Tagged: K Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:09 pm on 2021/06/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kunkuin 

    adb. Zub. Gainezka, mukuru. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kunkuin. (künküñ S), kunkuño (künküño S), kunkuina, kuin-kuin, kunkuaña. Ref.: A; Lh (künküño); Lrq /künkün’o/.
    (Estar, etc.) repleto, rebosante. “Repleto. Terrin hori künküñ dago” A. “Plein à deborder” Lh. “Surchargé de fruits (arbre)” Lrq. Emakume bat an ikusi nun birao-izenez kunkuin. Ol Apoc 17, 3 (Ip betherik, IBe josia). Emakumeok, ogenez kunkuin ta askotariko griñaz okiturik […] ez dute iñoiz egiaren ezaguera iristen. Ol 2 Tim 3, 6s (en la ed. de 1958, kuin-kuin). Eta jaun Eretóa ezin igán [jenten] ártín, hánbat beitzién thián künkúño. Lrq Larraja RIEV 1935, 144. Aldiak igaziz, urtez kunkuin eta buru-utsik utzi zaitu. Zait Sof 133. Beren gaztetasuneko oroitzak pilan zetozen beren oroimenera kuin-kuin. P. Etxeberria EG 1956 (9-10), 78. Astelehenian, selaubia, gizonez künküaña zen. Herr 10-5-1956 3. Aleak jentez künküña, biga bost gora gora! Oihügin die müsizienteer. Herr 15-5-1958 3. Mistika gaiez kuin-kuin. Onaind in Gazt MusIx 151. Bi kutxarro olio guriz kuin-kuin. Ibiñ Virgil 47.

    Sinonimoak: adond. Zub.

    [gainezka]: gaindi, gaindika, gainezka, gaindizka Ipar., koka-ahala Ipar., tontorka Gip., gaindiz Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (ikus gainezka, mukuru) (estar, etc.) repleto/ta, rebosante
    fr adb. débordant, abondamment
    en adb. overflowing (with); filled to the brim, brimmed (with)
    port loc adj cheio até as bordas

    Testuinguruan

    Mariok ez bide zuen kalizez, eki sainduz, urrezko plata eta godaletez kunkuin bete zakua ahantzi? [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)]

     
  • Maite 10:18 pm on 2021/06/04 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kinkun 

    adj. g.er. Sudur mintzoa duena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kinkun. (L, B, BN-baig, R; T-L; khinkhun H), kinkon (AN-ulz). Ref.: A (kinkũn); Inza RIEV 1928, 153; Iz Ulz (kinkon).
    Gangoso. “Qui parle du nez” H. “Nasillant, nasillard” T-L. “Una persona que habla por las narices” Iz Ulz.
    Sudur-izki garbia, ez kinkuna. “Gangosa” . Or in Gazt MusIx 14. Erromako turutak aditzen ditu eta berehala, Turkoen soinu kinkunek emaiten diote arrapostua.GAlm 1952, 16 (ap. DRA).

    Sinonimoak: izond.

    [kinkun] : sudurkari (Elhuyar hiztegia )

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. gangoso, -a
    fr izond. nasillard, -e
    en izond. nasal, twangy
    port izond. fanhoso(a), fanho(a)

    Testuinguruan

    Halatan, sudur-ahots kinkun bat nagusitzen da nire atzeko jardun burrunbarian. [Zorion perfektua, Anjel Lertxundi, Alberdania, 2002]

     
  • Maite 10:05 pm on 2021/06/03 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kun-kun 

    Sehaska baten zarata kulunkatzearen onomatopeia.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kun-kun. (Onomat. del ruido de una cuna al mecerse). Negarrik ez ba, ixo, ixo, / amatxok gero / biguin koxua / emango ta egin llo-llo. / Kun-kun, kun-kun. EA OlBe 29. Negar bikarka kun-kun / seaskaren otsa. E. Mujika in Onaind MEOE 839.

    KUN-KUN EGIN. Halagar. Edonor leia ditekek maitati izaten ta kun-kun egiten; adiskide xalo batek ordea gauza nekagarriak ere esaten dizkik. “To please and to flatter” . Izarraitzpe EG 1959 (1-2), 56.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es Onomatopeya del ruido de una cuna al mecerse
    fr Onomatopée du bruit d’un berceau lors du basculement
    en Onomatopoeia of the noise of a cradle when rocking
    port Onomatopeia do barulho de um berço ao balançar

    Testuinguruan

    Negarrik ez ba, ixo, ixo, / amatxok gero / biguin koxua / emango ta egin llo-llo. / Kun-kun, kun-kun. EA OlBe 29.

     
  • Maite 9:43 pm on 2021/04/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirrizki 

    iz. Erresumina.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kirrizki. (V-och), resquemor, resentimiento” A.

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [erremina]: erremin, erresumin (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (B) resquemor, resentimiento
    fr iz. ressentiment, rancœur, rancune
    en iz. resentment
    port iz. ressentimento, mágoa

    Testuinguruan

    Ahotsean kirrizki puntu bat agertu zuen agurtzean. #gaurkohitza

     
  • Maite 9:50 pm on 2021/03/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kiraski 

    adb. Mingoski, saminki. Negar egin zuen kiraski.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 kiraski. kireski (B; VocB ; kh- Dv), karaski (kharats- Dv). Ref.: A e Izeta BHizt2 (kireski). Amargamente (sentidos prop. y fig.). “Orrek in dakun maltzurkerie kireski senditu dugu” Izeta BHizt2.
    Birjiniak bere bizi iraganeko bekhatu guziez ere khireski nigar giten zuen. Birjin 271. Egizue kiretski nigar. JesBih 193. Gero khireski nigar egiteko eternitate guzian. Jaur 176. Nigar ‘in zuen kireski. Echn Mt 26, 75 (SalabBN kharaski; Ip mingarki, He minki, Samper, Hual amargoki). Khiraski egun oroz / ari zen nigarrez. Zby RIEV 1908, 413. Hobe lizateke, bai, orain hil balekit […] pentsatzen zuen kiraski. Mde HaurB 17. Irri egin zuen kiraski. Ib. 83. Tuniziako buruzagia mintzatu da frango kireski. Herr. (ap. DRA)

    2 kiraski. 2 kiraski . “Chironion, […] khiratskia, khiráskia, khirats belharra” Urt IV 473.

    Sinonimoak: adond.

    [mingoski]: mingoski, mingarki Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. amargamente
    fr adb. amèrement, avec amertume
    en adb. bitterly
    port adb. repreensivamente

    Testuinguruan

    Negar egin zuen kiraski. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:30 pm on 2021/02/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    keta 

    iz. (1) Ipar. Multzo edo kopuru handia. Ez du ketak egiten nagusigoa. (2) adb. Ipar. Bila. Perla on keta dabilen gizona. Onaren ala berriaren keta doaz euskaldunak itsasoaz haraindira. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. Ipar. [bila]: bila, eske, xerka Ipar.

    iz. Ipar. [multzoa]: alde, meta, mordo, multzo, pelotoi, pila, sail, talde, andana Ipar., aralde Ipar., eli Ipar., aldra Bizk., moltso Bizk., pilo Bizk., samalda Gip., saldo Ipar./Naf., ate Zub., montoi beh., sarda g.e., tropel zah., murru Ipar. g.e., saihera Ipar. g.e., mortxaka Bizk. g.e., tegi Bizk. g.e., banda Ipar. zah., bilduma Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (1) adb. (Ipar.) en busca de || (2)  iz. (Zool.) seda, seta, queta || (3) iz. (Ipar.) montón, cantidad; multitud
    fr  iz. (1)  adb. (Ipar.) en recherche de || (2) (Zool.) soie || (3) tas, (familier) vachement de
    en iz. (1)  adb. (Ipar.) en busca de || (2) silk || (3) lot, pile
    port iz. (1) adb. (Ipar.) em busca de || (2)  iz. (Zool.) seda || (3) monte, montão

    Testuinguruan

    Onaren ala berriaren keta doaz euskaldunak itsasoaz haraindira. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:20 pm on 2021/01/21 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalostrazpi 

    iz. Eliz atari arkupeduna.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kalostrazpi. (Lc ap. A), kalostra-azpi. “Pórtico” A. Gizoner litake guardiaren egitea, hil herrietan eta kalostra azpian. Elsb Fram 72. Plazaño bat inguratzen dugu kalostrazpiz-kalostrazpi, zabalak hok eta osoki miresgarriak. JE Ber 23. Fraideen egoitza: kalostrazpiari lotua, elizaren sahetsari datxiko halaber. Ib. 23. Ama Birjina Afrikako bat ezarria dugu kalostrazpiko xoko batean. Othoizlari 1962, 401.

    Sinonimoak: iz.

    [kalostrazpi] : kalostrape, klaustro

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. (Ipar.) claustro
    fr iz. (Ipar.) cloître
    en iz. (Arkit.) cloister
    port iz. (Ipar.) claustro

    Testuinguruan

    Ehun bat metro joan eta kalostrazpi batera iritsi naiz, ederra benetan.

     
  • Maite 10:20 pm on 2021/01/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kizi 

    iz. Bizk. Apurra, pixka. Esneari koñak kizi bat botatzen zion. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kizi.

    1. (V-m-gip), kixi (V-gip), kiza (V-m). Ref.: A (kizi, kiza); Iz ArOñ (kixi) IzG (euri-); Elexp Berg (kixi). Mota, cosa muy pequeña, pizca. “Kiza, mota, cosa menuda. Ule-kiza bat, una mota de pelo. Euri-kiza, lluvia menuda” A. “Átomo, cosa muy menuda” Ib. “Zer-edo-zer txiki, xe ta mea danean kiza ta kizi dala diogu. Adibidez, ile-kiza, euri-kiza. […] Kizbil itzak kiza-biribila adieraziko du” Zait RIEV 1933, 65. “Euri-kixixa, edur-kixixa diardu, está lloviznando, nevando un poquito” Iz IzG. “Esne basuai koñak kixi bat botatzen zotsan” Elexp Berg. v. gizi. Arratserako euria izango dala, ta euria bere ez euri kizia edo zaramea edo ziriña edo landurra, […] zaparrada ederra baiño. A Ezale 1899, 88a. “Kixirik be ez, ni pizca” Iz ArOñ.
    Pilatosek berak be eskuak garbitu, / itxaropen kizirik etxatzu gelditu. Abeletxe Olerti 1959, 232s.

    2. Átomo (de una molécula). v. 1 kizkin (2). Gorputz-txatalik kozkorrenai kiziak deritxe. GJaur Kimia 40. Kizi guztiak bitariko txatalak daukiez: txatalok kizigun edo protonak eta kiziazal edo elektronak dira. Ib. 41. Gogorrak eta ebaki-ezinak balira, or genituzke kizi edo atomoak. Zait Plat 57. KIXI ETA MIXI. “Dícese del comer nimiedades, del picar nerviosamente. Goiz guztia kixi ta mixi jardun dozu ta oiñ goseik ez” Elexp Berg.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [apurra]: pitin, pixka, birbira Ipar., pilixka Ipar., poxi Ipar., buxi Zub., amiñi Zub./Am., tindi bat Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) cosa menuda, partícula diminuta, pizca, pedacito
    fr iz. petite chose, petite particule, pincement, mors
    en iz. tiny thing, tiny particle, pinch, bit
    port iz. coisa minúscula, partícula minúscula, pinça

    Testuinguruan

    Haizearen txistuarekin batera elur kixmak abiatu ziren, elur kixmez osaturiko haize izoztu hura zuhaitzetako adar biluzietatik zehar igarotzen zen, dena aurrean eraman nahi balu bezala, eta elur kizi lehorrek laster isildu zituzten hiru jainko zalapartatsuak. [Erresumaren ilunsentia, Mila Salterain (Txalaparta, 2014)]

     
  • Maite 8:44 pm on 2021/01/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaixo 

    interj. Heg. Lgart. Adiskide bati, ikustean egiten zaion diosal hitza. Kaixo, Bruno, zer moduz? Kaixo, aspaldiko! Kaixo, adiskide (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaixo. (V-gip, G), kaisio (V, G), kaixio, kaxo (V). Ref.: A (kaisio); Etxba Eib; Holmer ApuntV; Elexp Berg. “Fórmula de saludo familiar y llano” A. “Kaixo, aspaldiko Bartolo!” Etxba Eib. Cf. AB AmaE 224: On Kaixo jaiotzatik da lotsor, otzana, / eztabaidetarako iñoz gauz ez dana. Cf. tbn. LexBi: “Caisio, exclamación sumamente expresiva del placer que uno siente al encontrarse con alguna persona querida”. Cf. MEIG VII 32: [Orduko jendea] txunditurik geldituko zen, esaterako, entzun izan balu Kaixo! dela nonnahi, nornahirekin erabiltzen den euskal diosala. Kaixio galai ona, nongoa zera? Ur Tob 5, 6. Kaxo, Txomin Urreta, konpañiarekin. Zab Gabon 28. Kaixo Juane! Ola Franziska! –esan zuten osaba illobak. Apaol 32. –Kaisio, Txomin. Ezale 1899, 4a. Kaixo, Peru. Zer dakartzu olako orduetan gurera? Ag G 173. Kaixio, Txantxes, gau-aro ederra dago. Kk Ab I 104. Kaxo, jaunak, ollagorretarako giro ederra. JAIraz Bizia 24. Beso zabalik artuko zaitu / “kaixio, mutil!” esanda. BEnb NereA 262. Kaixo gizon, zer modu? Berron Kijote 187. Kaixo, osaba! Aspaldiko partez, noizbait azaldu al da? Ataño TxanKan 225. Kaixio koinetue / estudiantia / hemen dakat zutzako / urre kalizia. (V-arr) Balad 103. En DFrec hay 5 ejs. de kaixo y 4 de kaxo.
    v. tbn. A Ardi 58. Or Mi 74. MendaroTx 112. Ldi UO 38. Etxde AlosT 62. Alzola Atalak 53. In Uzt LEG I 215. BBarand 166. Kaixio: Enb 176. Eguzk GizAuz 103. JAzpiroz 100. Kaxo: Alz STFer 138. Moc Damu 13. Iraola 134. A Ardi 22. Muj PAm 61. TP Kattalin 180. Lab EEguna 90. ABar Goi 56. TAg Uzt 203. Anab Poli 44. Osk Kurl 206. JAzpiroz 66. Kaisio: A BeinB 41. Anaiari alako “kaixo” otz bat esan eta beietara egin zuan.NEtx LBB 23.

    KAIXO MOTEL. Ya está. “Orrek berea ein du, ta orain kaixo motell!, ése ya ha hecho la suya, y ahora ahí queda eso” Zt (comunicación personal).
    Irakurri, idatzi eta zenbaki batzuk ere tolestatzen ikasi nuan, eta kaixo, motell! AZink 32. Asko moduzko aldagoia sortu ezkero, kaixo, motell! Ib. 36. Koartelera deitu zidaten, eta kaixo, motell! Urrengo egunetik […], instruzioak egiten jarri ninduten. Ib. 109. Apaizen batek burua berotu dio, nunbait, seme-alabak gogo-jardunetara bidaltzea ona dala ta, “kaixo, motel”, neri tokatu. Zendoia 173. Orain olak ere egiten baidituzte birutarekin ere, ta orrekin moldatzen dirade asko. Gañetik itxura emanda, kaixo, motell! Ostolaiz 53. Kapoi pare baten partez bi edo lau, eta porrusalda maiztarrarentzat, eta kaixo, motell! Insausti 61.

    Sinonimoak: interj. Heg. beh.

    [diosal-hitza]: agur, hepa, eup beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. (Heg.) (lgart.) ¡hola!
    fr interj. (Heg.) (lgart.) bonjour ! ; salut
    en  interj. (Heg.) hello, hi
    port iinterj. (Heg.) (lgart.) olá, oi, alô

    Testuinguruan

    Kaixo, 2021! #gaurkohitza

     
  • Maite 11:16 pm on 2020/12/14 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kinatu 

    du ad. kinatu, kina/kinatu, kinatzen || Eragin, zirikatu. Ehiztariek txakurrak kinatzen dituzte. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

    [zirikatu]: akuilatu, haizatu, hots eman, kilikatu, narritatu, tarritatu, tentatu, zirikatu, aholkatu Ipar., huiatu Ipar., kitzikatu Ipar., xaxatu Heg., zitatu Bizk., atitxatu Zub., axekatu g.e., narrikatu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. incitar, estimular, azuzar (2) da ad. (Ipar.) despedir mal olor
    fr  du ad. inciter, stimuler, pousser, asticoter
    en du ad. to incite, to encourage
    port du ad. incitar, estimular, atiçar

    Testuinguruan

    Ez da eseri, badakielako, bestela, aulkian luzaz geratzeko tentaldia hasiko zaiola kinatzen. [Ileak uretan, Josu Penades (Alberdania, 2012)]

     
  • Maite 11:04 pm on 2020/12/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    komunztadura 

    iz. Hizkl. Esaldi berean loturik dauden bi hitzen artean gertatzen den kideko morfemen arteko adostasuna. Euskaraz ez dago, inguruko hizkuntzetan bezala, izenaren eta izenondoaren arteko komunztadurarik. Nor, nork eta nori osagaien eta aditz laguntzailearen arteko komunztadura. Numero komunztadura. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    komunztadura. 1. Concordancia gramatical. Berboen konjugazinoak eta hekien ondoko kasuekiko komuntztadurak zein diferentak diren ikhusi duzu, noiz eta ere mintzatu baitgara Eskuararen zuhurtziaz. ES 128. Sintagmok . komunztadura dutelako aditzarekin. PGoen Gram 114.
    v. tbn. EGLU I 39. 2. “Conventio” Sb-Urq.

    Sinonimoak: iz.

    [konmuztadura] : adostasun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Hizkl.) concordancia
    fr iz. (Hizkl.) concordance
    en iz. agreement
    port iz. (Hizkl.) concordância

    Testuinguruan

    Aldi hartan, ordea, betiko moduan jokatu bazuen ere, labainketa linguistiko bat izan eta “zure laztanak gozarazi naute dagoeneko” esan zuen, subjektuaren eta aditzaren arteko komunztadura gaizki eginez. [Fikzioaren izterrak, Ur Apalategi (Susa, 2010)]

     
  • Maite 10:56 pm on 2020/11/12 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kontxo 

    interj. Lgart. Harridura edo ustekabea adierazten duen hitza. Ik. koño. Kontxo, kontxo, hau ere badugu! (Hiztegi Batua)

    Euskara kolokialaren eskuliburua (Asier Larrinaga)

    HARRIDURA

    1. “Gauza izugarria gertatu da”.

    Interjekzioak: bai latza!; ze latza!; latza da gero!; aitaren; aitaren eta semearen; ostiela (euf.); alajaina; alajainkoa; alafede; ene; ene ba; ene bada (leung.); han; hara; kontxo (leung.); dedio!; ostia!; ze putalarru (gord); ostra; ospera; ño (leung.).

    2. “Hitzik gabe geratu naiz”

    Interjekzioak: egundaino, egundo; sekula halakorik; halakorik; horrelakorik; horratio.

    3. “Honek harri eta zur utzi nau”.

    Interjekzioak: harrapa ezak/ezan; harrapa ezak/ezan atzeko harikatik.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 kontxo. (G-to ap. A ). “Pápula, tumorcillo eruptivo de la piel” A. v. hazikurentxo.

    2 kontxo. (V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg ), kontxe. “Interjección inane con que se suplen palabras torpes, por quien trata de evitarlas. Kontxo, apurtu jata barautza! ” Etxba Eib. “Koñoren euf. Kontxo, kontxo, au be badou! ” Elexp Berg. Esaten nuen nik! Kontxe, kontxe!… Ba al dezu zigarro bat? Iraola 54. Bo… Kontxo-kontxo, Austin… Ta Urkabe-atzean ongi? Lek EunD 13. Ezta guzurra, kontxo! –iñoan atso piperrak. Erkiag Arran 144. Kontxo! Olako arrain ederrik orraitiño! Bilbao IpuiB 120. Kontxo! Kontxo! Ardirik bako tontokillotsuak ezagututen dozuez orduan! Ib. 75 (v. tbn. 117). Kontxo, kontxo!… Hanbat gaxto! Herr 8-9-1960, 2. Nerekiko nion: “Kontxo. Oraindik ere bazeudek gizaki buru-gogorrak”. Zendoia 161.

    Sinonimoak: iz.

    [kontxo] : arraiopola (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. (lgart.) ¡hala!, ¡ahí va!, ¡huy! [interjección que denota sorpresa]
    fr oh!
    en wow, whoa
    port hui!

    Testuinguruan

    Kontxo, kontxo, hau ere badugu! [kontxo, Euskara kolokialaren eskuliburua, Asier Larrinaga (UEU)]

     
  • Maite 11:36 pm on 2020/11/04 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koiu 

    du ad. Bizk. koiu, koiu, koiuten. || Hartu, harrapatu. Deskuidaturik zaudenean koiuko zaitu heriotzak.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    koiu. koiu , koixu , koixidu . v. kojitu .

    kojitu.

    1. (-idu V-m), koiu (V-ple-arr), koxitu ( -du V-ple-arr-oroz; Dv (V)), koidxidu (V-m), koixidu (V-ple-arrig), koxiu, ko(i)xu (V-ple), kuieta- (sust. vbal.), koxi ( VocCB .(V)), kosi (V-arrig). Ref.: A (koiu, koidxidu, koixidu, koixu, koxidu); Garate 1 . a Cont RIEV 1930, 155; Holmer ApuntV (koxu); EAEL 58. Coger, atrapar. “Coger, alcanzar […], atrapau, koxi ” VocCB . ” Koxi, koxitute, koxitu (V), attraper” Dv. “En V-m se concreta su variante kojidu a significar el acto de recoger los aparatos de pesca” A. Akzidenteren batek kojidu balegi. VJ 15. Kojituko zaitu eriotzak. (Muruzabal, s. XVIII). ETZ 70. Erraz ezta oneek [azeariak] kojietea. Añ LoraS 122. Frantzesa kojitu atzetik. Echag 22. Legietan dagozan kastigu eta elexako penen ganera, zeintzuek bete betian koxiuten daudezan. Ur BulaAl 20 (BulaG 528 arrapatzen). Uts baten koiu ezin izan nendunean. A BGuzur 125. Atunek koixuteko. Ib. 131. Zure eskutxuak botakotsezan / anpurrak koixu-gurean. Zam EEs 1917, 197. Sasiyetako oialak eta / ollo kojitzen atsuak. Tx B II 66. Saguek kuietako. (V-arr) AEF1930, 17. Asua ta Erandio, Sondika ta Loiu, alegiñak eginarren, arto gitxi koiu. (V-ple) A EY III 140. Ai gixajoak, itxaron bearko dozue, niri koixu gura badeustazue. Anaitasuna n.º 86, 3. Soldata lortuteko / azeri koxita. Ayesta 112. Guk emendik geienok eulixek koxiten urtengo dogu. Gerrika 99. Conquistar. Areriyoak iñoz koiyu ezin izan euen Torrian. Ur BulaAl 31 (BulaG 530 arrapatu). ” Koxi (S), cobrar, recoger” A.

    2. koitu. Conseguir, lograr. Deseo eragabeak asetzea iñoiz edo berriz koitutzen badezu. Arr May 40. Deseo eragabe batzuek koitzearren. Ib. 89.

    Sinonimoak: ad. Bizk.

    [hartu]: atzeman, harrapatu, hartu, azarkatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  du ad. (B) coger, alcanzar, atrapar, pillar
    fr du ad. (B)
    en du ad. (B)
    port du ad. (B)

    Testuinguruan

    Deskuidaturik zaudenean koiuko zaitu heriotzak. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 9:00 pm on 2020/10/31 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kandela 

    1 iz. Argi egiteko erabiltzen den argizarizko pieza, gehienetan zilindro formakoa, ardatzean metxa bat daukana. Ik. bildumen. Kandela bat piztu. Kandela-argitan. Kandela-argi ikarati baten gisa. Kandela bedeinkatuak. Erretzen ari den kandela zara, erretzen ari zarela dakizuna. 2 iz. (izotz eta kidekoen eskuinean). Nonbaitetik tantaka erortzen den ura izozten denean zintzilik gelditzen den izotz puska. Ik. burruntzi 3. Hotzaren hotzez ur jelatuzko izotz kandelak egin dira. 3 iz. Fis. Argi intentsitatearen unitatea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kandela. Tr. Kandela es la forma más usual, salvo en suletino y roncalés donde se atestiguan k(h)andera y kandra respectivamente; hallamos además gandera en JesBihD y Prop. En DFrec hay 13 ejs. de kandela . 1. (V, AN, L, BN, R; Lcc, Volt 97, SP, Mic 9v, Urt IV 128, Lar, Añ, Gèze, Dv, H), gandela (L; Dv, H), kandera (BN, kh- S; Arch VocGr , Chaho (+ kh-), H), gandera (BN; VocBN , H), gandea ( VocBN .(s.v. hil)), kandel, kandra (Sal, R). Ref.: VocPir 352; A (gandela, kandela, kandera, kandra); Lrq (khandera); Iz ArOñ , R 404; Etxba Eib ; Elexp Berg. Vela, candela. ” Kandela, chandelle. Errenta ioiten dute kandelan ” SP. “Vela de arder, kandelea ” Mic 9v. “Le flambeau” Arch VocGr . ” Hil ezazu gandea hori, éteignez cette chandelle” VocBN . ” Kandela-kondo, cabo de vela” A. ” Kandela bat ixotizu animeri ” Etxba Eib. ” San Antonioi kandelia ipintzera doia ” Elexp Berg. Tr. Documentado en todos los dialectos.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [argi egitekoa]: argizari, xirio Ipar., ezko-argi g.e., ezko Ipar. g.e.    

    [izotz-kandela]: izotz-burruntzi, izotz-kandela, ziztor, kandeloi g.e., kandalu Zub. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)  iz. vela, cirio, bujía (2)  iz. tipo de subasta en la que el tiempo para licitar está limitado por la duración de una vela (3) iz. (Fis.) [unitatea] candela
    fr  iz. chandelle, bougie
    en iz. candle
    port iz. vela, círio

    Testuinguruan

    Kalabazak hustu, kandelak piztu… (Gau beltza)

     
  • Maite 11:05 pm on 2020/10/04 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kukubilkatze 

    iz. Muskuluak garatzeko eta hanketako tendoiak eta lotailuak indartzeko egiten den ariketa fisikoa da. Gluteoak tonifikatzeko aukera ere ematen du, eta aldakari onurak ekartzen dizkio.

    Sinonimoak: iz.

    [kukubilkatze] : kokorikatze; sentadilla (Heg.) (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. sentadilla
    fr iz. squat
    en iz. squat
    port iz. agachamento (exercício físico)

    Testuinguruan

    Zein da kukubilkatzeak egiteko era egokia? #gaurkohitza

     
  • Maite 10:35 pm on 2020/06/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskailu 

    1 adj. Erretxina; burugogorra, egoskorra. Agure kaskailu haren maniak jasan behar izaten zituen. Haurrei goxokiak ematen dizkieten mutilzahar kaskailu batzuenaren antzeko maitasuna zigun Barojak euskaldunoi. 2 adj. Buruarina. 3 iz. Harri koskorra, hartxintxarra baino larriagoa dena. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [errekarria]: errekarri, harribil g.e.kaskailu izond.    

    [baldarra]: akets, antzegabe, antzekaitz, baldan, baldar, baldarrontzi, dorpe, mangelo, trakets, zabar, barraka Ipar., eskalapoi Ipar., eskoil Ipar., kakola Ipar., malestruk Ipar., trukes Ipar., bagai g.e., egur g.e., aldrebes Heg. beh., saskar Bizk. g.e., maskelu Bizk., maskelutzar

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. canto rodado, piedra de arroyo (2)  izond. brusco, -a, bruto, -a; terco, -a, tozudo, -a
    fr (1) iz. galet (2) rugueux
    en (1) iz. river stone (2) rough, stubborn
    port (1) iz. seixo rolado (2) áspero, teimoso

    Testuinguruan

    Gizon baldarrari begi onetik sartu ei zitzaion eta orduan hasi zen interesgarriena. 300 bat emakumerekin egin zuela txortan esan zion. Bazekiela kaskailua zela, baina app hauek gizonen txorta-toki bikainak zirela .[Ligatzea esaten diote, Goizalde Landabaso (Berria.eus, 2020-06-23)]

     
  • Maite 11:35 pm on 2020/06/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koloredun 

    adj. Kolorea duena, kolorezkoa. Ik. koloretsu. Paper koloreduna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    koloredun.

    1. De color (de). Urre-margodun (koloredun) gauza bat. Altuna 91. Urre->koloredun Zuriñe. Erkiag Arran 27.

    2. De colores vivos. Hegoaldeko herri eguzkitsu eta koloredun batera. Mde HaurB 74. Koloredun papera politez egindako toxa bezelako zer bat. Lek SClar 108. [Ol pintatu aietakoak] pintatu oi ziran bezain koloredun, ziatz, ertz-bizi. Ib. 131.

    Sinonimoak: iz.

    izond. [koloretsua]: koloretsu, margotsu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adj. coloreado, -a; de color
    fr coloré, de couleur
    en colored,
    port colorido

    Testuinguruan

    Margolan koloredun distiratsu bat zeukan horman. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:11 pm on 2020/05/19 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuxkuxeatu 

    kuxkuxeatu, kuxkuxea, kuxkuxeatzen || du ad. (nor osagarririk gabe). Kuxkuxean aritu, kuxkuxean ibili. Orain ulertzen dut; kuxkuxeatzera etorri zara! || (nor osagarriarekin). Bazterrak kuxkuxeatzen ibiliko zen (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kuskuseatu. kuxkuxeatu (G-bet), kuzkuzeatu. Fisgar, espiar. Haurrek leihoetatik kuzkuzeatzen zuten. K. Izagirre Gauzetan 39.

    Sinonimoak: iz.

    [kuxkuxeatu] : ikusmiratu, ikusmiran/kuxkuxean/zokomiran/usainka ibili (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  du ad. husmear, curiosear, rastrear
    fr du ad. fouiner, suivre
    en du ad. snoop, track
    port du ad. bisbilhoteiro, faixa

    Testuinguruan

    -Zer zabiltza kuxkuxeatzen? [Ezkon kanpaiak urrun!, Goenkale, 2009 (Erein, 2001)]

     
  • Inaki Agirre 9:49 pm on 2020/05/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaier 

    iz. (-r- bakunarekin). Ipar. Liburu modura jositako paperezko orri multzoa. Ik. koaderno. Eskuetan dituzten kaierak beltzak dira.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaier. (Chaho, T-L). Cuaderno. Botuen eta instrukzionen kaiera. Revol 91. Hire liburuak, hire kaierak, hire lumak eta hire izkiribiña. Arch Gram 57. Eskuetan zituzten probintzia guzietako kaierak, zoinetan baitziren heiek Versaillarat igorri zituztenen botuak. Elsb Fram 60. Anartean, Kristobal teatroari hurbildu da “kahiera” eta “crayon” handi bat eskuetan. Ox 34. Liburu, kaiereta graionez ari zen lana. Herr 14-11-1963, 3. Joan den astean, kaier bati fidaturik, ezarri ginuen 1842ko urtarrilean hil zela. Lf ELit 185. Baginuen […] apezgaiek “kaier” bat elgarri pasatzen ginuena, bakotxak bere artikulutxoa egin, eta aintzina kurri. Larre ArzatinE 190.

    Sinonimoak: iz.

    iz. Ipar.  [koadernoa]: koaderno Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) cuaderno, cartapacio (2) iz. (Art. Graf.) (Ipar.) cuadernillo
    fr iz. (Ipar.) cahier
    en iz. (Ipar.) notebook
    port caderno

    Testuingurua

    Hartarako baimena emateko, ordea, izena eta ordua kaiertxo batean idatzi zituen lehendabizi: Damian Arruti – 10: 20 h. Letra oker haiek ikusitakoan, aurrez erabaki gabeko keinu batez behatu zion Damianek eskuturrean zeraman ordulariari eta, bai, hamarrak eta hogei ziren, preseski. [Mutuaren hitzak, Hasier Etxeberria (Susa, 2005). Orr.: 11 (EPG)] (Erein, 2001)]

     
  • Maite 10:20 pm on 2020/05/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kutsugabe 

    adj. Kutsurik ez duena. Lili zuri kutsugabeak. Ama guztiz garbia, Ama kutsugabea. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kutsugabe.

    1. (kh- Dv→A), kutsubage. Inmaculado, incontaminado; inocente. “Qui n’a pas de principe contagieux” Dv. Cf. EZ Noel 144: Adamen faltan kutsu gaberik, y Arr GB 52: Gaiztakeriaren kutsugabeak dauden. Itz eta egiteetan garbiak eta kutsu gabeak izateko. KIkG 57. Ama kutsu-gabea. ArgiDL 114. Lili zuri kutsugabeak. TAg Uzt 27. Aur kutsugabeak artu ta aingeruak zeruan ugaltzeko. NEtx Antz 121. Zuzena izaki, errubage ta kutsubage baita, bat-bedera zeatz eta oso dedino. Zait Plat 134 (Sof 139 kutsugabe).

    2. (Tras tema nudo). Que no tiene carácter (de).
    Naiz eraikitzea erlijio kutsuduna edo kutsugabea izan. “Obra de arquitectura civil o religiosa” . EAEg17-12-1936, 566. KUTSUGABEKO. Inmaculado, incontaminado. Ama Birjiñaren sortze kutsu-gabekoa-re. Goñi 63. Gure elea mendietako ur-xirripa kotsu gabeko iturrietan edan dugu. Zub 18. KUTSUGABEZKO. Inmaculado, incontaminado. Deus ere bada ene baitan kutsu gabezkorik. SP Phil ã 2v.

    Sinonimoak

    iz. [kutsugabe]: garbi, orbangabe (Adorez sinonimoen hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es izond. sin mancha; sin contagiar
    • en without stain; without infecting; impeccable, untarnished, unblemished, stainless, unstained
    • fr impeccable; sans infecter
    • port impecável; sem infectar

    Testuinguruan

    Lagun kutsugabeak elkarrekin atera dira. #gaurkohitza

     
  • Maite 7:51 am on 2020/04/03 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kokapen 

    iz. Kokatzea; kokalekua. Kokapenari dagokionez, hauxe besterik ez dakigu: garun azalean daudela, itxuraz, oroimenaren alderdi konplexu horiek. Xake jokoan, pieza baten kokapena ez dago pieza horrek lehen izan dituen kokapenekin lotua. (Hiztegi batua)

    Sinonimoak

    iz. [kokapen]: kokatze (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es iz. localización, situación, posición, emplazamiento, ubicación
    • fr iz.  localisation, emplacement, situation, position
    • en iz. location, site, position, situation
    • port iz. localização, situação, posição

    Testuinguruan

    Sakelakoen kokapena jasoko du Madrilek (Berria.eus, 20-04-02)

     
  • Maite 10:01 pm on 2020/04/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kolpatu 

    ad. kolpatu, kolpa, kolpatzen (Hiztegi batua)

    1 da/du ad. Zauritu. Eroriko handi bat egin zuen eta itsuski kolpatu zen. Ganibet ukaldiz kolpatu zuten. Lagun hurkoa hiltzea, kolpatzea edo jotzea. Begia kolpatu aurretik. Ehiztariak kolpatu baizik ez duen hartzak su gehiagorekin egiten du jauzi, kolpatu duenaren gainera. Gerlan kolpatua. Istripuz kolpatua.

    2 du ad. Irud. Zure amodioak kolpatu nau. Gorputzeko garbitasuna kolpatu ez dutenak. Igande egunaren legea kolpatzen dutenak.

    3 (Partizipio burutua izenondo edo izen gisa). Auto istripua: bi hil eta hiru kolpatu. Bihotz-erdiragarri da kolpatuak ikustea eta entzutea. Aleman kolpatuz beteak ziren ospitaleak. Haren bihotz kolpatua.

    [Oharra: teklak-eta ez dira kolpatzen].

    Orotariko Euskal Hiztegian

    berrogaialdi. Cuarentena, período de cuarenta días. v. berrogeizaro. Berrogei-aldi onen ondoren deabrua alderatu eta tentatzen asi zitzaion. Lard 372. Ta andikan berrogei egunera, berrogei-aldia bete zitzaion. Jesus! Ura edaten asi ta an zakurra ikusten zuala. PEBiz 42. Naiz berrogai-aldi ezoak naiz legorikaragarriak edo izotzaldiak edo uzta ugariak zekazten. Or Mi 90. Garizumako edo berrogeialdiko barua, Jesukristo gure Jaunaren baruaren oroipenean egin oi dugu. Or MB 156.

    Sinonimoak

    ad. Ipar.  [zauritu]: mankatu, zauritu, kaskatu Ipar., zaurtu Ipar., sakitu g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es
    • en
    • fr
    • port i

    Testuinguruan

    Euskal Herria munduan koronabirusak gehien kolpatu dituen herrialdeen artean dago. [Marta Ortega, Goiena.eus (2020-04-01)]

     
  • Maite 11:20 pm on 2020/03/30 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koronabirus 

    Koronabirusa birus espezieen multzo bat da, ugaztunetan eta hegaztietan gaixotasunak sortzen dituena.[1] Besteak beste, gastroenteritisak eragiten dituzte behi eta txerrietan, eta arnas-aparatuko gaixotasunak oiloetan eta gizakietan. Gizakien kasuan, kasu gehienetan gaixotasuna arina izaten da, baina koronabirus gutxi batzuek kasu larriak sor ditzakete eta heriotza eragin. Ez dago koronabirusek sortutako gaixotasunen aurka egiteko txertorik edo droga antibiralik, eta gaixotasuna harrapatu ondoren, ohiko tratamendua sintomak arintzea izan ohi da.

    2020an zazpi koronabirus mota nagusi ezagutzen dira, eta 39 espezie. Horietako hiru birulentzia handiko patogenoak dira.[2] Koronabirusak Orthocoronavirinae azpifamiliako kide dira (Coronaviridae familia, Nidovirales ordena).[3] Koronabirusek bilkin birala, zentzu positibodun hari bakarreko ARN genoma eta simetria helikoidaleko kapsida dute. Haien tamaina genomikoa 26 eta 32 kilobase artekoa da, ARN birusen artean luzeena. Koronabirusen izena “koroa” esan nahi duen latineko corona hitzetik dator; izan ere, birioien itxura, mikroskopio elektronikoarekin behatuta, koroa batena da, birioiak ertzean dituen erraboil itxurako irtenuneen eraginez. (Wikipedia, Koronabirus)

    2020ko urtarrilean, COVID-19 indar handiz zabaldu zen Wuhaneko sorburutik Txinara eta mundu osora, ondorio sanitario, sozial, ekonomiko eta politiko larriak eraginez. Martxoaren 11rako, MOEk pandemia izendatu zuen.

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es iz. coronavirus
    • en iz. coronavirus
    • fr iz. coronavirus
    • port iz. coronavírus

    Testuinguruan

    Euskal Herrian 8.225 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 400 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 1.807 pertsonari eman diete alta. [Berria.eus, 2020-03-30]

     
  • Maite 11:23 pm on 2020/02/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalaxka 

    iz. Joare txikia; joare horren hotsa. Herriko eliza ttipiaren ezkila, ardien kalaxka, artzain zenbaiten kantuak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kalaxka.

    I . (Sust.).

    1. (G-to, AN-5vill), kalaska (H), klaska (BN; VocBN , Dv, H), klaxka. Ref.: A (kalaxka, klaska); A EY I 199; CEEN 1970, 132.
    Cierto tipo de cencerro pequeño. ” Klaska, sonnette moyenne de vaches, moutons etc.” H. “Cencerro de sonido poco sonoro” A. “Este cencerro [de tres a siete centímetros] es conocido por kalaxka ” CEEN 1970, 132. Cf. VocNav: “Kalaska, cencerro (Alsasua)”.
    Gatuari behar sarri / joare klaska bat ezarri. Ox 121. Sagarakoan isilgunea… / atarin beor-irrintzi, / ardi-joale, beor-kalaska / ta beien kaskoin-zintzarri. Or Eus 229. Garo-tartean motel gelditzen / zintzarri kalaxken otsa. Ib. 329. Artzai eta segalarien ojuak. Eta irrintzien artean zintzarri kalaxken ots motela. Eston Iz 8. Zeren baduzu joare eta joare… Bildots joaretan, baditutzu: kalaxkak eta ttolonttak. GH 1958, 263. Herriko eliza ttipiaren ezkila, ardien kalaxka, artzain zonbeiten kantuak […] bazen aski egunaz jendearen lotik begiratzeko. Ardoy SFran 63. Ustai eta klaskak ikusi nola zituzten [ardiek] . Larre ArtzainE 58. Joare, klaxka edo xilintxa soinuetan gostu zutenak. Ib. 85.

    2. Alboroto, ruido. Ihausika abiatzen zitzeien, gaitzeko kalaxkan, hanbatenaz ere, non artzainek eta aitak huiatzea laket baitzuten. JE Bur 20. Iguzkia samin, ogiak zirtaka kraskatzen ari, hantxet epaiteko tresna baten kalaxka, urrengo motor baten burrunba. Gazte (julio) 1958 (ap. DRA). Urrunerat ezagun eta nabari ginela gure kalaxka eta garrasiekin. Larre ArtzainE 30.

    II . (Adj.).

    1. “(G-to), hombre flacucho” A.

    2. Charlatán. Frantses kalaxka batzuek gogoan ezarria zuten, Coty jaunak ez zuela hurbildu behar Vaticaneko jauregirat. SoEg Herr 16-5-1957, 1.

    3. Estridente (?). Denetarik ozarrena, “Xerxebruit” zen, bere boza kalaxka txarraz pozoinaren aurthikitzeko. Larz GH 1959, 90

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. cencerro de sonido poco sonoro (2) iz. alboroto
    fr (1) iz. sonnaille, clarine (2) iz. tapage, vacarme
    en (1) iz. cowbell, bell (2) iz. racket, din
    port (1) iz. chocalho (2) iz. alvoroço, alvoroto

    Denei enbarazu egin diegu gure kalaxka eta garrasiekin.#gaurkohitza

    kalaxka (Gaurkohitza, Creative Commons)

     
  • Maite 11:28 pm on 2020/02/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koskortu 

    iz. koskortu, koskor/koskortu, koskortzen  1 da/du ad. Koskorrez bete. 2 da ad. Haurrez mintzatuz, zertxobait hazi. Ik. tarrotu. Umeak koskortzen direnean. Haurrak koskortuta dituzue. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    koskortu.
    1. (V-ger-gip, G, AN-gip), koxkortu (V-gip), kozkortu (T-L). Ref.: A; Elexp Berg. “Crecerse algún tanto las criaturas” A. “(Se) devélopper” T-L. “Zuek umiak koskortuta dauzkazue” Elexp Berg. v. koskondu. Mutikoa, koskortu-ala, gallendu egin zaigu. Ldi IL 81. [Umeak] asiak dira kozkortzen janez esne ta ale. Or Eus 48. [Bularreko aurrak] koxkortzen astearekin [dana bere dula uste]. Or QA 70. Kozkortzean bere amaz mintzatuko zaizkio [aurrari]. Ib. 161. Bere gurasoak, koxkortu zan garaian apaiz egiñaztea pentsatu zuten. Etxde JJ 17. Aurra kozkortu zanean, Paraoren alabari eraman zion. Ol Ex 2, 10 (Ker anditxoa egin zanean, BiblE handi egin zenean). Kozkortu zanean, Felixek Arrosiko fabrikan astea nai zuan. JAzpiroz 213. Kozkortu giñalarik, asi giñan aita ondoren mendira ardiak ikustera joaten. AZink 20.
    v. tbn. Ataño TxanKan 165. Koxkortu: Insausti 299. Zuen izenpean argitaratu ta koxkortu bite nere Ardi Galdua. A Ardi VII. Kozkortzen asi diran artoek / agertzen dute bizarra. “Ha comenzado a espigar”. Or Eus 295. [Azia] gora ta gora mardo indartsu azi ta zorionen batean kozkortu ta garatuta ikusi gogo ebana. Erkiag Arran 66.

    2. ” Ogíe kozkortuik dagó, está duro el pan” Iz Ulz (s.v. ogíe).

    3. Desarrollar nudos (un tallo). Maiatzean, garia kozkortzean. ‘L’époque où le froment forme ses nœuds’ . Or Mi 41.

    4. ” Abrats koskortrik dago, está mucho rico” ZMoso 61. KOSKORTUXE (Forma con suf. -xe, de valor aprox.). Emezortzi urte izatea ez da ume izatea. Kozkortuxe ere ba zan latin ikasteari ekiteko. Or SCruz 18. Koxkortuxe ba aiz, utzi ama noizpait. Zait Gold 42.

    Sinonimoak: ad.

        [hazi]: tarrotu Ipar., koskondu Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. llenarse de bultos/chichones (2) da ad. crecer, desarrollarse
    fr (1) da/du ad. être rempli de bosses (2) da ad. grandir
    en (1) da/du ad. to fill with bumps (2) da ad. to grow, to develop
    port (1) da/du ad. encher com inchaços (2) da ad. crescer

    Lehen hitzak euskaraz egingo nitinan, erraz ahoskatuko nitinan dd, tt eta txistukariak, eta zailtasun xarmagarriak izango nitinan, koskortutakoan, gaztelaniaz hitzen gramatika-generoa hautatzeko.  [Patua, ‘Patois’, Batua, Xabi Paya (Berria.eus, 2020-01-28)]

    koskortu (Argazkia: Pixabay Domeinu Publikoa,TerriAnneAllen)

     
  • Maite 9:50 pm on 2020/02/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koala 

    iz. Australiako martsupiala, hartzaren kumearen itxura duena (Phascolarctos cinereus). (Hiztegi Batua

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) koala, coala (Phascolarctos cinereus)
    fr iz. koala
    en iz. koala
    port iz. (mamífero) coala

    Marcosek besoez inguratu zuen Lucas, Australiako koala bati helduko liokeen moduan. [SPrako tranbia, Unai Elorriaga (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    koala (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:41 pm on 2020/01/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kibizta 

    iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, kibizta-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. begizta]. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kibista. (V-ger, G-azp-goi-to-bet ap. A (s.v. kibil)), gibesta (V-gip ap. Iz ArOñ ). Lazada; nudo. v. begizta, kibizto. Eta soka bati kibistea egin da, desesperaturik, urkau zon bere burue. (Mt 27, 5; G-goi) Otag in BOEg 2848. Animen alde an ekin zion / gau ta eguneko lanean, / iru kibistatiko kordoia / jantzirik bere soñean. Basarri Auspoa 55, 37. Kibistaren diztirarik-eza. “La falta de brillo del entrelazo” . MEIG IX 122. (en colab. con NEtx) Alde honek, agian, antzinateko urruti-lokarri baten kibista zekarkidan. Ib. 139.

    Sinonimoak: iz.

    [kibizta] : begizta,  txori, begiten, txibista

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. lazada, lazo
    fr iz. nœud, laçage
    en iz. bow, bowknot
    port iz. laçada, laço

    Gosari orduan mizkin, oso garaiz abiatu da gorbata berdearen kibistari estutu bat emanda.  [Bada, Andoni Egaña (Berria, 2020-01-09)]

    kibizta (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:51 pm on 2019/11/30 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kordokatu 

    ad. kordokatu, kordoka/kordokatu, kordokatzen 1 da/du ad. Kordoka dagoena bere oinarrietan higitu; kordoka jarri. Jauregia zimenduetaraino kordokatua da. 2 da/du ad. Irud. Atsekabeek osasuna kordokatu diote. Zure beldur santuan kordokatu gabe egon nadin. Ezin kordokatu zuten haren xedea. Ezin kordokatuzko fede batez. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: ad.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. lokatu, kolokatu, kolokan jarri. Ant. irmo jarri.
    2. kulunkatu, zabunkatu, junpatu, zarabandatu.
    3. durduzatu, zalantza egin, durdurikatu, duda-mudatan egon, zalantzan egon

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. da/du ad. (Ipar.) agitar(se), conmover(se), tambalear(se)
    fr ad.
    en ad.
    port ad.

    Haizerik handienak ere ez du etxe hori kordokatuko. (Elhuyar hiztegia)

    kordokatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:16 pm on 2019/10/31 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalabaza 

    iz. Heg. Kuia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kalabaza.

    1. (V-gip, AN-egüés-ilzarb-olza, Ae, Sal, R; Lcc, Lar, Añ, Lcq 91), kalabaz, kaalauza (AN-5vill). Ref.: Bon-Ond 150; VocPir 693; CEEN 1969, 219; Elexp Berg. Calabaza. Kalabazak denboraz / dakarren loriak, / enamora dezake / aren koloriak (Hernani, 1847). ETZ 236. Ango aragiak, arraiak, baberrumak, kalabazak, porruak, tipulak, eta baratzuriak gogoratzen zitzaieztela. Lard 87. Asi zitzaion Jenobeba bere kalabaz puskara esnea jatzitzen eta abereak batere uzkurtasun gabe kalabaz aiek esnez betetzen utzi zion. Arr GB 45. Merkhatu egunetan saltunen kalabazetarik hartzen dute eta erematen berek behar dutena. Prop 1906, 93. Salgei eukozan baserritar batek kui edo kalabaza ori andi bi. Kk Ab II 117. Artoa eskas, ta kalabaza jaki, / gu nola bizi geran Jaungoikuak daki. Or Eus 370. Kurkubita da kalabaza txiki bat. And AUzta 39. Etxeko soluan artu dogun kalabazia. Gerrika 275. En DFrec hay 3 ejs. de kalabaza. v. tbn. JanEd II 138. Bilbao IpuiB 118. –Zer ondasun, Don Anjel? –Berriz ere D[on] eta kalabaza erria.Apaol 34.Ala bada, sar dedilla kalabazan; eta, ala ez bada, agertu dedilla Bitoriko plazan. (Eztabaida buka dedin esan oi da). EZBB I 29. Ezin dezaket geiago idatzi gertakizun orretzaz. Ala bazan, ez bazan, sartu dedilla kalabazan. BAyerbe 130.

    2. Calavera. Beste batzuek jaten zuten gizonen kalabazareki egiñikako kazoletan akordatziagatik jatien ere eriotzas. (Lakuntza, 1838). ETZ 233.

    3. (V-gip ap. Elexp Berg ). Calabaza, suspenso. Cf. KALABAZA(K) EKARRI. Bildur zan oporraldi luzeak ondatuko othe zioten, libururen bat udan ikasteko utzirik kalabaza batez. Osk Kurl 203. Ez pentsa nik kalabazak dotriñan bakarrik artzen nituela. Zendoia 44. Rechazo, negativa, calabaza. Cf. KALABAZA(K) EMAN. Alperrik gogoratu / gaztetako gauzak, / lengo laztanen ordez / orain kalabazak. BEnb NereA 233. Tabernako neskak, berriz, kontu asko ta kalabaza ugari. BBarand 83. Jende-klase orrentzat / bazuan [neskak] afana, / bestearentzat pronto / kalabaza bana. Insausti 314. v. tbn. Zendoia 44.

    Sinonimoak: iz. Heg.

        [kuia]: kuia (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Heg.) h. kuia calabaza, calabacera (2) iz. (Heg.) [fruitua] h. kuia calabaza (3) iz. (Heg.) (lgart.) calabaza, penco, cate, suspenso
    fr iz. (Heg.) h. kuia citrouille ; courge ; calebasse ; potiron
    en iz. h. kuia pumpkin
    portiz. abóbora

    Itzalitako kalabazak piztera goaz! gaubeltza.eus

    kalabaza (Irudia: gaubeltza.eus)

     
  • Maite 10:38 pm on 2019/10/30 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirastu 

    ad. kirastu, kirats/kirastu, kirasten 1 da ad. Usain guztiz txarreko bihurtu. Hatsa kirastu zaio. Usteldua eta kirastua dagoen bekataria. 2 du ad. Usain guztiz txarra bota. Hilen gorputz ehortzigabeek bazter guztiak kirastu zituzten. 3 du ad. Ipar. Mindu, samindu. Holako egitateak kirasten baizik ez ditu bihotzak. 4 (Era burutua izenondo gisa). Lazaro, lau eguneko hil kirastua piztu zuenean. Usain kirastua. Arranoak haragi kirastura bezala. Aho kirastuaz. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

     [usain txarreko bihurtu] ad.: usaindu Ipar., atsitu Bizk., urrindu Ipar./Naf., urrindatu Ipar. g.e.
     [atsitu] izond.: kiratsu, urrintsu, kirasdun Ipar., atsitu Bizk., hats g.e., kirats Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. volverse maloliente/fétido/hediondo, volver maloliente/fétido/hediondo; heder, apestar (2) da/du ad. (Ipar.) afligir(se), amargar(se), apenar(se) (3) du ad. apestar, corromper
    fr (1) da/du ad. devenir fétide, devenir puant, -e ; puer, (s’)empester (2) da/du ad. (s’)affliger, faire de la peine (3) du ad. empester, corrompre
    en (1) da/du ad. to stink out, to reek; to become stinky/smelly/foul-smelling (2) da/du ad. [mindu] to hurt, to sadden, to upset
    port (1) da/du ad. feder (2) da/du ad. (Ipar.) penalizar-se, ter pena, afligir-se (3) du ad. corromper

    Usain kirastu bat uzten du bazterretan.  [Azken tranbiaren itzala, Jose Inazio Basterretxea, Elkar, 2011] (Egungo Testuen Corpusa)

    kirastu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:51 pm on 2019/10/29 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuma 

    iz. Batez ere Bizk. Sehaska. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 kuma. Etim. De lat. (o rom.) cuna . En las formas kuma, kuba, se ha restablecido la oclusión oral, tras pérdida de -n- , con las labiales m y b , tras u . La palatal ñ en suletino es necesariamente posterior al paso de u a ü .
    1. (V, G-goi, AN-araq; -ea det., Aq 815 (G), Añ (V), -ia det., Mg Nom 68), guia (Lcc), kua (AN-ulz, Sal), kuba (AN; Aq 1059 (AN)), kuia (-ui G-goi, -uixa G-nav), kuina (S; Lecl, Chaho; k(h)üña S; Gèze, H, kh- Arch Gram 10, Chaho, H), kuna (AN-larr-5vill-araq-ulz-erro, Ae, Sal, R; -ea det., Añ (V)). Ref.: VocZeg 286; A (kuma, kua, kuba, kuiña, kuna, khuña); EI 385; Lrq /khün’a/; Echaide Nav 197; Iz ArOñ ; Etxba Eib ; Elexp Berg. Cuna. “Cuna de niño, segian guia ” Lcc. Beste Moisen bat, kumareanik / gizonau egon da señaladurik. EgiaK 86. Khüña bat ohatzeko ükhen gabe. Bp II 19. Kumearen ordeaz daratza pesebrean. Acto 367. Ikusirik Seintxuba / zelan kuman datzan. Iraultza 169. Bere kúna jaiótzean, ganbéla. LE Ong 47r. Establia batetan sorthurik, khuna batetan ezarria. CatLoi 120. (ap. DRA, s.v. kuña) Ni khüñati marrakaz, beinian gosia. Etch 172. Hanitzetan, ahozpeturik ene khuñara, ene boztarioaz irriz ari izan zira. Arch Gram 45. Zugaitik ume biurtuta egon zan kuman. Ur MarIl 114. Kumatik artutakuan. AB AmaE 164. Jesüs haurraren lehen khüna. Ip Hil 101. Seaskan edo kuman ipiñi eik geure laztan ori. A BeinB 46. Khuñatako, lastoa berbera. Menditte “Eguberriko kantika bat” (ap. DRA). Umia kuman eukitzen eben. And AUzta 75. v. tbn. Khüña: Chaho AztiB 10. UNLilia 18.
    Lugar de nacimiento. Bertsolarien kunen jaio ta / bertan pozez azikoa. FEtxeb 88.

    2. Torno, cabrestante. ” Khüña (S; Foix), treuil” Lh. KUMA-EGILE. Fabricante de cunas.Khüña egile aski bai behar lizate. Xikito 8.

    2 kuma. (kh- Dv→A). Sopor. “Assoupissement” Dv. “Sueño” A. v. lokuma. Alferkeriak ekhartzen du khuma, eta arima nagia gosez egonen da. Dv Prov 19, 15 (Ol logale, Ker logura, BiblE lozorro). Huna non ez den, ez khuman, ez lotan sarthuko Israel zaintzen duena. Dv Ps 120, 4. Hordituren ditut, khumara eror eta bethiko loan sar ditezen. Dv Ier 51, 39.

    Sinonimoak: iz. Bizk.

        [sehaska]: sehaska, ohako Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (batez ere B) [sehaska] cuna (2) iz. Ik. kume
    fr iz. berceau
    en iz. cradle
    port iz. cunha

    Kuma hutsik topatu zuten.  #gaurkohitza

     
  • Maite 9:06 pm on 2019/10/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kapable 

    iz. (L, BN eta GN) 1. Ardiak lepoan daraman zintzarria. 2. (hed.) Pertsona berritsua, txotxoloa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kapable.
    Tr. Documentado en autores septentrionales ya desde Leiçarraga. La forma kapaule se encuentra en pastorales suletinas. En DFrec hay 3 ejs. de kapable, septentrionales.
    1. (B ap. Izeta BHizt ; Urt II 221, Chaho, Éléments de grammaire basque, dialecte souletin, suivis d”un vocabulaire basque-français & français-basque (1873). ‘”>Gèze), kapaule. Capaz (de hacer algo).Kapable da, il est capable de…” Lf Grammaire basque (1944). “>Gram 125. ” Etzara hortako kapable ” Izeta BHizt. v. kapaz. .  Gure haragia eta odola eztiradela kapable ez abastant hire Resumaren heretajez poseditzeko. Lç Ins A 3r (v. tbn. F 5v y F 6v). Adoratzen zaitut kapable naizen humilitate eta errespetu gustiarekiñ. Eguia Catholicac (1686). “>Gç 118. [Jaun Errotorari] baitagoko jujatzea nor den hartako gai edo kapable. Bayonaco Diocesaco Bi-garren Catichima (1733). “>CatLav 266. (V 133) Nor izanen da gai eta kapable haiña enganiotik atheratzeko? He Gudu izpirituala (1750). “>Gudu 65. Errendatzen derizüt homajerik barnena zointzaz ene bihotza kapable beita. Andere Dona Maria Scapulariocouaren confrariaco bulla […] eta maniac edo chediac (1780). “>Mercy 22. Jinkuaren ezagützeko eta maitatzeko kapable dena. Catichima […] Laneufville Aquiceco Jaun Apezpicu […] Ohoregarriaren manuz araimprimatia (~1780). “>CatLan 31. Erreflexionerik bothitzenak eta kapableenak Arimen Jainkoaganat altxatzeko. Guiristinoqui bicitceco eta hiltceco moldea (1784). “>Brtc 3. Kapable dela eta suhable afera horri ihardesteko. Revol 152. Kapaule balin bagira / zier zerbütxü errendatzera. La tragérie de Charlemagne. Pastorala (~1800). B. Oihartzabal (arg.). “>Xarlem 1434. Jauna nihaurganik enizala kapable deus hunik egiteko zure sokorria gabe. Uskara Libru berria (~1837). “>UskLiB 66s. Gure bihotzen honkitzeko kapable diren erreflekzioniak. Ib. 63. Zeren ezkütüzü kapaule / deus ere erraiteko. Sainta Catherina pastoralaren XIX mendeko bi eskuizkribu. A. Loidi (arg.). “>SaintaCath 355. Bere phartiaren kapaule <-aou-> thirazale. Pastoral Pantzart (ap. ASJU 1989, 573n). Gure baitharik ez ginen kapable estatu hartarik atheratzeko. Meditazioneac urtheco ebanjelioen gainean (1840) liburuari dagokio. “>Jaur 147. Gure konbentzitzeko eztira kapable. Bordel bertsularia. J. M. Satrustegi (arg.). “>Bordel 120. Ilobak handitzen ari zirelarik behatzen zuen zoinek erakusten zuen artzaingoko gosturik hoberena […]. Hiru mutiko gehienak, etzazkon iduritu […] kapable zirela. Mendekoste gereziak eta beste (1963). “>JEtchep 53. Arrotzak etxean izaki ta hetaz arta hartzeko ez kapaule. Herr 17-8-1961, 4. Orain pentsazu kapable bazera, / zenbat dan nere adiña. InMattin 73. Bera ez duk kapable lan heien egiteko. Erramun harginaren oroitzapenak (1989). “>Etchebarne 90.
    2. (Sin complemento). Capaz, apto, apropiado, hábil.Kapablea da, c’est un homme de valeur” Lf Grammaire basque (1944). “>Gram 125. ” Gizon kapablea eta aski azkarra ” Izeta BHizt.
    Apez aprobatuari edo kapableari kofesio osoa egitea. Debocino escuarra, mirailla eta oracinoteguia (1635). Harizmendik asko aldatutako argitalpenak ere badaude (~1640, ~1690). “>Harb 32. Hura düzü segürki / mündüko kapaulena. Sainta Catherina pastoralaren XIX mendeko bi eskuizkribu. A. Loidi (arg.). “>SaintaCath 356. Ni balinbaninz andere zunbat bezala kapable / zurekila konbersatzera, jauna enüke herabe. ‘Instruit comme certaines’ . L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 542. Kapablea den gizona obretarik ageri. Xa Odolaren mintzoa (1976). “>Odol 157. Senpere ez zen gero nola nahiko parrokia, bainan Lapurdiko hautuenetarik bat, aspaldidanik kapablenez dohatua. Lf Euskal literaturaz (1935-1984). “>ELit 288. Izaten ahal baniz behin ere / zure eretzian kapable, / egin ahala eginen deizut / zuri beti ere. AstLas 35.

    Sinonimoak: izond. Ipar.

        [kapaza]: kapaz Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) capaz
    fr izond. (Ipar.) capable
    en izond. (Ipar.) capable, able
    port izond. (Ipar.) capaz

    Ez naiz kapable deus onik egiteko(Hiztegi batua)

    kapable (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:31 pm on 2019/09/24 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kargugabetze 

    iz. Norbait kargutik kentzea. Legebiltzarrak abiaturiko kargugabetze prozesua gelditzeko saioa egin zuen presidenteak. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [kargugabetze] : kargutik kentze (Elhuyar hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. destitución, cese
    fr iz. destitution, renvoi
    en iz. dismissal, discharge
    port iz. destituição,

    Legebiltzarrak abiaturiko kargugabetze prozesua gelditzeko saioa egin zuen presidenteak. (Hiztegi Batua)

    kargugabetze (Argazkia: New York Times)

     
  • Maite 11:40 pm on 2019/09/21 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kondots 

    iz. (1) kimu (2) [frutarena] bihotz, zuztar

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kondots.

    1. kondotx. Cabo.  Argizari-kondotx / piztua bezela / maitasun-garraz / iltzen bizitzea. Lek Euskal Esnalea. Aldizkaria (1908-1931). “> EEs 1919, 194.
    2. “Brote (de las raíces del árbol), zuztuin (B), kondotsa (AN-5vill)” (Orixe).  Guk ez dittugu lenbiziko begikalduz ulertzen gure izen soill oriik, ez dire garbiik, ez dute ageri kondotsa, ez dute ezagun non ote duten sortzapena. Or Lenengo Euskalegunetako Itzaldiak (1921). “> LEItz 34.
    3. kondotx (AN-larr).,”Corazón de la fruta” Asp Leiz.
    KONDOTS-MUTUR.  Ez uste nere biotz onak edo gogo-faltak geldierazten nauala, kondots-mutur arek baizik, geneko batean oiñ-azpi au zulatu zidanak. “Garrancho” . Berron Don Kijote Mantxako (1977). “>Kijote 134.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) brote (de las raíces del árbol) (2) corazón de la fruta
    fr (1) pousse, bourgeon  (2) (pommes, poires) trognon
    en (1) shoot, sprout, bud (2) (fruit) core
    port (1) (de planta) broto, grelo (2) caroço, miolo

    Sagarraren kondotsa mahai gainean utzi zuen. #gaurkohitza

    kondots

     
  • Maite 11:37 pm on 2019/07/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaputzete 

    iz.  1. Murgilaldi. 2. ad. Murgildu.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaputzete (Sal, R ap. A).

    1.Zambullida” A.

    2. kaposote. “(R-uzt), zambullirse” A (no se da cuenta de la expr. verbal completa). v. KAPUTZ EGIN.

    Diccionario Etimológico Vasco

    KAPUTZ/KAPUTZETE/KAPUTZ EGIN R, salac. ‘zambullirse, zambullir’. Vid. kapen y ka-posote. Existe una formacion romanica, arag. darse un capucete. Tenemos el e1emento kap(utz) y el sufijo romanico -ete de tipo diminutivo.

    Sinonimoak:

    [kaputzete] : murgil, murgiltze, urperatze, pulunpa; murgilaldi, urperaldi 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) zambullida (2) zambullirse
    fr (1) plongeon (2) plonger
    en (1) (bath) dip; (sea) dive, plunge (2) dive
    port (1) mergulho (2) zambullida; zambullir-se

    Kaputzete baten beharra daukat!

    kaputzete (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:23 pm on 2019/07/14 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kazetari 

    iz. Prentsan, irratian, telebistan edo kideko komunikabide batean, bereziki albiste zerbitzuetan, lan egiten duen pertsona. Ik. berriemaile 2. Kazetari lanetan 1917an hasi zen. Telebista publikoko kirol kazetaria. Zorioneko gerra hartan kazetari ibilia zen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kazetari (T-L), kazetalari, kasetalari.

    Periodista. “Journaliste” T-L. Kazetari eta erlisionearen etsai makurrenek berek laudatu dute. HU Aurp 112. Kazetalari gisa. Ib. 40. Egiaren gudaria da kasetalaria. J. Haritschelhar Herr 10-12-1992, 8. Kasetalari, edo erakasle, edo politikari kazkarregi batzuen ozarkeriak. Larre ArtzainE 122. Hiriart-Urruty kazetalariarekin elaire zen. Lf ELit 267. Kazetariekin […] kontu. MEIG IX 85. En DFrec hay 51 ejs., 49 meridionales, de kazetari, 4 de kazetalari, 3 (sept.) de kasetalari y uno, septentrional, de gazetalari.

    Sinonimoak: iz.

        [periodista]: kazetagile g.e., periodista Heg. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. periodista (2) iz. que publica/edita una revista
    fr iz. journaliste
    en iz. journalist, reporter; the press
    port iz. jornalista

    Hainbesteraino, ezen kazetaria ez baita jada erredakziotik ateratzen, eta prentsa-ohar ofizialen, agentzietako albisteen eta abarren artean itota dago. Jada ez da albisterik bilatzen. Gainera, erakundeen informazioa argitaratzeak ez du inoiz arazorik sortzen, eta hala, lanbidea gero eta erosoago bihurtzen ari da. [Mariano Ferrer, Alda Aldizkarian argitaratua eta Argia.eus-etik ekarria. (Argia.eus, 2019ko urtarrilaren 20an)]

    kazetari

     
  • Maite 9:45 pm on 2019/04/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kiskali 

    da/du ad. kiskali, kiskal, kiskaltzen (Hiztegi Batua)

    1 da/du ad. Erabat erre. Sutan kiskali. Erre eta kiskali. Sutean hamalau mila lagun kiskali ziren. Non zara, Sodoma kiskali zenuen Jauna?

    2 da/du ad. Irud. Kiskali naiz eguzkipean. Amodioaren goritasunak kiskaltzen zuen. Hango lurra, eguzkiaz kiskalia, inon den agorrena dela. Nahiz iparrak astintzen duen, nahiz kiskaltzen duen hegoak.

    3 du ad. Kim. Gorputz bat, bere gai lurrunkor guztiak galdu arte berotu.

    4 du ad. Kim. Tenperatura altuen bitartez kaltzio karbonatoa kare bizi bilakatu.

    Sinonimoak: ad.

    [erabat erre]: zizpildu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. abrasar(se), quemar(se), requemar(se); tostar(se); calcinar(se) (2) da/du ad. (hed.) abrasar(se), achicharrar(se); calentar(se) mucho (3) du ad. (Kim.) calcinar
    fr (1) da/du ad. [erabat erre] (se) brûler, (se) carboniser (2) da/du ad. [izugarri berotu] (se) griller, (se) rôtir, (se) chauffer à l’excès (3) da/du ad. (Kim.) calciner
    en (1) da/du ad. [erabat erre] to burn, to scorch, to scald, to go up in smoke; to be burned, to get scorched (2) da/du ad. [izugarri berotu] to swelter, to fry
    port (1) abrasar-se, queimar-se (2) queimar-se, torrar-se (3) calcinar

    Parisko Notre Dame katedralaren teilatua kiskali du sute batek  [Berria, 2019ko apirilak 15 )

    kiskali (Argazkia: eitb.eus)

     
  • Maite 9:42 pm on 2019/04/06 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kabartu 

    ad. kabartu, kabar, kabartzen. Lehortu, idortu. || Lok. idor kabartua: completamente seco. (Elhuyar hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kabartu (kh- L ap. A; Dv (kh-)), kahartu (BN-lab ap. A).

    1. “Sécher à la chaleur jusqu’à complète siccité et jusqu’au recoquillement” H. “Secar. Idor kabartua, completamente seco” A. “Desvirtuarse una cosa por demasiado cocida, o bien seca o demasiado vieja. Xingar kahartua, zigarro kahartua” Ib. Ene gainean belztu da larrua, eta khaldak ene hezurrak khabartu ditu. Dv Iob 30, 30. Zazpi behi mehe eta khabartuak ere. Dv Gen 41, 27 (Urt, Bibl itsusi). Eri idor kabartua asten da oazalak biltzen beatz luze kakotuen atzaparraz. Ayerb EEs 1912, 19.

    2. “Dénuder” Lh.

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [idortu]: agortu, elkortu, ihartu, lehortu, idortu Ipar., sikatu Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (L) secar(se), desecar(se)
    fr da/du ad. (Ipar.) (se) sécher, (se) dessécher ; devenir aride
    en da/du ad. to dry; to become arid
    port da/du ad. (L) secar(se), desecar(se)

    Uda ostean, lurra idor kabartua geratu zen.

    kabartu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 10:00 pm on 2019/04/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kemen 

    iz. Aritzeko, jarduteko edo ekiteko gorputz edo gogo indarra. Ik. adore; kalipu. Kemen handiko gizona. Gaztetan, sasoiaren karra eta kemena gainezka zerionean. Zutik egoteko kemenik gabe. Badakit nire indar laburrak kemen gutxikoak direla lan honi ekiteko. Ea bertsook ba ote duten kemenik. Euskara bizitzeko behar duen kemenez indarberritzea gure arloa da. Borrokarako gogoa eta kemena. Kemen gutxiago du orain. Gogo adina kemen izan balu. Ahulduko da haren kemena. Kemenak ahitzen ari zitzaizkion. Kemen guztiak galdu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz.

    [adorea]: adore, ahalgo, bihotz, indar, kalipu Ipar., kuraia Ipar., balore Heg., errutasun Gip., agoñu Zub., animo beh., azku jas., bihoztasun g.e., bihoztoitasun g.e., kementasun g.e., alaitasun zah., erru zah., aginte Bizk. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. vigor, brío, fuerza, energía; ímpetu, impulso; valor, arrojo (2) iz. poder, facultad
    fr iz. vigueur, énergie, force, courage
    en iz. energy, spirit; vigour (Br); vigor (Am); courage
    port (1) iz. vigor, brio, força, energia; ímpeto, impulso; valor, arrojo, ousadia (2) iz. poder, faculdade

    Eta hanka sartzeko baino kemen handiagoa behar da ateratzeko.  [Egonean doazen geziak, Joxerra Garzia (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kemen

     
  • Maite 10:52 pm on 2019/04/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kontraesan 

    iz. Zerbait baieztatzen eta aldi berean ukatzen duten bi gauzaren edo esaldiren artean dagoen erlazioa; elkarren aurkako direnak biltzen dituenaren nolakotasuna. Kontraesan bat ikusten dut nik hor. Gure gizartearen kontraesanetarik sortua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kontraesan (Lar, Añ).

    1.Contradecir“, “impugnar” Lar y Añ. Aita San Antonio Paduakoak, ikusirik kontraesaten eutsela herejeak berak prediketan eban fede santeari […]. Añ MisE 172. Ezingo dute kontraesan, ez da ere erresistitu. Brunet Lc 21, 15.

    2. Contradicción. v. kontraesate, kontrajoko. Ezinegona ez dut ukatuko, gure gizartearen kontraesanetarik sortua zenik: kontraesanok, nolanahi ere, besterengan aurkitu ohi ditugu beti. MEIG VI 51. En DFrec hay 34 ejs.

    Sinonimoak: iz.

        [kontradikzioa]: kontradikzio beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. contradicción
    fr iz. contradiction
    en iz. contradiction
    port iz. contradição, incoerência

    Zure baitan sortuak ziren kontraesan horiek ala gizarteak eraginak? [Zortzi unibertso, zortzi idazle, Ana Urkiza (Alberdania, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kontraesan (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:38 pm on 2019/03/30 Permalink | Reply
    Tags: K   

    konorte 

    iz. Zentzumenez baliatzeko gaitasuna. Ik. korde; ezaguera 5. Konorte gabe gelditu zen. Harri batek buruan jo zuen eta konorte gabe erori zen lurrera. Konortera etorri. Konortera bihurtu zenean. || konortea galdu Konortea galduta erori zen. || konortea kendu Harrikada batek konortea kendu zion. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    konorte (V-arr-gip, G-azp; Añ (V), H (V, G)), konort (V, G-to), konor, konortu (V-gip, AN-5vill, B). Ref.: A (konort); A Apend; Iz ArOñ; Etxba Eib (konorta); Elexp Berg; Gte Erd 201; Izeta BHizt2 (konortue).

    1. Sentido, conocimiento. “Sentido, sensación”, “(quedar sin) sentido, konorte baga geratu” Añ. “Sentido, sensibilidad” A. “Normalidad, estado mental” A Apend. “Konorte, del castellano ‘conortar’, ‘desconorte'” Garate 2.a Cont RIEV 1933, 99. “Konorta dauka ondiok” Etxba Eib. “Artu eban konkorrekuakin konorta galdu eta luze-luze jausi zan” Ib. “Konorte gabe gelditu eta ez zitzaion berealakoan ezaguera etorri (G-azp), konorturik gabe gelditu da (AN-5vill), […] konortua etorri zaio (V-gip, AN-5vill)” Gte Erd 201.

    Tr. Hasta el s. XX sólo se documenta en autores vizcaínos. Konorte es la forma más general. Hay ejemplos seguros de konort en Uriarte, D. Agirre, Erkiaga y San Martin (Zirik 75); los de Arrese Beitia y Echeita son ambiguos. Hay además konor en Zavala y konortu en A. Irigaray. En DFrec hay 3 ejs. de konorte.

    Gelditu ziran jaunaren serbitzari biak konorte edo zenzugabe bezela, beldurraren beldurrez. Mg CC 128. Bildur-ikaraturik, konorte baga ta zorabiaturik egongo naz. Añ EL1 23. Eukiko dot burua konfesetako, gatxagaz indargeturik edo konorte on bagarik, ozta-ozta egongo banaz berba egiteko? Añ EL2 27. Konor guztiak / yoanik daukaz yo baleuan legez / oñaztarriak. Zav Fab RIEV 1907, 95. Entzunik Hugok berba oneek, geratu zan konort eta adore bagarik. Ur MarIl 42. Jarri zanean bere konortean. AB AmaE 292. Ikaraturik ta konort bage bezela gelditu ziran. Ag EE 1895b, 77. Konort baga egon nintzan bitartean odol asko galdu iatan. Ag AL 145. Oian etzun ebenekoxe gexuari etorri yakon konorta. JZ 1922, 219. Konortera etorri zanian, jaten eta edaten emon gura ixan eutsoen. Altuna 97. Konortea argi dute. FIr 192. Sasi ondoan bertan konorte barik, luze, aurkitu eben gaxua erritarrek solorakoan. Bilbao IpuiB 118. Konorta erdi galdurik edo, tentel samar egoan. Erkiag Arran 193. Eta mutikoa, konorte gabe, lurrera erori zen. Arti Ipuin 28. Konortik barik legez eldu zan. Gerrika 54. v. tbn. VMg 44. Echta Jos 229 (konortera). Kk Ab II 43. Otx 59. TAg Uzt 274. Zait Sof 194. Mde Pr 334. Osk Kurl 148.

    Konorturik gabe baizago euskalduna, etzuen itzik yardetsi. “Estaba el vizcaíno tan turbado”. AIr RIEV 1928, 606s (Anab ib. 611 oso ikaratuta; Or RIEV 1929, 9 larri zen, Ldi ib. 211 nastua).

    2. (Lar, Añ, H). “(Estar de buen) aire, […] konorte onekoa” Lar y Añ. Bein triste, bein pozik; bein aldi txarra, beste bein konorte ona. Añ NekeA 219.

    Sinonimoak:iz. Bizk.

        [kordea]: korde, zentzu, akordu Naf. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. sentido, conocimiento, consciencia, conciencia
    fr iz. connaissance
    en iz. consciousness [state of being awake]
    port iz. sentido, consciência

    Konorte gabe gelditu zen. (Hiztegi Batua)

    konorte (Rembrandt van Rijn, Public domain)

     
  • Maite 11:34 pm on 2019/03/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaikukeria 

    iz. Kaikuari dagokion egite edo esan gaitzesgarria. Ik. ergelkeria. Kaikukeriak esan, aditu, egin. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaikukeria (V-gip ap. Iz ArOñ).

    Burrada, majadería. “Kaikúkeixaak eiñ, hacer tonterías” Iz ArOñ. Zeruko sendakiña etortzeko bildur izatea baiño kaikukeri aundiyagorik izan al diteke ba? Elizondo KristPE 330. Berbetan diñardutso ta lotan ei dago! Kaikukeri andijagorik entzungo dogu oraindik! Otx 164. Oraindik ere kaikukeri pranko esateko gaude euskeraren lepotik. Or, carta a Lizardi 14-1-1929 (ap. DRA). Betiko kaikukeriak esaten ari izango bagina naiago lukete askok eta askok. Zait Plat 1. Kaikukeriak aditzeko ez gaude. NEtx LBB 146. Ez jakiñian zer pentsau, bildurra ala kaikukerixia ete zan Zaldunan jaramonik eza. Etxba Ibilt 476. Ikusiko duzute zuen kaikukeri eroaren ordaña nola jasoko duzuten. Berron Kijote 55.

    Sinonimoak: iz.

    [ergelkeria]: ergelkeria, inozokeria, kirtenkeria, lelotasun, sanokeria, tontakeria, tontotasun, tutulukeria, txatxukeria, txotxolotasun, zozokeria, zozotasun, menskeria Ipar., pellokeria Ipar., pernandokeria Ipar., lerdokeria Heg., gangarkeria Bizk., kokolokeria Bizk., lelokeria Bizk., tentelkeria Bizk., txotxolokeria Bizk., tetelekeria Ipar./Naf., alukeria beh., inuzentekeria beh., memelokeria beh., ergeltasun g.e., mozolokeria Bizk. g.e., txotxakeria Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [landarearena] yema, brote (2) iz. [begikoa] (Ipar.) pupila del ojo; niña (del ojo)
    fr (1) cime, sommet (2) terrasse
    en (1) summit, peak (2) flat roof; balcony
    port (1) cume, cume (2) terraço

    Hainbat adituren iritzian, hori orain egitea kaikukeria izango litzateke.  [Jakin aldizkaria, 180 zbk., , 2010 – iraila-urria] (Egungo Testuen Corpusa)

    kaikukeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:14 pm on 2019/03/10 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kasketaldi 

    iz. Guraria, apeta. Ik. kasketa1. Kasketaldia du haurrak. Beharrak eraginda, ez gutiziak edo kasketaldiak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kasketaldi (V-ger-m, G-azp-to, B; T-L), kazketaldi. Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg; Gte Erd 294.

    Capricho, humorada” A. “Caprice” T-L. “Manía, locura, ventolera. Kasket aldixa emon, eta lanerako tornua jaurti eban ibaira” Etxba Eib. “Kasketaldixak emoten dotsanian bi ero iru egun egoten da iñoi kasoik eitteke” Elexp Berg. “Orrek arrapau du kasketaldia (G-azp)” Gte Erd 294. v. kasketa (3). Kasketaldijak adierazoten eutsan letxe arturik. Otx 148. Gure nagusi onek, baditu ere kazketaldiak. NEtx Antz 74. Ez du egun batez Jainkoak gogoan hartu Jeremiren igortzea, guk kasketaldi batean gauza bat egiten dugun bezala. Zelaiberri Herr 21-4-1960, 4. Haurraren kasketaldi guzieri ihardesteko. GAlm 1968, 61 (ap. DRA). Garhaileek bururatzen zitzaizkien kasketaldi guztiak egin-arazten zizkioten garhaituei. Osk Kurl 158. Beharrak eraginda, ez gutiziak edo kasketaldiak. In MEIG VI 42. En DFrec hay 2 ejs. v. tbn. Eguzk GizAuz 54. Vill Jaink 160.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [nahikeria]: nahikeria, itsudura.

    [nabarmenkeria]: nabarmenkeria, pitxitasun, xelebrekeria

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cabezonada, obstinación, tozudez; capricho, antojo; pataleta, rabieta
    fr iz. crise, colère, rogne
    en iz. stubbornness, obstinacy; tantrum; whim
    port iz. cabeçada, obstinação, tenacidade; capricho, antojo; ataque, raiva passageira.

    Kasketaldia du haurrak. (Hiztegi Batua)

    kasketaldi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:18 pm on 2019/02/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirtenkeria 

    iz. Kirtenari dagokion egitea, eta, bereziki, esana. Hori, niretzat, esan daitekeen kirtenkeriarik handiena da. Kirtenkeria itzelak eta gogoeta zoragarriak adieraz ditzake hizkuntzak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kirtenkeria (-keri A DBols), kertenkeria (V-gip). Ref.: Etxba Eib y Elexp Berg (kertenkerixia).

    Gansada” A DBols. “Burrada, torpeza, grosería. Nik ikusi doran kertenkerixarik aundiña” Etxba Eib. “Gamberrada. Kuadrilla orrek eztauka kertenkerixia ta jaleua besteik” Elexp Berg. Naiz adarra jotzen eta beste onelako kirtenkerietan. Urruz Urz 12s. Irakurri oi zuan, igandietan, kertenkeriz ornituriko paper purtzil bat. Ag G 219. Auxe berau jazoten yake askori, orrako kirtenkerijak dantzuta: […]. Albzur JZ 1921, 178. Esan lei ba kirtenen alez ta kirtenkerien aldez zabiltzala. Kk Ab II 110. Kirtenkerijok egunian baño egunian andijaguak. Otx 125. Piñuaz kirtenkeri asko esan da. Munita 55. Au kertenkeri aundi bat dala konturatzeko ezta burua asko nekatu bearrik. Basarri ZArg 1958, 15 (ap. DRA). Alakotxe kertenkeriak egiten ziran etxetan. NEtx LBB 30. Hori, neretzat, esan daitekeen kirtenkeriarik handiena dela. MIH 156. v. tbn. EEs 1931, 1. ABar Goi 21. Zait Sof 189. SMitx Unam 5.

    Sinonimoak: iz.

    [ergelkeria]: ergelkeria, inozokeria, kaikukeria, lelotasun, sanokeria, tontakeria, tontotasun, tutulukeria, txatxukeria, txotxolotasun, zozokeria, zozotasun, menskeria Ipar., pellokeria Ipar., pernandokeria Ipar., lerdokeria Heg., gangarkeria Bizk., kokolokeria Bizk., lelokeria Bizk., tentelkeria Bizk., txotxolokeria Bizk., tetelekeria Ipar./Naf., alukeria beh., inuzentekeria beh., memelokeria beh., ergeltasun g.e., mozolokeria Bizk. g.e., txotxakeria Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. estupidez, necedad, majadería, gansada
    fr iz. stupidité, sottise, bêtise
    en iz. stupidity, nonsense
    port iz. estupidez, necedad, majadería, gansada

    Hori niretzat, esan daitekeen kirtenkeriarik handiena da. (Elhuyar hiztegia)

    kirtenkeria (Gaurko hitza, domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:46 pm on 2018/12/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koratilo 

    iz. Txalekoa. 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    koratilo (V), korotilo (AN-ulz; -illo- AN-araq). Ref.: A (koratillo); A Apend (korotilo); Lacombe (ap. DRA, korotillo). Chaleco; corpiño. Kirruzko kaltza zuri, kapela baltz biribil, koratilo txilindun (V). A EY II 272. Gorantz edo koratillo au ija okotzeragiño erabiltten dan <dau> janzkija dozu. Otx 125. Aista! kendu dezala koratilo ori (AN-ulz). A EY IV 275. “Korotilo, chaqueta de lienzo” A Aezk 295.

    Sinonimoak: z. g.e.

        [txalekoa]: barneko motz, txaleko Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) chaleco
    fr iz. (B) gilet
    en iz. (UK) waistcoat, (US) vest
    port iz. colete

    Gaur ere koratilo horiz jantzi da Paris.

    koratilo (Argazkia: Berria.eus)

     
  • Maite 11:09 pm on 2018/11/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kraska 

    iz. Karraska. Urrats batzuen kraskak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kraska (Dv, H).

    1. Crujido. Hortzen artean errexkiago hausten da [ogi hau] eta kraska gutirekin. Dv Lab 45. Bainan adituz Eliza estalgiaren kraska, iguzkiaren berotasunak bortxatuz egiten zirenak. Prop 1899, 231. Sagu eta marmaluek zaukuten tauletarik ihardesten, kraska xehe batzuz. Larz GH 1959, 91. Noizbeit, hara… urhats batzuen kraskak. Iratz Othoizlari 1961, 343.

    2. (B ap. A; Dv). Ruptura. “Rompimiento, resquebrajadura” A.

    3. Golpe. Buruan eta lephoko zainetan zonbait kraska harturik ere. Ducq 112.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [karraska]: karrakada, karraska, karraskada Bizk., kraskako g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) crujido, chasquido (onomatopeya del ruido de una cosa que se rompe, que cruje, de un golpe)
    fr iz. craquement
    en iz. crack; crunch; snap
    port iz. rangido, estalo

    Egurrezko zoruak kraska hots etengabeak ateratzen zituen. [Ortzadarra sutan, Fernando Morillo (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kraska (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:15 pm on 2018/11/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    krokatu 

    ad. da/du ad. 1. Gako batez zerbaiti heldu edo lotu. 2. Bi ibilgailu, plataforma, bagoi, etab. lotu edo akoplatu. 3. Konkortu, okertu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    krokatu (SP, Lar, Añ, H, A), korkatu (H).

    1. “Krokatzea, inclinare” SP. “(Hacerse) corcobado” Lar. “Gibado” Lar y Añ. “Devenir bossu” H. “2.º jorobarse; 3.º encorvarse” A. Pouvreau, Harriet y Azkue citan a Leiçarraga. [Emaztea] zen krokatua eta neholetan ere ezin xuxent zeiten. Lç Lc 13, 11 (He, TB, Oteiza, Dv e IBk mak(h)urtua, Ol korapillotuta, Ker makur-makur eginda, Leon, IBe konkortua). “Sagarrez krokatua, chargé de pommes. Adar erlez krokatua, branche qui est courbé sous le poids d’un essaim d’abeilles” H.

    2. (O-SP 227 -> SP y A). Enganchar(se).

    3. “Korkatzea, mettre le foin que l’on séche en meules plus ou moins grandes (Villafranque). Syn. korkoinatzea” H.

    Sinonimoak: ad.

        [konkortu]: konkortu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. [bereziki ibilgailuak] enganchar, acoplar con un gancho (2) da/du ad. encorvar(se), jorobar(se)
    fr (1) enclencher (2) se courber, cambrer
    en (1) hook, attach (2) bend down, bend over
    port (1) engatar (2) encurvar-se

    Paparreko orratza arropan krokatu du.

    krokatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:55 pm on 2018/10/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kazetaritza 

    iz. Kazetariaren jarduera edo lanbidea. Kazetaritza lanean dihardutenak. Euskal kazetaritzaren arazoak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kazetaritza, kasetaritza, kasetalaritza.

    Periodismo. Euskal Herri guziaren zerbitzuan kasetalaritzan. Larre ArtzainE 182. Ahantz ez dadin nundik heldu giren kasetaritzan. Ib. 187. Harrigarria da, kazetaritzan adibidez, gero eta nabariago den batasuna. In MEIG VI 42. En DFrec hay 4 ejs. de kazetaritza y uno de kasetaritza.

    Sinonimoak: iz.

        [kazetagintza]: albistaritza, kazetagintza Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. periodismo
    fr iz. journalisme
    en iz. journalism
    port iz. jornalismo

    Aurten euskarazko kazetaritzan mugarri izan diren hamar proiektu komunikatibo saritu ditu Rikardo Arregi Kazetaritza Sariak. Zorionak guztiei!

    kazetaritza (Argazkia: Wikimedia Commons, guregipuzkoa.eus)

     
  • Maite 10:24 pm on 2018/09/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koxu 

    adj./iz. Bizk. Herrena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 koxu (Aq 428 (AN)). “Trago, koxua” Aq 428 (en la ed. de Fita, coua).

    2 koxu. Negarrik ez ba, ixo, ixo, / amatxok gero / biguin koxua / emango ta egin llo-llo. (Interpr?). EA OlBe 29 (en la vers. de Txindor 97 pitxi ederra).

    3 koxu. v. kutsu.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [herrena]: hanka-motz, herren, maingu, txanket, kojo Gip., zango-motz Ipar./Naf., urgun Naf., txainku Zub., hankamotz, zangomotz Ipar./Naf (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./izond. (B) cojo, -a
    fr iz./izond. boiteux, -euse
    en iz./izond. limp
    port iz./izond. (B) coxo, -a

    Anaia koxuak lagunduta emakumearen gorpua ibaian desagerraraziko dute, baina handik gutxira ur-azalera egingo du eta poliziaren ikerketa abian jarriko da.  [House by the River, Wikipedia (Egungo Testuen Corpusa)]

    koxu (Argazkia: prettycleverfilms.com)

     
  • Maite 10:49 pm on 2018/09/10 Permalink | Reply
    Tags: K   

    konpontxo egin 

    iz.  Eguneroko bizitzan edo kontuetan, edo zernahi eratako harremanetan, ados etorri edo elkarri egokitu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, “konpondu”)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    KONPONTXO EGIN. Arreglarse, entenderse. Eskuko argia zuenak errezago egiten zuen neskekin konpontxo. Zendoia 44. Oilloekin konpontxo bereala egin zan [uso] ura. N. Id. Auspoa 295, 43.

    Sinonimoak: ad.
    [konpontxo egin] : konpondu, ulertu

    Beste hizkuntza batzuetan (Orotariko Euskal Hiztegia eta Word Reference):

    es arreglarse, entenderse
    fr s’entendre
    en (UK, informal) get on, (US, informal) get along
    port entender-se

    Baina fakultatekoei oso desatseginak eta harmonia onaren kontrakoak zaizkie horrelako gaiak -ondo nabarmen darie boterean dagoenarekin konpontxo egiteko abildadea!  [Konpainia noblean, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    konpontxo egin (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:59 pm on 2018/08/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karramarroztatu 

    ad. karramarroztatu, karramarrozta, karramarroztatzen du ad. Karramarroaz ibai edo kai hondoa garbitu. Ik. dragatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    karramarroztatu (T-L). Dragar. Cf. karramarro (4). Ibaia karramarroztatuz, nork daki zer atzemanen duten oraino? Zertako ez Erromanuen denborako […] tupin eder batzu? Herr 20-2-1964, 2.

    Sinonimoak: ad.

        [karramarroaz ibai-zola garbitu]: dragatu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. dragar [el río, etc.]
    fr du ad. draguer
    en du ad. dredge, drag, sweep
    port du ad. dragar

    Ibaia karramarroztatu dute. (Elhuyar hiztegia)

    karramarroztatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:52 pm on 2018/07/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaldar 

    adj. g.er. Doilorra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaldar (V-gip ap. A), kalddar (G-to-bet-nav, AN-gip ap. A), kalder (G-goi-azp ap. A), kaldor (V-gip ap. Iz ArOñ).

    Persona ruín, innoble” A. “Kaldar, arrazoia emoten eztakiena, egia ikusi ta ala ere ukatu egiten dabena, ori da kaldarra” And Egun 85 nota. “Kaldor, kaldórra, es una palabra insultante. Que hace acciones malas” Iz ArOñ. Gatzik gabeko amaika kaldar / bazegok lurren gañian. And Egun 82. Petral, ergel, zikin, txaplata, kaxkar, kalder, zorritsu orrek. Urruz Auspoa 47, 76. Denporatxua zeroian aurrera ta etxeko-andriak, ain kalderra (ruín, egoista) ez izanarren, […] leun-leun luzetu zetsan […]. SM Zirik 142. “Kaldar, pequeño, defectuoso” Asp Gehi. Mala (suerte). Zuaitz bakarra ta alaba bakarra, / izan oi dute adur kaldarra. Ayerb EEs 1916, 145.

    Sinonimoak: izond. g.e.

        [doilorra]: bilau, doilor, gizatxar, gizatzar, zital, kiskil Ipar., mandil Ipar., andur g.e., bekaizti Ipar. g.e., brigant Ipar. g.e., miserable Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. ruin, innoble
    fr vil, misérable
    en contemptible, despicable, mean
    port ruim, desleal

    Kaldar horrek ihes egin du.

    kaldar (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:23 pm on 2018/06/10 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katebegi 

    iz.  1 iz. Katearen maila. Ik. gartza. Kateak mutur bakoitzean katebegi bana du. 2 iz. Irud. Bertsolaritzan katebegirik ahulena da gai-jartzaileena, esker onaren aldetik. Etorkinak dira lan merkatuaren eta langabeziaren azken katebegia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    katebegi (V-ger-oroz-m, Gc, B ap. A), katenbegi (V ap. A), katanbegi (V-ger ap. A), gatebegi (L-ain ap. A; T-L).

    Eslabón. “Ojete a que se ata la cadena, sirve de último eslabón” A. “Katenbegi, anillo de cadena” Ib. “Chaînon, gathebegi” T-L. Kate-begi batugabeak, elkarbidetuta dauden hutsarteak. “Eslabones desunidos”. MEIG IX 123 (en colab. con NEtx).

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es último eslabón de la cadena, ojete al que se ata la cadena
    fr anneau de chaîne
    en last link in a chain
    port último elo de a cadeia

    Entzun:

    Katearen katebegiak gara.

    katebegi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:51 pm on 2018/06/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kakaranzulo 

    iz. Airean, burua behera eta zangoak gora, egiten den itzulia.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kakaranzulo (V-m ap. A).

    1. “Voltereta. Kakaranzulo egin (V-m), dar una voltereta” A. v. kakazulo.

    2. “(V-m), echar a perder una cosa” A (que no señala cual es la expr. verbal completa).

    Sinonimoak: iz. Bizk. g.e.

        [itzulipurdia]: aztalka, buruzgain, itzul-amilka, itzulipurdi, txilipurdi, zilipurdi, zintzilipurdi Bizk., pinpoil Lap., irabio g.e., kikimera Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) voltereta, vuelta de campana
    fr iz. culbute, cabriole, pirouette
    en iz. somersault
    port iz. pirueta ƒ, cambalhota ƒ.

    Abiada aldatuz, biraketa bizkortuan, bat-batean bukatu zuen bere kakaranzuloa. [Loroaren teorema, Denis Guedj / Jon Muñoz (EHU, 2005), mold.] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    kakaranzulo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:50 pm on 2018/05/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kamertu 

    ad.  Kamuts bihurtu, zorroztasuna galdu.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kamertu. “(L-ain…), mellar, p. ej. el filo de una hacha” A. v. kamustu.

    Sinonimoak: ad.
    [kamertu] : kamustu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. mellar(se), hacer(se) muescas
    fr
    en
    port

    Aizkoaren ahoa kamertu du. (Elhuyar Hiztegia)

    kamertu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:59 pm on 2018/05/24 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kakaztu 

    ad. kakaztu, kakaz/kakaztu, kakazten 1 da/du ad. Beh. Gorotzez bete; guztiz zikindu. Ontzi bat euliek dena kakaztua. 2 da/du ad. Beh. Galarazi, hondarazi, nahasi. Gizalegea ahazturik, bazterrak kakazten. Gizon biraolariak bere burua kakazten du. Kontu horrek guztiok kakaztuko gaitu (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kakaztu (V-ple-oroz-gip; Añ). Ref.: EI 111; Elexp Berg (kakaztu).

    1. Llenar(se) de excrementos; ensuciar, manchar (sentidos prop. y fig.). “Cagado, kakaztua” Añ. “Ciscar” Ib. “Enmierdar. Txibatua zala, etzala, beintzat betiko kakaztuta geratu zan” Elexp Berg. v. kakaztatu, kakalastatu. Onek diraz eulijak / munduan jaijuak / jenero guztija / kakastutekuak. DurPl 81. Justizi orrek egun orretan / ain de burue kakaztu, / ofensa txarrik emon badotsat / egin daitazu parkatu. EusJok II 110. Gizonkeri andia egiten daulako ustez (gizon biraulariak) bere burua kakaztu ta bere ago ta ezpanak zikinkeriz loituten ditu. Eguzk LorIl 212 (ap. DRA). Ibai ta errekak zearo kakaztu ondoren, orain lanik ez dagoala? AZink 141.

    2. (V-ple ap. A). “Echar a perder” A.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (lgart.) llenar(se) de mierda, ensuciar(se) (2) du ad. (lgart.) echar a perder, estropear, embrollar, enredar
    fr (1) da/du ad. salir, souiller d’excréments (2) du ad. gaspiller qqch, abîmer
    en du ad. (lgart.) to spoil, to ruin, to complicate
    port (1) da/du ad. sujar-se (2) estragar

    Hala hitz eginda, ahotan hartzen duten edonor kakazten dute, edonor zikintzen, eta horrek, zergatik den jakin gabe ere, urduri sentiarazten du emakume gaztea. [Fucking artists, Xabier Montoia (Elkar, 2010)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kakaztu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:21 pm on 2018/04/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kakolatu 

    ad. kakolatu, kakola/kakolatu, kakolatzen da/du ad. Okertu, bihurdikatu, itxura kakola eman edo hartu. Nola kakolatu den gure gizona! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kakolatu (H), kakoldu (B ap. Izeta BHizt).

    Curvar(se). “Donner, prendre une forme recourbée, tordue, contourné, contrefaite” H. “Nola kakoldu den gure gizona, arront kakoldue dago” Izeta BHizt. Iduri zaiku noiztenka gurekin batean igitzen direla pareta hil mutu hek, kakolatuz, bihurdikatuz eskuin eta ezker. JE Ber 42. Aski tokitan, ogiak mozten dira bihia arras gogortu delarik, buruxka kakolatzearekin. GAlm 1937, 90 (ap. DRA).

    (Part. en función de adj.). Idor bustika nola ibiliz, buruzka bihitzen da, ba eta ere kakolatu hartatik azkenean hausten. GAlm 1937, 90 (ap. DRA).

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [bihurdikatu]: bihurkatu, bihurrikatu, bihurritu, bihurtu, bihurdikatu Ipar., itzulikatu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (Ipar.) torcer(se), curvar(se)
    fr se plier, se courber, se tordre
    en buckle, twist, bend
    port afastar-se, curvar-se

    Nola kakolatu den gure gizona! (Hiztegi Batua)

    kakolatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:58 pm on 2018/04/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalezulo 

    iz. 1 iz. Kale meharra, eta, bereziki, kale itsua. San Karlos eta Ospitale Nagusia bereizten zituen kalezulo batean bizi zen. Kalezulo ilun batean sartu zen. 2 iz. Kalea (baserria-ren aurrez aurre, gehienetan gutxiespen balioarekin). Kalezulotik iheska jaiero haize osasuntsu bila Arratera jo ohi dute eibartar askok. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. callejón; callejón sin salida
    fr iz. impasse, cul-de-sac
    en iz. alley; dead end; cul-de-sac
    port iz. beco; beco sem saída

    Adreiluzko bi espaloi ikaragarri garairen artean sakon zihoan kalezulo xaxtar batean sartu ginen.  [Ipuin hautatuak, Jorge Luis Borges / Juan Garzia (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kalezulo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:55 pm on 2018/03/06 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaden 

    adj. Batez ere Bizk. Ahula, argala. Zer egin genezake guk, argalok, kadenok eta erkinok, arerio hain indartsu, hain sendo hauen kontra? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaden (V-ger-ple ap. A; H (V, G)).

    1. Flaco, débil. “Mustio, decaído, melancólico” A. Cf. IC III 47: “[Iñigo] Cadena o Caden, que quiere decir este vascuence vuelto en romance ‘Íñigo Malato’ o por mejor decir ‘flaco y enfermo'”. Dauka ama onek seme erkin, kaden eta indar baga bat. Astar II 230s. Zer egin ginaike guk argalok, kadenok eta erkinok arerijo ain indarsu, ain sendo, ain gogor onen kontra? Ib. 283s. Zeugan indartu ta gogortu bear dau ene arima argal, erkin, kadenak. Añ EL2 172. Ixilean indartu ta gogortu bear baitzuen bere gogo argal, erkin eta kadenak. Zait Plat 60.

    (V-m ap. A; Lar, Añ (V)). “Inútil” Lar. “Impedido” Añ. “Impedido de miembros, inválido, tullido” A.

    2. karen (Aq (G) 807 -> A). Enano. Gizontxo itxusi ta kaden artean erraldoi baten antzera agertzen da. GMant Y 1933, 189.

    3. “(V; Ast), cobarde” A.

    4. (Sust.). Melancolía. v. kadentasun. Inguma eroak zidor ertzak alaitzen, / illuntz-zeiñuen kadena (melancolía) basoan galtzen. B. Aurre-Apraiz in Onaind MEOE 767.

    Sinonimoak: iz.

    kaden iz. jas. [kadentasuna]: ahuleria, ahultasun, argaltasun, indargabetasun, makaltasun, ahuldura Ipar., ahulezia, herbaldura Ipar., herbaltasun Ipar., histura Ipar., mendretasun Ipar., erkintasun Bizk., kadentasun Bizk., makaleria Bizk., ahuldade Gip., flakia Gip. beh., erpiltasun Ipar. g.e., flakezia Ipar. g.e., flakotasun Ipar. zah.

    kaden izond. Bizk. [ahula]: ahul, argal, maiskar, makal, maskal, mehe, mengel, enul Ipar., erkin Ipar., erpil Ipar., flako Ipar., malet Ipar., mendre Ipar., meko Bizk., herbal Ipar./Naf., aloxo g.e., gelbera g.e., magalo g.e., debil Heg. beh., enkel Ipar. g.e., entoil Ipar. g.e., flux Ipar. g.e., hozkil Bizk. g.e., makar Bizk. g.e., txakil Bizk. g.e., gelge Gip. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (batez ere B) débil, delgado, -a; cobarde (2) izond. (batez ere B) melancólico, -a, decaído, -a (3) iz. (batez ere B) melancolía (4) iz./izond. (batez ere B) inválido, -a, impedido, -a

    Argalduta zegoen, erkin eta kaden[Mussche, Kirmen Uribe (Susa, 2012)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    kaden (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:15 pm on 2018/02/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskail 

    adj. 1 adj. Ahula, erkina. Behi kaskail bakar batzuk bakarrik ditu. 2 adj. Bipila, soila. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaskail (L, B, BN ap. A; Dv, H), kaskal (A Apend), kaskeila (L-ain ap. A), kaskil (V-m ap. A), kaixkail, kaxkeil.

    1. Enclenque, mal formado; débil, debilitado; deformado. “Mal conformé, se dit des hommes et des objets longs, par exemple d’une grande branche d’arbre, d’un homme mal bâti” Dv. “Haritz zahar, kaskailla, vieux chêne raboteux, rabougri” H. “Persona desmalazada”, “kaskeila, enclenque”, “kaskil, caduco” A. “Desfigurado” A Apend. v. 1 kaskar (2). Gure agure kaskalari ere, besoak sortu zaizko dornuari eta kardari eragiteko. Apaol 118s. Zangoak herrest, bizkarra hertsi, […] hor ditugu zazpi behi kaixkailak! SoEg Herr 12-12-1957, 1. Behi kaxkeil bakhar batzu. Herr 7-3-1963, 2. kaxkal (R-vid). “Pan mal fermentado. Ogia kaxkal digu” A.

    2. kaskal (V, G), kaxkal. Ref.: A; Iz ArOñ. “Simple, fatuo, lelo” A. Biotza bezin kaxkarra ta kaxkala dute burua ere. A EEs 1916, 305. Optimista kaxkalari baiño samurrago [parkatzen diot]. Vill Jaink 178.

    3. + kaskalo (G-nav). “Pelado, raso. Ilia moztu ta kaskalo utzi, cortar el pelo al raso” Ond Bac. Ez balitu hazten […] hanitz zuhamu mota […] arras kaskaila litake [tokia], bere lilien gatik. JE Bur 85. Itzarraitz mendi aipatuaren mazelako peña kaskailari. JE Ber 52.

    4. + kaxkail. Basto, vulgar. Arraioz jositako ume baldar, kaskall ori. Alz Burr 35. Lezaetan dago kaxkail-erria. “La gente menuda” (tal vez ‘gente raquítica, canija’ en lugar de ‘gente vulgar, ruín’). Or Eus 63.

    5. kaskal (V-gip ap. Elexp Berg), kaskil (V-gip ap. Elexp Berg), kaskelu. Frívolo, casquivano; alocado. “Necio, de poco seso, irresponsable. Kaskal bat izan da beti eta oin be ala jarraitzen dau izaten” Elexp Berg. “Gaitzik-bakua zuan baiña kaskill samarra” Ib. Lotsagabiak esango dute: / lotsatiak bai leluak. / Au diotenak izan litezke / kaskarin ta kaskeluak. And Auspoa 52-53, 193. Zaldun kaskill zorua arterañok zan senarra, orduantxe konturatu zan emazte ona zer ederra zan. Etxba Ibilt 466. Andra kaskillak aren desiua aukeratzeko. Ib. 463.

    6. kaskil. Pusilánime. “Débil, inconstante. Gizon kaskilla urten desku aretxek, medrado hombre nos salió aquél” Etxba Eib.

    7.Pendenciero, lioso” Asp Leiz.

    8. kaxkal. Torpe, desmañado. Ni kaxkal samar banintzan ere / zuk lagundutzen zenduan. Uzt Sas 137.

    Sinonimoak: izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [kankailua]: kankailu, kankail Ipar.
        [bipila]: adoretsu, ausarditsu, ausart, ausarti, errutsu, gori, gupidagabe, indardun, kartsu, kemendun, kementsu, saiatu, bipil Ipar., fetxo Ipar., kalipudun Ipar., kaliputsu Ipar., kuraios Ipar., suhar Ipar., azarri Bizk., pijo Gip., mutiri Ipar./Naf., bihoztoi Zub., animotsu g.e., dulabre g.e., ekin g.e., kopetadun g.e., alai zah., bulartsu zah., hardit zah., animoso Heg. beh., baliente Heg. beh., bihoztun Heg. beh., balent Ipar. zah., baleroso Heg. zah., bulardetsu Gip. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Ipar.) grandullón, -ona; desmañado, torpe (2) izond. (Ipar.) pelado, -a, raso, -a, desnudo, -a, escarpado, -a (3) izond. (Ipar.) enclenque, débil; deformado, -a
    fr (1) fam dégingandé(e), trop grand.;  gourde, empoté adj (2) nu (3) malingre
    en (1) overgrown, oversized; clumsy, awkward (2) bare, denuded (3) sickly, weak
    port (1) adj grandalhão(ona);  adj lerdo(a) (2) pelado(a), nu(nua) (3) enclenque, adoentado(a)

    Gizon kaskail bat baino ez zela esaten zioten.

    kaskail (Argazkia: alexanderweinberg.com)

     
  • Maite 11:06 pm on 2018/01/30 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kris-kras 

    onomat. Karraskaren edo krakatekoaren onomatopeia. Kris-kras nire zapata handiekin harrabots egiten dut. (Hiztegi Batua)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (onomatopeya) ruido de crujido
    fr (onomatopée) bruit crunch

    Kris-kras nire zapata handiekin harrabots egiten dut. (Hiztegi Batua)

    kris-kras (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2018/01/22 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kriskitin 

    iz. 1 iz. pl. Sokatxo batez lotzen diren zurezko bi atalez osaturiko tresna, bi atalok ahurrean elkarren kontra joaraziz hotsa ateratzeko erabiltzen dena. Kriskitinak jo. Kriskitin hotsa. 2 iz. Hatz lodia eta erdikoa elkarren kontra joaraziz ateratzen den hotsa, kriskitin hotsaren antzekoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kriskitin (V-arr ap. A), krixkitin, krisketin.

    1.Castañeta, ruido que se hace con los dedos al bailar la jota” A. Beatzekin kriskitin. Or Eus 375. Iñork soñua jo ezkero, kriskitiñak eta ankak arin erabiltzen oituak. TAg Uzt 158. Egun-txintaz gero plazan / oñariñ eta krixkitin. EA OlBe 19. Kriskitin. Echag 118 (nombre de una pieza musical). (Usado como sonsonete). Pestetan, baita lagun, / krasketun, / krisketin, / opil eta xitoki! Ox 107. Koko Miko Mikotin, / kraxkiñolak kriskitin. NEtx LBB 317.

    2. Castañuela. “Castagnette, kriskitin” T-L. Bikainki lantzen zitun artaldea zuzentzeko kriskitiñak eta lepo-ustaiak. ‘Cliquettes’. Or Mi 44. Dantzari galtzadunek bertzalde kriskitinak beren ahur-barnetan joz. JE Ber 94.

    Sinonimoak: iz.pl.

        [krisketak]: krisket Ipar. pl. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [hatzez egina] castañeta, chasquido (2) iz. (Mus.) (batez ere pl.) castañuelas, castañetas
    fr (1) iz. [hatzez egina] claquement de doigts (2) iz. (batez ere pl.) castagnettes
    en (1) iz. [hatzez egina] click (2) iz. (batez ere pl.) castanets
    port (1) iz. [hatzez egina] castanheta, estalo  (2) iz. (Mus.) (batez ere pl.) castanholas

    Hatzak airean kriskitin eginez, bentariari deitu zion. [Airezko emakumeak, Felipe Juaristi (Erein, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kriskitin (Irudia: wikihow.com)

     
  • Maite 10:43 pm on 2018/01/21 Permalink | Reply
    Tags: K   

    korromorrotu 

    ad. Aurreko izenak adierazten duena arinki gertatu. Adibidez: lo-korromorrotu (loak arinki hartu) || ilun-korromorotu (pixka bat ilundu)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    korromorrotu. (En el compuesto lo-korromorrotu). “Amodorrarse: (c.) loak, lozorroak artu, lo-korromorrotu” Añ. (En el compuesto ilun-korromorrotu). “Ilun-korromorotu (V-oroz), oscurecerse ligeramente” A EY III 319.

    Sinonimoak:

    [lo-korromorrotu]: logaletu
    [ilun-korromorrotu]: ilunabartu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (en el compuesto lo-korromorrotu) amodorrarse (2) (en el compuesto ilun-korromorrotu) oscurecerse ligeramente
    fr (1) (en el compuesto lo-korromorrotu) s’assoupir (2) (en el compuesto ilun-korromorrotu) légèrement assombrir
    en 
    (1) (en el compuesto lo-korromorrotu) to get sleepy, get drowsy (2) (en el compuesto ilun-korromorrotu) lightly darken
    port 
    (1) (en el compuesto lo-korromorrotu) amodorrar-se, modorrar-se (2) (en el compuesto ilun-korromorrotu) escurecer levemente

    Sano korromorrotuta dago agure hori. (Arratia.net)

    korromorrotu (Argazkia: farodevigo.es)

     

     
  • Maite 10:39 pm on 2018/01/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kroketa 

    iz. Haragi, arrain eta kidekoen zati xehez eta bexamelez egiten den orearen pusketatxoa, arrautza eta ogi birrindutan pasatu eta frijitzen dena. Oilasko kroketak. Bakailao kroketak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kroketa (T-L), kokreta. Croqueta. Oilasko kroketak. ECocin 16. Makallau kroketak. Ib. 17. Lur sagar kroketak. Ib. 56. Patatazko kokretak. Cocinan 34. Kroketak egin da prejitutakoan. BBarand 155.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. croqueta
    fr iz. croquette
    en iz. croquette
    port iz. croquete, bolinho

    -Aurrena hirurontzat zerbait pikatzeko eskatu dugu: urdaiazpikoa, kroketa batzuk eta entsalada bat. [Euliak ez dira argazkietan azaltzen, Joxemari Iturralde (Erein, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kroketa (Argazkia: Miren Ibarluzea)

     
  • Maite 11:30 pm on 2017/12/25 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kilimiliklik 

    iz. (BN) Dangada edo zurrutaren onomatopeia. Kilimiliklik irentsi. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kilimiliklik (BN-baig, Sal ap. A; H).

    “Terme arbitraire dont se servent les enfants en un jeu qu’ils disent: Olio sopa, tipula salda, kilimiliklik” H. “Onomat. del trago. Kilimiliklik, ik ezpaduk nai nik (Sal), si tú no lo quieres, lo quiero yo. Kilimiliklik iretsi (BN-baig, Sal), tragar de golpe algo” A. “Terme dont se servent les enfants dans la formule d’élimination: xirrixti-mirrixti. Kilimili-klik iretsi, ingurgiter” Lh. v. hikilimikiklik. Nik iretsi nuen lehen-bai lehen, kilimiliklik, […] ophorraren barnekoa. Elzb PAd 69. Nabar-Goitiko ogi ona lagun, baderamatzagu kilimiliklik xerriki hotz xeheak eta lotuak gira ja biperrekilako arroltze-moletari. JE Ber 26.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es glup
    en slurp, glug
    port glub

    Baga, biga, higa,
    laga, boga, sega,
    Zai, zoi, bele,
    harma, tiro, pun!
    Xirristi-mirristi
    gerrena plat,
    Olio zopa,
    Kikili salda,
    Urrup edan edo klik …

    ikimilikiliklik

    (Mikel Laboa)

    Kilimiliklik, hik ez baduk nahi, nik. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    kilimiliklik (Irudia: smh.com.au)

     
  • Maite 10:13 pm on 2017/12/10 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskagogor 

    iz. kaskagogor adj. Burugogorra. Ik. egoskor. Agure kaskagogor haietako bat zen.   (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaskagogor, kaskagor (AN-gip), kaskogogor (S), kaskor (AN-5vill). Ref.: Lrq (kasko); BU Arano (kaskorra); Gte Erd 212.

    1. Testarudo; de carácte fuerte. Kaska gogor batzuentzat alperrik esatea izango da. Lab EEguna 107. Euskaltzale bezenbat / kasko gogor baikaude. Iratz 43. Kaskagor da temoso. Auspoa 131, 75 (ap. ELok 61). Oraindik ortan dabilkik ire kaskagor ori! Ugalde Iltz 64. Odol borthitzekoa duk eskualduna, kasko gogorra eta thematsua. Larz Senper 20.

    2.Kasko-gogor, […] entêtement (S)” Lrq.

    Sinonimoak: iz.
    [kaskagogor] : egoskor, burugogor (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (lgart.) cabezota, terco, -a, de cabeza dura
    fr izond. entêté, -ée
    en izond. [setatsua] stubborn, obstinate
    port izond. (lgart.) cabeçudo(a), teimoso(a), cabeça-dura

    Kaskagogorra da, saiatua, helburu bat jarri eta bidetik aldendu gabe iristen daki. [La lutte finale, Joxean Agirre (Elkar, 2008)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kaskagogor (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:21 pm on 2017/12/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kilimusi 

    iz. g.er. Agur egiteko keinu gehiegizkoa. (Batez ere pluralean erabiltzen da). Irrigarri ziren kilimusietan hasi zen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kilimusia (Dv), kilimusi (L-ain ap. A).

    1.Salamalec, gestes, grimaces” Dv. “Saludos o reverencias, gestos” A (cuya fuente es tal vez el dicc. de Duvoisin). [Erregeren aldeko jendearekin] behar nuen egin asko agur eta kilimusia, Corean egiten oi diren bezala. Prop 1880b, 2. Ordu berean juje nausia […] irrigarri ziren kilimusietan hasi zen. Ib. 412. Sorgin delako bat hari da uriaren jauts arazteko ez dakit zer kilimusien egiten. Gau eta egun badauka ahuntz ongarriz egin su ttipi bat. Prop 1881, 69.

    2. kilimusi (L-ain ap. A). Piropo. “Chicoleo” A. Kilimusietan ariko zitzautala usten nuen, neska baten ezagutza egitearekin mutikoek beti hori dutelakotz. Herr 8-3-1962, 4.

    3. kilimusi (L-ain ap. A). “Broma, jugarreta” A.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) saludo, reverencia, cumplido [generalmente hecho de forma excesiva]
    fr salutation, révérence
    en bow, (female) curtsey
    port cumprimento, saudação, reverência

    Knot jaunak kilimusi egin zuen, zeremonia-imintzio isilez. [Bizi alegiazkoak, Marcel Schwob / Juan Garzia (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kilimusi (Argazkia: disruptiveludens.wordpress.com)

     
  • Maite 11:35 pm on 2017/11/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaltebera 

    adj. Kalteren bat jasateko arriskua duena. Euskal Autonomia Erkidegoan Kaltebera kategorian katalogaturiko espeziea. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj.
    [kaltebera] : kaltegarri, galgarri (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adj. vulnerable (2) izond. (Ekol.) vulnerable || izond. perjudicial, pernicioso/sa (5000 Adorez Hiztegia)
    fr vulnérable
    en vulnerable, susceptible
    port vulnerável

    Jaioberri bat bezain babesgabe eta kaltebera da, baina lan egitera joan beharko du biharamunean. [Hau gizon bat bada, Primo Levi / Mikel Irurtia (Alberdania, 2011)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    kaltebera (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:12 pm on 2017/11/14 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karkara 

    iz.  Algara. Ik. karkaila. Irri karkarak. Hura barre karkarari eutsi ezina! || Behorraren irrintzi karkarak. Eztul karkarak. karkaraz adb. Karkaraka. Irri karkaraz. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [karkara] : barre-algara, karkaila, zantzo, algara (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere Ipar.) risotada, carcajada
    fr iz. éclat de rire
    en iz. loud laugh, laughter, guffaw
    port iz. (batez ere Ipar.) ƒ risada, gargalhada

    Hura barre karkarari eutsi ezina! (Hiztegi Batua)

    karkara (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:41 pm on 2017/10/31 Permalink | Reply
    Tags: K   

    koipelustre 

    adj. Pertsona koipetsua, zeozer lortzearren beste baten ganean, eskean, ibilten dana. (Arratiako Udalen Mankomunitatea)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    koipelustre. Adulador. Diruzale, andinaiko, koipelustre, ekiñ beti ta eragiñ mingañ zorrotzari. Ag Kr 130.

    Sinonimoak: adj.

    [koipelustre] : gogaikarri (Arratiako Udalen Mankomunitatea)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adulador
    fr flatteur
    en (colloquial) sweet-talker; (slang, offensive) butt kisser; (formal) sycophant, flatterer, cajoler
    port adulador(a), bajulador(a)

    Diruzale, andinaiko, koipelustre, ekiñ beti ta eragiñ mingañ zorrotzari. Ag Kr 130. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    koipelustre (Ilustrazioa: Ulises)

     
  • Maite 8:36 pm on 2017/10/27 Permalink | Reply
    Tags: K   

    errepublika 

    iz. Agintaritza eta boterea pertsona bakar baten eskuetan ez dauden, eta estatuaren buruzagitza hauteskunde bidez hautatzen den gobernu era; era horretan gobernatzen den Estatua. Errepublikako lehendakaria. Frantses errepublika. Espainiako Bigarren Errepublika. Errepublika garaian. Errepublika erakundeak. Gora errepublika! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    errepublika (Urt I 315, Lar, Añ), erreplubika, errepulika, arrepublika, republika, republiko.

    Estado, comunidad política; república. Israeleko republikarekin deus komunik etzindutelarik. Lç Eph 2, 12 (Dv baldarna). Rejimentua / ifinzu abisadurik, / ez dagiala / bide ez daben gazuarik; / oi dafinela / republikea garbirik, / bazterrok bere / oi ondo gobernadurik. Lazarraga 1203r. Republika gobernatzen dutenek egin dezaten justizia ongi. Ber Trat 76r. Republikoaren edo jeneralki hiri baten edo probinzia baten profeitutan. Tt Arima 67. Franziako Errepublika, bata, ezin partitua edo sathikatua dena. Revol 65. Franziako republikako lurretik ilki. Ib. 64. Ill eban Tiberio Grako Errepublikiari kalte erdi bat egin eutsalako. Mg PAb 213. Khendurik azken monarka / iphiñtzen errepublika? Gy 97. Libre bizitu ziran [iputzak] / republika onetan, / iñoren mende gabe / lenengo urtetan. Afrika 33. O, au bada kapitan, / ura berriz kabo, / agintzeko arrepublikaren / zai dago. KarlBB 253. Errepublika dela gobernu zuhurra, / guzien ontasuna; oi! Hori gezurra! Zby RIEV 1909, 232. Erreplubika! Erreplubika esan du, apaiz jauna? Nun beste bat Leaburukoa baino andiagorik? A Ardi 38. Tostartekuean fraternidá, kofradidxetan libertá da arrañen presidxuen igualdá; aur itxo! iñok pentsa barik, Bermion armata errepublikie. Ort Oroig 16. Biar bezela ipiñtzen bada / ona da errepublika. Tx B II 141. Estadua bearrezkoa dala diñoe: erri-jaurgo edo errepublikea bai, baña agintaritza nagusi ta guzti. Eguzk GizAuz 43. Paul Deschanel gure errepublikako president ohi bat barne. Zerb Azk 35. Lenago, errepublika denporan, Plaentxiako alkate izatia ukatu ei eban. SM Zirik 100n. Santoña ori pamatua izan zan errepublika-garaian. AZink 54. Errepublikak sikuan geratu eban lege ori. Gerrika 62. Errepublika ezin finkatuz egonak ziren batzu eta lehenagoko erregeen denbora gogoan beste batzu. Larre ArtzainE 187. Frantsesek ere, luzaroan, gorroto izan zuten horrelaxe Errepublika. MIH 133.

    v. tbn. EgiaK 86. Hb Egia 19. Elsb Fram 75. HU Aurp 84. Itz Azald 210. Prop 1906, 98. A Ardi 37. Barb Sup 3. Const 23. Lab EEguna 86. MendaroTx 128. Vill Jaink 129. Arti Ipuin 49. NEtx LBB 286. Erreplubika: Arti Tobera 273. Errepulika: Or QA 77. Republika: OA 165. Gy 277. Tx B II 97. Ldi IL 171. Alkain 48. Republiko: Lç Ins G 8r.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [gobernu-mota] república (2) iz. [nazioa edo estatua] república
    fr (1) iz. république
    en (1) iz. republic
    port (1) iz. república

    Kataluniako Errepublika aldarrikatu du Kataluniako Parlamentuak.

    errepublika (Argazkia: EFE agentzia)

     
  • Maite 11:26 pm on 2017/10/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kordokan 

    adb. Kordoka, koloka. Kordokan gara beti. Zer atsegina, zezen gaixoa kordokan mihia luzaturik hiltzen ikustea! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    KORDOKAN (kh- S ap. Lh; Dv, H, Foix ap. Lh). a) Vacilando; tambaleándose. “Khordokan izatea, vaciller; au fig., balancer, hésiter” Dv. “Khordokan izaitea, egoitea, ibiltzea, être branlant, être hésitant. Khordokan den zuhaitza, l’arbre qui branle et menace de tomber. Khordokan dagoen sinhestea: le foi qui est vacillante” H. “(Foix), dans la perplexité” Lh. Kordokan gare bethi: xoillki zuk borthizten gaitutzu. Ch III 14, 2 (SP ezin gaudezke zutik). Bainan dudan eta kordokan egotea bera ez othe liteke zorakeriaren mukurrua? Dh 185. Jainkoaren eta debruaren artean kordokan ematea. Ib. 185. Ez duzu hemen gehiago edireiten kordokan dagoen handitasun baten hondar erromesak baizen. Dv Telem 53. Etzabiltzan gerlaren ondotik, hark iresten zuenaz geroz Angelesa eta eman ezin nola yokatuzko kordokan. (Interpr?). Hb Egia 117. Ez dut zeren khordokan gelditu: xede hazkar bati lothu behar naiz. Dv LEd 238. Galbide hestu hunetan khordokan nagoelarik. Ib. 54. Eta nola khordokan baitzagoen, eta galdeari ez baitzuen deusere ihardesten […]. Dv Tob 7, 11. Oihu marraskaz eta zalapartan ari zen […]. Lepoa moztearekin kordokan ari zelarik […]. HU Aurp 48. Zer atsegina, zezen gaizoa kordokan mihia luzaturik hiltzen ikustea! HU Zez 77. Orretarako erarik banu […] enuke burua kordokan erabiliko. A Ardi 95s (cf. nota: “Burua kordokan erabili, mover la cabeza de un lado a otro”). (Forma con palat. expresiva (?)). Haurra xutik abiatzen da eta badoha andarka eta khorjokan. Etcheb Zeruari 181 (ap. DRA, que cita este ej. tbn. s.v. andarka, pero con la forma khordoka). b) “Il est en danger, kordokan da” Ht VocGr 345. c) “(Sc), algo enfermo (estar)” A.

    Sinonimoak: adlag.

        [kordoka]: koloka, kolokan, loka, kordoka Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es suelto, -a; movedizo, -a; insegurant
    en unstable, insecure
    port movediço(a); inseguro(a)

    Bainan dudan eta kordokan egotea bera ez othe liteke zorakeriaren mukurrua? Dh 185.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    kordokan (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:02 pm on 2017/10/23 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kantail 

    iz. 1 iz. Batez ere Ipar. Ertza. Baxera-kantail hautsia. 2 iz. Batez ere Ipar. Zatia. Ogi kantaila. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ertza]: bazter, ertz, hegi, karel, muga, izkina Ipar., kantoi Ipar.
        [zatia]: atal, baldo, parte, puska, zati, peza Ipar., porro Ipar., porroska Ipar., zizter Ipar., pusketa Gip., porrokin Zub., lagin Bizk. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (batez ere Ipar.) borde, rincón, ángulo, esquina (2) iz. (batez ere Ipar.) pedazo, trozo; cacho (col.) (3) iz. (batez ere Ipar.) roca
    fr (1) iz. bord (2) iz. pièce, morceau
    en (1) iz. edge, border; side (2) iz. [pusketa] piece, bit, fragment
    port (1) iz. borda, beira, margem (2) pedaço

    Katua sofaren kantail batean zegoen etzanda.

    kantail (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 11:06 pm on 2017/10/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    katigatu 

    ad. katigatu, katiga, katigatzen 1 da ad. Punta duen zerbait nonbait atxikirik gertatu; punta duen zerbaitetan atxikirik gertatu. Ik. trabatu. Katigatu zitzaion adarra sasitzan. Sasietan katigatutako ardi ilea. 2 da ad. Haria edo kideko gauzak ezin askatu direla gertatu. Gereziak elkarri katigatuta ateratzen ziren. Katigatu da mataza. 3 da ad. Zerbait, nonbait, ezin askatu dela gelditu. Bisigua jaten ari zela, hezur bat katigatu zitzaion eztarrian. Eskuak arrakalan katigatuta zituztela gelditu ziren. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    katigatu. v. gatibatu; kateatu.

    Sinonimoak: ad.

        [lotu]: kateatu, lotu, estekatu Ipar., amarratu g.e., uzkaldu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. (Heg.) engancharse, quedarse prendido (2) da ad. (Heg.) enredarse, enmarañarse (3) da ad. (Heg.) trabarse, prenderse, asirse, engancharse (4) du ad. (Teknol.) enclavar
    fr da ad. s’accrocher, s’emmêler
    en (1) da ad. to get caught (2) da ad. to get tangled, to rope sb in
    port (1) enganchar-se (2) da ad. (Heg.) enredar-se, emaranhar-se

    Hurrengoan ez nazazu gauza hauetarako katigatu. (Elhuyar Hiztegia)

    katigatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

     
  • Maite 11:17 pm on 2017/10/14 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kalamudi 

    iz. Kalamu-alorra, kalamu-landa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kalamudi (Aq 1087 -> A (AN)). “Cañamar” Aq y A.

    Sinonimoak: iz.
    [kalamudi] : kalamu-alor, kalamu-landa (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cañamar
    fr chènevière
    en hemp field
    port canhameiral

    Bidaian kalamudiak ikusi genituen.

    kalamudi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:14 pm on 2017/10/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    korapilo 

    iz. 1 iz. Soka, hari edo beste gauza malgu batean, edo biren artean, egiten den lotura, mutur batetik edo bietatik tiratzen denean gogorragoa gertatzen dena. Hariaren bi muturrak korapilo batez lotu. Zapiaren muturreko korapiloa. Korapilo estua. Korapiloa egin, lotu, askatu. Korapiloz beteriko mataza. Korapilo begiztaduna. Marinel korapiloak. 2 iz. Irud. Mihian korapilorik gabe mintzatu. Korapilo bat zeukan zintzurrean. Iruditzen zaio korapilo bat edo zama pisu bat barren hartan baduela. 3 iz. Kezka nahasia. Ez baitakit nola askatu atsekabearen korapiloa. Baina, artean, Martarentzat ez ziren bukatu korapiloak. 4 iz. Arazo edo auzi baten zailtasun nagusia. Ik. koska 3. Hor dago korapiloa. 5 iz. Kontakizun edo drama batean, gertaeren haria biltzen den gune gorena. Film bat egiteko besterik ere behar da: korapiloa, “istilua”. 6 iz. Itsasoan erabiltzen den lastertasun neurria, milia bat orduko lastertasunaren baliokidea. Hamar korapiloko abiaduran ibili da belaontzia. 25 korapiloko haize boladek arriskuan jarri zuten ontzia. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [lotura]: marapilo Bizk., moropilo Bizk., troinu Bizk.
        [kezka nahasia]: iltze, koska

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. nudo (2) iz. (hed.) enredo, embrollo, lío, problema, complicación (3) iz. (Eraik.) nudo (4) iz. (Itsas.) nudo (5) iz. (Lit.) (Zin.) nudo, enredo (6) iz. (Elektr.) nudo
    fr (1) iz. nœud (2) iz. (hed.) enchevêtrement, embrouillement, confusion, complication (3) iz. (Lit.) trame ; nœud (4) iz. (Itsas.) nœud
    en (1) iz. [ilea, haria, soka] knot (2) iz. [kezka nahasia] complication, problem; muddle (3) iz. (Lit.) plot (4) iz. (Itsas.) knot
    port (1) iz. nó (2) iz. (hed.) enredo, embrulhada, embrulho

    Ba al dago korapilo hau askatuko duenik?

    korapilo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:51 pm on 2017/09/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kridatu 

    ad. kridatu, krida/kridatu, kridatzen du ad. Ipar. Aldarrikatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal hiztegian

    kridatu (L, S; Urt III 95, Chaho, Dv, Foix ap. Lh), gridatu (Lh (BN)). Ref.: A; Lrq.

    1. Publicar, proclamar. “Proclamer, publier à cris, à son de tambour, de trompette” H. “Annoncer” Lh. Arnoa kridatzen dute, eta minagrea saltzen. ES 197. Hauk dira Jaunak igorriak munduaren bazter zabaletan lege sainduaren kridatzeko. Ib. 124s. Atabala soinuz, nola kridatzen zuten […] ezarriren zituztela zephoak bestia gaixto batzuen hatzemaiteko. Elsb Fram 180. “Vendre aux enchères” Lh.

    2.Gronder” Lh.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [aldarrikatu]: aldarrikatu, oihuztatu, aldarri egin Ipar., pregonatu Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) proclamar, publicar
    fr proclamer
    en proclaim
    port du ad. (Ipar.) proclamar, publicar

    Karrikaz karrika, erabakitzeko eskubidea kridatzen.

    kridatu (Argazkia: eitb.eus)

    Save

    Save

    Save

    Save

     
  • Maite 9:08 pm on 2017/07/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kereila 

    iz. 1 iz. Zuz. Epaileari edo dagokion organoari aurkezten zaion salaketa, auzia abiarazten duena. Epaitegiak ez du elkartearen kontra jarritako kereila onartu. 2 iz. Arrangura, liskarra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kereila (-ella Lar, Añ, Chaho ap. Lh, H (V, G); khereilla Lh), kerela, kereilu (kherellü S (Foix) ap. Lh).

    1. Querella. Baldin zenbeitek berzeren kontra khereillarik badu. Lç Col 3, 13 (He errenkura, TB eskatima, Dv, Bibl arrangura, Ol akarbide, Ker asarre, IBe inork inoren aurka zerbait balu). Gura dot relajadu kerellea. Lazarraga 1185v. Haren kerela hartzen du Iinkoak, eta nork ere gaixki tratatzen baititu paubriak, haien kontre mendekatzen da furioski. Tt Arima 124. Ilten bada juan zan nire kerellia. Mg PAb 81. Auzi edo kerelliari jarraitu nai badeutsazu. Astar II 29. Utzirik bere kereillak, / bakhea elkarrekin haiñ ontsa egiñ zuten. Gy 222. v. tbn. fB Ic I app. 20.

    2. “(Adj.), inquiet” Lh.

    Sinonimo eta antonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [kereila 1] : auzi || errekontziliazio.
    [kereila 2] : liskar, kexa, arrangura || maitasun

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zuz.) querella
    fr iz. (Zuz.) plainte
    en iz. suit, action; complaint; charge, accusation
    port iz. querela

    Tramiterako onartu dute Durango bonbardatu zutenen aurkako kereila [Samara Velte, Berria.eus (2017-07-20 )]

    kereila

     
  • Maite 11:15 pm on 2017/07/16 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kirrinka 

    iz.  Karranka, batez ere zolia. Orgaren kirrinka. Ezin jasan dezaket ate horrek egiten duen kirrinka. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kirrinka (V-m-gip, G, AN, BN-baig, S, R-uzt ap. A; Aq 1124 (AN), Dv, H), girringa (AN-gip ap. A; Añ (AN)).

    1. (Sust.). Chirrido (de una puerta, del eje de un carro, etc.; de un insecto, ave, etc.). “Chirrido, sonido despreciable” Añ. “Kirrinka, chirrido (de ruedas) (311)” LE-Ir. “Grincement aigu, bruit strident” Dv. “Eztezaket iasan athe horrek egiten [duen] kirrinka” H. Cf. NEtx LBB 102: Alako “kirrink” otsa atera du [ateak]. Cf. kirrin-kurrunka. v. 1 karranka, 1 karraska. Martineten kirrinkarik ezta ezagün. Eskual 6-3-1908, 4. Kirkirren kirrinka. EgutTo 26-2-1918 (ap. DRA). Burdi orrek darua / bideskako kirrinkaz / zelaiko gentz osua. Laux AB 27. Kirrinka latza dagie saraspean txitxarrak. TAg GaGo 6. Orgak zaharrago eta kirrinka handiago. Herr 9-10-1958, 4. Sagu eta marmaluek zaukuten tauletarik ihardesten, kraska xehe batzuz, eta ere, aizeak, athe-lehiotako kirrinken intzirinaz. Larz GH 1959, 91. Gurdia txarrago ta kirrinka andiago. Zait Plat 151. Gurdia zenbatez ariñago, ardatzak kirrinka miñago. EZBB I 137.

    2. (Adv.). Chirriando. Pozak darabitz orren / aldartetsu ta zaleki, / girringa ta txioka. EA Txindor 27. Kirrinka dago masta. “Cruje”. Gazt MusIx 79. Aga ausia kirrinka. “Gime”. Ib. 137.

    Sinonimoak: iz.

        [karranka]: karranka, kirrika, kirrinkada, kirrizka, kirrizkada, kurrinka Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es chirrido, chillido; crujido
    fr grincement, craquement
    en squeaking, creaking
    port chio, chiado

    Ezin jasan dezaket ate horrek egiten duen kirrinka. (Hiztegi Batua) 

    kirrinka (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:02 pm on 2017/07/09 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kili 

    iz.  Bizk. g.er. Kili-kilia, kilika. kili egin iz. Bizk. Kili-kili egin. Txakur zaharrari kili egiten dio katutxo jaioberriak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kili (V-ple-arr-m, B; Mic 6r, Lar, Añ; kilia det. H), gili (V-m-gip, L, S), kiri. Ref.: A (kili, gili); Iz ArOñ (gilixa). Tr. Documentado en Moguel, Zavala, Azkue y autores vizcaínos del s. XX, principalmente en la expr. kili(-kili) egin. Es más frecuente la forma con reduplicación. Moguel, Azkue y D. Agirre emplean la forma gili, que tbn. se encuentra en sendos ejs. de Euskal Esnalea y Jaungoikozale Egutegia. Hay kiri en Otxolua y Erkiaga (en éste junto a kili-kili).

    Cosquilleo, cosquillas. “Por lo menos en V se usa más repetido: kili-kili” A. “Gílixa xakok, tiene cosquillas” Iz ArOñ. v. kilia; cf. hazkilia. Sorbalda inguruko gilia baeukan. A Ezale 1897, 340a. Kili arin aura. ‘Aquel ligero cosquilleo’. Gand Elorri 24. Kili gozo ori. ‘El dulce cosquilleo’. Ib. 130. Kantu-kili legun. ‘Sabrosa invitación al canto’. Ib. 217. Elastiku garratzagaz marruskatu […] eban, arpegiko azalean kiri ta ikutuera minberea sentiduaz. Erkiag BatB 45.

    Sinonimoak: iz. Bizk. g.e.

        [kilika]: kilika, kilikadura, kili-kili, kilima Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (B) cosquillas, cosquilleo
    fr iz. (B) chatouille
    en iz. (B) tickle
    port iz. (B) cócegas

    Kili-kili egiten dit lepoan zure ileak. [Kuskue tanden, Iñaki Iñurrieta (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kili (argazkia: guff.com)

     
  • Maite 11:45 pm on 2017/07/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuraios 

    adj. Ipar. Adoretsua, bihoztuna. Ingurukoen laguntzarekin, beti aitzina doan ama kuraiosa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kuraios (H), kuraioso, korajus (S ap. Lrq; Chaho, Gèze), kurajos (Urt), kurajoso (Urt), kurajus, koraios (Chaho).

    Valiente, decidido, valeroso, enérgico. “Animosus, kurajósa, balénta” Urt II 109. “Leones animosi, lehoin, lehoñ kurajósoak” Ib. 110. “Courageux” H. v. korajetsu. Tr. Documentado en autores septentrionales desde mediados del s. XVII. En el s. XX sólo se encuentra un ej. de Arradoy. La forma general es kuraios. Hay korajus en los suletinos (en Tartas koraios; en Maister tbn. kurajus). Meritu gehiago dute Kapitain kuraiosek eta deliberatuek. Harb 453. Soldado koraios, resolutu eta deliberatu hau. Tt Onsa 65. Alexandro handia baino kapitain kuraios <-j-> eta balentagoa. ES 145. Soldadu kuraios <-y-> batek bezala. He Gudu 84. Armak har itzazü gizon korajus batek bezala. Mst I 19, 4 (Ch balent, Ip bihoztoi). Gizon kurajus eli bat bezala. Ib. 11, 4. –Nola Sakramendü hunek errendatzen gitü Giristino perfeit? –Fedian borthitz eta kuraios eginez. CatLan 128. Gizon kuraios <-joz-> batek eztu behar estonatu. AR 309. Zenbat gizon famos / aintzindari kuraios / […] ez dire jautsi / lurreko harren janari? Monho 140. Afable zira eta behar denian korajus. ‘Courageux’. Etch 578. Badohaz Oñaterat kuraios guziak. Hb Esk 162. Kuraiosenek <-y-> harmak hartu zituzten. Elsb Fram 117. Guzietarik kuraiosenak, Jaun Doni Petrik, Jesus arnegatu [zuen]. Lap 286 (V 130). Jinkoak berritzen zütian bere hitzemaitiak […], Samuel Profeta handiaren amaz; Judith korajusaz Holoferna gaitzari büria muztü zianaz. Ip Hil 8s. Kuraioso egon zaite / Dituzien deretxotan. (1929). LuzKant 118. Ikusten dut zirela / Biziki kuraios. (1965). Ib. 125. Kolpe horrek behar zuen kapitain kuraios hortarik egin Jainkoaren soldado bat beldur gabea. Ardoy SFran 78.

    Sinonimoak: izond. Ipar.

        [adoretsua]: adoretsu, ausarditsu, ausart, ausarti, errutsu, gori, gupidagabe, indardun, kartsu, kaskail, kemendun, kementsu, saiatu, bipil Ipar., fetxo Ipar., kalipudun Ipar., kaliputsu Ipar., suhar Ipar., azarri Bizk., pijo Gip., mutiri Ipar./Naf., bihoztoi Zub., animotsu g.e., dulabre g.e., ekin g.e., kopetadun g.e., alai zah., bulartsu zah., hardit zah., animoso Heg. beh., baliente Heg. beh., bihoztun Heg. beh., balent Ipar. zah., baleroso Heg. zah., bulardetsu Gip. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) valiente, audaz
    fr izond. courageux
    en izond. courageous, brave
    port izond. corajoso(a), valente

    Ikusten dut zirela biziki kuraios.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    kuraios (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2017/07/05 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kartalazotu 

    ad. kartalazotu, kartalazo/kartalazotu, kartalazotzen da/du ad. Ipar. Zabartu, axolagabetu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kartalazotu. Abandonarse, descuidarse. Lazotzen ari da jendea, hots, kartalazotzen; gaixtatzen urtherik urthera. EOnAlm 1927, 26 (ap. DRA).

    Sinonimoak:ad. Ipar.

        [zabartu]: arduragabetu, axolagabetu, zabartu, ezaxolatu Ipar., laxatu Ipar./Naf., antsikabetu g.e., ezantsiatu Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (Ipar.) abandonar(se), descuidar(se)
    fr se laisser aller, se négliger
    en let yourself go
    port abandonar-se, descuidar-se

    Laxatzen ari da jendea, hots, kartalazotzen. (Elhuyar Hiztegia)

    kartalazotu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:44 pm on 2017/07/03 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kino 

    iz.  Ipar. Usaina; gustua. (Batez ere usain edo gustu txarra adierazteko erabiltzen da). Kino samina ahoan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [nahigabea]: atsekabe, bihotzondoko, damutasun, dolu, dolumin, lorraldi, nahigabe, pena, samin, samintasun, sentikizun, bihozmin Ipar., kirastasun Ipar., kirats Ipar., xangrin Ipar., tamal Bizk., axanpa Gip., atsekaitz g.e., desplazer g.e., dolore g.e., nahigabetasun g.e., samindura g.e., hiramendu zah., disgustu Heg. beh., lastima Heg. beh.
        [usaina]: Ipar.usain, urrin Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) olor, sabor; mal olor, mal sabor (2) iz. (Ipar.) (hed.) amargura, aflicción, disgusto
    fr iz. (Ipar.) arrière-goût
    en smell, odour, odor; bad smell, bad odor, bad taste
    port iz. (Ipar.) cheiro; mau cheiro

    Kino samina ahoan. (Hiztegi Batua)

    kino (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

     
  • Maite 11:52 pm on 2017/06/19 Permalink | Reply
    Tags: K   

    krako 

    iz. 1 Ipar. Kakoa. Gelditu zen dilindan krako batetik. 2 iz. Ipar. Mus. Kortxea. krako bikoitz Ipar. Mus. Kortxeaerdia. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [kakoa]: Ipar.kako, kroka, mako, pintza, arpeu g.e., gantxo g.e.
        [musika nota]: kortxea Heg.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) gancho (2) iz. (Mus.) (Ipar.) corchea
    fr (1) crochet (2) croche
    en (1) hook (2) (UK) quaver / (US)eighth note
    port (1) gancho (2) Mús breve

    Gelditu ziren dilindan krako batzuetik. 

    krako (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2017/05/24 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karramixkatu 

    ad. karramixkatu, karramixka/karramixkatu, karramixkatzen du ad. Ipar. Harramazkatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    karramixkatu, karramaxkatu, karramiskatu (T-L), karramaskatu. Arañar (sentidos prop. y fig.). “Égratigner” T-L. Nor edo nor enganatu bazen bere urhats eta erranetan, segur gaizki egin edo gaizki erranak arbuiatuko zituen, bainan ahalaz enganatu zena karramixkatu gabe. Herr 16-10-1958, 1. Ezagutu duk ene soa, gizon begitarte karramaskatuen gainean; ene mintzoa, elhe arrotz eta garhasien erdian. SoEg EG 1959 (3-6), 154. Algeria, elhorri moko xorrotxa […] sartzen zaiku, karramaxkatzen gaituela eta bet-betan iratzarririk ezartzen. SoEg Herr 16-4-1961 (ap. DRA; la ref. es incorrecta).

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [harramazkatu]: arraskatu, atzamar egin, atzapar egin, atzaparkatu, azkura egin, harramazkatu, hatz egin, hazkatu, aztaparkatu Ipar., hazka egin Bizk., haztatu Zub., atzamarkatu g.e., atzamartu g.e., atzapartu g.e., harraskatu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (batez ere Ipar.) arañar
    fr da/du ad. (Ipar.) egratigner, érafler
    en scratch
    port arranhar, raspar

    Karramixkatzen nauten elorriak (Elhuyar hiztegia)

    karramixkatu (Argazkia: Wikimedia Commons)

    Save

    Save

     
  • Maite 11:37 pm on 2017/05/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kiriketan 

    adb. 1 Zelatan. (Batez ere kiriketan egon, ibili esapideetan erabiltzen da). Horretan ari nintzela, zure aldamenekoa atera zen; kiriketan zegoen nonbait. 2 adb. Ezkutaketan. Haur horiek kiriketan ari dira.

    Sinonimoak: adlag.

        [marro-marroka]: gorde-gordeka, gordeketan, kiriketan, marro-marroka, zapoketan, kukuka Ipar., kukulauka Ipar., marroka Heg., altxaka Naf., altxakaka Naf., altxaketan Naf., kukumikuka Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (jugar) al escondite
    fr jouer à cache-cache
    en play hide-and-seek
    port brincar de esconde-esconde

    Haur horiek kiriketan ari dira (Hiztegi Batua)

    kiriketan (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:22 pm on 2017/04/22 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kuxin berlindar 

    iz. Autoen abiadura moteltzeko goragunea. (Berria.eus)

    Sinonimoak: iz.
    [Bide-zoruaren luzetarako profilaren aldaketa zakarra, ahurgunea beherantz duena] : sakangune (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es cojín berlinés
    fr coussin berlinois
    en Berliner cushion

    Ez gara deus berria asmatzen ari: semaforoak jartzeak beti murrizten ditu istripuak, eta, errepidean kuxin berlindarrak jarrita [autoen abiadura moteltzeko goraguneak], ezbehar asko saihestuko ditugu.  [Autoen gainetik, hiritarren segurtasuna bermatu behar dugu, Armando Cuenca. Iruñeko Udaleko Mugikortasun zinegotzia (Berria, 2017-04-20)]

    kuxin berlindar (Argazkia: circulaseguro, FlickrCC)

     
  • Maite 7:53 pm on 2017/04/20 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kopetilundu 

    ad. kopetilundu, kopetilun/kopetilundu, kopetiluntzen da/du ad. Kopeta ilun ipini edo ipinarazi. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kopetilundu, kopeta ilundu. Entristecerse, preocuparse. Beldur zan zerbait esango ziotela […]. Asi zan kopeta illuntzen. Apaol 82. Erabat kopetillundu zan bentaria. “Amohinóse mucho”. Berron Kijote 191.

    Sinonimoak: ad.

        [haserretu]: beltzuri egin, haserretu, jauzi, koleratu, mokotu, muturtu, muzindu, zapuztu, inkoniatu Ipar., koskatu Ipar., muskertu Ipar., samurtu Ipar., beltzuritu g.e., despitatu zah., hiratu zah., irritu Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. fruncir el ceño, arrugar la frente; hacer fruncir el ceño, hacer arrugar la frente
    fr froncer les sourcils
    en knit [sb] brows
    port franzir o cenho

    Erabat kopetilundu zen.

    kopetilundu (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:01 pm on 2017/04/11 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kur-kur 

    onomat. Ipar. Irriaren onomatopeia. Ik. kar-kar. Kur-kur-kur, gidaria ene saihetsean irriz. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [irriaren onomatopeia] : kar-kar (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. [algararen onomatopeia] (Ipar.) ¡ja, ja!
    fr interj. [algararen onomatopeia] (Ipar.) (rire) ha ha
    en interj. [algararen onomatopeia] (Ipar.) ha ha

    Kur-kur-kur, gidaria ene saihetsean irriz. (Hiztegi Batua)

    kur-kur (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:48 pm on 2017/04/01 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kukutxeztul 

    iz. Med. Kukurruku eztula. Txikitan hil ziren hiru seme-alabak: kukutxeztulaz bat, elgorriaz bigarrena, eta difteriaz hirugarrena(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kukutx-eztul. v. kukurukutx-eztul.

    kukurukutx-eztul (Gc, AN-5vill ap. A), kukurutx-eztul, kurkutx-eztul (G-to ap. Iz To), kukutx-eztul (G-to ap. A e Iz To).

    “Tos ferina” A. v. KUKURRUKU-EZTUL. Larogei urtetan ospelak? Oraindik kukurutxeztula ta txitxareak sortuko zaizkitzu. JAIraz Joañixio 151.

    Sinonimoak: iz.

        [kukurruku-eztula]: kukurruku-eztul  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Med.) tos ferina
    fr iz. (Med.) coqueluche
    en iz. whooping cough
    port iz. Med coqueluche

    Ekingo diogu berriz ere kukutxeztularen aurkako txertoa haur guztiei jartzeari, eta atzeraeraginezko izaerarekin. @osakidetzaEJGV

    kukutxeztul (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:40 pm on 2017/02/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karatoxaldi 

    iz. 1 iz. Ipar. Orraztaldia. 2 iz. Ipar. Jipoia. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [jipoi] : astinaldi, astindu, astinketa, jipoialdi, mizpira-salda Ipar., panpaldi Ipar., zafraldi Ipar., pasada Heg., zanpaldi Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) cada vez que se almohaza, rasquetea o rasca el pelo de las caballerías (2) iz. (Ipar.) zurra, paliza, tunda, somanta
    fr (jipoi) iz. raclée, volée, coup
    en (jipoi) iz. beating
    port (jipoi) iz. surra, sova

    Sekulako karatoxaldia!

    karatoxaldi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:17 pm on 2017/02/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kask 

    onomat. Kolpearen onomatopeia. Harri koskor bat botaz, leihoa kask jo zuen. kask-kask onomat. Atea jotzean ateratzen den hotsaren onomatopeia. Atea kask-kask jo nuen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 kask (G-to, S), kaxk, kax, kas, kaisk. Ref.: A; Lrq.

    (Onomat. de un golpe). “Onomat. del encuentro y choque inesperado de dos personas, carros etc.” A. Kask! Arria lurrean zenean puskatu. A. Etxeberri in Onaind MEOE 446. Ostiko bat begitartera kask eman lezoken etsairik azkarrenari. HU Aurp 199. Atz nagosiko oskol edo atzazalaz kaisk estanda eragiñ edo lertu [zorria]. A Ezale 1897, 209b. Kask, uspel bat ederra biltzen zuen kopetan. Barb Sup 41. Makila berezi batekin, kaxk, jotzen du ura. Barb Leg 22. Kask! Firritx! Baratzen gira, iziturik. JE Ber 45. Makhil luze hura hartzen du bi eskuz eta kask! gain-behera Murtutsi. Lf Murtuts 11. Uste gabean kas, Franzisek mai artan utzi zuen erlojua lurrera. Izeta DirG 115. Arri koxkor bat boteaz leioa kax jo zuan. A. Zavala Auspoa 63-64, 34. Bastoiarekin kaxk! jotzen zuan. JAzpiroz 41. Otoitzak ikasteko ta ondo esateko ardurarik artzen etzuanari, kaxk! emango zion zigorrarekin. AZink 31.

    (Onomat. de una acción súbita). Zarana ustu zuenean, kaxk! urren zen arresi batera zapart egin ta burua ostu zuen (B). A EY II 317s. Makilla inguratu zioten zegoan tokira, ta, kask!, kozka egin zion da eutsi. JAzpiroz 139. Txerriari isatsa, kask!, moztu nion. Zendoia 29.

    2 kask (Bera). Neol. creado por Arana Goiri en 1896 (AG 826).

    Nombre de la letra k. v. 1 ka.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es onom. onomatopeya de golpe o choque, toc
    fr (onomatopeya) toc
    en (en puerta) rat-a-tat!, knock, knock!

    Harri koskor bat botaz, leihoa kask jo zuen.   (Hiztegi Batua)

    kask (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:55 pm on 2017/02/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kako 

    iz. kako 1 iz. Pieza okertua eta, askotan, punta-zorrotza, zerbait zintzilikatzeko, edo zerbaiti eusteko edo heltzeko erabiltzen dena. Kakoan eseki. Harako kako hartatik zintzilika ezazu jaka. Kakoa sartuz, orbela du ateratzen. Bastako kakoak. Olagarroetarako kakoak. Burdin kakoa: burdinazko kakoa. 2 iz. Haga kakoduna, gaztainak eta kidekoak eraisteko erabiltzen dena. 3 iz. Su armetako katua. Fusila jasota, hatza kakoan zuela. 4 (Izenondo gisa). Kakoaren itxurakoa. Aurpegi zurbila, sudur kakoa. || kako-mako Amarruzko itzulinguruak. Gezur zuriz eta kako-mako bihurriz bereganatu zuen. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [gantxoa]: kroka, mako, pintza, krako Ipar., arpeu g.e., gantxo g.e.
        [su-armetako atala]: katu
        [parentesia]: pl.mako pl., parentesi pl.
    kako izond.
        [kakoduna]: kakodun, makodun

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. gancho; garfio (2) iz. colgador (3) iz. (Arm.) [su-armarena] gatillo (4) iz. (Kir.) [saskibaloian] gancho (5) iz. paréntesis (6) izond. ganchudo, -a, con forma de gancho
    fr (1) iz. crochet, croc (2) iz. [su-armarena] détente (3) iz. [zeinua] parenthèse (4) izond. crochu, -e
    en (1) iz. hook; [fishing, sailing] gaff (2) iz. [su-armarena] trigger (3) iz. [saskibaloian] hook shot

    Paretako kako batean dago zintzilik Maiteak zeraman soinekoa Paul D-k lehenbizikoz ikusi zuenean. [Maitea, Toni Morrison / Anton Garikano (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kako (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:56 pm on 2017/02/07 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karraju 

    iz. Korridore. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (Labayru Hiztegia)

    [korridore] : korridore
    [enkatxo] : enkatxo

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (1) (B) pasillo (Frec. ref. al que en los caseríos va de la cuadra a la cocina.), corredor, tránsito (2) encachado de probaderos
    fr iz. corridor, couloir
    en iz. corridor
    port iz. corredor

    Txirrina jotakoan norbaiten urratsak barruntatu nituen ateaz bestaldeko karrajutik hurbiltzen.  [612 euro, Jon Arretxe] (Erein, 2013)

    karraju (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:28 pm on 2017/01/26 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskazuri 

    adj. Ile-zuria. Aitona kaskazuriak(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaskazuri (G-bet, AN-gip), kaskozuri (Lh). Ref.: Garbiz Lezo 52.

    1. “Persona de pelo blanco” Zt (comunicación personal). Cf. Kaskazuri (Or Eus 301), apodo de un hombre anciano. Siaskatxoari eragiñaz / aitona kaska-zuria. I. Otamendi in Onaind MEOE 1084. Aiton kaskazuri danak. In PE 16. Orai buraso aitatxitu eta amatxitu kasko zuri edo pelatu bilakatuak. Larre ArtzainE 237.

    2. kaskozuri. Calvo. v. kaskasoil. Hoa, kaskozuri, hoa! (4 Reg 2, 23). Zerb IxtS 66 (Dv khartzoil, Ol, Ker, BiblE burusoil).

    Sinonimoak: izond. beh.

        [ile-zuria]: ile-zuri (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (lgart.) de pelo blanco/cano
    fr chenu, -e ; blanc, blanche
    en white-haired; grey-haired, gray-haired
    port grisalho(a)

    Nonbait, begitan hartu zenuen gela barrenean eserita zegoen agure kaskazuri bat, haren gorbata gogoko ez zenuelako alegia, eta horixe aditzera eman nahi izan zenion. [Hona hemen gu biok, Dorothy Parker / Mirentxu Larrañaga (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    kaskazuri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 6:05 pm on 2017/01/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kilikatu 

    1. du ad. Kilika egin, kilimatu. 2. da/du ad. Gorputzaren edo gogoaren zernahi ahalmenen susperraldi bat eragin; eragin horren ondoriozko egoeran gertatu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [kilika egin]: kilika egin, kili-kili egin, kili egin Bizk., kilimatu Gip.
        [kitzikatu]: akuilatu, haizatu, hots eman, kinatu, narritatu, tarritatu, tentatu, zirikatu, aholkatu Ipar., huiatu Ipar., kitzikatu Ipar., xaxatu Heg., zitatu Bizk., atitxatu Zub., axekatu g.e., narrikatu g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. hacer cosquillas, cosquillear (2) da/du ad. excitar(se), incitar, estimular; tentar
    fr (1) du ad. faire des chatouilles, chatouiller (2) da/du ad. (s’)exciter, inciter, pousser, stimuler
    en (1) du ad. to tickle (2) da/du ad. to excite, to stimulate, to incite, to drive
    port (1) du ad. fazer cócegas (2) da/du ad. incitar, estimular; tentar

    Gasteizko IKAren leloa, aurten, “el euskera me kilika da”. Leloa erabilita, haien ikasleek Facebook-en #eleuskeramekilika bideo txapelketan parte hartu dute. Gaur izango da sari banaketa.

    kilikatu

     
  • Maite 11:00 pm on 2017/01/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskezur 

    iz. Burezurra. Lurrera erori eta kaskezurra hautsi. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaskezur (G, AN-araq, B, BN-baig, Sal), kaskaezur (VocB), kaskazur (V), kasko-ezur. Ref.: A (kaskezur, kaskazur); Izeta BHizt.

    Cráneo. Kaskezurrean –ezustekoa!– / ar nabar aundi bat bizi. Or Eus 226. Kaskezurra autsi. Anab Poli 65. Kasko-ezurra eta barruko garunak. Vill Jaink 69. Nekez lortuko dugula argibiderik antzina-antzinako gizaki zein gizaideen kaskezurretan. MEIG VI 113.

    Parte alta de la cabeza. v. 2 kaskar. Kaskezurrian autsiko diot / oraindikan oriñala! MendaroTx 104. Ebagi egin eutsazan belarrijak kaskazurretik [astuari]. Otx 121. Beren kaska-ezur soillak lozio orrekin igurtzitzen duten gizarajoak. Lab SuEm 177.

    Sinonimoak: iz. beh.

        [burezurra]: burezur, buru-hezur, buru-kasko, garezur, kaskar beh. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cráneo; crisma
    fr iz. crâne
    en iz. skull, cranium
    port iz. crânio; fam coco

    Esadazu, mutiko, zuri ezer sartzen zaizu kaskezur gogor horretan? [Harry Potter eta sorgin harria, J.K. Rowling / Iñaki Mendiguren (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur

    kaskezur (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:59 pm on 2017/01/08 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kukulumuxu 

    adb. Bizk. kokoriko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kukulumuxu (V-arr-oroz-m), kukulumutxu (V-m-gip), kukurumixo (V-m-gip; Añ (V)), kukurumitxu (V-ger), kukurumux (G-azp), kukurimixo (Añ (V)), kukulumixo (V-m-gip), kukulumutxio (V-m), kukumaixo (V-gip), kukumukuxo (V-gip), kukumixo (V-gip). Ref.: A (kukulumixo, kukurumixo); Iz To 187, UrrAnz (kukumukuxo); Etxba Eib (kukulumixo); Etxabu Ond 114; Elexp Berg (kukulumixo, kukumixo).

    Agachado, agazapado, en cuclillas. “Ovillarse encogiéndose […], kukurumixo ifini (V)” Añ. “Encogerse arrugando, […], kukurimixo (V)” Ib. “Kukumaixo jarritte, puesto en cuclillas (V-gip)” Iz To 187. “Orduetan egon da kukulumixo” Etxba Eib. v. 1 kokoriko. Ea-ko uritxu au, makur makur edo kukulumuxu, mendi biren barrenean. A Txirrist 171. Kukulumutxu jarri ta prakak erazten asi zan. Otx 64.

    Sinonimoak: adb.
    [kukulumuxu] : kokoriko, pikotxean, kukubilko (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. en cuclillas
    fr adb. accroupi, -e
    en adb. crouching, squatting
    port adb. loc adv a o de o em cócoras

    Umea ura edan guran dabil kukulumuxu jarrita.  (Labayru Fundazioa, @labayrufundazio )

    kukulumuxu (Argazkia: Labayru Fundazioa, @LabayruFundazio)

     
  • Maite 8:09 pm on 2016/12/27 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kereta 

    iz.  Kanaberak edo kidekoak bilbatuz egiten den hesi, ate edo zernahi gauza. Etxeko keretatik azken agur bat. Kereta hagak. Kanaberazko kereta batzuen gainean etzanik. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [xeila]: xeila Ipar., keheila Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (batez ere Ipar.) cancilla, puerta rústica, puerta de cercado
    fr portail
    en gate

    Etxeko keretatik azken agur bat.  (Hiztegi Batua)

    kereta (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Maite 5:03 pm on 2016/12/02 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kotxeiatu 

    du ad. (batez ere Z) Matazatu, haria bildu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kotxeiatu (Sal), kotxeatu (BN; Dv (BN)), kotxeratu (BN, S; Foix (ap. Lh), H), kotxeiratu (BN, S), kotexatu (R), kotxiatu (kh- BN-bard; Dv). Ref.: A (kotxeatu, kotxeratu, kotxeiatu, kotexatu, khotxiatu); Lh (khotxeratü).

    Devanar. “Dévider le fil, le mettre en écheveau” Dv. “Kotxeratu, mettre du fil en écheveau” H. “Khotxiatu, poner el hilo del huso en madejas” A.  Liho egiten zen denboran mañata güzia etxen, emaztiak ürüten, gizonak khotxeiatzen edo hari biltzen. ArmUs 1899, 48.

    Sinonimoak:ad. Zub.

        [haria bildu]: harilduharilkatuastalkatu Ipar., matazatu Bizk.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (batez ere Z) aspar, hacer madejas
    fr (el hilo) dévider
    en make skeins
    port fazer meada

    Liho egiten zen denboran mañata güzia etxen, emaztiak ürüten, gizonak khotxeiatzen edo hari biltzen.  ArmUs 1899, 48. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    kotxeiatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel