Tagged: K Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:09 pm on 2016/04/25 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kimu 

      iz. BOT. 1. Begi batetik jaio den adartxo berria. 2. Zurtoin, adar eta hostoen multzoa, hau da, landarearen aireko zatia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    kimu (V-ger-arr-m-gip, G; kh- Lh). Ref.: A; Iz ArOñ; Arin AEF 1980, 65; Elexp Berg.

    1. Brote (sentidos prop. y fig.). “1.º brote; 2.º ramillas de un año” A. “(El) brote en su primer año” Iz ArOñ. “Beian beti pujia, baiña arbola-burua mozten danian kimua dezente etara jok” Elexp Berg. v. 1 kima. Tr. Documentado únicamente en autores meridionales desde finales del siglo XIX. En DFrec hay 8 ejs., 1 de ellos septentrional. [Euskararen arbolaren] adaringuru, arbasta, txotx eta kimuaren modura. Aran SIgn 200. Animaren liliak edo biotzaren kimuak. Ag G 142. Tzeu burrunbariaren kimu ori! ‘Hijo’. Zait Sof 192. Tzeuren kimua! ‘Retoño’. Ib. 193. Euskal-sinismenzalea prantziskotasunaren txertuak emandako kimua [da]. SMitx Aranz 88. [Eguzkiak] kimu lotiak ernetu ta zabaltzen zittun. Etxde AlosT 58. Gaitz-erdi, zure beiak isats-muturrean ote-kimuren bat ez badauka. Munita 70 (132 kimuberri). Ez da galdu arraza. Aren kimua Aramaioz jabetu da berriro. NEtx Antz 14. Arbola zarrak emon ez baleu / geroko kimu barririk. BEnb NereA 239. Kimatzaillea ezta nagi ibiltzen adaburuko kimuak berriz ere lurrera itzultzeko. Ibiñ Virgil 83. Guri eskerrak ematen ditu / euskal zuaitzak kimuak. Olea 119. Intxusen kimue egosi eta aren lurriñean jarri begik (G-goi). Arin AEF 1980, 65. [Urrikiak, elkartasunak] sekulan ez dute mendurik hartu, ez kimurik sortu, ez fruiturik eman. PPer Harrip 55. Arbol zarraren kimuak. JAzpiroz tít. Ameriketako herri-landarearen kimuetan, bi dira ikusgarri. MEIG I 190. Altabizkarko kantuaren kimu berri bat. MEIG VI 79. v. tbn. Mok 22. Laux BBa XIV. Otx 5. JMB ELG 9. Erkiag Arran 193. Arti Ipuin 79. Gand Elorri 66. Zendoia 162. Insausti 67.

    2.Escobajo” A DBols 218. “Raspajo, pedacito de un racimo de uvas” Ib. 310.

    Sinonimoak: iz.

        [adartxo berria]: adaka, aldaka, altsuma, erne, muskil, pinporta, aldaxka Ipar., puja Gip., gando g.e., bote Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. brote, renuevo, vástago, retoño (2) iz. ramilla, rama menuda (3) iz. (hed.) retoño, hijo pequeño (4) iz. (Kir.) alevín
    fr iz. pousse, rejeton, bourgeon
    en iz. (Bot.) shoot, bud
    port iz. (de planta) broto, grelo

    Beste urte batez, Gernikak (Bizkaia) 1937ko bonbardaketan hildakoak gogoratuko ditu bihar. 79 urte betetzen dira aurten, eta urteurrena baliatuz Euskal Herrian da egunotan Janusz Chwierut Oswiecin-go alkatea (Poloniako hiri horri alemaniarrek Auschwitz deitzen zuten, eta hala da ezagun han izan zuten kontzentrazio eremua). Nazioen Berradiskidetze Parkea proiektuak ekarri du, eta Gernikako Arbolaren kimu batekin itzuliko da Poloniara, kontzentrazio eremuan landatzeko. [Gernikako arbolaren kimu bat landatuko dute Auschwitzen (2016-04-25). Berria.eus]

    kimu (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 3:22 pm on 2016/04/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kardamu 

    Ik. pipi. iz. ZOOL. Anobidoen familiako intsektu koleopteroen izen arrunta. Landare-substantziez elikatzen dira eta zenbait espeziek altzarietako egurra jaten dute. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal hiztegian

    kardamu (V-ger ap. A; Añ), gardamu (V-ger-ple-arr-oroz-m ap. A; Añ).

    1.Broma, carcoma” Añ. “Carcoma, gusano de la madera” A. “Gusano del tocino” Ib. “Gardamu, herrumbre o polilla de hierro” A BeinB voc. Cf. VocNav: “Gardama, carcoma, insecto”, y LzG: “Gardama, insecto, cochinilla (Apellániz)”. Etxe zaarrak [...] zur gardamuak edo zerenak ianikoak. A BeinB 57. San Pedro zarraren burua gardamuak zulatua. “Agujereada por la polilla”. A EY III 35. Ene kaixatxu maitea, kardamuak yaten asita ago. EG 1956 (7-8), 28. Kardamuz beteta dago gure arasa; kardamu ta sitsak badauke gurean amasa. (V-m). EZBB II 33.

    2. (Lar, H (+ kh-)), gardamu (V-ger-arr ap. A), gerdamu (V-ple-arr-oroz ap. A). “El rancio de [...] tocino” Lar. “Rancidité de l’huile, de la graisse ou d’un corps gras” H. “Khardamua, [...] rance et rancidité” Ib. “Roña espesa, casi costra. Urdai zaarrari egiten jako gerdamua, esta roña se le forma al tocino viejo” A. “Gardamu (V-arr), mal gusto del tocino rancio” Ib. v. gardinga.

    Sinonimoak: iz. [kardamu] : pipi 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es carcoma
    fr vrillette
    en woodworm
    port (insecto) carcoma, caruncho

    Eta joango naun
    eta nire atzean geldituko zementuzko egunsentia
    betirako etxeko atean
    malkoz bustiriko agur barea zintzilik

    Eskaileren kardamuan azkeneko gogaeta banaletan
    oroimena berariaz utziz gero
    joango naun
    espaloian etzandako mozkortien
    bart gaueko tristeziaren oihartzuna
    edontzien elkar jotze gor mingotsa eta urruna
    kale oihan zaharrean arrastoa egindakoan
    nire itzal hutsalean aurkituko ditun bihar

    Joango naun
    eta bihar argitzean ihintzaren kapusaiak estaliko nire urratsa
    baina dena gel dadila: hire ametsa ezkutuan
    neon argi zurbilak zain dezala
    Joango naun
    eta geroak ehoko dizkin mila amaraun
    nire memoriak ez dezan erloju gelditu bat legez iraun

    Joango naun

    Berbak legezko aiztoak, Joanes Urkixo (Susa poesia, 1990)

     
  • Maite 11:07 pm on 2016/03/17 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kotxorro 

    iz. ZOOL. Koleopteroen ordenako intsektua. 2-3 cm-ko eta kolore arre gorrixkako kakalardoa da, buruan lamina zapalez osatutako antena nabariak dituena. Larbak landareen sustraiez elikatzen dira eta sarritan kalteak eragiten dituzte (Melolontha melolontha).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kotxorro (V-arr-oroz ap. A).Gorgojo. En Bilbao llaman así al abejorro o melolonta” A. “Kotxorro: indabearen edo babarrunaren zamorro edo ar bat” Ayesta 92n. Cf. 1 kotxo. Kotxorroak hegak athera ta biraka ta biraka hasi zan hegaz. Osk Kurl 76. Harrobi gaine ta inguruetan, matxinoak, kirkirrak, kotxorroak, karrakaldoak eta abar, batzen zituzten muttikoak. Ib. 204. Kotxorroaren zunburrunttoa entzunik. Ib. 204. Egartsu eta kinka larri dan / euskerak nai dau ur txorro, / omentsu gerta daiten garbituz / atzerriko dan kotxorro. Ayesta 92.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) escarabajo sanjuanero, abejorro (Melolontha melolontha)
    fr iz. (Zool.) hanneton
    en iz. (Zool.)   cockchafer (Melolontha melolontha)
    port iz. (Zool.) melolonta (Melolontha melolontha) 

    Egartsu eta kinka larri dan
    euskerak nai dau ur txorro,
    omentsu gerta daiten garbituz
    atzerriko dan kotxorro.

    Ayesta 92 (Orotariko Euskal Hiztegia)

    kotxorro (Wikimedia Commons, Donald Hobern)

     
  • Maite 10:14 pm on 2016/03/15 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kaskar 

    1. iz. (lgart.) Garezurra, buru-hezurra. Korde gabe utzi zuen kaskarra hautsita. 2. izond. Behar adinako balioa, ontasuna ez duena; erdipurdikoa. Eguraldi kaskarra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:iz. beh.

        [burezurra]: burezurburu-hezurburu-kaskogarezurkaskezur beh.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (lgart.) cabeza, cráneo (2) izond. mediocre, no muy bueno; malo, -a; de poco valor, insignificante, escaso, -a, pequeño, -a (3) Ik. koskor
    fr (1) iz. tête, crane (2) izond. médiocre, insignifiant, -e, insuffisant, -e, mauvais
    en (1) iz. skull, cranium (2) izond. mediocre, bad; insignificant, little, negligible; low, of little value
    port (1) iz. crânio (2) izond. medíocre; escasso(a)

    Ebaluazioko emaitzak jaitsi egin dira, eta euskarakoa inoizko kaskarrena da

    14 urterekin, ikasleen %46k maila apala dute euskaraz; maila aurreratua daukatenak %16 dira

    Emaitzetan jaitsierak azaldu dira 2015eko ebaluazio diagnostikoan. Lehen Hezkuntzako laugarren mailako eta DBHko bigarreneko ikasleei egiten diete proba aldian-aldian, eboluzioa zein den ikusteko. [Ebaluazioko emaitzak jaitsi egin dira, eta euskarakoa inoizko kaskarrena da, G. Goikoetxea (Gizartea, 2016-03-15)] (Berria.eus)

    kaskar (Infografia: Berria)

    kaskar (FlickrCC, Laurence Simon)

     
  • Maite 9:41 am on 2016/03/06 Permalink | Reply
    Tags: K   

    korroka 

    1. iz. Zurrunga. Lo zeuden korrokan. 2. iz. Korrokada. 3. iz. Igelek eta apoek egiten duten oihu erlatsa. 4. adb. Korrokak eginez. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    korroka adond.
        [korrokak eginez]: korrokaka
    korroka iz.
        [zurrunga]: Ipar.zurrunga, kurrunka Zub., marranga g.e., zurru g.e.
        [korrokada]: korrokada, poker Ipar., aupats Bizk., korroskada Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. ronquido (2) iz. [sabelarena] gruñido, borborigmo (3) iz. eructo, regüeldo (4) iz. croar (5) adb. [sabela] gruñendo
    fr (1) iz. ronflement (2) iz. [sabelarena] gargouillis (3) iz. [korroskada] rot
    en (1) iz. [zurrunga] snore (2) iz. [korrokada] belch; burp (3) iz. [apoek eta igelek] croak
    port (1) iz. ronquido, ronqueira (2) iz. arroto (3) iz. coaxar

    NEU NAIZ

    Neu naiz
    ene bizitzako idazlerik onena
    ene egitez
    ene kausaz
    damu dut
    baina esateko daukadana entzungo bazenu
    ibaia hobeto itsasoratuko litzatekeela deritzot
    meandroetan igelek berdin-berdin
    egingo lukete korroka ilargipean
    maiteminduek errazago sinetsiko lukete gezurra
    egitan

    Bala zeru urdina, Xabier Aldai

    Susa poesia, 1993

     
  • Maite 6:34 pm on 2016/02/28 Permalink | Reply
    Tags: K   

    kedar 

    iz. 1. Osorik erretzen ez den zerbaitek ekoizten duen gai beltza, partikula txikiz osatua. Kebidean atxikita gelditzen den kedarra. 2. (Ipar.) Behazuna.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

        [behazuna]: behazun, gibelmin g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) hollín, tizne (2) (Ipar.) hiel
    fr suie, noir de fumée
    en soot
    port fuligem

    Norbaitek inoiz

    Baldin norbaitek inoiz teilatu itsusi batzu
    marraztuko balitu leihoaz bestalde
    mareak behera egingo balu iratzargailuaren orratzetan
    kedarretan baino ezin imajinaturik nire ostatua
    egunsentiaren helizeak
    itsuen begietan baino biziko ez balira
    bizitzaren esku anorexiara kateatzen gaituen
    ohitura
    baldin zure ahotsak inoiz erdietsiko balu
    gramofono pare bateko pisu atomikoa
    erlojuen ibaiertz baztertuak oroituko banitu
    hiriko orratzak denbora guztia karreatzeko
    eskorga geldiak balira
    edo josteko behebarruak itsuak
    elkar entzun gabe musukatuko balira
    kedarretan baino ezin imajinaturik nire ostatua
    baldin norbaitek inoiz teilatu itsusi batzu
    marraztuko balitu leihoaz honantz gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa!

    Kea behelainopean bezala, Harkaitz Cano (Susa poesia, 1994)

     

     
  • Maite 11:39 pm on 2016/02/13 Permalink | Reply
    Tags: K   

    karrak 

    1. Zerbait puskatu edo ebaki dela adierazteko onomatopeia. 2. Txingorraren onomatopeia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    karrak (V, AN).

    1. “1.º (Vc), onomat. de la hendidura de un objeto. Karrak entzun nebanean, neuk neure artean: “Batek edo batek katiluren bat ausi aldeusku, [...]. 2.º (V-ger, AN), onomat. de la caída del granizo” A. Bere oin azpiko adarra lokatu egin zan eta karrak ots zolia eginaz lurrera jausi zan. Karmengo Amaren Egutegi 1952, 71 (ap. DRA).

    2. (Onomat. del croar). v. klauk. Ara non asten diran igelak korroka egitten, karrak eta klauk. Otx 133.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) onom. onomatopeya de la rotura de un objeto (2) onom. onomatopeya de la granizada
    fr (1) onomatopée (casser un objet) (2) onomatopées de la grêle
    en (1) onomatopoeia of a breaking object (2) onomatopoeia of the hailstorm
    port (1) onomatopéia (quebrar um objeto) (2) onomatopéia da chuva de granizo

    Kankarroei ekin ez ekin barne borrokan nengoela, karrak egin zuen ostatuko ate betiere olioztatu gabeak. [Rock'n'roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    karrak (Gaurko hitza, CC)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel