxu edo sartubarrijak darue nekerik gogorrena. Mg PAb 125. Gatzamalliak bere, izanik sartu barrijak, ikasten dabee neke andijen ta irabazi laburraren bidez zer itxaraten deutseen. Ib. 125. Bere […] soldadubak sartu-barri legez sorrik eta urduriturik egozana. Astar II XII. Bere alabetako gazteen sarberriSor Margaritak bere aizpa ezkonduaren bidez gaztigatu zion. Arr Bearg 423 (ap. DRA). Ik, dakustanez, beti egon gura dok sartu-barri, besteon antzera eskintzariak egin baga. A Ezale 1897, 4b. An egozan sartu barriok [ildakoak], ondar gañean etzinda. Ag Kr 199. Recién entrado (en un edificio, local).Egoki ta bero agurtu zituan jaun sartuberri aiek. TAg Uzt 177. [Zoroetxean] sartu orduko […] esan ei zetsen sartu barriak. SM Zirik 21. Denak begiak sartuberriari buruz itzuli zituzten. JEtchep 102. (Aplicado a cosas).Pekatubaren ultze sartu barrija atera leite erraz. Mg CO 111. Barano aldiz bearnesetik hartua, sartuberria beraz bestearen ondoan. MIH 346. (Con complementos verbales).Jaunaren bidean sarthu berriak, eta oraiño ungi ikhasi gabeak errebelatuko dire. Ch III 7, 2. Untsa beharra günüke orano berriz erakuts lizagien bizitze huna, komentietan sarthü berrier bezala. “Tanquam boni novitii” . Mst I 22, 7 (Ip komentietan sarthü berri; SP ikhastun berri, Ch berthutean aprendiz, Ol asiberri, Pi asibarri). Konpainian sarthu berri bat zen Diego. Laph 170. Apaiz gaztetxoa nintzan ni, Leaburun sartuberria. A Ardi 83. Kaiera sartu-berria dan ontzi illuna. Mok 3. Len esan dutana, argialdian sartu-berri zenbaiti gerta oi zaizkie. Or QA 171. Eta aro ontan sartu-berriak gera. Vill Jaink 77.

    Sinonimoak: iz.

    [sartu berria] : hasiberri

    [nobizio] : nobizio

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)  iz. novicio, -a, neófito, -a (2)  iz. novel, novato, -a, neófito, -a
    fr  izond. novice, nouveau/nouvelle venu, -e
    en (1)  iz. novice, neophyte (2)  iz. novel, newbie, neophyte
    port (1)  iz. novato (2)  iz. novel, novato

    Testuinguruan

    Sarberriak kantatzera doaz korura. (Elhuyar hiztegia)

     
  • Maite 11:06 pm on 2020/09/03 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sasiordeka 

    iz. Laua iruditu arren, gorantz egiten duen bidea. (Euskalterm)|| iz. Ordeka faltsua.  (Egungo Euskararen hiztegia)

    Sinonimoak: iz.

    [sasiordeka] : ordeka faltsu (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm):

    es iz. falso llano

    Testuinguruan

    Sasiordekan itolarrian dabilena, ito egiten da mendatean. [Xabier Usabiaga, @XabierUsabiaga

     
  • Maite 9:50 pm on 2020/04/15 Permalink | Reply
    Tags: S   

    saltoki 

    iz. Biz. Zerbait saltzen den, salmentak egiten diren tokia. Ik. saletxe2; saltegi; denda. Plazako saltokietan. Arraina handia denean, saltokira eramaten dute. (Hiztegi batua)

    Sinonimoak

    iz.    [denda]: botiga, denda, saletxe, saltegi

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es iz. tienda, puesto de venta, establecimiento (comercial); lonja, mercado
    • en iz. shop, store
    • fr iz. magasin, boutique ; stand
    • port iz. loja, estabelecimento

    Testuinguruan

    Lantokiaren eta etxearen arteko bidean dauden saltokietan erosi ahalko da. (berria.eus, 2020-04-15)

    Argazkia: Foku (Berria.eus)

     
  • Maite 10:52 pm on 2020/02/12 Permalink | Reply
    Tags: S   

    solastatu 

    ad. solastatu, solasta, solastatzen || Solas egin, mintzatu. Santuez solastatu ziren luzaz. Emakumeekin solastatzeaz atsegin hartzen duenak, eta ez dela erortzearen beldur erraten duenak, sinetsarazi nahi du ez dela gizon.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    solastatu.

    1. (BN ap. A; Ht VocGr, VocBN, Dv, H (+ -lh-)), solaztatu (H). (Aux. intrans.). Conversar, charlar. “Parler, minzatzea, solastatzea ” Ht VocGr 397. “Converser, s’entretenir” Dv. v. SOLAS EGIN. Nork bere egitekoak egin ditzala eta behar duena behar duenarekin solhasta dadilla. Ax 327 (V 216). Ez solhasta sainduen abantaillez. SP Imit III 58, 2 (Ch etzaitezela halaber iar ihardukitzen sainduen merezimenduez). Solhasta zaitezkenzat bihotzez bihotz zure Jainkoarekin. He Phil 127. Jesus berrogoi egunez solastatzen da bere dizipuluekin. Dv LEd 18. Elgarrekin solastatzen ziren Donapauleko merkatuetan kausitzen zirelarik. JEtchep 51. Solasta zite harekin eta jarraik haren kontseiluer. Ardoy SFran 121. Giristino erlijioneaz luzaz solastatzea. Ib. 220. Frango usu joaiten nintzan haren etxolara, harekin solastatzera. Etchebarne 39. v. tbn. Dh 63. Lf Murtuts 29. Zerb Azk 39. SoEg Herr 12-5-1960, 2. Larre ArtzainE 193.
    (Aux. trans., con objeto directo). Zergatik ordea hain gogotik solhastatzen dugu elkhar? SP Imit I 10, 1 (Ch nondik dugu hanbat gutizia elkharrekiñ mintzatzeko?). ” Solastatu: […] 2.º s’amuser” Lh.

    2. (Aux. trans.). Adular, lisonjear. ” Solhastatzea norbait, mugueter quelqu’un de paroles” SP. Atsegin hartzen du bere burua solastaturik eta inguraturik ikusteaz. SP Phil 28 (He 27 lakhet baitu bilhatua eta balakatua izatea). Ordea, sarri elhatuko zarete eta guzien aitzinean iarriko zarete elkharren solhastatzen. Ib. 289 (He 289s elkarri amodiozko solhasa eta mainak eginen diotzotzue). Atsegin hartzea begietsia, balakatua eta solhastatua izaiteaz. Ib. 416 (He 420 begistatua, maiñatua eta balakatua izateaz atsegiñ hartzea). Baldin emakume batek lekurik ez emanagatik solhastatua izaiteko, plazerik hartzen badu nihork hura solhasta dezan, gaizki erraitekoa da hargatik. Ib. 447.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

    [solas egin]: hitz egin, hizketatu, jardun, mintzatu, solas egin, ele egin Ipar., ele eman Ipar., elekatu Ipar., iharduki Ipar., mintzo izan Ipar., berba egin Bizk., ele erran Zub., elestatu Zub.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. (Ipar.) hablar, conversar
    fr da ad. s’entretenir, converser
    en da ad. to talk, to chat
    port da ad. (Ipar.) falar, conversar

    Luzaz solastatu ginen. (Elhuyar hiztegia)

    solastatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:35 pm on 2020/02/11 Permalink | Reply
    Tags: S   

    seguru 

    iz. 1 adb. Heg. Dudarik edo zalantzarik gabe. Ik. segur; ziur 2. Seguru dakit ez zabiltzala zu niregandik ihesi. Egia den ala ez den seguru jakin ez. 2 adb. Heg. Arriskurik gabe. Jainkoaren adiskidea banaiz, seguru nago arerio guztietatik. 3 adj. Heg. Ziurra. Ik. segur 2. Hizkuntza eredu eta gidari segurua. Gauza segurua da. 4 adj. Heg. Hutsezina. Bekatu guztien erremedio seguru eta erraza. 5 adj. Heg. Arriskurik gabea. Bide zuzen eta segurua. Euskararen zoria ez da gauza segurua, askozaz hobekiago dabil munduan judua. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak:  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. Heg. [ziur]: ziur, ziurki, aments Ipar., segur Ipar., segurki Ipar., eskier neol., gertuz zah., segurik Ipar. g.e., gertuki Ipar. zah., ziertoro Heg. zah., arean Bizk. zah.
    izond. Heg. [ziurra]: ziur, segur Ipar., eskier neol., gertu zah., zierto Heg. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Heg.) [ziurra] seguro, -a (2) izond. (Heg.) [arriskurik, kalterik ez duena] seguro, -a (3) izond. seguro, -a (4) adb. (Heg.) [ziur] seguro, -a, con seguridad (5) adb. (Heg.) seguramente, según parece, según dicen (6) adb. [arriskurik gabe] seguro, -a (7) iz. Ik. aseguru
    fr (1) izond. [ziurra] certain, -e, assuré, -ée (2) izond. [arriskurik, kalterik ez duena] sans risque (3) izond. sûr, -e (4) adb. [ziur] sûr, -e, avec certitude (5) adb. sûrement, certainement, à ce qu’il paraît (6) adb. [arriskurik gabe] sans risque
    en (1) izond. [ziurra] sure, certain (2) izond. [arriskurik gabea] safe (3) izond. [ziur] for sure, certainly, for certain (4) adb. [arriskurik gabe] safe

    Interneten erabilera seguru eta arduratsuari buruz hausnartzea ezinbestekoa da. 

    seguru (Argazkia: Safer Internet Day)

     
  • Maite 4:22 pm on 2020/02/07 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sotiltasun 

    iz. Sotila denaren nolakotasuna. Begiramenik, sotiltasunik eta garbitasunik ederrenez. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sotiltasun.
    1. “Subtilité” Ht VocGr 428.
    2. (Vc ap. A; Añ). “Hermosura” , “pulidez” Añ. “Robustez” A. “(Sal, R), elegancia en el porte” A.
    3. (c. sg. A). “Mansedumbre, docilidad” A. Erromarrak ikusirik Juduak etzietela nai luketean bezain sotilltasun andia erakusten, aien mendean bizitzeko. Lard 538. Ar itzazu bere (Jesusen) sotiltasuna, humiltasuna eta otzantasuna miragarriak. Anima konsolatzallea 512 (ap. DRA).
    4. (G, L, BN, R ap. A ). Discreción. ” Urhets horiek egin behar dire sothiltasunekin, elhebiderik eman gabe, […] avec habileté” H (s.v. urhatsa). “Discreción, circunspección” A. Onik berebizikoenek kabi egin zuten aren baitan, eta begiramenik, sotiltasunik eta gurbiltasunik ederrenez, egin ere. Zait Plat 6. Oratik [= Horaziok] neurri, sotiltasun eta garaitasun sentikizuna du ezaupide. Gazt MusIx 62. Oar zaiozu azkeneko aapaldiaren sotiltasunari, aurreko neurtitza berrirotzean. Ib. 68. (V ap. A, que cita el msOch; Izt). “Cortesía” A. ” Sotiltasunaz etorri, con buenos modales, con cortesía” Izt 30v. “Modales” Ib. 74r.
    5. “(V-ger-ple, AN), tristeza” A.
    6. (Vc ap. A).Nobleza. XOTILTASUN ( (H)), TXOTILTASUN ( (Lar)). a) “Lindeza” Lar. b) (H). Agudeza, inteligencia, astucia. c) Modestia. Espiritu Santuaren sorkari edo frutuak amabi dira: […] Amaikagarrena, xotiltasuna. KIkG 22s. (KIkV 35 eratasun)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    1. adeitasun, jentiltasun. Ant. laztasun.
    2. leialtasun, zintzotasun, prestutasun. Ant. desleialtasun, harrokeria.
    3. dotorezia, edertasun, lerdentasun. Ant. itsuskeria, trakestasun

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. prudencia, discreción; cortesía; distinción, elegancia; ingenio
    fr iz. douceur, amabilité, docilité, discrétion, élégance
    en iz. subtlety; prudence, caution, wisdom; courtesy, politeness
    port iz. prudência, discrição

    -Nola sartu zara nahaspila honetan? [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sotiltasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:19 pm on 2020/01/29 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soberaxe 

    adb. Ipar. Gehiegitxo. Ik. soberaxko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    SOBERAXE (L, BN, S; Lh; H), SOBRAXE (H). Ref.: Lh; Lrq. a) (Con verbos). Un poco demasiado. “Un peu trop” Lrq. v. soberaxko. Eta ikhusirik andere urguillutsu bat bere buriaren, bilhoen […] eta gorpitziaren soberaxe edertzen […]. Tt Onsa 109. Gaitz da jan-edanetan ahoko gostuari sobraxe ez behatzea. Dh 54 (v. tbn. 75). (Con adj.). Errumeko kolazioniak zoin baitira soberaxe handi eta anple. Tt Arima 59. Hari iduri zaiko balena anderia / soberaxet dela lodia. Arch Fab 183. Nik egin dutan lana enetako sobraxe gogor izan da nore adin andiagatik. ‘Un poco demasiado duro’. ZMoso 89. b) (Soberaxe izan, en 3.ª pers. sing.). Ser algo excesivo. Kotoin marratu, angeles xuria, / etzaie aski gainekotz propia. / […] Pekina da sobraxa [sic], perkala gutixe. Rob in BertsZB 185. Buru bat galtzen duenarentzat, hori bera soberaxe da. Dv Lab 214. Eiheazaiñ bazia behar da lakhatü / bena sakü hüstia soberaxe düzü. Xikito 2. Hortakotz, lehenbizikorik aiphatu ditugun zazpi hiriak balitazke aski, soberaxe kasik. JE Bur 48. (Con aux. bipers.).Parecer algo excesivo. Hau, diotzo, zaitak soberaxe. Gy 101.

    Sinonimoak: adond. Ipar.

    [soberaxko]: askotxo, gehiegitxo, gehiegixko, larregitxo, soberaxko Ipar., lartxo Bizk., gehitxo beh., gehixko beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (Ipar.) (un poco) demasiado
    fr adb. (un peu) trop
    en adb. (a little) too much
    port adb. (um pouco) demais

    Soberaxe iduritzen zait. (Elhuyar hiztegia)

    soberaxe (Argazkia: SocialButterflyMMG, Pixabay CC0)

     
  • Maite 11:30 pm on 2020/01/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    senper 

    iz. (senper(rak) ikusi esapidean, ‘gorriak ikusi’ adierarekin). Bai, gorriak ikusteko jaioak gaituk; senperrak ikusi dizkiagu gaurko honetan. Apaiz eta moja eta fraide, senper ikusteko zaudete. || Senper gaiztoa ikusi beharra haiz. || senperrenak egin Ahalegin oso handia egin. Amak eta arreba zaharrenak senperrenak egin behar izan zituzten, aita zenak toxikomanoak gizarteratzeko zentro batean giltzapera ez nintzan. || senperrenak ikusi Gorriak ikusi. Itzultzaile arituenak eta trebatuenak ere gorriak eta senperrenak ikusi beharko baitzituzkeen, jatorrizkoa itzultzeko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    senper. (V-gip, G-azp-to, AN-larr). Ref.: A; Asp ANaf (bettiri-dantza); Iz UrrAnz; Elexp Berg; Gte Erd 277. (Usado en las exprs. senper(rak) ikusi,erakutsi ‘sufrir, hacer sufrir mucho’). “Mucho, en el sentido de sufrir. Senper ikusi du, ha sufrido (litm.: visto) lo indecible” A. ” Senperrak erakutsiko dazkiot ” Asp ANaf (s.v. bettiri-dantza). ” Senperrikusi, pasarlo muy mal” Iz UrrAnz. . ” Pasau jat gerrikua, baiña senper ikusi dot miñekin ” Elexp Berg. “Senperrak erakutsi zizkion (G-azp)” Gte Erd 277. Cf. Lh: “Senper (L), nom de la famine”. v. senperren. . Senper orduan oi du / bakoitzak ikusi. It Fab 174. Ura eskola maisu zan, bai, bai, juxtu, eskola maisu. Aiek ikusi zuten senper. Sor Gabon 57s. Apaiz ta moja ta praile, senper ikusteko zaudete. Or QA 85. Bai, gorriak ikusteko jaioak gaituk. Senperrak ikusi dizkiagu gaurko onetan. ZArg 1957, 296. Orrekin ikusi bearko du senper (G-azp). Inza EsZarr 153. Senper gaiztoa ikusi bearra aiz (AN-larr). Inza NaEsZarr 519. Senperrak ikusi ditu (AN-larr). ‘Luzaroan gaitzak ikusi ditu’. Ib. 520.

    (Con otros verbos, como pasatu, eduki… ). Basoan senper pasa ondoren / erria jatsita. Ayesta 55. Senperrak pasatuaz. Ib. 49. Ainbat diru eder / egin gabe ezer, / edo dana oker / pasatuaz senper. Insausti 138. Alakon nagusiak / zeduzkan senperrak. Ib. 284. “(V-m), esfuerzos muy grandes” A. LANA SENPER EGIN. “Lan asko, neurrigabe, egin. Gu lana senper einddakuak ga gaztetan” Elexp Berg. “Lana senper ein biakozu aurten titulua etara nai bozu” Ib

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere B) gran esfuerzo
    fr iz. (batez ere B) grand effort
    en iz. (batez ere B) great effort
    port iz. (batez ere B) grande esforço

    Hala ere, garbi ikusten nuen senperrenak eta bi egiten ari zela atsegina izateko.  [Sei istorio, W. Somerset Maugham (Xabier Olarra), Igela, 2008] (Egungo Testuen Corpusa)

     

    senper (gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:06 pm on 2019/11/17 Permalink | Reply
    Tags: S   

    susmaezin 

    adj. Ezin susmatuzkoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: adj.

    [susmaezin] : ezusteko, ezin susmatuzko, susmagaitz, ustekabe. Ant. susmagarri (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. insospechado, -a
    fr izond. insoupçonné
    en izond. unsuspected
    port
    izond.insuspeito(a), insuspeitado(a)

    Euskal Herriko gatazka ardatz hartuta, `Susmaezinak’ eleberria argitaratu du Itxaro Bordak joan den irailean. Kontakizunari «osotasun» bat emateko xedez, gatazkaren bi aldeetako biktimei eman die hitza. [«Gogoetaren eta kritikaren paralisi bat izan da kasik 50 urtetan», Joana Ibargarai (Berria.eus, 2019-11-17)]

     

    susmaezin (Argazkia: Jagoba Manterola, FOKU)

     
  • Maite 10:40 pm on 2019/09/04 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sumindura 

    iz. Sumina, haserre bizia. Ezagutu beharrean zordun zela Daviden aldera, Saul bihotz-gogorrak ez dio herrarik eta sumindurarik baizen erakusten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sumindura (G, AN, L, BN ap. A; Lar, Añ, Dv, H), zumindura.

    1. Furia, cólera. “Ferocidad” Lar. “Saña” Lar y Añ. Kolera, despit eta sumiñdura, gure buruen kontra harzen ditugun horiek. He Phil 239. Ethorri izan zitzaion gogorat Jainkoari bere hasarrean eta zuminduraren arnozko kalitza hari edaterat emateko. He Apoc 16, 19 (Ur (V) aserre sumiñaren). Zer etzuen egin Jonathasek bere aitaren sumindura aphazegatzekotzat. Lg I 282. Guziak haren kontra sumindura handitan agertzen dire. Dh 138. Hil zatzu ni baithako sumindura uherrak. Dv LEd 279. Utzi zadazu irazeki dedin nere sumindura beren kontra. Ur Ex 32, 10 (Dv sumindura; Ol aserre, Ker, Bibl hasarre, BiblE haserre-sumin).

    2. (G, AN, L, BN, Ae; VocBN, Dv, H). Ref.: A; A Aezk 298. “Souffrance provenat du frottement des orties, de la violence du froid aux pieds, aux mains” VocBN. “Cuisson causée par le froid, le feu, etc.” Dv. “2.º dolor producido por el frío; 3.º rascazón que dan las ortigas” A. “Dolores agudos por enfriamiento” A Aezk 298.

    3.Aletargamiento” A Apend.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [sumina]: amorru, bekozko, beltzuri, ernegaldi, errabia, haserre, haserretasun, irakidura, irakin, furia Ipar., haserredura Ipar., samur Ipar., samurdura Ipar., samurgo Ipar., amorrazio Heg., haserrekuntza Bizk., ernegazio beh., betilun g.e., errabiatasun g.e., hisigo g.e., muturtasun g.e., sumin , errabiamendu zah., hira zah., kolera zah., hisia Ipar. g.e., kexeri Ipar. g.e., sepa Ipar. g.e., haserrego Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cólera, furor; irritación, exasperación
    fr iz. irritation, fureur, exaspération
    en iz. anger, fury, irritation, exasperation
    port iz. cólera, fúria; irritação, exasperação

    Hobe genuke ikasiko bagenu sumindura noren kontra bildu.  [Sumindura, Angel Erro (Berria.eus, 2019-09-04)]

    sumindura (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:15 pm on 2019/07/04 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sapa 

    iz. 1 iz. Batez ere Ipar. Sargoria. Hauxe duk sapa!, nork iraun holako beroarekin! Erdi biluziak, suaren eta lanaren sapa bortitz hartan. Zer sapa, laino apal eta itsusi horien azpian! || (Izenondo gisa). Lurretik halako bero sapa bat ateratzen zen. Hango bero sapa eta itsaskorra! 2 iz. (Ile) multzoa. Ile-sapa beltz zarratua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 sapa (L, B, BN-arb-lab, S; Dv (-ph-), H (+ -ph-)), sepa (H (+ -ph-)). Ref.: A; Izeta BHizt2; Gte Erd 133. Tr. La forma mejor documentada es sap(h)a (con aspiración en Duvoisin). Hay sep(h)a en Haraneder e Hiribarren.

    I (Sust.).

    1. Bochorno. “Chaleur étouffante” Dv. “Bochorno, tiempo pesado y tormentoso. Leku au sapak artua dago, este lugar está dominado por tiempo caluroso” A. “Bero zakharra, au sapa!” Izeta BHizt2. “Gaur sapa egin du (B)” Gte Erd 133. v. sargori. Tr. Documentado en Hiribarren, Duvoisin y autores septentrionales del s. XX. Al Sur lo emplean Olabide e Ibiñagabeitia. Egunazko sepharen ondotik heldu da ihintz perladena lore […] eta zuhamuentzat. Hb Egia 38. Jaunak jo bezaitza […] beroaz eta saphaz, aire ustelaz eta herdoaz. Dv Deut 28, 22 (Ol sapa). Iguzkia, zabal, xuri, dixtirantarekin llilluragarri, xipiltzeko sapa zariola. JE Bur 10. [Lurra] kazkartzen du iguzkiaren sapak. Ib. 84. Hauxe duk sapa! Nork iraun holako beroarekin! Barb Sup 71. Burdin eta ikatzarekin borroka […], erdi buluziak, suaren eta lanaren sapa bortitz hartan. StPierre 27. Oheko matelaza, egur azal hezez egina, gogorraren gainerat sapa bat emaiten baitzuen gorputzari leher egitekoa. Ib. 24. Bero izana gatik, bada aire; saparik ez dugu hautemaiten. JE Ber 40. Belhar gaixtoak ere iguzkiak eta zola gogorretik airatu sapak horailduak dauzkate. Ib. 18. Eguzki-sapak / erre uharteak. Mde Po 71. Euria ez da urrun. Zer sapa lanho apal eta itsusi horien azpian! JEtchep 49. Herria / eder eta erdi lo uda sapa huntan. Iratz 49. Artaldeak ozkirri ta itzala billatzen dituten garai ontan, Testilik ere […] belar urrintsuak, mozten ditu sapa astunez nekatu itailarientzat. Ibiñ Virgil 34. Sapa gaitze dago (B). Inza NaEsZarr 2086.

    (Con -zko, adnom.). [Zelaiko landaren] buru-gaina estaltzen diote, doidoi ezagun den sapazko langarño batek. Bainan zer ixiltasuna! JE Ber 99.

    2. Fervor, entusiasmo. “Zer saparekin ari den! (BN-lab)” Broussain ms. (ap. DRA). Jendeak galdu du giristinotzeko sapa. Prop 1894, 101.

    3. (BN-arb-lab ap. A). “Boga, aceptación, fama. Lurdeko beilak sapa handia du, la peregrinación de Lourdes tiene gran aceptación (está muy en boga). Iturri horrek sapa haundia du, esa fuente está muy en boga. Beila horrek sapa haundia du (BN-lab), esta peregrinación está muy en boga” A. Lengo sapa (izen, entzute, ospe) andia galdurik zuten. Zait Plat 29.

    II (Adj.).

    (B, BN-arb ap. Gte Erd 133; H, A). Sofocante. “Bero sapha ari da, il fait une chaleur étouffante” H. “Bero sapa, calor sofocante” A. “Egun sapa da (B, BN-arb)” Gte Erd 133. Aize hego sapak xukatzen du gernu hura. Almanaka Berria 1880, 30. Eguraldi bero sapatan, aldapa gora. A Ardi 94. Iragan udako arratsalde sapa batez. GH 1927, 338. –Bero-bero ta sargori dagola iruditzen zait […]. –Saperoa, nere yaun ori, oso sapa dago. Amez Hamlet 169. Eta Buenos Airesen? Ango bero sapa ta itsaskorra! Or QA 48. Lurretik halako bero sapa bat atheratzen zunan. JEtchep 43. Babes ezazute bero sapatik ene artaldea. Ibiñ Virgil 52.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [sargoria]: sargori, goha Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz./izond. [sargoria] (batez ere Ipar.) bochorno; calor bochornoso/sofocante; bochornoso, -a, sofocante (2) iz. (Ipar.) ardor, fervor (3) iz. (Ipar.) savia (4) iz. (Ipar.) fama, aceptación (5) iz. [ile nahasia] (B) cabellera, greñas (6) iz. (B) hoja del maíz (7) iz. (B) melena/frontil de los bueyes
    fr (1) iz. [sargoria] (batez ere Ipar.) temps lourd/chaud/étouffant (2) iz. (Ipar.) sève (3) iz. (Ipar.) vogue, succès, engouement, renom (4) iz. [ile nahasia] chevelure, tignasse (5) iz. feuille de maïs
    en (1) iz./izond. [sargoria] sultry, muggy, close, sticky [weather] (2) iz. [ospea] fame, renown, reputation (3) iz. [ile nahasia] tangled hair

    Hauxe bero sapa duguna! – esan zuen -. [Hona hemen gu biok, Dorothy Parker / Mirentxu Larrañaga (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sapa (Argazkia: gruporivero.com)

     
  • Maite 11:23 pm on 2019/06/26 Permalink | Reply
    Tags: , S   

    sufrikario 

    iz. Sufrimendua. Sufrikarioak jasan. Mundu honetako sufrikarioak ez dira deus. Sufrikariozko leku bat. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sufrikario, sufrikari (H), sofrikario (Lh, que cita a A, pero no lo encontramos en éste), sofrikari (Dv).

    Sufrimiento. v. sufrimendu. Tr. Documentado al Norte (aunque no en textos suletinos) desde la primera mitad del s. XVIII. Al Sur sólo se encuentra en Arrue. Sofrikari es la forma empleada por los autores del s. XVIII. En el XIX, se impone sofrikario (hay ambas formas en Jauretche y en JesBih). Orduan ezagutuko duzu bizitze huntako sofrikariak eztirela deus. Ch III 51, 2 (SP pairuak). Zer nahi den sofrikari, zer nahi den dolore yasan dezazun […]. He Gudu 136. Bihotz onez pairatzen sofrikari eta idoi guziak! Lg II 110. Sofrikari guziak onez eramateko. Arr GB 4. Bertze asko giristino sofrikarioen artean bere fedea ukhatu dutenek. Prop 1876-77, 54. Zertako beraz hoinbertze sofrikario? Zertako azote kolpeak, elhorrizko koroa buru fuinetan? Lap 260 (V 118). Sofrikario latzgarrienetan hilarazi zuten. Zerb IxtS 76. Sofrikarioak oro onartzen zituen bere hutsen ordain. Lf Murtuts 28. Hortaz duzun sofrikarioa marka eta froga da zonbat maite nuzun. Ardoy SFran 119. Sofrikarioa ustezkoa baitute. Larre ArtzainE 178. En DFrec hay 4 ejs., septentrionales, de sofrikario. v. tbn. Sofrikario: JesBih 450 (438 sofrikari). Jaur 409 (147 sofrikari). LuzKant 31. Elzb PAd 50. CatJauf 28. Etcham 238. Othoizlari 1964 (n.º 37), 573. Xa Odol 218. Sofrikari: CatLav 3 (V 11). Mih 101. Brtc 202. Monho 76. Harispe EE 1884a, 509.

    Sinonimoak: iz.

    [nekea]: eramankizun, neke, nekepe, pairakuntza, sufrimendu, pairamen Ipar., sufrimen g.e., pairamendu Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere Ipar.) sufrimiento
    fr iz. (batez ere Ipar.) sufrimiento
    en iz. (batez ere Ipar.) sufrimiento
    port iz. sofrimento

    Sufrikario ikaragarritan nago. [Fantasiazko ipuinak, Guy de Maupassant / Josu Zabaleta (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sufrikario (Argazkia: Photo by Luis Galvez on Unsplash)

     
  • Maite 11:45 pm on 2019/06/14 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sastakai 

    iz. Arma zuria, laburra, altzairuzko ahoa eta punta zorrotza dituena. Ik. puñal. Zilarrezko bost sastakai. Sastakaia neskatxaren soinera heldu baino lehen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sastakai (L, BN, S sg. Lh; Dv, FSeg ap. A), zaztakai.

    Puñal; en gral. objeto punzante. “Javelot, épieu” Dv. v. 1 satai (7). Izenpetu bear dan ingia esku batean eta sastakaia edo suizkillu gertutua bestean. Zink Crit 44. Zidarrezko bost sastakai. Laux AB 82. Begi baltz orreik sastakai dozak. Ib. 80. Pizkunde kanten biguna aizean sastakai. Aurre-Apraiz “Neure bizitza zear” (ap. DRA). Sastakai (puñal) ikaragarri bat atereaz. Etxde AlosT 100. Gizeraileak sastakai luze bat sakelatik atera. Mde Pr 133. Sastakai ta labantzarrak aterarik. Anab Poli 56. Il egin zezakean aiztoz edo sastakaiz (puñala). Zait Plat 76. Makilla narruz jantzia, barruan sastakai fiña eukana. Erkiag BatB 96. Eta au esanaz, oratu zetsan kopetetatik (mototsetatik) eta zaztakai zorrotza sartu zetsan lepotik. Etxba Ibilt 490. En DFrec hay 3 ejs. de sastakai; hay tbn. 2 de sastakaika.

    Sinonimoak: iz.

        [arma zuria]: puñal g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. puñal (2) iz. (Taurom.) puntilla
    fr iz. poignard
    en iz. dagger
    port (1) iz. punhal (2) iz. (Taurom.) puntilha

    Baina mendeku gosea nagusitu zitzaiolarik, atsegin handiz iltzatuko zion sastakai zorrotz bat. [Mirarien kalezuloa, Nagib Mahfuz / Patxi Zubizarreta (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sastakai (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2019/05/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sehi 

    iz. Ipar. Etxeko zerbitzaria. Ik. morroi; neskame; mirabe. Seme-alabak eta sehiak. Oro ohointzan ari zirela, nagusi ala sehi, saltzaile ala erosle. Non ez baita erraz ezagutzea nor den sehi eta nor nagusi. Jaun erretorearen sehia. || Sehi eraman zuen .(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sehi (L, BN, S; SP, Urt I 192, Ht VocGr 350, Lar, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H; sei G, L, BN-baig; Lar, Izt 111v, A (que cita a It)), senhi, seein, sein, xei (BN-baig). Ref.: A (sei); Satr VocP; Satr CEEN 1969, 211; 8; EAEL 273. Etim. De *seni-; cf. aquit. Senicco, Seniponnis, etc.

    Criado, sirviente; empleado. “Criado”, “doméstico, el de la familia” Lar. “Xei, personal de servicio en general; criado, criada, indistintamente” Satr CEEN 1969, 211. Tr. Documentado desde Dechepare, es propio de la tradición labortana y bajo-navarra. Al Sur se encuentra en sendos textos baztaneses (sei, seeñ y señ), y en Iturriaga, Bilintx, JBDei, Zaitegi (sein) y Oskillaso (Kurl 41); cf. tbn. errege-sein en Orixe (Mi 13). La forma senhi se encuentra en el pról. de CatLan (4).

    Zeren bainaiz sehi zurea. EZ Man II 82. Sehi lausengari batek / ahutzekoz io zuen. EZ Noel 95. Zure sehi fidelek. Harb 346. Semealaba, sehiak eta etxeko familia guztia. Ax 260 (V 174). Lehenak zuek zarate / sehi haren hatzean. Hm 190. Bekhatuaren sehiek ezin froga dezaketena. SP Imit IV 1, 10. Irakhats dezoten bere haurrei eta sehiei. CatLav A 4v (V 5). Jauna, ene sehia etxean dagot ohatua. He Mt 8, 6 (TB sehi; Lç, Dv, Echn, Samper, Leon mut(h)il, Ip mithil, Ur, Ol, Or, Ker, IBk, IBe morroi, Ur (V) otsein, SalabBN zerbitzari). Iduki zazue eztitasuna zuen seeñeekin (B, s. XVIII). BOEans 808 (tbn. 808 señeez, 323 sei). Aphez handiaren sehi batek. Lg II 264. Ez zinduen itxiki nahi Jaunaren sehi kualitatea baizen. Mih 29. Langilen eta sehien soldataren atxikitzia. CatLan 118. Hautatzen duzu halere / sehi baten izena. Monho 108. Sehiak eta bertze bere menekoak erasiaz eta errephortxuz xahutzen dituzte. Dh 68. Farisauek […] egorri zuzten sehiak haren hartzerat. TB Io 7, 32 (Lç ofizier, He arxer, LE ministro, EvS sarjant, Ol morroi, Or, IBe goardia, Ker e IBk zaintzaile). Zer ez dute egingo / gurekin nausiak, / ausartatzen badira / onetara seiak? It Fab 187. Mende zaharretan ez ziren zaldiak / sortzez munduratzen gizonen sehiak. Gy 144. [Kafeko] seiak ekarri ziyon / zuzen mandatua: / Jauna, bost errial da / bedorren kontua. Bil 130. Hainbertzenarekin ekartzen daukute sehiek champagne deritzan frantses arno xuri harro eskualduner ere laket zeiena. JE Bur 133. Aiuntamentuen landola-señak […] kontu orokarrak […] gertetan astia. “Personal”. ForuAB 71. Jopu edo seiak. JBDei 1919, 167. Sehien herrunkakoak iduri zaizkolakotz sosdun ez diren guziak. Zub 65. Sehi gazteari karrasiaka hasi zen: Salta, Gaxuxa, salta! Zerb Azk 107. Iainko aren seina, Abari alegia. Zait Plat 59. Jaunaren lagunak zaldiz, sehiak aldiz oinez. Ardoy SFran 233. Dirua sehi ona, bainan nagusi tzarra. EZBB I 81. Lau haur, senar emazteak eta gelaria edo sehia. Etchebarne 116.

    v. tbn. Brtc 21. MarIl 49. Dv LEd 268. Laph 200. Lap 225 (V 101). Elsb Fram 175. Jnn SBi 169. Arb Igand 89. HU Zez 68. CatJauf 80. Lander RIEV 1907, 431. Barb Sup 152. Etcham 184. Gazte 16-5-1958, 7. Larz Senper 44. Xa Odol 322. Lf in Casve SGrazi 11. Larre ArtzainE 260.

    (Uso predicativo). Mundu honek anhitz jende enganatu darama, / iagoitikoz bizi ustez haren sehi dabiltza. E 99. Non bortxatua baita sehi, azinda beltz zaintzale jartzera. Jaur 125. Herritik sehi joanak. HU Aurp 111. Handik zenbeiten beren etxerat sehi eremaiteko. JE Bur 209. Jujearen etxean ezarri zuten sehi. Othoizlari 1954 (nº 2), 13. Neskek ezkondu baino / nahio dute sehi. Xa EzinB 100. v. tbn. Dh 298.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [zerbitzaria]: azpiko, esaneko, eskuko, eskupeko, etxeko, etxetiar, hankapeko, mendeko, mirabe, zerbitzari, manuko Ipar., manupeko Ipar., peko Ipar., petzero Ipar., agindupeko Bizk., ogipeko Bizk., nerabe Naf., mainata Zub., mixkandi Zub., ogituko Bizk. g.e., sujet Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) criado, -a, sirviente (2) iz. (Ipar.) siervo, -a
    fr iz. (Ipar.) serviteur, servante, domestique
    en iz. servant
    port (1) iz. (Ipar.) criado, -a, sirviente (2) iz. (Ipar.) siervo, -a

    Non ez baita erraz ezagutzea nor den sehi eta nor nagusi. (Hiztegi Batua)

    sehi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:11 pm on 2019/03/31 Permalink | Reply
    Tags: S   

    setakeria 

    iz. Setatsuaren jarrera edo jokabide gaitzesgarria. Ez dadila mintza gure baitan setakeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    setakeria. Terquedad, obstinación. Ark zeukan setakeri nabarmen eta alkekitsua nolabait burutik atera erazotzeko. EG 1956 (5-6), 23. Eztedilla beraz mintza gure baitan setakeria. SMitx Unam XX. Izaki txatxarren setakeria ta zital-ikutua beti da doillorrago gizakumeetan. Erkiag BatB 202.

    Sinonimoak: iz.

        [egoskorkeria]: burugogorkeria, burukoikeria, egoskorkeria, itxikeria, seta, hisia Ipar. g.e. , par Ipar., tema Ipar., hisigo g.e., furfuria Ipar. , sepa Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. obstinación, terquedad, tozudez
    fr iz. entêtement, obstination
    en iz. obstinacy, stubbornness
    port iz. obstinação, tenacidade, teimosia,

    Ez dadila mintza gure baitan setakeria. (Hiztegi Batua)

    setakeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2019/01/17 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sasiburduntzi 

    iz. Landa-bazkaria. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    “(V-ger-arrig, G-bet), comida que se guisa y se despacha en el campo” A.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. comida campestre
    fr iz. country food, picnic
    en iz. pique-nique
    port iz. piquenique

    Estresari aurre egiteko, sasiburduntzi bat egitea erabaki zuen. #gaurkohitza

    sasiburduntzi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:31 pm on 2018/12/02 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sokorri 

    iz. Ipar. Laguntza. Sokorri bila joan. Sokorri eman. Bortaz borta sokorri galdez. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) socorro, auxilio, ayuda (2) interj. (Ipar.) ¡socorro!, ¡auxilio!
    fr iz. (Ipar.) secours (2) interj. au secours!
    en (1) iz. help (formal) aid, assistance (2) interj. Help!
    port (1) iz. socorro (2) interj. socorro

    Sokorri! Lagundu, messedez! 

    sokorri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:38 pm on 2018/09/15 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sudurtalo 

    izond. adkor izond. Sudur zapala duena. 

    Sinonimoak: izond. adkor.

    [sudurtalo] : sudurmotz, sudurzabal (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. chato, -a; de cara aplanada
    fr (de nariz aplastada) qui a le nez camus (nez petit et plat) , (nez gros et plat) qui a le nez épaté loc adj
    en (de nariz aplastada) snub-nosed adj, (US) pug-nosed adj
    port izond. chato, -a

    Oso jende kuxkuxeroa da, eta kristalen kontra pilatzen dira denak, eta horregatik izaten dira hain sudurtaloak. [Peter Pan, James Matthew Barrie (Julen Gabiria), Alberdania, 2004] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    sudurtalo (Argazkia: Marcin Moga, FlickrCC)

     
  • Maite 9:08 pm on 2018/08/20 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sabai 

    iz. 1 iz. Gela, eraikuntza edo barne batean, goialdearen barrualdea. Sabaiko argiontziak. Sabaitik zintzilik. 2 iz. Ukuiluaren gaineko lastategi edo belartegia. Ik. mandio. Sabaiko lasto gainean etzanda. Sabaian lo egiten. 3 iz. Ahosabaia. Arraina jaten ari zela, hezur bat kokatu zitzaion sabaian. sabai leiho, sabai-leiho Sabaian edo teilatuan irekitzen den leihoa. Ik. argi-zulo. sabai zulo, sabai-zulo Sabaiko tranpa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [teilatupeko solairua]: goitiko, ganbara Heg., goianengo Bizk., goitegi Bizk. g.e.
        [ganbara]: ganbara, mandio, ganer Ipar., mandiota g.e.
        [ahosabaia]: ahosabai, aho-ganga Ipar., aho-zeru g.e., ganga Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. techo, tejado, techado, techumbre; [autoarena, bagoiarena] techo, cielo 2 iz. [lastategia, belartegia] pajar, granero, henil; desván, ático 3 iz. [ahosabaia] paladar, cielo de la boca 4 iz. terreno de forraje 5 iz. [ontzi batena] bombeo, comba, convexidad, panza
    fr 1 iz. plafond, toit 2 iz. [lastategia, belartegia] grenier [à foin, à paille] ; pailler 3 iz. [ahosabaia] palais
    en 1 iz. [barrukoa] ceiling; roof (kanpokoa) 2 iz. [lastategia, belartegia] hayloft 3 iz. [ahosabaia] palate, roof
    port 1 iz. teto 2 iz. palheiro

    N. B.: Izan ere, batzuetan sabaia ez da kristalezkoa, baizik eta altzairuzkoa.
    Altzairuzko sabai hori euskalgintzan ere nabaritzen da, ezta, Miren?

    Altzairuzko sabaiari ostikoka, Maite Asensio Lozano  (Berria.eus, 2018ko abuztuan)

    sabai (argazkia: deverdaddigital.com)

     
  • Maite 11:54 pm on 2018/08/14 Permalink | Reply
    Tags: S   

    satai 

    iz. 1 iz. g.er. Kontrapisua. 2 iz. g.er. Makila, pertika. || 1 iz. g.er. (Animalien) itxura, gorpuzkera. Ik. jas 2. Satai onekoa da behor hori. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [makila]: eskumakila, haga, makila, zaharo, zardai, zigor, paldo Ipar., bastoi beh., bara zah., uhe Ipar. g.e., zarta Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [makila] palo, pértiga, palanca (2) iz. [kontrapisua] contrapeso (3) iz. [itxura] planta, estampa, porte, trapío
    fr (1) iz. [makila] perche, bâton, levier (2) iz. [kontrapisua] contrepoids
    en (1) iz. [makila] stick, pole (2) iz. [kontrapisua] counterweight
    port (1) iz. pau, vara, pértiga (2) iz. [kontrapisua] contrapeso

    Hain satai oneko gizona izateko, begiak oso txikiak ditu Dostoievskik, eta inork pentsa dezake adimen askorik gabeko pertsona dela. [Argizariaren egunak, Anjel Lertxundi (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    satai (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2018/07/17 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sorgor 

    iz. 1 adj. Sor eta gor dagoena, inongo sentimen edo sentipenek eragiten ez diona. Zeren itsu sorgor bat bainaiz. 2 (Adizlagun gisa). Ernai ala sorgor gauden, askotan, ez dakigu. Adimen eta belarriak sorgor dituzula. Nik sorgor begiratu nion eta ez nion erantzun. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sorgor (T-L), sogor, xogor, soor (AN ap. A).

    1. Insensible. “Pesado, casi inerte” A. “Impassible”, “insensible” T-L. v. 1 sor. Zerren itsu sor-gor jakiñez bat naz. Añ EL1 125 (EL2 131 sor-gor). O, nire sor gor itsu esker bagea! O, ze nekaldi gogorren begira nagoan obetuten ezpanaz! Ib. 145. Sorgor eta soraio izatearen itxura-nai larriak […] eta abarrek egiaren antza ematen digute. Zait Plat 83.

    (Usado como predicativo). Sin sentido. Larogeta amasei [urte] eukazan batek belarriak eta ankaak soor eukazala. Ezale 1897, 206b. Iduki nazazu / sor-gor, zure miñez… Ldi UO 19. Sorgor zegoen ezindua. Soiñez behintzat, ezen gogoa iñoiz baino bizkorrago zeukan. Mde Pr 149. Gorputz guztitik dei egiten zion barruko etsipenak… Ailitz betiko sorgor egon! Mde HaurB 82. Il da bertsolaria, / len kantu ta jolas, / oe gañean datza / sor-gor, ille narras. NEtx LBB 375. v. tbn. Larrak EG 1958, 319. Distraído. Orra, zer dan, zentzu batzuekin sogor egon arren, batekin ernai egotea. Or QA 138. Askotan ez dakigu noiz gauden ernai, noiz sogor. Ib. 135 (Jaink 79 ernai ala xogor). Nik sorgor (estoico, impasible) begiratu nion eta ez nion erantzun. Etxde Itxas 195.

    2. (L), sogor (L, B), soor (AN, B). Ref.: A (soor, sogor); Lh (sogor, sorgor); Izeta BHizt2 (sogor). Sordo. v. gor, sor. Egon dire soor Yangoikoaren bozera (B, s. XVIII). BOEans 793. Zurekiko ez, itsu, gor, adimen eta belarriak sorgor dituzun zurekiko, ez. Zait Sof 67. Oro sogor, baiñan erne dut belarri. “Todo está sordo”. Or Poem 531. Ez nuan arkitzen zer egin il sogorrekin. “Surdis”. Or Aitork 220. Bizitza honetan haunitz lezio hartu dut itsu eta sogor izaten irakatsi didana. Arti Tobera 274. Baina nekez egin nuen nere bidea, mukulu sorgorretik, erantzun gabeko enborretik, eraren moldaketara. “Masa sorda”. MEIG IX 137 (en colab. con NEtx). (Dolor) sordo. Min sogor batek arturik gauzkanean, ezertako ez dagola iduri zaio gure buruari. Or QA 143 (152 tbn. min sogor).

    3.Sorgor (L), anesthésie” Lh.

    Sinonimoak: izond.

        [soraio]: sor, soraio Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. impasible, insensible; aletargado, -a, adormecido, -a; sordo, -a (2) adb. impasible, inmóvil; sordo, -a; adormecido, -a
    fr (1) izond. impassible, insensible ; engourdi, -e, endormi, -e ; sourd, -e (2) adb. impassible, immobile ; endormi, -e, assoupi, -e ; sourd, -e
    en (1) izond. insensitive, numb (2) izond. impassive; immobile; sleepy
    port (1) impassível; apático(a), indiferente

    Erabat sorgor bihurtu zen, traste edo altzari baten pare. [Eszterren ondarea, Sandor Marai / Ander Irizar (Igela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sorgor (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:13 pm on 2018/06/19 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sugandila 

    iz. Muskerraren itxurako narrastia, hura baino txikiagoa eta eskuarki arrea (Podarcis sp.). Sugandila, euli ehizan. Sugandila bezala zuloetan sartzen. || horma sugandila, horma-sugandila Itsasaldeko Euskal Herriko sugandila mota arruntena (Podarcis muralis). (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sugandila (G-nav, AN, Ae; Añ (AN); -il AN-egüés), sagundila (V-ger; Lcc (-ea, det.)), suaingila (L), suandila (V-gip), suandola (H), suangila (-illa V-ger, G-to-bet, AN-gip-5vill; -il AN-larr), suangilo (AN-gip), subalindara (V-gip), subandila (V-gip, G-nav), subangila, subekandela (L-ain), subekandra (R-uzt), subelindara (V-m, G-nav), subelingara, subemandil (B), subendil (AN-ulz), subilandara (G-nav), subilinta (G-nav), suhendila (SP -> Dv, H y A), sugaindila, sugalinda (G; Lar, Añ (V), H), sugalindara (V-gip, G-goi), sugalindila (H), sugandela (BN-lab, Sal), sugandola (BN-arb; H), sugangila, sugebandila (BN-baig), sugegandila, sugekandela (L; Dv), sugekandera (L-ain, R-uzt), sukandela (T-L), sugelandara (V-arr-oroz-m; Zam Voc), sugendil (AN-olza), sugelinda (V-ple-oroz), sugelindara (V-ger-m-gip, G-azp-goi), sugelinde (Zam Voc (V-ple-arr-oroz)), sugelindera (Dv (V)), sugemandila, sugendilla (R), sumaingila (B), sumandila (-ile B; Hb ap. Lh), suraingila (-illa V-ple, G-to), surangila (-illa G, AN-5vill; Lar (+ -ea, det.), Añ (G), Dv (G), H). Ref.: Bon-Ond 144; VocPir 489; A (sagundila, suangilla, suaingila, subekandela, sugalinda, sugandela, sugekandela, sugelandara, sugelinda, sumaingila, suraingilla); A Apend (subandila, subelindara); Satr VocP (suge); Ond Bac (subilinta); Iz ArOñ (suándilla, subándilla), UrrAnz (subálinddaria), Als (subandilla), Ulz (subendílle), R 293, To (suraingilla); EAEL 95; Asp Leiz2 (suangill); Etxba Eib (subalindaria); Zubk Ond (suge landara); Elexp Berg (subalinddara), Izeta BHizt2 (sumandile).

    Etim. De *suge + andere/-a. Es probable que haya habido influencia de otras palabras (sagu, lindo, kandela/-ra, süsker…) que explicaría el aspecto de algunas variantes.

    1. Lagartija. “Suhendilla, levrette, petit insecte” SP. “Escinco, lagartico pequeño, surangillea” Lar. “Lézard gris” T-L. Cf. VocNav s.v. sanatilla, sancartilla, sandrejilla, sangandilla, sangartana, sangartesa, sangartilla, sangordilla, sogalina, sogandela, sogandilla, sogindilla, sugandela, sugandilla, etc. Cf. tbn. Baraib RIEV 1907, 349. Biurtuko da surangillen, suge ta piztien bizileku. AA I 118. Suangilla, sugea, muskerra, sagua, arratoia esatea ezer ez dan bezala. AA II 355. Orobat sugeak, surangillak eta sugarrastak. It Dial 37 (Ur sugelinderak, Dv sugekandelak, Ip süskanderak). Sugandillak jandako / talua diruri. Auspoa 68-69-70, 379. Orduan abiatu zen sorgintsa […] sugaindila bat bezala. Elsb LehE 156. Ibili haiza, hor, bidez-bide, suge bandila iduri? Barb Sup 98 (en la versión de GAlm 1951, 47 suge gandila). Suangilla izutuak irudi, zere neurtitz yaioberri orren itz oskide guziek aaztumenaren zirriturik xeenetan izkuta zaizkitzu! Ldi IL 30. Eun mila sugangilen artean bat dagola buztan bikoa (V-m). A EY I 461. Sugemandilak bedeinkatuak dira (B). Ib. 442. Sugemandila ur-garaian ari izaten da (G-goi). Ib. 183. Suaingila bat (AN-larr). Ib. 442. Betazala andituta eukanak subelindara buztana orraztokian gorde bear eban (V-m). A EY IV 230. Suga, sugandilla eta beste onelako narrazti batzuk jaten ditu. EgutAr 4-12-1956 (ap. DRA). Sugandillak, euli-eizean edo armiarma sarean biltzen ari dirala ez al naute ernarazten? Or Aitork 290. Subelingara bezelaxe artzuloetan sartzen. NEtx EG 1957 (7-8), 61. Udako bero handietan suge mandil kalitzen harrusuetan. JEtchep 16. Sugelandarok biurri ta ezkatxak zirala-ta. Erkiag BatB 38. Igesika atzemoniko suangillak. Ib. 38. Zoin nagi aldiz, hegoak epheldu ordokian, sumandila! GH 1963, 118. Gaur, suangillen gisa […] or zeudek […] eguzki berotan kiskaltzen. Ataño TxanKan 115. Baita sugandilla bezela gordetzen bazera ere. Berron Kijote 61. Sugandola ferde bat da muskerra. HU Aurp 99. Suge-angela pherdeari erraiten ohi diote eskualde hetan muskerra. JE Bur 155. “Sugandila, dícese de la mujer avispada y vivaracha (Valle de Erro)” VocNav. Inquieto, movido (ref. gralmte. a los niños). “Geldik egon ari, subalinddarioi” Elexp Berg.

    (Usado como apodo). Subemandile, Mirue eta Zapelatza, iru lapur lenbiziko mallakoak. Izeta DirG 43.

    2. Sanguijuela. “Sanguisuela, sagundilea” Lcc.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) lagartija
    fr iz. lézard [petit]
    en iz. small lizard
    port iz. (Zool.) lagartixa

    Neskak, niri so egon eta gero, destainazko zirkinen bat egiten zuen eta sugandila baten moduan desagertzen zen korridore ilunean barrena. [Ihes betea, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2006))] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sugandila (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:04 pm on 2018/06/18 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sueztitu 

    ad. Su bigunez berotu.

    Sinonimoak: ad. (Labayru Hiztegia)
    [sueztitu] : orio/olio erreaz (astiro-astiro) bigundu, prijidu/frijitu | erre modutu, errealdi bat emon/eman, su eztiz ondu.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. rehogar, calentar a fuego lento
    fr du ad. faire revenir
    en du ad. to fry lightly
    port du ad. refogar

    Otarrainxkak zuritu eta barazkiei gehitu. Koñak pixka bat bota. Arrain saldaz busti eta guztia sueztitu. [Kuiatxo beteak itsaski kremarekin, eitb.eus (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sueztitu (Irudia: eitb.eus)

     
  • Maite 8:02 pm on 2018/05/22 Permalink | Reply
    Tags: S   

    selauru 

    iz.  Ipar. Aletegia. Ik. bihitegi; garautegi. Bilduko du bihia bere selauruetara. Heia handia, selaurua gorago. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [selauru] : aletegi, bihitegi, garautegi, mandio, ganbara (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) granero
    fr (1) iz. (Ipar.) grenier (2) iz. balustrade, tribune (3) iz. étage
    en barn
    port celeiro

    Etxez etxe ibili ziren, selauru eta ukuiluak oro miatuz, eta elizako ageri bildumak herriko etxekoekin erkatu zituzten.  [Hautsi da katea, Toti Mtz. de Lecea / Elena Touyarou (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    selauru (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:28 pm on 2018/05/17 Permalink | Reply
    Tags: S   

    saretu 

    ad. saretu, sare/saretu, saretzen 1 da ad. Ehun batek, higatzeak eraginda, sare itxura hartu. Jertsea ukondoetan saretzen hasi zaio. 2 da ad. Hodeiez, lainoaz eta kidekoez mintzatuz, trinkotasuna galdu, mehetu. Gauean hodeitza saretu egingo da. 3 da ad. Sare moduan antolatu, sare bat osatu. Kultur giro bat saretzen lagundu zuen haren obrak. Euskara taldeen arteko harremana saretzen ari da. Kristautasunaren eta modernitatearen artean saretzen diren harreman korapilatsuak aztertu nahi ditugu. 4 (Era burutua izenondo gisa). Ama-alabek jantzi saretu eta adabatuak zerabiltzaten. Gizarte zibil antolatua eta saretua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    saretu (V, G, AN-5vill), saratu (V-gip; -aa- V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ (sarátu); Elexp Berg.

    1. “Abrirse o deshilarse el paño, de tal modo que sea difícil el zurcir” A. “Gastarse y agujerearse una ropa. Saráatu, saráaketan bada” Iz ArOñ. “(G-bet), volverse transparente una tela por desgaste” Zt (comunicación personal). “Izara orrek ziero saretuta dare eta botatzia onena” Elexp Berg. Cf. infra XARE-XARE EGIN. Ez non nai billatutako zerrenda saretu ausikorrakin moldakaitzkiro arabatuak. Izt C 6.

    2. (L, BN, S). Ref.: A; Lh. Zurcir. “Repriser, rentraire (linge, vêtements)” Lh. Marie […] galtzerdi saretzen ari zen. Barb Piar I 71. Galtzerdiak saretzen (errepasatzen)? Ldi Egan 1953 (1-4), 48.

    3. Enrejar. Gela estuak eta burdin-ariz sareturiko leio-zirritu utsak. TAg GaGo 81. Leio saretuetaraño. Ol Ez 41, 17 (BiblE saredun).

    4. Enredar. Nortzuen arteko marroetan saretu al naute? Ene zoritxarreko! Zait Sof 51.

    5. Tejer, entrecruzar(se). Hasieran loditasunik gabeko lama besterik ez zirenak, lerro-azkorketan saretuak. “Intercaladas”. MEIG IX 126 (en colab. con NEtx). Zati ebakiak beren makoak saretzen dituzte. “Entrecruzan”. Ib. 127. (id.).

    Sinonimoak: ad.

        [sareztatu]: sareztatu, sareztatu Ipar., pasaratu Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. [sare-itxura hartu] desgastar(se); ralear (2) da/du ad. [hodeiak, lainoa; zerua] disipar(se), deshacer(se); hacer(se) menos densa la nubosidad (3) du ad. (Ipar.) zurcir, repasar (4) du ad. entretejer; formar una red (5) du ad. enrejar, poner rejas
    fr (1) da/du ad. [sare-itxura hartu] effilocher, effiler (2) du ad. raccommoder, repriser (3) du ad. grillager
    en (1) da/du ad. [sare-itxura hartu] to fray, to wear out (2) du ad. [pasaratu] to mend, to darn

    Ingurune digitalean euskara sustatzeko, ezinbestekoa da harremanak saretzea eta elkarrekin lan egitea. #EuskarazkoInternetEguna

    saretu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:34 pm on 2018/04/05 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sinestamendu 

    iz.  Zerbait sinetsarazten duen gauza; batez ere, zerbait baieztatzen edo ziurtatzen duen agiria. Euskaltzain ohorezko izendatu direnei hartako sinestamendua emango zaie. Mundua sinestamendu argia da Jainko bat badela jakiteko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    sinestamendu (AN?, L, R ap. A; VocB), sinistamentu, siñestamentu, ziñestamendu (Bera).

    1.Fe, o mejor creencia” VocB. “Creencia” A. Oraindik balitz norbait munduan / nai ez duena sinistu / bear degula dudarik gabe / denboraz guztiok piztu, / sinistamentu milagrozko au / ingumak dio erraztu. It Fab 163. Yangoiko gezurrezkoen sinestamendua (B, 1856). BOEans 378. Konfianzaren eta siñestamentubaren eskastasunaren pensamentubak (Lesaka, 1857). ETZ 254.

    2. Credencial. “Comprobante, certificado” DRA. Naikoa proba ta siñistamendu dugu au, mundua adimen batetik irten dela jakiteko. Vill Jaink 45. Mundua, siñistamendu argia da, Jainko personal bat ba-dela jakiteko. Ib. 55. En DFrec hay 2 ejs. de Villasante con el significado de “comprobante, certificado”.

    Sinonimoak: iz.

        [sinesgarria]: sinesgarritasun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. prueba, comprobante
    fr iz. preuve, justificatif; (paiement) reçu
    en iz. evidence, proof, supporting document
    port iz. prova, comprovante

    Sartzeko arauak ezagunak dira: inprimaki batzuk bete, zenbait sinestamendu erantsi… baina kontuz!  [Errusiar diskoteka, Wladimir Kaminer / Mari Jose Kerejeta (Pasazaite, 2015)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sinestamendu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:05 pm on 2018/03/21 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sokasalto 

    iz. Heg. Bakarrik edo taldean egiten den jolasa, soka bati bi muturretatik heldu eta birak emanez saltoka ari denaren oinen azpitik eta buru gainetik pasatzean datzana. Sokasaltoan zebilen. Sokasaltoan egin. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sokasalto (V-gip. ap. Elexp Berg). “La comba. Sokasaltua beste jolasik etzan izeten orduan” Elexp Berg.

    Sinonimoak: iz. Heg.

        [sokarekiko jolasa]: sokadantza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Heg.) (juego de la) comba; cuerda de la comba
    fr corde
    en skipping; (UK) skip rope, (US) jump rope
    port corda

    Neska-koskorrek sokasaltoari ekin zioten berriro.  [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sokasalto (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:05 pm on 2018/02/08 Permalink | Reply
    Tags: S   

    senadi 

    iz. Badia txiki biribildua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    1 senadi, senai.

    Ensenada. Kausituko duzu senadi handi bat zeiñari baitaritza baia xarra. INav 128. Portu hura da Ferroldik lehenbiziko senadian. Ib. 131. Cabo Blancoko senaiean errekalatu dogu, karnadea egiteko. Berriat Bermeo 390.

    2 senadi.

    “Símbolo, señal, nota, divisa” Lar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm, Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Geogr.) ensenada; abra; rada; cala
    fr iz. anse
    en  iz. inlet, cove, creek
    port iz. enseada, angra, cala

    Erraz iristeko moduko senadia -esan zuen, azkenean. [Altxorraren uhartea, Robert L. Stevenson (Anaya, Haritza)]

    senadi (Argazkia: Urko Dorronsoro, FlickrCC)

     
  • Maite 9:00 pm on 2018/01/14 Permalink | Reply
    Tags: S   

    seta 

    iz.  Asmo, erabaki edo iritzi bati, amore eman gabe eusten dionaren jarrera. Badu seta nagusi bat: euskal gauzak, hala ez badirudi ere, gero eta okerrago dabiltzalakoa. Bere nahia egiteko, bere setarekin irteteko grina. Geure setari eutsi diogu, ez ginen dudan hasiak. Sandia da seta hutsa, eta berearekin irteten ez bada, bakerik emango ez duena. Setak itsutu duelako. Fariseuak bere setan gogor zeuden. Gaitzik gabeko anitz jolas jansenisten setak deuseztatu zituen. Setaz eta elkarri ezin amore emanez. Setaz bekatuan gogortua dagoela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    seta, sekta. Etim. De rom. se(c)ta, lat. secta.

    I (Sust.).

    1. Secta. Nola neure aitzinekoak danik gure relijioneko sekta guzizko exzelentaren arauez bizi izan naizen Fariseu. Lç Act 26, 5 (He sekta; TB thema, Dv aralde, Ol, Arriand, Ker, IBk, IBe alderdi). Heresia, erran nahi da sekta. Heretikoa da sekta berezirik apart egiten duena ezpa dadukana. Lç Decl a) 4r. Sektek zehaturen dute Eliz-Ama noblea. EZ Man I 64. Etsaiak bere sektara / ezinean tiratu. Hm 188. Zeren begiratu baitgaitu eresia eta seta gaixto guztietarik. ES 122. Premeti ezazü ezagüt dezen / othoi zure legia, / bai eta kita dezen / seta maradikatia. StJul 105. Ore sekta gaistua dela kausa. Xarlem 701. Bérze sektagoietán eztá ikúsi milagrobát oráño sékulan. LE Urt ms. 24v. Beraren setako apez batek sermoia egin zezala. Izt C 363. Kalbinoren setako erregeak. Zab EE 1884b, 204. Denbora aietan asko seta gaiztoko jende, Elizak debekaturik zeuzkan dotrina txarrekin, ibilli oi ziralako. Bv AsL 157. Zeintzuk dira seta infernuko orren agintari nagusiak? Itz Azald 213. Zer dinozu komunismoaren, sozialismoaren, demokrazia barriaren, anarkismoaren eta eurak legezko beste seten ganean? Ib. 213s. “Methodismus” delako igikundeak, laster sekta berezi bat izatera helduko zenak. Mde Pr 254. Madarikazioaren / erlijio sekta. Azurm HitzB 53. Ez ote du sekta minorizatu edo gutitu bat iduri gure elizetan beretan euskarak? Larre ArtzainE 299. Gaitzik gabeko anitz jolas XVIIIgn mendean sartu zitzaigun jansenisten setak deuseztatu zituela. MIH 246.

    2. (V-arr-m-gip, G, AN-gip-5vill, L-ain, B; Lar, Añ (G, AN), Dv (V, G), H (V, G)). Ref.: A; Gte Erd 180. Obstinación. “Obstinación”, “porfía”, “pertinacia”, “tema, porfía” Lar y Añ. “Segi ortxe zere setari! (AN-gip), segi zere setan! (AN-5vill), orrek bere setari eusten dio (G-azp, AN-gip), bere setarekin dago (B), ori bere seta artan (AN-5vill), […] bere setatik ezin atra (B)” Gte Erd 180. Tr. Documentado en textos guipuzcoanos desde finales del s. XVIII (cf. setaz ya en Ochoa de Arin); también se encuentra en algún autor vizcaíno moderno. En DFrec hay 7 ejs. de seta.

    Eren setan gogorturik gelditu ziran Judatar hoek. Ub 101. Seta ori utzi nai ezpadezu. AA I 581. Sandia da seta utsa. Ib. 594. Bere setarekin irteteko. AA III 609. Eskriba eta Fariseoak beren setan gogor zeuden. Lard 481. Seta orrekin segitu nai badezu. Sor AKaik 131. Gordetzen duelarik azkenik Aita santuak beretzako bakarrik seta gaistozko zenbait pekatu larrienak. AJauregi EE 1885b, 253. Setan gogortutako Nestorioren kontra. Arr May 166. Kendu zezala jokorako seta gaiztoa. Ag G 98. Zure betiko setara bazuaz orain ere. Alz Ram 60. Sekula aitzen eztan seta bat / onlaxe artu genduan. Tx B II 149. Erri aundi oien seta gaiztoa. Ldi IL 168. Gure egun ôtan iritxia du / Bolibar-ek aren seta. Or Eus 203. Jarri zaik seta. ABar Goi 56. Piarresek bere setari eutsiko ziola. Etxde JJ 80. Alkar artean ez degu bear / seta gaiztozko auzirik. Basarri 20. Nikanor-en ezerako seta barrukoa. Erkiag BatB 151. Emakumea ta astua, seta aundikuk. (AN-gip). EZBB I 94. Umeak ume, ta tema ta seta ugari. JAzpiroz 130. Eta hori, nere iritziz, ez da euskara maitatzea, nork bere burua, bere usteak eta setak, baizik. MIH 83. Baina, ikusleak bereganatzeko setak itsutu duelako edo, ahaztu egin da zinemaz. MEIG I 180s. v. tbn. PE 43. AzpPr 74. EusJok 30. EA OlBe 74. NEtx Antz 58. Txill Let 76. Zait Plat 34. Insausti 268.

    3. (c. sg. A; Mg Nom, Añ, Zam Voc). “Seta txarrekoa, ruin, mal acondicionado” Mg Nom 68 (tbn. en Añ). “Carácter, índole. Seta ona (c.), buen carácter. Seta txarra (V), seta gaiztoa (c.), mala índole” A. “Seta gogorrekoa da (G-azp)” Gte Erd 212 (junto a egoskor, kaskagor, haserrekor, etc., de otras zonas). Seta gaiztozko animaliya, / batalla asko egiña. EusJok II 87. Norbaiten aiurri ta izakera auek [gogo-almenak eta zentzunak] dagiten ezkero, setaz ere bikaiñenetarikoa dugula esan bear [Joan Gurutzekoa]. Onaind in Gazt MusIx 145.

    4. “Pari, gageure” H.

    II (Adj.).

    Obstinado, terco. O Klaudius eta Maximisa / seta handi paria. Mustafa (ap. DRA)

    Sinonimoak: iz.

        [egoskorkeria]: burugogorkeria, burukoikeria, egoskorkeria, itxikeria, setakeria, hisia Ipar., par Ipar., tema Ipar., hisigo g.e., furfuria Ipar. g.e., sepa Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. obstinación, terquedad, tozudez (2) iz. (Ipar.) carácter, índole
    fr (1) iz. [kasketaldia] obstination, entêtement (2) iz. (Ipar.) caractère, naturel
    en (1) iz. obstinacy, stubbornness (2) iz. [kasketaldia] character, nature
    port (1) iz. obstinação, tenacidade (2) iz. (Ipar.) índole

    Setak itsutu du! (Hiztegi Batua)

    seta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:19 pm on 2018/01/08 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sar-ilki 

    iz.  Ipar. Sartu-irtena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sar-ilki (A (s.v. ilki); -kh- SP, Dv, H), sar-elki (Sal ap. A).

    Entrada y salida. “Sar-ilkhiak, entrées et sorties” SP. v. sar-atera. Sarilkian <sarail->, orai, bethi, / begira zaitzan Iaunak. “Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum” (Ps 120, 8). Hm 128. Idas y venidas. Arimaren etsaiek hura behin akometatu dutenean, eta bekatu suerte guzietako sar-ilkhietan hainitz moldez gaizki erabilli eta bilhakatu dutenean. SP Phil 131 (He 134 birundaka). Nola izanen ditugu behar ditugun aziendak eta abereak, baldin sarilkhietako dretxu handiek urruntzen badituzte merkatariak Hazparrengo merkatura idiak ekhartzetik? Revol 120. “Etxe hortako sar-ilkhiak handi dire, les entrées et sorties de cette maison sont nombreuses: on y reçoit, il y vient beaucoup de monde” H.

    Sinonimoak:iz. Ipar.

        [sar-atera]: sar-atera Ipar., sar-jalgi Ipar., sartu-atera Heg., sartu-irten Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) entrada y salida; visita breve
    fr iz. (Ipar.) entrée-sortie, va-et-vient
    en
    port

    Merkatuko dendetan sar-ilki zebilen jendea.

    sar-ilki (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:34 pm on 2017/12/06 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sormen 

    iz. Sortzeko ahalmena, buru lanak sortzekoa bereziki. Gai baten aberastasunak sormena uxatu eta ahuldu egiten du. Hitzak asmatzeko sormena ernatuz. Sormena agortu zitzaiolako. Sormen handiko idazlea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sormen.

    1. Creación, producto. Onetxegatik izan dute ain arrera bikaiña Elizanbururen olerkiak euskaldunetan, euskal-jario garbikoak diralako, euskal-arnasaren sormen. Etxde 16 Seme 30. Ar zazu nere sormen txiki au eta erabil ezazu nai dezun eran eta aldiz. NEtx Nola 3. Ostiral illun nabarra eldu, / itz egiteko baimena, / irriparraren sormena. Zendoia 178. Gai baten beratasunak sormena uxatu eta ahuldu egiten du. “Concepción”. MEIG IX 116 (en colab. con NEtx). Eskultorearen sormenak bere oinarrian duen etsaikeri ugaria adierazteko. “Creación”. Ib. 116.

    2. Inventiva. Prest zeuden […] zor berriak ere egiteko mailebu bitartez, beharraren beharrez eta hoberik asmatzeko sormena ernatzeko modurik aurkitzen ez zenean behinik behin. MEIG V 100.

    Sinonimoak: iz.
    [sormen]: kreamen (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. creatividad, capacidad para crear
    fr iz. créativité, faculté d’engendrer
    en iz. creativity
    port iz. criatividade

    52. edizioa hasi DA! Ondo etorri Sormenaren Lurraldera!

    #52DA #DurangokoAzoka

    sormen (Kartela: Durangoko Azoka)

     
  • Inaki Agirre 11:58 pm on 2017/12/02 Permalink | Reply
    Tags: S   

    suete 

    iz. Bizk. Sukaldea. Suete bazterrean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    suete (V-ger-gip), subate (Lar, Añ (V)), subete (V-oroz), sugate (V; Lcc, Mic 7r), suite (V-ger-arr). Ref.: A (sugate); EAEL 123; Gte Erd 138.

    1. Hogar, fogón. “Hogar, lugar de fuego” Lcc. “Beko suegaz, txapako suitea berotu in zen (V-arr)” Gte Erd 138. Jarri banadi sugatean, / beroetan jat iturria. Lazarraga 1190r. Usain onekoa ala txarrekoa dan subatean erreten dana. Añ MisE 217. Ea bada ebagi oin edo zapatien neurriko intxaur azala, esegi sugateko <zu-> laratzuban. Astar II 38s (Harriet interpreta su-gate, ‘cadena del fuego’). Ai andrea / gure etxea / suak artu dau / sugatetik. Zav Fab RIEV 1907, 536. Suetiaren onduan gaztañak zurittuten giñardubalarik. Otx 119. Suiterako errekine ta kortetarako azpigarrie opatuten eutsielako. Akes Ipiñ 25. Artzaiñek, barriz, euri ta eguraldi txarretan ermitako elexpe ta suitean aurkituten deudie legorra. Ib. 20. Lapikoak irakiten dagozan lekuari, batzuk suetea deituten deutsoe. Berriat Bermeo 388.

    (V; Zam Voc), sueta, suate (V; Añ (V)), subate (Lar -> H), subete, sugate (Mic 7r), sugete (V-ger-arr), suite (V-arr). Ref.: A (suate, suete, sugete); Gte Erd 182. Cocina. “Suitia eta suite zarra arkalen ondoan dagoz (V-arr)” Gte Erd 182. v. sute (2). Zegaiti deutsudan negu guztiko / zer esan ifini sugaterako. EgiaK 90. Surik andiena egon arren zeuroen suatean. Añ LoraS 86. Suateko lan ta tresnak. Ib. 152. Baia sugetea / txakur baten pekora / yeustak ak largatzen / itzi nai ez yeustala / onek urreratzen. Zav Fab RIEV 1907, 537. Sueteko atetik urten. AB AmaE 389. Suetean lo egoan txakurra. A Ezale 1897, 19b. [Familia] sugatian baturik. Kortazar Serm 374. Suatetik gizategira bitarteko iragotegi edo bidestuan. Ag Kr 23. Argi dotore au imini daidanean gure subetean. Kk Ab I 70. Bein suetean batu zireanean. Kk Ab II 12. Suite osoa laster urrez estalduta gelditu zan. EEs 1928, 67. Suetako sugainak. Ort Oroig 67. An ari zan Jon bakarrizketan gabeko orduetan bere etxeko suetean. Erkiag Arran 75. Astoa ez da asten ba berbetan, sueteko guztiak entzuteko eran? Bilbao IpuiB 205.

    2. Hogar, casa. Erriko zazpi auzotegiei onenbeste zerga ezarri eutsien, eta ordeaz erriko agintariek auzotegi bakotxeri, bertako suite edo etzeen neurrien. Akes Ipiñ 26.

    Sinonimoak: iz.
    [suete] : sukalde, sutegi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cocina; hogar, fogón
    fr cuisine nf; fourneau nm, cuisinière nf
    en (place for cooking) kitchen n; (cooking appliance)    stove n
    port cozinha ƒ; (aparato) fogão m; (WR)

    Sueteko atetik irten zen (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    suete (Argazkia: Sukal Leku Fundazioa, FlickrCC)

     
  • Maite 11:58 pm on 2017/11/23 Permalink | Reply
    Tags: S   

    segatu 

    ad. segatu, sega/segatu, segatzen 1 du ad. Segan egin. Erein ez zenuen lekuan segatzen duzula, eta banatu ez zenuen tokian biltzen duzula. 2 du ad. Ipar. Zerratu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    segatu (AN-egüés-ilzarb-olza, L-côte, BN-arb-ad-baig-lab; SP, Lar, H; -aatu V-gip). Ref.: Bon-Ond 158; AtSac 62 y 63; Iz ArOñ (segaatu).

     Segar. Bakoitza bere erioak segatuko du. Mb IArg I 204. Badakit gizon zorrotza zerala, erein etzenduan lekuan segatzen dezula. Lard 434. Igitaitzeko edo segatzeko gai diranak osatuko dute [belardien] lenengo sailla. EAEg 11-6-1937, 1759. Orduan ik muñoetako larrik-eta ez dek segatuko? TxGarm BordaB 30. Belardi ederrak ere badaude, / batzuk segatuta nago. Insausti 67.

    (L, BN, S; VocBN, Gèze, Foix ap. Lh, Dv (BN, S), H). Ref.: A; Lh; Lrq. “Aserrar” A. Lapidatu izan dirade, segatu izan dirade, tentatu izan dirade, ezpata herioz hil izan dirade. Lç He 11, 37 (He, Ol zerratu, TB zerrakatu, IBe zerraz ebaki).

    Sinonimoak: ad.

    [segatu] ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [segan egin]: segan egin
        [zerratu]: Ipar. g.e.zerratu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. [segaz ebaki] segar, cortar (2) du ad. [zerraz ebaki] (Ipar.) aserrar
    fr (1) du ad. [segaz ebaki] faucher (2) du ad. [zerraz ebaki] (Ipar.) scier
    en (1) du ad. [segaz] to cut grass with a scythe; to scythe (2) du ad. [zerraz] to saw
    port segar

    Beldurtu du etsaia
    gure ikurra ikusteak,
    galburuak moztu lez
    sega ditzagun kateak.

     [ELS SEGADORS – IGITARIAK (Erein, 2001)]

    segatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:00 pm on 2017/08/13 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sost 

    adb. Bat-batean. Sost sartu zaigu etxean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sost (G-to, AN-araq, L; Lar, Izt 35r, Hb ap. Lh, VocCB 364-> Dv, H). Ref.: A; Lh. Repentinamente. “(De) repente” Lar. “Sost sartu zaigu etxean, bat ere uste eztedala (G-to)” A. Oen lankai guztiak gelditzen dira iñoiz bat batean sost, iturriaren urak usterik gitxienean kukuldutzen direalako. Izt C 87.

    Sinonimoak: adond. g.e.

        [bat-batean]: bat-batean, bat-batera, behingo batean, behingoan, berehalako batean, bertan behera, bertatik, kolpe batean, kolpe batez, kolpetik, ziplo, banpez Ipar., betan Ipar., bet-betan Ipar., kolpez Ipar., sastakoan Ipar., tanpez Ipar., tipuski Ipar., tipustapastean Ipar., tupustean Ipar., zank Ipar., zankez Ipar., bat-batez g.e., behingo g.e., sostean g.e., supituan zah., derrepente Heg. beh., derrepentean Heg. beh., bertarik Ipar. g.e., tipustapan Ipar. g.e., hotsean Bizk. g.e., supituki Ipar. zah., frixtan Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adlag. repentinamente, de improviso
    fr brusquement, subitement, soudainement
    en suddenly, all of a sudden
    port repentinamente

    Sost sartu zaigu etxean. (Hiztegi Entziklopedikoa)

    sost (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:06 pm on 2017/05/21 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sast 

    onomat. Sastadaren onomatopeia. Ik. zazt. Sartu zion labana, sast, sabelean. Sast, moztu diot txortena. Erle bat belarri gainean jarri zitzaion, eta sast, eztena sartu zion. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [sast] : plast!, sast!, zapart!, danba! (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es onom. ¡zas!
    fr vlan onomatopée, paf interj
    en (US dated) gee whiz! interj
    port excl fam zás

    Sartu zion labana, sast, sabelean. (Hiztegi Batua)

    sast (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:25 pm on 2017/04/26 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sakaila 

    iz. 1 iz. Ipar.Sakia, zauria. 2 iz. Ipar. Sarraskia. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [sarraskia]: g.e.hilkar, hilkintza, sarraski, masakre Ipar.

    [sakia]: zauri, saki Ipar

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) tajo, corte profundo (2) iz. (Ipar.) destrozo, exterminio, masacre, matanza
    fr (1) iz. [ebaki sakona] cut, gash, slash (2) iz. [hondamendia] damage, destruction, havoc
    en (1) iz. [ebaki sakona] (Ipar.) estafilade, balafre, entaille (2) iz. [hondamendia] (Ipar.) destruction, dégât, massacre

    Gertatutakoa oroitzea garrantzitsua da, sakaila inoiz ahantz ez dezagun.

    sakaila (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Maite 10:59 pm on 2017/01/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    saskil 

    adj. Bizk. Narrasa, arlotea. Gizon saskila. Zu bezalako saskil zikinak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    saskil. v. saskel. saskel (V-ger-ple; Añ, Zam Voc), saskil (V-ger-arr-m-gip), sazkel, sazkil, zaskel, zazkel (V-m), zaskil. Ref.: A (saskel, saskil, turuturu); Gte Erd 78.

    1. Sucio, desastrado, desordenado (ref. tanto a personas como a cosas). “Descompuesto, […] (V) baldresa, traskilla, boldroskia, saskela” Añ. “Sucio, desaseado” A. “Antxina zan ikusgarria turuturu-eguna; on zer? lau arlote zazkel, barre eragitearren zer egin eztakiela, […] cuatro desarrapados sucios […]” (V-m) Ib. (s.v. turuturu). “Saskel (Eskual), sale, désordonné” Lh (que tbn. indica L, BN, S). “Kuarto guztie saskil saskil dao (V-arr)” Gte Erd 78. Uutik, sazkel ipurdi arraiuori! Ag AL 34. Guzurra diñozu, zaskil, zantar, txarri, urde, zorritsu, lotsabageorrek. Ag Kr 68. Ezainak, zazkel, erropazar, trazkil, ikatza baño baltzagoak, azurra ta azala baño ezeukenak [jitanuok]. Echta Jos 15. Au zan neskatilla […] bat; ez andia, ez txikia, ez zazkela ez andigurakoa, ez nekazalea ez aberatsa. Ib. 221. Amaika bidar jan dik ire umien ogia eskallu, saskel, txotxolo, arloteak alakoak. Ag G 130. Nor sazkil ixan da ori suil ori esnez beterik gela onetan imiñi dauana. Otx 43. Sastegi duxu toki berengi, / hantxen dituxu lagun ugari, / xeu lango saskel zikiñak, / lizun artean murgiltzen. M. Arruza Egan 1957 (5-6), 274 (dirigiéndose a una seta).

    (Ref. a cosas). Niri [bolanderakaz] prakak apurtu, / txori koitauak il, […] / pertsonen portaera / geratzen da saskil. Ayesta 143.

    2. zaskel. Bruto, inmoderado. Ta dxanga, dxanga, dxanga, dxanga, sartu eban urdaillera orain pitxerdi esango genduekean aiña bai. –Baiña, mutill, ezadi ito, zaskel ori. Ag AL 56.

    3. saskil. Granuja, bribón. Gizonok saskil be saskilek, ekanduz gaiztoak eta lotsagalduak dira-ta. “Disordered”. Larrak EG 1958, 287. Saskil au ludi onetara iñok deitu baño len lotsabakotxo etorri izan-arren. “Knave”. Ib. 265.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [narrasa]: lardats, narras, laski Bizk., zapazto Bizk., tzirdil BN (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (B) sucio, -a, cochino, -a; desaliñado, -a
    fr izond. malpropre, sale, négligé, -ée
    en izond. [zikina] shabby, untidy, slovenly
    port izond. sujo(a), desalinhado(a)

    Zu bezalako saskil zikinak. (Hiztegi Batua)

    saskil (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 8:18 pm on 2016/12/11 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sarde 

    iz. 1. Batik bat nekazaritzan erabiltzen den lanabesa, kirten luzea eta burdinazko hortz zorrotz eta luzeak dituena. 2. Urkila. 3. Ik. sardexka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [nekazaritzan erabiltzen den lanabesa]: mako
        [sardexka]: sardexka, furtxeta Ipar., tenedore Heg.
        [belaontziko hagetako bat]: botabera, ezpeleta, pertxal

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [nekazaritzako lanabesa] horca (2) iz. tridente (3) iz. (Ipar.) bifurcación (4) iz. Ik. sardexka
    fr iz. [nekazaritzako lanabesa] fourche (2) iz. trident
    en iz. [nekazaritzako lanabesa] pitchfork, hayfork (2) iz. trident
    port (1) iz. [nekazaritzako lanabesa] forcado (2) iz. tridente

    -Negua gogorra da San Miguelen -esan zigun ez-dakit-zenbatgarren aldiz, apaizetxean mokadu bat hartzeko aitzakian gurekin solasean hasi zenean. “Elur-melur, ez naiz zure beldur… ” esaerarekin gogoratu nintzen. -Badugu nahiko manta eta egur -esan nion. -Otsoa eta basurdea bihurtzen dira herriko nagusi -bota zuen apaizak. –Sardea eta aizkora ere badauzkagu, eta defendituko gara -esan zuen Oriolek. [Arima enkoniatuak, Xabier Mendiguren Elizegi (Elkar, 2006) Orr.: 178] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    sarde (Argazkia: Dabid Martinez, #27hizki27argazki)

    Ikusi “sarde” hitza, #27hizki27argazki egitasmoaren gunean.

     
  • Maite 6:41 pm on 2016/11/22 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sustatu 

    ad. 1 du ad. Zerbait edo norbait, aurrera egin dezan edo helburua lor dezan, adoretu. Ik. bultzatu 3. Zeruaz jabetzera herritar guztiak susta gaitzala zure sinesmen biziak. Liburu hau egitera gehienik sustatu nauen Aita Zabalari. || Gaiztaginak esku azpitik diruz sustatzen zituzten, misiolariak hilarazteko. ||  2 du ad. Suspertu, bizkortu. Argitzen gaitu eta fedean sustatzen. Amodio santuak sustatu zuen Magdalenaren bihotza.

    sustatu 2 da/du ad. Heg. Herr. Ikaratu, beldurtu.

    (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

        [bultzatu]: bultza egin, bultza eragin, bultzatu, saka egin, pusatu Ipar., bulkatu Ipar./Naf., bultzakatu g.e., aitzinatu Ipar. g.e., bultatu Ipar. g.e.
        [beldurtu]: Heg. beh.beldurtu, ikaratu, izutu, laztu, espantatu Ipar., laborritu g.e., zukuruztu g.e., ahalketu Ipar. zah.
        [suspertu]: berpiztu, birjaio, birsortu, bizkortu, suspertu, amatu Ipar./Naf.

    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 sustatu. Tr. Documentado exclusivamente en la tradición septentrional. En DFrec hay 15 ejs. de sustatu, 11 de ellos septentrionales.
    1. suztatu (SP, Lar, VocS ). Encender(se), inflamar(se), poner(se) al rojo vivo. Encender Lar. “Rallumer” VocS. v. usustatu. 2. Suztau (asar): de su (fuego) AG Euzk 1931, 546.
    2 sustatu. Doblar, plegar Lar.
    3 sustatu. (V-gip(-au) ap. Elexp Berg , G-azp; H). Asustar(se). “Causer une frayeur subite” H (que dice tomarlo de Larramendi, pero no lo encontramos en éste). Umia sustau eindda txakurrakin Elexp Berg. Kazarixak etorri baiño len sustau ein dittut txoriak” Ib.  Andik urrean zegoanak [Filistintarrak] ikusi zituenean, osotoro sustatu zan, eta biotza illundu zitzaion. Lard 180. Pasaiarako beti / bada zer esana: / irugarren balkoyian / daukate zezena. // Etxi artan ziranak / arriturik daude, / bastante sustatubak / dudarikan gabe. Xe 200. Gabeko amaiketan alleau zan etxea ta dana sustauta izerditan. (V-gip). Gand Eusk 1956, 220. Baiñan iñori etzioten azio txarrik egiten. Sustatu edo ikaratu bakarrik. BBarand 25. Sustau be egin zan, eta mariau gañera; konortik barik legez eldu zan. Gerrika 54.
    v. tbn. Insausti 255. Albeniz 71.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. [bultzatu, laguntza eman] impulsar, empujar; incitar, estimular (2) du ad. [eraikuntzan] promover (3) da/du ad. [suspertu, bizkortu] animar(se), alentar(se), avivar(se)
    fr (1) du ad. [bultzatu, laguntza eman] encourager (2) du ad. [eraikuntzan] promouvoir
    en (1) du ad. [bultzatu, laguntza eman] to promote, to advance, to encourage, to foster (2) du ad. [eraikuntzan] to develop (3) da/du ad. [suspertu, bizkortu] to encourage, to hearten
    port (1) du ad. [bultzatu, laguntza eman] impulsar, impulsionar; incitar, estimular (2) du ad. [eraikuntzan] promover (3) da/du ad. [suspertu, bizkortu] animar, alentar, avivar

    Bai, pixka bat denetik jorratzen genuen, gero joan gara zehaztuz gure eremua; eta, kazetaritzari uko eginda, teknologiaz informatzen duen gunea gara orain, ohar kultureta batzuekin. Noski, gero, edonork karga dezake nahi duena, hori beti izan da horrela. Euskarazko Interneteko gauzak sustatzea zen asmoa, horregatik geratu zen izen arraro horrekin.  [«Euskarak ez du masarik Interneteko hedabide propioa izateko», Luistxo Fernandez (Berria.eus, 2016-11-20)]

    sustatu (Argazkia: Jon Urbe, Argazki Press)

     
  • Maite 10:52 pm on 2016/11/21 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sarri 

    adb./adj. (Hiztegi Batua)

    1 adb. Berehala; aurki, laster. Berriz piztuko dela sarri. Agian sarri, lehenbailehen agian. Hari ere Jauna agertu zitzaion handik sarri. || Ereiten ari den haziak emango du fruitu, baina ez dakigu noiz eta, nolanahi ere, ez du erein bezain sarri emango. Ahal bezain sarri: ahal bezain laster.

    2 adb. Maiz, askotan. Ik. ardura2; askotan; usu. Kontatzen dituen gertaerak huskeriak dira sarri. Horrelakorik ez da sarri gertatzen. Sarri erabiltzen diren hitzak. Sarriegi gertatzen den gauza. Gogora sarri ekarri behar dugu zein laburra den hemengo bizitza tristea. Sarri aski ahotan darabiltzagun “gu” eta “gutarrak” gutxitan dira gogoeta garbi eta zehatzak. Nekez geldituko gara luzaroan xoko horri, sarri edo bakanka, ikustalditxo bat egin gabe.

    3 adj. Sarri gertatzen dena. Jaunartze sarrietatik ateratzen diren fruituak.

    4 adj. Osatzen duten unitate berdinen artean tarte txikia duena, eremu txikian unitate asko (L, BN eta GN) 1. Ardiak lepoan daraman zintzarria. 2. (hed.) Pertsona berritsua, txotxoloa.

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    sarri adond.
    sarri izond.
        [tapitua]: tapitu, usu, zarratu Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. frecuentemente, con frecuencia, a menudo, muchas veces (2) adb. (batez ere Ipar.) en seguida, pronto (3) izond. frecuente (4) izond. tupido, -a, espeso, -a, cerrado, -a
    fr (1) adb. fréquemment, souvent(2) adb. tout de suite, tout à l’heure, bientôt (3) izond. fréquent, -e (4) izond. touffu, -e ; épais, -e ; fourni, -e
    en (1) adb. [maiz] often, frequently (2) adb. soon, immediately, at once, straight away (3) izond. [ohizkoa] frequent (4) izond. thick, dense
    port (1) amiúde

    Bertutea hain sarri diot aipatu, eta batez ere hainbertze balaku egin dizkiot, non arrazoi dudala uste izan behar baitu.  [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sarri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:14 pm on 2016/11/15 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sardetu 

    da ad. Bideak, adarrak, etab. bitan banatu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [sardetu] : adarkatu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. bifurcarse
    fr bifurcar-se;
    en (road division) fork, (separate) branch off, (formal) bifurcate
    port bifurcar-se;

    Bidea sardetzen den lekura iritsi ginen. (Hiztegi Batua)

    sardetu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 11:49 pm on 2016/10/01 Permalink | Reply
    Tags: S   

    saldukeria 

     iz. Leialtasuna zor diogun norbait edo zerbait saltzeko ekintza; traizioa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    saldukeria (G, L; H), salkeria (L, BN, S; H). Ref.: A; Lh (saldukeri, salkeri).

    Traición, deslealtad, perfidia. “Trahison. Okerka eta saldukeriaz (Izt)” H. “1.º (G; Arr), alevosía, traición. Saldukeriaz eta okerka, a traición y a tuertas; 2.º (G-to), hipocresía” A. Tr. Documentado en autores meridionales desde mediados del s. XIX. Emplean salkeri(a) Goenaga (Y 1934, 178) y, junto a saldukeria, Zinkunegi y Orixe. En DFrec hay 6 ejs. de saldukeria y 1 de salkeri. Gipuzkoako Diputazioa […] Españako tropa ugaritu bigartean, saldukeriaz luzaerazo naiean zebilkiolako oarturik, arrestatu izan zebala, bertako Batzar osoa Baionako ziudadelara. Izt C 394. Iskariotek isillik aldegin zuen bere saldukeriari buru ematera. Lard 441. Nere desleialkeria eta nere saldukeria. Arr May 46. Birtute oneek zaintzen dabezan torre-muruak, / iñoz ez dira saldukeriaz eskuratuak. AB AmaE 443. Saldukeria, eskargekeria. “La perfidia”. Zink Crit 1. Goiepaikaria berez zuzena da; bere bizpide luzean salkeririk etzaio ezagutzen. “No se le conoce una felonía”. Ib. 44. Aiako au saldukeri beltza zala esaten zun. Or SCruz 63. Kanpotik zuzentsu-itxura egiten duzue gizonen aurrean, barnean ordea saldukeriz ta tzarkeriz beteak zaudete. Ir YKBiz 402. Nola dezaket izkuta oinbeste saldukeri? “Tantas traiciones”. Or Poem 546. Iñork etzun salatu alare, euskaldunentzat gauza makurragorik ezpaitago iñor saldukeriz galtzea baiño. Etxde JJ 162. Oarkabean, edo pentsatu gabez, aukeratu du itsutasunaren bidea; ta au da ori: saldukeria, gizonak egin dezakean saldukeriarik galduena. Txill Let 86. Lapurreta estaltzeko, “conquista” izen ospetsua jarri zaio. Saldukeria parkatua izan oi da “Tratado” izenaz zuritua baldin badator. Vill Jaink 177.

    v. tbn. Itz Berb I 151. Ayerb EEs 1912, 178. Bertsol 13-12-1931, 75. Otx 182 (-keri). Erkiag BatB 195.

    (Con -zko, adnom.). Iruzurkeri ta saldukerizko sastegijok; inpernuko lezea baño txarraguok. Otx 27. Bestearekin asi nintzan ezkeroz, iguingarri zait musu bat […] ematea; […] maitasun agerkariok saldukerizkoak iduri baitzaizkit. Etxde JJ 165.

    Sinonimoak: iz.

        [traidorekeria]: traizio, alebosia Heg., etoikeria g.e., traidorekeria g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. traición; delación, soplo
    fr iz. mouchardage, trahison
    en iz. treachery, betrayal; treason
    port

    Eta ni ez nintzen han partitze horri kontra egiteko, haren saldukeria doilorraz hari liskar egiteko!  [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:58 pm on 2016/08/25 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soro 

    iz. 1. Ereiteko asmoz lantzen den lur-saila. 2. Larrea; zelaia. 3. Arradaila. || soro 2. iz. BOT. 1. Iratzeetan eta onddoetan, esporangio-multzoa. 2. Algetan, fronde gaineko anteridio-multzoa.(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [belardia]: Ipar.belai, belardi, belartza, larre, zopizar, alha Ipar., alhagune Ipar., alhapide Ipar., bazkaleku Ipar., larreki Ipar., pentze Ipar., soropil Ipar., belaze Gip., euntze Naf., bazkagia Zub., bazkategi g.e., bazkatoki g.e., belar-soro g.e.
        [alorra]: alor, arlo, landa, sail, elge Ipar., kanpaña Ipar., larrain Ipar., kanpo g.e.
        [baratzea]: Bizk.baratze, ortu Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. campo de cultivo, tierra sembrada (2) iz. (Ipar.) prado, hierbal (3) iz. (Ipar.) segunda cosecha (y siguientes) de hierba
    fr (1) iz. [lursaila] champ (2) iz. [larrea] (Ipar.) pré, prairie, pâturage
    en (1) iz. [lursaila] field (2) iz. [larrea] meadow, pasture, grassland, field

    Eta herritarrek era berean zaldunen soro eta mahasti eta zuhaitzak suntsitu zituzten. [Asisko Frantzizko, Asisko Klara, / Askoren artean (Arantzazu, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    soro (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 11:48 pm on 2016/08/11 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sarale 

    iz. 1. Abereen bazkarako erabiltzen den belar ondua. 2. Sabaizuloa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [sarale] : bazka ondu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [belar ondua] heno, forraje seco, comida para el ganado (2) iz. [sabai-zuloa] trampilla, trampa en el desván
    fr (1) iz. [belar ondua] foin (2) iz. [sabai-zuloa] trappe pour la nourriture du bétail
    en (1) iz. hay
    port (1) iz. feno (2) alçapão

    Ibarrak arrastiriko zehar-argitan, itzal-mazelak, itzal-trokarteak, lats zuriak han behean, larre-pentzeak zehar-argitan, sarale-metak eguzki-argitan gorri, eta artalde bat oihan-ertzeko sakonune harri-kozkortsu batean: zizare zuriak iduri!  [Homo Faber, Max Frisch / Joxe Austin Arrieta (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sarale (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 10:11 am on 2016/07/08 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sarkil 

      iz. (Ipar.) Eskean bizi dena; arlotea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sarkil (L, BN ap. Lh; A). “Haragán” A. “Vagabond, va-nu-pieds” Lh.

    Sinonimoak: iz.
    [sarkil] : arlote (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) vagabundo, -a; holgazán, -ana
    fr vagabond m, -e
    en vagabond, tramp
    port vagabundo(a)

    Sarkilaren arrastorik ez zen ageri, ez han ez arkupeetan.

    sarkil (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 5:24 pm on 2016/05/17 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sor-marka 

    iz. Ardoaren jatorria eta kalitatea kontrolatu eta arautzeko sistema batek bermatzen duen eskualde mugatu bat babesten duen izendapena.  (Euskalterm Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.
    [sor-marka]: jatorri-deitura (Euskalterm Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es denominación de origen (DO)
    fr appellation d’origine (- vin delimité de qualité supérieure) (VDQS )
    en certificate of origin; protected designation of origin
    port denominação de origem

    «Etxauzia sor-marka bat izatea nahi dugu, inguruko enpresak laguntzeko eta biltzeko. Haien arteko harremanak sendotu eta tokiko ekonomia sustatzeko», argitu du Kurutxarrik. [Herriarentzako gazteluaAinara Arratibel Gascon (Bizigiro, 2016-05-11 )] (Berria.eus)

    sor-marka (Argazkia: Berria.eus)

     
  • Maite 11:57 am on 2016/03/12 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sasikume 

    iz. 1. Lehen, ezkontzaz kanpo sortutako umeari ematen zitzaion izena. 2. (arrt.) Iraintzeko erabiltzen den hitza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sasikume (V-arr-oroz-och-gip, G, L; Ast Apol 83, Añ (V), VocCB -> Dv, H), sasiume (T-L). Ref.: A; Lh; Etxba Eib.

    Hijo natural, bastardo. “Hijo natural”, “(hijo) ilegítimo” Añ. “Champi” T-L. Dei egiten deutsazu zuk beste bati sasikume, dongaro jaijo, edo beste onelako lotsatuten daben izen gestoren bategaz. Astar II 103. Sasi-kume edo ume-zurtz antzekoak ez izteko euskeraz yakin bear dabe ume orreek. Belaus LEItz 113. Tristea benetan Etxahuniako etxaldea sasikume orri utzi bearra. Etxde JJ 7. Fortun, Butron Gonzalezen sasikumea. NEtx Antz 7. Seme bi dauz, bata legezkoa, bestea sasikumea. Larrak EG 1958, 256. Jendetzar sasikumeok. Berron Kijote 64. Gero sasikume bat / jakien agertu. Ayesta 23. En DFrec hay 6 ejs. de sasikume.

    Sinonimoak: iz./izond.

        [ezkontzaz kanpo sortutako umea]: bort, izun, sasiko, bastart Ipar./Naf., aizun neol.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. bastardo, -a, hijo natural (2) iz. (arrt.) [gizonezkoa] hijo de puta, hijoputa; [emakumezkoa] hija de puta, hijaputa
    fr illégitime, bâtard, -e
    en illegitimate child, bastard
    port bastardo(a)

    Badakizu zein izango den zure patua, orain argi daukazu, sasikume hori. [Ugerra eta kedarra, Sonia Gonzalez (Txalaparta, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Bihotza zer den, telefonoa gakotu bezalaxe sasikume gezurti bat sentitu nintzen. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sasikume (Gaurko hitza, CC)

     
  • Inaki Agirre 10:35 pm on 2016/02/24 Permalink | Reply
    Tags: S   

    seilu 

    iz. Posta-eskubideak ordaindu direla egiaztatzen duen paperezko eranskailu txikia.
    Erdi Aroko segurtasunik eza zela eta, garai hartako posta-hartzaileak ordaindu egin behar izaten zuen kartaren zenbatekoa (pisuaren eta distantziaren arabera ezarritakoa); honek posta-banaketa asko eragozten eta zailtzen zuen. 1653an, Renouard Villayer-ek, seiluaren aitzindari izango zenak, ordainketasistema antolatu zuen: hartzaileak ordaindu beharrean igorleak ordaintzen zuen, eta ordaindu izanaren agiria ezartzen zen kartan bertan. Hasiera batean, sistemak ez zuen arrakasta handirik izan, baina hobetu eta sinplifikatu egin zen eta egungo seilu-sistema sortu eta mundu osora hedatu zen. Euskal Herrirako eginiko seilu bakarrak karlistek Bigarren Karlistadan jaulkitakoak izan dira; Karlos VII.aren bustua azaltzen da bertan. Lehenengo jaulkipena Baionako litografitegi batean egin zen 1873an; erreal bateko seilu urdina zen. Bigarrena Parisko litografi lantegi batean egin zen 1874an; hori ere erreal batekoa zen, bioleta-kolorekoa. Azkeneko biak, berriz, Tolosako litografitegi batean egin ziren 1875ean; bata, erreal batekoa eta marroixka zen eta, bestea, 50 zentimokoa eta berdea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi Batua

    seilu iz. Heg. ‘zigilua’

    Sinonimoak: iz. Heg.

        [zigilua]: zigilu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Heg.) sello [de correos]
    fr iz. (Heg.) timbre
    en iz. (postage) stamp
    port iz. selo postal

    Batzuek seiluak, txanponak, fosilak edo tximeletak biltzen dituzte; hark, berriz, bere ingurukoen bizien zertzeladak metatzen zituen, taldeko gainerako lagunok nesken ondotik agertzen genuen irrika berean, baita arrakasta handiagoaz ere. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Italiako seilua zeramaten lehen astean jasotako bi gutunek. [Ordaina zor nizun, Joxemari Urteaga (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    seilu (FlickrCC, expo_filatélica_blues)

     
  • Maite 6:55 pm on 2016/02/21 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sunda 

    iz. Usain ezatsegina, kiratsa bezain txarra ez dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sunda (V-ger-ple-arr-oroz ap. A; Añ (V), Lh (L), Zam Voc), suinda (Añ (V)).

    Hedor, mal olor; olor en gral. “Hedor en las vasijas, etc.” Añ. “Heder, […] suinda, sunda izan” Ib. “Lizun-sunda, hedor de moho […]. Izerdi-sunda, mal olor de sudor” A. “Arrañsunda, arrañ usaña” Ag Kr 217n. Uien sundea kendu lei; baina / narruen atsa ez ain arin. Azc PB 362. Alperrak berarizko usaiña euki daroe: alper-sundea. A BeinB 41. [Kale] guztietan sumau neban arrain-sunda edo usaiña. A Txirrist 196. Lixun-sundezko gelatzar illun, / burnizko leio ta atiak. Enb 173. Ardao gozuaren sundea asmau ebeneko. Otx 155. Erriko sukaldeak sunda txarrez betetzen dirala. Zait Sof 191. Sunda guztiak zaldi-txiz-andur egiten yatazak. Larrak EG 1959 (3-6), 230. Odol-usaiña zan [illetxean], eriotz sundea, illurren ta illondoko kirats zakarra. Erkiag BatB 52. Akatsak ditu [gizonen zuzentasunak]; oker-ikusteak, eriste argalak, gogorkeria ta biurri-sundea sarri askotan. Ib. 199. En DFrec hay 3 ejs. de sunda.

    + zunda. (Uso fig.). Ordituta bere aita / diru-sundeagaz. Azc PB 135. Basoetako illuntzen zeru- zundez kutsu. Aurre-Apraiz in Onaind MEOE 773. Jende aundikia, aberats sundezkoa baizik eztu aurkitzen. Alt LB 29. Aizea burruka-sundaz ta oiartzunez bete da. Erkiag BatB 147.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [kiratsa]: hats, kirats, teku, keru Ipar., kirastasun Ipar., antz Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) hedor, fetidez, mal olor
    fr puanteur
    en stench, reek, smelly
    port  fedor

    Koordenadak

    Almitza hazten den lekuetan bizi gintezke
    Inoren saihetseko burdinen artean sartu eta itotakoei arnasa nola hozten zaien ikasi
    Ibaiko sunda dute begiok eskuok urriko zeru bat bezala aldatzen gara
    Berariaz dagoz aireportuak gugandik hain urrin laino itsuaz haruntzago
    Ibaiko sunda du saminak ere, ibaitu egiten da oroimena zauriak ibaitu
    Eta bakeak urpetu gabeko lurrotan elkar maitatzera egiten dugu
    Alboan zaitudan egiaztatu koordenadak berritu
    Eta atzokoan loak non lotu gintuen idazten dut
    Idazten dizut jakitearren arrotz ez garen lekuan atzerritar garen
    Urondoan pausatu garen orea lotan bezala ala abantean igaro gehiengoz bozkatu galernen peko
    Erbeste ederra dateke zure bihotza urre gorrizko kaserna
    Baina lurmendatu ezinezko talaiak ditu gure maitetasunak
    Baimendu gabeko eremuak ahora ekartzeko gaitzak diren izenak
    Haitzen gandorrak bezalakoak jitoak daramanarentzat
    Orduan libre ez garela aitortzen diogu elkarri
    Zerbait hiltzen zaigula barruan eta bizi ez gintezkeen herriak habitatzen ditugu

    [Lur bat zure minari, Jose Luis Otamendi (Susa poesia, 2001)]

     
  • Maite 8:47 am on 2016/02/03 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sufragista 

    HIST. 1. iz. eta izond. XIX. me.an eta XX. m.aren hasieran, Britainia Handian batez ere, emakumeari botoa emateko eskubidea aitortzea eskatzen zuten emakumeei ezarritako izena. 2. izond. Hauei dagokiena. Mugimendu sufragista. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es sufragista
    fr adj partisan(e) du droit de vote pour la femme; mƒ partisan m, -e ƒ du droit de vote pour la femme
    en (defensor del voto femenino en siglo XX) suffragist adj; (der: partidario del voto femenino) suffragist
    port sufragist

    Entzun:

    Emakume Susan BY Anthony (1820-1906) amerikar feminista eta sufragista aipatzen da hemen. [Deabruaren hiztegia, Ambroise Bierce / Xabier Olarra (Ibaizabal, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sufragista (Argazkia: Joxe Aranzabalen Twitterretik hartua)

     
  • Maite 12:59 pm on 2016/01/09 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sakabanaketa 

    iz. Sakabanatzeko ekintza.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

        [dispertsioa]: dispertsio (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es dispersión, diseminación
    fr dispersion, dissémination
    en dispersal, dispersion
    port dispersão

    Entzun:

    Joseba Azkarraga eta Teresa Toda Sareko bozeramaileek agerraldia egin dute Areatzako karpan. Todak esan du manifestazio “oso jendetsua” espero dutela Bilbon. “Etorri ez direnek ere espero dugu hurrengo hilabeteetan presoen eskubideen alde egiteko bat egingo dutela”, esan du, eta gaineratu “alderdi berriekin” ere bilduko direla sakabanaketaren “harri handia mahai gainean jartzeko”, Bilbo eta Baiona, jendetza jasotzeko prest (Berria.eus)

    sakabanaketa (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:48 am on 2015/12/22 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sute 

    iz. Ustekabean edo eraginda piztutako su handia, indarra hartu ondoren berez erre beharko ez lukeena erretzen duena.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [sute] : su, sualdi (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es incendio
    fr incendie
    en fire; [apropos sortutakoa] arson
    port incêndio

    Entzun:

    Ohartarazpena egina zuten larrialdi zerbitzuek: basoetan suteak pizteko arriskua handia izango zen asteburuan, tenperatura altuen, hego haizearen eta azken asteetako lehortearen ondorioz. Eta aurreikuspena bete egin da. Bi sute handi piztu ziren larunbatean, Igeldon bat (Gipuzkoa) eta Igantzin bestea (Nafarroa), mendietan biak; gau osoa sugarrak kontrolatu nahian aritu ziren suhiltzaileak, eta atzo eguerdian hartu zituzten mendean bi suteak[Gutxienez 250 hektarea erre dira Igantziko sutean, eta 200 Igeldokoan, Maite Asensio (Berria.eus, 2015-12-21)]

    sute [Igeldon hainbat etxe hustu behar izan dituzte sutearen ondorioz. Juan Herrero / EFE, Berria.eus-etik ekarria]

     
  • Maite 10:06 pm on 2015/11/26 Permalink | Reply
    Tags: S   

    santujale 

    izond. Jainkojalea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [santujalea] : jainkojale (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. santurrón, -ona, beato, -a, chupacirios
    fr izond. bondieusard, -e, bigot, -e ; grenouille de bénitier
    en ADJ (= )sanctimonious
    port adj santarrão(ona)

    Entzun:

    Eman niri bihurri amarrutsu bat santujale ments baten ordez, nahi duzunean. [Brooklyngo erokeriak, Paul Auster / Oskar Arana (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    santujale (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:43 pm on 2015/09/01 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sanjatu 

    ad. Aldatu.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [aldatu]: aldatu, mudatu Ipar., kanbiatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (Ipar.) cambiar
    fr varier, modifier
    en to change; to modify; to alter; to vary
    port mudar

    Entzun:

    Orain Husseinen estakuruak joanak baitira, politika hori sanjatu dute. [Herriak eta gizonak, Sinadurarik gabe (2003-11-27, 2. orr.)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sanjatu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:49 am on 2015/08/22 Permalink | Reply
    Tags: S   

    smartphone 

    iz. Telefono mugikor mota bat da, plataforma informatiko batean oinarritutakoa. Honek datu bilketa handiagoak eta ordenagailuen antzeko ekintzak egitea ahalbidetzen du. «Adimentsu» adjektiboa ezartzen zaio ordenagailu eramangarri bat ere ordezkatzera hel daitekeelako. (Wikipedia)

    Sinonimoak: iz.
    [smartphone]: telefono adimendun (Euskalterm); telefono adimentsu (Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es smartphone; teléfono inteligente
    fr téléphone intelligent
    en smartphone

    Entzun:

    Smartphone berria erosi dut, pantaila handia eta punta-puntako teknologia duena.

    smartphone (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:31 am on 2015/08/08 Permalink | Reply
    Tags: S   

    streaming 

    iz. Internet bidez soinua edo bideoak era jarraituan transmititzeko teknika; hau da, hartzaileak fitxategia erreproduzitu dezake ordenagailura guztiz deskargatuta izan gabe.

    Wikipedian:

    Internet bidez egiten den bideo eta soinuaren banaketa da. Zerbitzariak aldez aurretik grabatutako fitxategiak edo uneko ikuskizunak zuzenean eskain ditzake. Bere ezaugarririk nabarmenena da informazioa jaso bitartean ikuska edo entzun daitezkeela fitxategiaren deskarga bukatu beharrik gabe. (Jarraitu irakurtzen)

    Sinonimoak: iz.
    [streaming] : datu-korronte

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es streaming
    fr diffusion en flux; streaming
    en streaming

    Entzun:

    Streaming bidez ikusi genuen U2 taldearen azken kontzertua.

    streaming (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 9:08 am on 2015/07/31 Permalink | Reply
    Tags: S   

    suge 

    suge (Wikimedia Commons, Termininja)

    iz. ZOOL. Ofidioen subordenako narrasti eskuamatuen izen arrunta. Gorputz luzexka dute, ez dute hankarik eta herrestaka ibiltzen dira. • burubiko suge. Anfisbenidoen familiako narrasti eskuamatuen izen arrunta. Gorputz zilindrikoa dute, ez daukate hankarik eta lur azpian bizi dira. || eskailera-suge. Elaphe scalaris. || eskulapioren suge. E. longgisima. || hegoaldeko suge leun. Coronella girondica. || iparraldeko suge leun. Coronella austriaca. || kriskitin-suge. Biperidoen familiako zenbait sugeren izen arrunta. Isatsaren muturrean kaskabiloaren antzeko soinua egiten duten adarkizko eraztun batzuk izaten dituzte. Odoleko zeluletan eragina duen eta arriskutsua gerta daitekeen pozoia dute. Amerikan bizi dira, Kanadako hegoaldea eta Argentina bitartean. || lurpeko suge. 20 cm inguruko burubiko sugea, Iberiar penintsulan eta Afrikako iparraldean bizi dena (Blanus cinereus). || Montpellierko suge. Malpolon monspessulanus. || suge berde-hori. Coluber viridiflavus. || suge biperakara. Natrix maura. || suge gorbatadun. N. natrix. || suge koral. Elapidoen familiako hainbat sugeren izen arrunta. Eraztun gorri, beltz eta zuriz jantzitako gorputza dute. Oso pozoitsuak dira eta Amerika eta Asian bizi dira.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) serpiente; culebra
    fr serpent ; couleuvre
    en snake
    port serpente

    Entzun:

    Neurtu ez zezakeen une etengabe batez gizona suge erraldoiaren parean aurkitu zen, horma bezain geldo, paralesiatua. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    udako suge (@zaldieroa)

     
  • Maite 10:56 pm on 2015/06/24 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sorba 

    Orotariko Euskal Hiztegian: iz.

    “(Vc, Gc), montón de ciertas hierbas que se bendicen el día de San Juan y se queman cuando truena; lo que resta al cabo del año, es decir, la ‘sobra’ se quema la víspera de San Juan. Zinta-bedarra ta eriñotz latza izaten dira sorbakoak (V-m), las hierbas de ese montón suelen ser la espadaña y el laurel cerezo” A.

    Aldaera (Eibarko euskara): iz. sobra

    Gaztelaniaz: ramo de San Juan

    San Juan sorbia egitteko larrosia, lirixua, mielua, garixa, artua, berakatza eta kipulia erabiltzen genduazen. (Sorba, Eibarko euskara)

     

    sorba (Equipaxe de man)

     
  • Maite 7:20 pm on 2015/05/03 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sartalde 

    iz. Horizontean eguzkia sartzen den aldea; mendebaldea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    sartalde (L, BN, S sg. Lh; Lar, Añ, H, Zam Voc), xartalde.

    1. Occidente, Oeste. “Occaso, occidente”, “occaso, poniente” Lar y Añ. Ála nóla oñaztura atratzen den iduzkialdetik eta ikusten den instante batean sartalderaño (Mt 24, 27). BOEanm 1328 (Ur, Ol, Or, IBk, IBe sartalde; Lç okzidente, Ip itzalgia, Ur (V) eguzkijaren sarrera, Hual sargu, Ker sartzalde). Guria egiteko tokiak egon bear du ifarraldearekin sartaldearen artean. It Dial 82 (Ur sartalde; Dv mendebal, Ip ekhitzalgia). Bederatzi legua, sort-aldetik sart-aldera. Izt C 24. Euskara Sartaldekoan, zeñean Deba-ibaitik Bizkaiaren atzenerañoko errienak eta zenbait Arabakoarenak ere sartzen diran. Aran SIgn 201. Sartaldeko luberrietan. Otag EE 1882c, 413. Sart-aldera nago esnetan ni begira. AB AmaE 391. Asi zan zerua illunduten sartaldetik, eguzkia sartuten zan aldetik. Echta Jos 79s. Sartaldeko egi gañean. Ag G 154. Lurraren sartaldeko beste elizak. Inza Azalp 27. Europako sartalde guztian. JMB ELG 29. Europaren sartaldean. Ib. 57. Ekhi-sorguan eta ekhi-sarguan, ots, Zegama aldean esan oi zanez Sortaldean eta Sartaldean. Or EG 1950 (11-12), 50. Sartaldeko lurretara edatu-bearrez Oregonera eldu ziranean. Etxde EG 1952 (1-2), 48. Goidelak ez direla izan Sartalderat etorri ziren lehen Indoeuroparrak. Mde Pr 213. Ondartza orren sartalderantz, izaro edo uarte naiko azia dogu. Erkiag Arran 11. Xartaldea buruz abiatu nundian. Herr 6-11-1965 (ap. DRA; la ref. es incorrecta). Tellamenditik begiraturik / arrizko mendi-katea, / sartaldetikan Arangio ta / Izpizte berriz bestea. AZink 184. Gipuzkoako Beterritik hasi eta sartalderunzkoak. MIH 104. En DFrec hay 37 ejs. de sartalde, todos ellos meridionales.

    v. tbn. Arr EE 1882c, 553. Etxeg ib. 561. Bv AsL 67. J.M. Tolosa EEs 1913, 208. EEs 1917, 135. Ir YKBiz 411. Zait Sof 136. Munita 50. Txill Let 24. Ibiñ Virgil 88.

    + sarralde, sar-alde. (Con eguzki). Eguzkien urteratik sartalderaño. Añ MisE 37. Eguzkiaren sartaldeko murru eta iru dorre bakarrak. Lard 546. Hedatuko zare iguzkiaren ilkhialdetik sarralderaino eta ipharretik hegoaraino. Dv Gen 28, 14 (Ur sartalde; Urt okzidente, Ol oxezki, Ker sartzalde, BiblE mendebalde). Ala eguzkiaren irteerako elizakoai nola sartaldekoak. Ur BulaG 529. Eguzkiaren sartaldeko urak. Arr EE 1885b, 472. Prefetura apostoliko berri bat, Ho-nan iguzki-sar-aldekoa deithuko dena. Prop 1906, 146. Eguzki-sortaldetik eta sartaldetik. Ir YKBiz 292. Basakeria eguzkiaren sartaldekoa dala ere entzun izan dugu. Or EG 1950 (11-12), 50.

    2. Ocaso. Zure aitaren zoriontasuna eta sosegua bere bizimodu genasiren sartaldean. “Ocaso”. Otag EE 1882c, 478. Nere zartzaro izoztuaren pozkida, nere bizitzaren sartaldea argitzen duen argi garbia. Ib. 583.

    Sinonimoak: iz.

    [mendebaldea]: mendebal, mendebal alde, mendebalde Heg., etzinalde g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. [puntu kardinala eta orientazioa] oeste, occidente, poniente, ocaso; (maiusk.) Occidente.
    fr iz. [puntu kardinala; orientazioa] ouest, occident, couchant; (maiusk.) Occident.
    en iz. [puntu kardinala; orientazioa] west; (maiusk.) the West
    port oeste, ocidente, poente, ocaso; Ocidente.

    EURIAK BUSTITAKO ILUNABARRAREN ANTZERA

    Intziri bakan baten alde

    eman nahi nuen bizitza

    nahiz eta ene deiadarra

    inork aditu nahi ez zuen.

     

    Hauts arteko parabolen baitan

    usteltzera kondenatu ninduten.

    Bata zuridunen labirintoan barrena

    noraezean ibili nintzen

    hamaika mendetan zehar,

    maratilarik gabeko ateak kolpatzen

    munduaren azken mugetara

    ailegatzen ziren pasilloetan galduta.

    Ibiltzearen poderioz

    ttipitu egin ziren ene oinak

    euriak bustitako ilunabarren antzera,

    faroletako argi laranjak bakarrik

    hurbilduz lekuko lanetan aritzera.

     

    Deserriko gutunekin

    egunek sartalderantz

    partitu beharra izan zuten,

    argazki horituetako irribarreak

    gure begiradetan odolusten

    ageri ziren bitartean.

    Ezer esan gabe alde egin zuten

    maiteen genituenekin,

    distantziaren berezko

    behelainotan desagertu ziren,

    istant minbera batean,

    gure bihotzeko arnasa guztiak.

     

    Hala ere noizean behin

    telefono seinaleak entzuten ditugu

    konplizitateak xuxurlatzen dizkigun

    argizariz jantzitako hitzetan.

    Mezu sekretuak jasotzen ditugu

    ametsen altzoan lokartzerakoan,

    gure begiak kausitzen direnean

    marraztu gabeko enkontruetan,

    irribarreek distantziatik

    izkiriatzen dituzten une horietan.

    [Tatuaia bat ene begietan, Txili Lauzirika (Susa Poesia, 2008)]

    sartalde (Matthew Paulson, FlickrCC)


     
  • Maite 8:40 am on 2015/04/06 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sama 

    iz. (B) Lepoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [lepoa]: lepolepo-zintzur Ipar., idun Bizk.
    [eztarria]: eztarrizintzurkokor Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)  cuellopescuezo (2) gargantafauces
    fr (1) cou ; gorge ; [zenbait animaliarena] encolure (2) gorgegosier
    en (1)  neck (2) throat
    port (1) pescoço (2) garganta

    Entzun:

     AMAREN AMETSA

    — Berarekin amets egiten dut —esan zidan

    ezpainetan irribarre batez.

     

    —Ez dizu tristurarik ematen?

     

    —Tristurarik? —erantzun zuen—,

    inondik inora ez. Zergatik?

     

    —Badira urte batzuk hil zela —esan nion—.

    Faltan igarriko duzu agian.

     

    —Bai, baina ezkondu ginenean

    bezain guapo agertzen zait:

    orduko ezpainak eta begirada hura…

     

    —Ondo, ama, baina esnatzean?

    zelan zaude esnatzean?

    negargurarik izaten duzu?

     

    —Ez. Amets horietan ondoan izaten dut,

    autoan gaude, auskalo nora bidean,

    zerua urdin eta zabala izaten da,

    eta ni ondo-ondoan jartzen natzaio,

    badakizu, maitemindu berriak bezala,

    laztandu egiten diot ile bihurria

    eta saman musukatzen dut luze-luze…

     

    ikaragarri ondo esnatzen naiz.

    [Spray, Paddy Rekalde (Susa poesia, 2011)]

     
  • Maite 6:25 pm on 2015/03/03 Permalink | Reply
    Tags: S   

    suilarda 

    suilarda (via Wikipedia > scullery room)

    iz. Sukaldearen ondoko gela txikia, sukalde eta mahaiaren arteko lan eta zerbitzu lagungarriak egiteko erabiltzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘sukalondo’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    suilarda, sularda, zuilarda (A Apend). Recocina; alacena. “Zuillarda, alacena” A Apend. Suillardan dilingan dauden ziriko piltzarrak. Elsb LehE 109. Ekartzu bizar egitekoak. –Han ditutzu sullardan… aski duzu bizarra han berean egitea. Larz GH 1955, 32. Bainan artexkarik etzukeen arratsaldeko biak irian baizik, xutik sulardan jatean baizik. GH 1973, 148.

    Sinonimoak: iz. (Elhuyar Hiztegia)

    [sukalondoa] : sukalondo
    [arasa] : arasa, zapalda, ontzitegi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es recocina; alacena
    fr office; placard à provisions
    en scullery; cupboard (UK), closet (US)
    port copa; guarda-comida

    Entzun:

    Suilardan dilingan dauden ziriko piltzarrak. Elsb LehE 109. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    suilardako mahainean
    nahiz berantarekin
    idazten genuenean
    arkatz-paperekin leku guztietan

    Haizeen meneko, Aguxtin Alkhate (Badok.info)

     
  • Maite 7:17 am on 2015/02/23 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sakote 

    iz. Luzaro jaso eta hotzean jan daitekeen haragikia (adib., urdaiazpikoa, hestebeteak eta helburu horrekin prestatutako jakiak).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sakote (G-bet, AN-gip ap. A), zakote (AN-gip ap. BU Arano).

    1.Fiambre, repuesto de comida que llevan los pastores al campo y los pescadores a la mar” A. “Porción de comestible que se lleva al monte” BU Arano.  Lege berriak ere badakarzkite berekin, biderako sakotearekin batean, bai ebakera eta bai joskera ere aldatuko dituztenak. MEIG VII 184 (podría corresponder a la 2.ª acepción).

    2. Zurrón. Sakote zarra / zintzilik artu, / eskuan berriz makilla, / ta ibartik zear, / mendian gora / ekin otsoaren billa. Jaukol Biozk 25.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru Ikastegia, 5000 Adorez, Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) comida que llevan los pastores al campo y los pescadores a la mar (Labayru); fiambre (repuesto de comida que se lleva al campo, a la mar, etc.) (5000) (2) macuto
    fr provisions
    en cold meat
    port frios

    Entzun:

    Sakote zaharra zintzilik hartu, eta mendian gora joan zen mendizalea.

    sakote (Irudia: todocolección.net)

     
  • Maite 6:06 pm on 2015/01/26 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sanja 

    iz. 1. Ordena edo hierarkia baten arabera, norbaiti nahiz zerbaiti zerbaiterako dagokion unea. 2. Aldatzeko ekintza eta horren ondorioa.

    Sinonimoak: sanja iz. Ipar. beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [txanda]: aldi, txanda
    [aldaketa]: aldaketa, aldakuntza, aldatze, aldagailu Ipar., aldaira Ipar., kanbiamendu Ipar., mudantza Ipar., alda g.e., aldaera g.e., aldarte zah., kanbio Ipar. g.e., aldamen Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) turno, vez, tanda
    fr tour
    en turn
    port turno, vez

    Entzun:

    Orain zuen sanja da!

    sanja (Wikimedia Commons + Gaurko Hitza CC)

     
  • Maite 8:44 pm on 2015/01/24 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sareko etiketa 

    Banaketa-zerrendetara, berri-taldeetara eta oro har lineako zerbitzuetara mezuak bidaltzean bete beharreko jendetasunezko arauak edo manerak, esate baterako, mezu iraingarririk ez bidaltzea, formatu soilak erabiltzea irakurleek ikusteko arazorik izan ez dezaten…  (Euskalterm)

    Sinonimoak: iz.
    [sareko etiketa] : netiketa  (Wikipedia)

    Wikipedian:

    [netiketa] Interneteko eztabaidetan, eta bereziki, posta elektronikoa edo posta zerrendetan[1] erabiltzerakoan zaindu beharreko arauak dira netiketa. Ingelesez netiquette esaten zaio eta net (sare) eta etiketa berbak batzetik sortzen da

    Hona, zenbait erreferentzia lanetan aipatzen diren netiketa arauetako batzuk, Jabi Zabalak [2] eta Joxe Aranzabalek [3] bilduak.

    1. Baimena eskatu, inor gehitu aurretik posta-zerrenda batean. Talde bat antolatzen baduzu zeure mezuak bidaltzeko, egokiena duzu aurrez galdetzea taldean sartu nahi dituzunak. Zuk uste baino jende gehiagok ez du nahi horrelako zerrendetan egotea. Horregatik, baten batek ezetz esaten badizu, ez gaizki hartu.
    2. Zaindu bidaltzen dituzun artxibo erantsien neurria. Pertsona guztiek ez dute banda zabalera erosoa beren konexioan, eta Mb 1etik gorako gauzak jaistea oso astuna bihur dakieke. Era berean, postontzi elektronikoa ere gainezka jar dakieke pertsona horiei.
    3. RTF formatu unibertsala erabili testu dokumentuak bidaltzeko, baldin eta testu hori atxikita igorri behar baldin baduzu. .doc atzizkia duten dokumentuak Word-ek bakarrik ireki ahal ditu. RTF atzizkia dutenak, berriz, testu prozesadore ia guztiekin ireki daitezke. Aintzat hartu Word erabiltzen ez dutenak ere.
    4. Identifikatu dokumentu atxikiak. Bidaltzen diozunean baten bati dokumentu bat atxikita, esaiozu zer nolako dokumentua den, hartzaileak jakin dezan zer programa beharko duen dokumentua irekitzeko. “Josune, honekin batera dokumentu bat bidaltzen dizut RTF formatuan. Beraz, ez duzu oztoporik izango Wordekin irekitzeko”.
    5. Ez idatzi LETRA LARRIZ. Honela idaztea ez dago ondo ikusia Interneten, adierazten baitu garrasika zabiltzala.
    6. Ez iraindu inor sarean. Eta, are gutxiago, ez ezkutatu anonimatuan beste inor iraintzeko. Salaketaren bat egiten baduzu inoren kontra, saiatu berau frogatzen, eta, beti, sinatu artikulu hori.
    7. Garbitu mezuen zerrenda amaigabeak. Atzera eragiten dute mezu horiek, non goialdea dozenaka (edo ehunka) izen eta helbiderekin datorren. Horrelako bat jasota erabakitzen baduzu beste norbaiti bidaltzea, aurretik, mesedez, kendu iezaiozu zabor hori guztia, mezua jasotzen duenak erraz irakur dezan han zer esaten den.
    8. Ezkutatu taldeetako helbideak. Bidaltzen diozunean mezu bat talde bati, ari zara mezu horretako irakurle bakoitzari agerian ipintzen taldeko guztien helbide elektronikoak, eta hori jende askori ez zaio bat ere gustatzen.
    9. Pertsonalizatu mezua. Inoiz erabakitzen baduzu lagun bati bidaltzea mezu bat, zabor hutsa, baina zuri gustatu zaizuna, ondo legoke ohartxo bat idaztea: “Aupa, Ander. Pentsatu dut barre apur bat egingo zenukeela hau ikusita”.
    10. Ez sinetsi hortik zehar dabiltzan gezurrak. Jasotzen duzunean izuak eragindako mezu apokaliptiko horietako bat, non ohartarazten zaituen halako birus ikaragarritik, kontuz ibili, seguruenik gezur hutsa izango da-eta, ingelesez hoax deitzen den horietakoa.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es etiqueta de la red, ciberurbanidad, ciberetiqueta
    fr nétiquette
    en netiquette
    port (1) cume, cume (2) terraço

    Entzun:

    Posta-zerrendako jarduna errespeta dezaten, sareko etiketa edo netiketa arauak ipintzea erabaki zuten.

    sareko etiketa edo netiketa (Irudia: baw2012.pbworks.com)

     
  • Maite 9:20 am on 2014/12/07 Permalink | Reply
    Tags: S   

    saldo 

    iz. 1. Izaki bizidunez osatutako talde handia. Jende-saldo ederra bildu zen2. KONT. Kontu batean, zorraren eta hartzekoaren arteko diferentzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

    [taldea]: alde, meta, mordo, multzo, pelotoi, pila, sail, talde, andana Ipar., aralde Ipar., eli Ipar., keta Ipar., aldra Bizk., moltso Bizk., pilo Bizk., samalda Gip., ate Zub., montoi beh., sarda g.e., tropel zah., murru Ipar. g.e., saihera Ipar. g.e., mortxaka Bizk. g.e., tegi Bizk. g.e., banda Ipar. zah., bilduma Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (GN/Ipar.) multitud, grupo de personas; grupo de animales, rebaño, manada, piara; [arrainak] banco (2) iz. (Z) (izen-sintagmaren aurrean) montón, cantidad grande; abundancia (3) iz. (Kont.) saldo
    fr troupe, foule (2) (Kont.) solde
    en [jendea] throng, crowd, multitude, pack; [animaliak] flock, herd, pack (2) (Kont.) balance
    port (1) multidão; rebanho, manada (2) monte, montão (3) (Kont.) saldo

    Entzun:

    Aingeru saldo handi bat Jaungoikoaren kontra matxinatu zenean, errebeldeak hitzen esanahiak aldatzen hasi ziren etsaia nahasteko, eta, borrokaren unerik latzenean, bi hizkera-modu entzuten zituzten zeruko mendi-ibarretan, ez zekitelarik beltza zioenak zuri ote zioen, behatza esaten zuenak bihotza adierazten zuen. [Matxinada, Anjel Lertxundi (Hitz beste, 2014-11-29)] (Berria.eus)

    saldo (FlickrCC, Guzmán Lozano)

    saldo (ERP manager)

     

     
  • Maite 12:29 pm on 2014/11/01 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sagu-azpikoa 

    iz. INFORM. Ordenagailuko saguaren azpian ipintzen den tapiza, haren mugimendua areagotzen laguntzen duena.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es alfombrilla del ratón, alfombrilla posa ratón, posa mouse, almohadilla de ratón, tapete para ratón, tapete para mouse
    fr tapis de souris
    en mousepad
    port mousepad, tapete ou esteira do mouse ou rato

    Entzun:

    Ez dut gustuko sagu-azpikorik gabe ibiltzea; askoz ere erosoago egiten zait saguaren mugimendua sagu-azpikoa erabiltzen dudanean.

    sagu-azpikoa (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:38 am on 2014/10/25 Permalink | Reply
    Tags: S   

    saio-bukaera 

    iz. INFORM.  Informatika zerbitzu bateko sarbide pertsonala itxi, zeina aldez aurretik, saio-hasiera bidez baimendua izan den.

    Sinonimoak: iz.
    [saio-bukaera] : log out (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm, Wikipedia eta Word Reference hiztegiak):

    es salida del sistema
    fr fermeture d’une session
    en log out, log off
    port logout, logoff

    Entzun:

    Cookie iraunkorrak: erabiltzailearen gailuan gordetzen diren cookie-ak dira. Cookie-mota honen bidez, nabigazio-informazioa berreskura daiteke hurrengo bisitan. Iraungitze-epe jakin bat izan ohi dute, saio-bukaera baino luzeagoa. Aukera ematen digute, adibidez, zure hobespenak (esaterako, herrialdea eta hizkuntza) kontuan hartuta zure bisitak pertsonalizatzeko. [Mondragon Corporationen cookiei buruzko politika, Mondragon Corporation)

    saio-bukaera (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:09 am on 2014/10/18 Permalink | Reply
    Tags: S   

    saio-hasiera 

    iz. INFORM. Denbora banatuko sistemetan erabiltzaileak sisteman sartzeko erabiltzen den prozedura. Kontrako prozedurari saio-bukaera esaten zaio.  (Euskalterm)

    Sinonimoak: iz.
    [saio-hasiera] : log in  (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es entrada de identificación, entrada en el sistema
    fr ouverture d’une session
    en log in, log on

    Entzun:

    Saio-hasieraren egiaztapena erabil dezakezu Twitter kontuaren segurtasuna areagotzen laguntzeko. Betiko erabiltzaile-izena eta pasahitza erabili beharrean, aldi baterako pasahitza erabiltzen da BlackBerry telefonoko Twitter aplikazioan saioa hasteko. Aldi baterako pasahitzak ordubeteren buruan iraungitzen dira. [Blackberryren erabiltzailearen gida, blackberry.com)

    saio-hasiera (Gaurko hitza, CC)

    Log in (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:22 am on 2014/09/13 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sentikur 

    iz. ASCII karaktereekin egindako irudia, albo batetik begiratuta, giza aurpegiaren itxura duena. Aurpegiaren espresioarekin bidaltzaileak bere gogo-aldartea adierazten du. (Euskaltermen, ‘begitarte’ eta ‘aurpegiera’)

    Wikipedian:

    Sentikur edo emotikonoa oinarrizko ASCII karaktere errenkada (edo irudi txikia) da, hala nola :-), ;o), ^_^ edo :-(, giza aurpegiera edo sentimendu bat irudikatzeko balio duena. Horregatik Aurpegiera izena ere hartzen dute. Sentikurrak interneten erabiltzen den para-hizkuntzaren zati da; e-posta mezuetan, internet foruetan, berehalako mezuetan (txat edo mezuketak) erabiltzen dira, esaldi motz eta bakunak erabiltzen direnez gaizkiulertuak saihesteko. Hainbat lekutan Irrifartxo ere erabiltzen da.

    Sentikurrak ulertu edo irudikatzen duten sentimendua ikusteko, burua ezker aldera okertu behar da. Horrela, sentikur oinarrizkoena 🙂 da, non : begiak diren, – sudurra eta ) ahoa. Sarri begi-aho bikotea bakarrik agertzen da, hau da 🙂 ikurra.

    Zutikur edo bertikonoak Asia ekialdeko sentikurrak izendatzeko erabiltzen dira, burua ez baita ezker aldera okertu behar irudia ulertzeko.

    Oinarrizko sentikurrak:

    
    
    Jarraitu irakurtzen Wikipedian...

    Sinonimoak: iz.
    [begitarte] : begitarte, aurpegiera, emotikono (Euskalterm eta Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es emoticón
    fr emoticon
    en emoticon

    Entzun:

    Bere aldartea adierazteko, maiz sentikurrak erabiltzen ditu. Zoritxarrez, azkenaldian gehien erabiltzen duena tristura adierazten duen aurpegiera da.

    sentikur (ClipArtBest.com)

     
  • Maite 8:32 am on 2014/08/23 Permalink | Reply
    Tags: S   

    suebaki 

    iz. INFORM. Sare pribatuaren eta Interneten artean jartzen den segurtasunezko hardware- eta/edo software-sistema, baimenik gabeko inor sar ez dadin sare pribatuan. (Euskalterm) | iz. Sutea gertatzen denean sua zabal ez dadin mendi eta basoetan landaredirik gabe eratzen den zerrenda. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Gehiago jakiteko:

    Firewall edo suebakia oinarrizko aldez aurretiko neurria da, sareko segurtasuna hobetzeaz gain, kontrolerako eta zentsurarako erabili daitekeena. Gaur egun ordenagailuak etengabe daude Internetera konektaturik, milaka programa arriskutsu eta kaltegarrien eskuetatik gertu. Hauek ordenagailua gainkargatzen dute, izorratzera heldu arte. Ez badugu firewall bezalako oinarrizko segurtasunik ordenagailuan, datuak baita etxeko sarea hondatu daiteke. Dena dela, suebakiak ez dira segurtasun arazo guztientzako soluzio. (Jarraitu irakurtzen…)

    Sinonimoak: iz.

    [kontrasua]: kontrasu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cortafuego, cortafuegos [zanja del monte] (2) INFORM. cortafuegos, servidor de seguridad
    fr (1) coupe-feu (2) INFORM. coupe-feu, pare-feu
    en (1) firebreak, fire line (2) INFORM. firewall
    port barreira para conter incêndios

    Entzun:

    1. Ona da suebaki bat instalatzea.
    2. Arrotzei ateak itxi: ADSL, haririk gabeko konexioa badugu edo ordenagailu eramangarriarekin sare publikora konektatzen bagara, suebaki bat instalatu. [Teknologia erabiltzea arriskutsu zaie gobernuen aurka borrokan ari direnei, Edu Lartzanguren (Berria, 2004-11-14)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    suebaki (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:00 pm on 2014/08/10 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sinesgarritasun 

    iz. Sinesgarria denaren nolakotasuna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sinesgarritasun (-nh- Dv). CredibilidadZeintzuk dira sinisgarritasunaren zergaitikotasunak? Itz Azald 18. Ipuinari sinesgarritasun eta bizitasun apur bat eman. PPer FLV 1987, 186.

    Sinonimoak: iz.
    [sinesgarritasun] : fidagarritasun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es credibilidad
    fr crédibilité
    en credibility
    port credibilidade

    Entzun:

    Euskalgintzaren mezu autonomoaren uhina sinesgarritasunez hedatzen bada, doinu berri moduko bat sortzeko gai bagara, gauzak hobeto egin ditzakegu. [«Ametsa ekoiztu behar da berriro», Jon Sarasua (Euskararen hauspo berria, Garikoitz Goikoetxea )] (Berria.eus, 2014-08-07)

    sinesgarritasun (Gaurkohitza, CC)

     
  • Maite 2:48 pm on 2014/07/06 Permalink | Reply
    Tags: S   

    suziri 

    iz. Airean gora igorri eta bertan eztanda egiten duen indar gutxiko lehergailua, mutur batean bolbora eta metxa erantsita dituen ziri batez osatua.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [bolandera] : suziri, bolandera, txapligu Bizk., altxafuego beh., etxafuego beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) [piroteknikoa] cohete (2) (Arm.) (Astronaut.) cohete
    fr fusée
    en (1) rocket (2) (Astronaut.) rocket
    port foguete

    Entzun:

    Guk adierazi genien ez dugula suziria botatzea guk erabaki, alkateak gure esku utzi duela. [Ez dugu guk erabaki suziria botatzea», Mikel Martinez, Gurutze Gorriko kidea (berria.eus, 2014-07-06)]

    suziri (teinteresa.es)

    Wikimedia Commons

     
  • Maite 8:44 am on 2014/06/13 Permalink | Reply
    Tags: S   

    supanpa 

    iz. Leherkariz betetako zilindro txikia, festa eta ospakizunetan zarata egiteko erabiltzen dena(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘petardo’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Pétard” T-L.  Herri hortan bazen magasin bat, su-ikusgarrien egiteko ekaiak saltzen zituena: bonba, ziruriko, supanpa, zirrita eta bertze. Herr 3-7-1958 (ap. DRA, s.v. su-ikusgarri). Baitzituen sekulako su-panpak […] hetaz airea bonbardatu zaukun. Larz GH 1959, 88. Zonbait etxetako kolidorretan supanpak zapartarazten dituzte, ez baita batere goxo zartakada horien medioz betbetan iratzartzea. Herr 10-11-1960, 2.

    Sinonimoak: iz.
    [supanpa] : lehergailu, txapligu (ADOREZ Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es petardo
    fr pétard
    en (UK) banger, firecracker, squib
    port petardo, bomba

    Entzun:

    Hamaika telebistak saio berezi bat eman zuen asteazkenen gauean bertan. Urte hasieran epaiketa egin ondorengo testigantzak pasa zituzten, baina balio izan zuen freskatzeko bost urteotan gertatu dena, orain absolbituak izan direnek pasa behar izan dutena. Supanpa handirik gabe, baina beste inon kontatu ez dena. [Kontatu ez dena, Aritz Galarraga (Ekografiak, 2014-06-13)] (Berria.info)

    supanpa (PixabayCC, OpenClips)

     
  • Maite 11:35 am on 2014/05/31 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sagu 

    INFOR. Sarrerako periferikoa, ordenagailuari kable baten bidez konektatua, kablearen muturrean eskuz kontrolatzen den azalera lauko aparatu bat daramana. Bere eginkizuna pantailan kurtsorearen mugimendua kontrolatzea da.  (Euskalterm)

    Wikipedian:

    Sagua ordenagailuarentzako periferiko bat da, sarrera kontrol eta datuen gailua izanik. Eskuaren mugimendua ordenagailuari bidaltzeko gai da, ordenagailuak pantailaratzeko. Sistema desberdinak daude:gomazko boladunak, izpi infragorriekin eta laserrarekin funtzionatzen duten sagu berrienak.

    Normalean bi edo hiru botoi izaten ditu (eskuinekoa-erdikoa-ezkerrekoa), ekintza ezberdinak burutu ahal izateko. Gaur egungo sagu gehienek erdiko botoiaren ordez aplikazio batzuen erabilera errazten duen gurpiltxo bat izaten dute. (Jarraitu irakurtzen…)

    Horretaz gain…

    iz. 1. ZOOL. Muridoen familiako zenbait ugaztun karraskariren (bereziki Mus generokoen) izen arrunta. Txikiak dira eta ilaje arre edo grisa eta ia gorputza bezain luzea den isatsa dauzkate. 2. INFORM. Pantailan kurtsorearen mugimendua eskuz kontrolatzeko aparatua, kable baten bidez ordenadoreari konektatuta dagoena. 3. MED. Hazizurriak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Zool.) ratón (2) [hazizurriak] (herr.) (pl.) paperas 3. (Inform.) ratón
    fr (1) [animalia] souris(2) [gailua] souris
    en (1) (Zool.) mouse (2) (Inform.) mouse
    port (1) (mamífero) rato (2) (Inform.) mouse

    Entzun:

    Saguaren ezkerreko botoia sakatzearekin batera, mezuak ihes egin du postontzitik. Beranduegi da damutzeko.

    Kafesnea berotzen ari nintzela, sagu batek zaborrontzitik jauzi egin eta sukaldearen eta hormaren arteko zirrikitutik ihes egin du. [Piano gainean gosaltzen, Harkaitz Cano (Erein, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sagu (Wikimedia Commons)

    sagu (PixabayCC, Nemo)

     
  • Uxune Martinez 7:59 am on 2014/05/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sekula-belar 

    Hirusta gorria edo sekula-belar (Trifolium pratense) Trifolium generoko landarea da. Lorea arrosa bizia izaten da eta ekaina eta urria artean loratzen da. Belardietan ugari hazten den belar iraunkorra, zurtoin tentea eta 20-26 cm inguru luze duena. Hiru-kiribizto eta hirusta-belar izenez ere ezagutzen da. Hosto txiki biribilak eta berdeak, erdian orban zuri bat dutenak izaten ditu; lorea, berriz, lore txiki gorri edo arrosa koloreko askoz osatua. Berez Europan eta Asian hazten da, baina gaur ia mundu guztian dago zabalduta. Ganaduen elikaduran oso erabilia da.[2] (Wikipedia)

    Hitzari buruz…

    Oso preziatua zen “ganajatekoak” (ganadu jatekoak) lortzeko orduan. Etxean entzun izan dut gozoa zela belar hori eta aita pozik joaten zen belarretan sekula bedarra zegoen landetara.

    Garaikoa naiz eta Bizkaian asko entzun izan dut (sekule-bedarra). Bilbon ere antza: Bilbotarrez ari dira batzuk oraindik. Bilboko jatorrizko hizkera (Argia)

    Baina sekula-belarrak badu niretzat ere bestelako oroitzapen bat, bazen gozoa bai. Guk geuk ere, sekula-belarraren loratxo larrosak kendu egiten genituen eta loreari itsatsita zegoen alde hori ahoan sartu eta xurgatu egiten genuen “azukrea” ateratzeko; zerbait gozoa zuen, eta azukrea zuela esaten genuen.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    SEKULA-BELAR (-bedar V). Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg. Trébol. Soloetan bere bai, arako gari, arto, arbi, sekula-bedar eta beste oi-diranak. Alt EEs 1917, 44. Irusta edo sekulabedar-lorea luzatu ta arteztzen danean, euria (V). A EY IV 203. Besakada bat sekule-bedar be itxi eutsan alboan. Bilbao IpuiB 117.

    Sinonimoak: iz.
    [sekula-belar]: hirusta-gorri (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru Ikastegia eta Word Reference hiztegiak):

    es trébol común, trébol de prado, trébol rojo
    fr trèfle rouge
    en red clover
    port trevo vermelho

    Entzun:

    Irusta edo sekulabedar-lorea luzatu ta arteztzen danean, euria (V). A EY IV 203.

    sekula-belar (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:59 am on 2014/04/08 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soslai 

    1. iz. Albotik ikusten den aldea, bereziki aurpegi-aldea. 2. adb. Zeiharka. Zeren eguerdian goitik behera artez eta arratsaldean saihetsetik soslai ematen baitu. • SOSLAI IBILI. Sigi-saga ibili. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. g.e. [saiheska] : alboka, aldamenka, saiheska, trebes, trebesean, trebeska, zeharka, zeharretara, albokera Bizk., lapranean Bizk., trabes Bizk., bazterka g.e., eslai g.e., zehar zah.

    iz. [profila] : profil, perfil Heg.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. de soslayo, de costado, de canto (2) iz. perfil, costado
    fr (1) adb. de biais, obliquement (2) iz. profil, côté
    en (1) adb. sideways (2) iz. profile
    port (1) de soslaio, trocando as pernas (2) perfil, costado

    Entzun:

    Euskaldunen soslaian «aldaketa erradikala» gertatu dela azaldu du Baztarrikak. Batetik, gaztetu egin dira: 20 urtez azpikoetan, %70etik gora euskaldunak dira —1981ean ez ziren %20ra heltzen—. Gazte gehienentzat, ordea, euskara ez da lehen hizkuntza, eskolan ikasia baizik: euskal hiztunen %42 dira euskaldun berriak, baina 30 urtetik beherakoetan %58ra igotzen da kopurua. [Etxeko gotorlekua, auzitan, Maite Asensio (berria.info, 2014-04-08)]

    soslai (FlickrCC, Frank Kovalchek)

    soslai (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:26 am on 2014/03/05 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sirats 

    iz. (Ipar.) 1. Zortea, patua. Sirats gaiztoa erori duk etxe horretara. 2. Asmoa. Sirats gaiztoa dik horrek. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Zub.
    [zoria] : asturu, ezinbeste, fortuna, halabehar, zori, patu Heg., adu Bizk., adur Gip., ezinbertze L-BN-N
    [atsegina] : atsegin, gustu beh., nahikida g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Z) placer (2) (Z) suerte, destino (3) (Z) intención
    fr (1) plaisir (2) sort, destin (3) intention
    en (1) pleasure, enjoyment (2) fate (3) intention
    port (1) prazer (2) sina, destino (3) intenção, propósito

    Entzun:

    Sirats handiarekin joango naiz kontzertu horretara zurekin.

    Sirats gaiztoa erori duk etxe horretara. (Elhuyar Hiztegia)

    Sirats gaiztoa dik horrek  (Elhuyar Hiztegia)

    sirats (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 7:20 pm on 2014/02/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soilgune 

    iz. 1. Ilerik ez duen larruazaleko zatia. 2. Basoan edo beste edozein landare-sailetan, zuhaitzik edo landarerik gabeko gunea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 6:17 pm on 2014/02/06 Permalink | Reply
    Tags: S   

    samurtu 

    1. du ad. Gogorra den jakiren bat samur bihurtu. Oilagor hilberriak samurtzen utzi. 2. da/du ad. Maitasunezko edo bihozberatasunezko sentimenak hartu; hunkitu. 3. da/du ad. (Ipar.) Haserretu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [beratu] : beratu, bigundu, guritu, leundu, umatu Ipar., uxtertu Ipar., beraztu Ipar./Naf., mardotu Zub., labaindu Bizk. g.e.
    [haserretu] : Ipar., beltzuri egin, haserretu, jauzi, koleratu, kopetilundu, mokotu, muturtu, muzindu, zapuztu, inkoniatu Ipar., koskatu Ipar., muskertu Ipar., beltzuritu g.e., despitatu zah., hiratu zah., irritu Bizk. g.e. 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) [jakiak] ablandar(se), reblandecer(se) (2) [hunkitu] ablandar(se), enternecer(se), conmover(se) (3) [haserr