Tagged: K Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:52 am on 2014/04/10 Permalink | Reply
    Tags: K,   

    zartzo 

    iz. 1. Zarata. 2. Txutxu-mutxu. 3. Harropuzkeria. (Labayru Ikastegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zartzo (H (que cita a EZ); -rz- Lar).

    1. Ruido. “Bulla” Lar. “Bruit, tapage” H. Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9. Edo nola Otsaillean oihanetan otsoak, / damnatuak entzuten tu handiago zartzoak. Ib. 105. (SP; -rz- O-SPAd, O-SP > SP, Dv, H y A). “Zarzoak, babils, caquets” O-SPAd 880. “Le bruit que font ceux qui parlent bas, mussitatio. Suaren zarzoa, le bruit que fait la flamme quand elle est forte” O-SP 227. “Nihor asaldatzea zarzoz edo hitz alferrez (Hm)” SP (se refiere sin duda a la ed. de éste del libro de Haramburu). Suak ere harengatik egiten tik zarzoak, / bai halaber gurguraia xirripa mortukoak. EZ Man II 17. Meza erraiten den denboran gogoa maiz berzetan edukitzea edo denbora luzean zarzo handian egoitea da mortal. Harb 174s. Elizan nihor asaldatu zartzoz edo hitz alferrez. Harb (ed. 1690) ap. H.

    2. (Urt Gram 8 > A). Vanidad. “Grand air qu’on se donne” Urt Gram.

    3. Diligencia, presteza. “Actuose, [...] zartzo handirekiñ, agudóki” Urt I 119.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [zarata]: hots, soinu, azantz Ipar., haro Ipar., harrabots Ipar., zarraparra Bizk., asots Naf., ereta Naf., herots Zub., arrada g.e., ospe Bizk. g.e.
    [txutxu-mutxu]: firfira, marmar, marmariza, murmur, xuxurla, zurrumurru, erasia Ipar., gurgur Ipar., marmara Ipar., murmurika Ipar., alamen Bizk., marmario Gip., surmur Gip., murmuzika Zub., murmurio g.e., murmurazio zah.
    [harropuzkeria] : arrandia, burgoikeria, buruiritzi, handikeria, handiuste, hantuste, harrokeria, harrotasun, oilarkeria, burujope Ipar., espantu Ipar., furfuria Ipar., superbiotasun Ipar., urguilu Ipar., laineza Gip., astintasun g.e., faunkeria g.e., haizekeria g.e., handipuzkeria g.e., handurreria g.e., hantukeria g.e., harroketa g.e., ilarrainkeria g.e., banaloria zah., baneria zah., banitate zah., faza Ipar. g.e., haidorkeria Ipar. g.e., hanpuruskeria Ipar. g.e., harrogoa Ipar. g.e., morga Ipar. g.e., burupe Ipar. zah., handigoa Ipar. zah., hankortasun Ipar. zah., superbia Ipar. zah., urguileria Ipar. zah., soberbia Heg. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) ruido, barullo (2) cuchicheo, murmuración (3) vanidad
    fr (1) bruit; boucan, cohue (2) chuchotement (3) vanité
    en (1) noise, racket (US), din (UK) (2) gossip (3) vanity, arrogance
    port (1) ruído, barulho (2) cochicho, fofoca (3) vaidade

    Entzun:

    Baiñan othoitz egiteko apartean lekhua / iduki zak zartzo eta soiñutik urrundua. EZ Man I 9.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    zartzo (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 8:02 am on 2014/03/24 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katakresi 

    iz. Hitz baten esanahia bere esparru hertsitik zabalagora hedatzen duen metafora (adib., aulki baten besoak). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Wikipedian:

    Katakresi grezieratik dator, κατάχρησις, eta jatorriz “baliatzea” esan nahi du. Literaturan hau da figura erretoriko bat zeinean errealitate bat definitzeko garaian eta berezko hitza ez dagoenean metaforikoki izendatzen dugun. Esaterako “bihotza eskuan” esaten dugunean ez dugu literalki organo hori aipatzen baizik eta sentimenduaren adierazpena. Tropo artean sailkatzen da.

    Adibide batzuk: zubi festa, zulo beltza (ez dago benetako zulorik), txoriburu (ez da txori bat), kalkulu orria (ez da orri bat), ontziaren ezpaina, diru beltza, diru zikina…

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es (Hizkl.) catacresis
    fr catachrèse
    en catachresis

    Entzun:

    Nekez aurkituko da literatura grekolatindar guztian beste pasarte bat hizperri grekozko
    hainbesteko luxu eta zarrastelkeriarekin horrelako katakresi-sorta bat eskaintzen duenik,
    hau da, beste hitz batzuetan esateko, metafora metaforaren gainean metatzean datzan
    figura erretorikoa lengoaiak bere pobretasun eta egokimen eza adierazkorrez huts egiten
    duen tokian. (Mistika-liburuak, ehu.es/ehg/klasikoak) [pdf]

    zulo beltza, katakresi (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:59 am on 2014/03/22 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koipu 

    iz. ZOOL. Kapromidoen familiako ugaztun karraskari urtarra, 60 cm-ko luzera eta 9 kg-ko pisua izatera heltzen dena. Ilajea arre-gorrixka eta leuna da; oin palmatuak ditu. Jatorriz Hego Amerikarra da, baina Europan hazten da bere larrua lortzeko eta zenbait kasutan naturalizatu egiten da (Myocastor coypus).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) coipo, coipú, rata nutria (Myocastor coypus)
    fr ragondin
    en coypu
    lat Myocastor coypus (Molina)

    Entzun:

    Den-dena erakutsi zigun: gazteluko emakume jabearen bizilekua, haren gerruntzeak, haren pixontzi-aulkia, haren koipu-tranpak, haren koipu-orea prestatzeko errezetak, haren botila pattarra eta haren Bottin mondain zaharra -goi mailako jendearen aurkitegia-, dena koipetsua, eskuetan behin eta berriz erabili izanaren poderioz. [Ihesaldi polita, Anna Gavalda / Jon Muñoz (Alberdania, 2010)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    koipu (Ander Morea, @karhobi) [Creative Commons AipatuEzKomertziala]

     
  • Maite 8:01 am on 2014/03/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuxin 

    iz. 1. Eseri, etzan, oinak jarri, etab.etarako balio duen buruko-antzeko gauza biguna. 2. ZOOL. Zenbait animaliaren oinaren zola edo behatzen azpialde bigun eta loditua. 3. Ik. 1 kusi. • kuxin-laba. Ik. 1 laba(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [kuxin] : 1 bururditxo. 2 kutun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) cojín; [handia] almohadón (2) (Zool.) cojín, almohadilla, toro
    fr coussin
    en cushion
    port almofada

    Entzun:

    Kuxinak behar nituen oherako eta ez nekien etxetik gertu kuxinik non erosi ahal nuen zehazki. Ez garestiegi. Kalean gora ibili naiz, ea zoria alde dudan. [Aukerako, Anjel Erro (Jira, 2004-02-15)] (Berria. info)

    kuxin (FlickrCC, masochismtango)

     
  • Maite 7:44 am on 2014/03/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    krakada 

    iz. (Ipar.) 1. Askaria. 2. Kraska(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz. Ipar.
    [askaria] : arratsaldeko, askari, arratsaldeko askari Ipar., merienda Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Ipar.) merienda (2) [hautsi den, kirrika egin duen, kolpe baten hotsaren onomatopeia] (Ipar.) crujido, chasquido
    fr collation, goûter
    en afternoon snack
    port merienda, lanche

    Entzun:

    Gonbidatu zuen krakada egitera. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Berehala, krakada bat entzun zen eta harri txiki biribil bat atera zitzaion eztarritik. [Asisko Frantzizko, Asisko Klara, / Askoren artean (Arantzazu, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    krakada (FlickrCC, Igartubeiti Baserri Museoa)

     
  • Maite 9:00 am on 2014/03/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirikino 

    1. iz. ZOOL. Erinazeidoen familiako ugaztun intsektiboroa. Gorputzak forma biribil samarra du. Hanka laburrak eta 2-3 cm bitarteko arantzez estalitako bizkarra du. Gautarra da eta negua hibernatzen igarotzen du. Intsektuz eta zizarez elikatzen da batez ere (Erinaceus europaeus). 2. iz. BOT. Barnean gaztainak dauzkan kupula arantzaduna, morkots. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Guk lehenengo adierari erreparatu diogu:

     
  • Maite 12:42 pm on 2014/03/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirrixkilet 

    iz. ZOOL. Fringilidoen familiako hegazti paseriformea, txirriskilaren antzekoa. Jatorriz Kanarietakoa eta Madeira uharteetakoa, gatibu hazten da eta gaur egun mundu osoan zehar hedatuta dago (Serinus canaria). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel