Tagged: P Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:49 pm on 2018/11/17 Permalink | Reply
    Tags: P   

    pausatuki 

    adb. Ipar. Geldiro, emeki. Pausatuki mintzatzen da. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    pausatuki (H).

    Tranquilamente. “En repos, tranquillement” H. Gero has zaitea pausatuki zazpi orazino hauken erraiten. Mat 196. Gero sosegatuko naiz, ardura guztiak utzirik, pausatuki, hatsaren gaiñean iarriko naiz. Ax 75 (V 50). Erantzunak egiten badiotzagu emeki eta pausatuki. SP Phil 238 (He 240 sosegatuki). Hainitz minza arazi behar dire, pausatuki, klarki eta ahalik gorena. CatLav A 7r (V 8). En DFrec hay 2 ejs.

    Sinonimoak: adond. Ipar.

    [emeki]: apurka, astiro, astiz, baratz, emaro, emeki, geldika, geldiro, poliki, poliki-poliki, polito, baratxe Ipar., erreposki Ipar., pirka-pirka Ipar., geldi-geldika Bizk., geldika-geldika Bizk., astiki g.e., betaro g.e., betaz zah., astiroki Ipar. zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (Ipar.) despacio, lentamente, pausadamente, poco a poco, paso a paso, con detenimiento
    fr adb. lentement, posément, doucement
    en adb. slowly, calmly; gradually; gently
    port adb. (Ipar.) devagar, lentamente, vagarosamente

    Pausatuki mintzatzen da. (Hiztegi Batua)

    pausatuki (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 9:06 pm on 2018/11/15 Permalink | Reply
    Tags: P   

    puies 

    interj. eta iz. . 1 interj. Ipar. Deabrua eta sorginak uxatzeko erabiltzen den hitza. Sorgina puies, akerra ken! Zer demonioa da hau!; puies, puies egiteko ere liteke. Puies, puies, aparta Satan. 2 iz. Ipar. Irainezko keinua, ukabilaz, erpurua hatz erakuslearen eta erdikoaren artetik ateraz egiten dena. puiesak eman Irain egin. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    puies (-uj- Lcc, Mic -> A), puses (H), bujes (Lcc), buges (Lar Sup, Hb ap. Lh, H).

    1. Higa, gesto obsceno hecho con la mano como burla. “Higa” Lcc, Mic 7r y Lar Sup. “Higas dar, bujesak emon” Lcc. La forma buges se debe seguramente a un error de lectura de Larramendi, que la habría tomado de Landucci (que escribe <bugesa>). Azkue interpreta erróneamente “higa” como sinónimo de “bledo, futesa”. Erregeri bere atzeti pusesa emon doa. “Higa dar suelen”. RG B 43.

    2. (BN-baig; H), pues (L-ain, BN, S; Dv), puges (H). Ref.: A (puyes, pues); Satr VocP. (Usado como exclamación). “On le dit pour éloigner quelque maléfice ou sorcier [...]; par moquerie, d’une vieille personne [...]. Nor da emazte gaixo huni puies erraiten dioena?, [...]. On l’adresse par insulte aux femmes perdues” H. “Exclamación para poner en fuga el diablo o a las brujas, colocando el dedo pulgar entre el índice y el del corazón” A. “Pues pues, fórmula de sortilegio” Satr VocP. Lau gathu zahar, anjelusean, / bat maingu, hirur saltoka, sorgiñak puies! zohazila bidean, / ikusi ditut nik amets batean / akhelarre, akelarre-gainean. Elzb Po 208 (reproducido en Barb Sup 117 y Or Eus 113). Zer demonio da hau! Puies, puies egiteko ere liteke. Barb Sup 88. Sorginak pues! Ox 30 (114 puies). Ikhara gorrian zagon Ellande bere arbolaren gainean, puies eta puies alderdi guzietara. Barb Leg 134. Kentzen dute predikari maingua elizatik, sorgin gaixto bati bezala “puies! puies!” erraiten diotelarik. Lf Murtuts 5. Pues, pues, aparta Satan / berrehun iztapetan (BN-baig). Satr CEEN 1969, 160.

    3.Puyes, puies, moneda francesa de poco valor” A Apend.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. alde!, kanpora!, fuera!.
    2. irain

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) voz para ahuyentar al demonio, a las brujas, etc. (se utiliza colocando el dedo pulgar entre el índice y el corazón)
    fr voix pour effrayer le diable, les sorcières, etc.
    en voice to scare off the devil, the witches, etc.
    port voz para assustar o diabo, as bruxas, etc.

    Sorgina puies, akerra ken! (El huyar hiztegia)

    puies (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:51 pm on 2018/10/19 Permalink | Reply
    Tags: P   

    prebentzio 

    iz. Istripu, gaixotasun edo kideko bat gerta ez dadin hartu behar diren neurriak aurrez hartzea. Hiesaren prebentziorako neurriak. Lan arriskuen prebentzioa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    prebentzio, prebensio (B ap. Izeta BHitz2), prebentzione. Preparación; precaución. “Martxoan edo apirilen elurre iten badu, prebensioa ine daukegu, sabaien belarra pileka” Izeta BHiztz2. AxN explica aparailluaren arauaz (530) por prebenzioaren gisa. Zer disposiziorekin eta prebenzioarekin arkitu bear da kristauba. OA 71. Goan zen desertura prebenzionerik biziarendako artu gabe (B, s. XVIII). BOEans 933. Astendá prinzipio edo prebénzio-gisa galdegíten Kristioarén izán ta izenarén gain. LE Doc 69. Nai du aurrerako konturik egin gabe, ardura bagetzea, eta prebenziorik egin gabe bizitzea. Gco I 424. Eta ansia gabe, egin ditzakegu aurrerako edo geroko prebenzioak, gure obligazioai dagokien moduan. Ib. 424s. Prebenzioak ezteietako diaudezu eginik. Samper Mt 22, 8 (Hual disponimentiuak). En DFrec hay 2 ejs. de prebentzio.

    Sinonimoak: iz.
    [prebentzio] : aurre-hartze, aitzin-neurri, aurre-arreta (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [gaixotasuna, delitua, egoera ...] prevención (2) iz. (Mil.) [lekua] prevención
    fr iz. précaution, prémonition, prévention
    en iz. prevention
    port iz. prevenção

    Bularreko minbiziaren prebentzioak asko egin du aurrera. Goiz detekzioa oso garrantzitsua denez, emakumeontzat funtsezkoa da ondo informatuta egotea.

    prebentzio

     
  • Maite 11:00 pm on 2018/10/12 Permalink | Reply
    Tags: P   

    palaxu 

    iz. Landarez eginiko itxitura. Ik. hesi. Bi mutiko txiki eguzki berotan zebiltzan jolasean palaxuaren inguruan. (Hiztegi Batua)

    palaxu (BN ap. A; Dv (BN);  ph- VocBN, H (BN)), plaxu (Dv (BN)).

    1. ”Haie vive” VocBN. “Palizada, seto vivo” A.  (Dv, H (BN)). “Plaxu, haie morte, d’après Darthayet” Dv ( A).

    2. ”Plaxu (BN-lab), poda o corte de seto. Plaxu egiten ari da hesi horren ttipitzeko, está. podando para acortar ese seto” A. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.

    [nahigabea]: landare-itxitura, landare-hesi (Adorez)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. seto vivo
    fr iz. haie
    en iz. hedgerow
    port iz. sebe, cerca viva

    palaxu (Gaurko Hitza, FlickrCC)

     
  • Maite 8:11 pm on 2018/09/09 Permalink | Reply
    Tags: P   

    potin 

    .iz.  Bizk. Tamaina ertaineko txalupa, arrantzan erabiltzen dena. Legatz potina. Arraina polito zekartzaten potinek. Bermeo, Mundaka eta Elantxobeko txalupa, potin eta batel, arrantzuan dabiltzan guztiak. Ibaiko potinak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 potin (V, G ap. A).

    1. “(V, G), lancha de mediana largura, menor que la trainera” A. “Arrantzurako oi ziran ontziyak eta gaurko egunez oi direnak oek dira: treñeroa, txalop aundiya, potiña, batela, plata edo ala [...]” Elizdo EEs 1925, 213. Berrogei arratz besigu dakaz / txalupa andiak egiñak, / ogeta amar bat txikerrak eta / larogei lebatz potinak. Azc PB 65. Nasara sartu zala potiñ bat. Ag Kr 17. Sardinzarren potiña zan agertu etzan bakarra. Ib. 17. Bermeo, Mundaka eta Elantxobeko txalupa, potin da batel arrantzuan dabiltzan guztiak. Echta Jos 28. Ixil-ixillik, legorrean jato-ta zegon potin baten branka-atzian eskutatu nintzan. Inzag RIEV 1923, 503. An urretxuan ebiltzan potiñak ere, senperrenak ikusita gero, ba etozan kaieruntz. Erkiag Arran 164. v. tbn. Eguzk GizAuz 39.

    (Haciendo referencia a la cama). Alderdi danetati / tetxuraiño sua, / erdiko potiñian / erreten sargua. And AUzta 148.

    2. (V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ. “(FSeg), regordetillo” A. “Pótin-potíña da, es muy lleno, rechoncho” Iz ArOñ.

    3. “(V-ger), botijo” A.

    2 potin. “(V-arr), charco” A. v. 2 potingo.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. batel
    2. potxingo, putzu, potxongo.
    3. txongil

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (batez ere B) canoa, lancha, bote (2) iz. (batez ere B) botijo (3) iz. (batez ere B) charco, balsa
    fr (1) iz. (batez ere B) canoë, canot de sauvetage, canot, barque (2) iz. (batez ere B) cruche (3) iz. (batez ere B) flaque, flaque
    en (1) iz. (batez ere B) canoe, boat (2) iz. (batez ere B) earthenware pitcher (3) iz. (batez ere B) (small) puddle, (larger) pool
    port (1) iz. (batez ere B) canoa, bote (2) iz. (batez ere B) moringa, bilha (3) iz. (batez ere B) charco, poça

    Belaontzi bat, bizpahiru batel eta potin bakarra ikusi genituen nasan, erre eta urperatutako ontzi pare baten inguruan.  [Diamantezko miraria, Joxemari Urteaga (Elkar, 2006)] (Egungo Testuen Corpusa)

    potin (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:42 pm on 2018/08/17 Permalink | Reply
    Tags: P   

    patxadatsu 

    adj.  Patxadazkoa. Gizon patxadatsua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    patxadatsu, patxaratsu. Tranquilo, cachazudo. Orduak bere baretasun patxadatsu ta apatx-bera damait. “Apacible y reposada”. LMuj BideG 70. Len bezin patxaratsu aurrerantzan ere biziko zala. Ibiñ Virgil 31. Zeruan, patxaratsu, / jiraz, arraiua, / orobat enaratxo / bizkor ta iaiua. Olea 21.

    Sinonimoak:izond.

        [patxadazkoa]: gibel-handi, patxadazko, birika-handi g.e., birikahandi g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. flemático, -a, calmoso, -a, lento, -a
    fr izond. flegmatique, tranquille, calme
    en izond. calm, serene
    port izond. fleumático, -a, calmo, -a, tranqüilo, -a

    Patxadatsu mintzatu zitzaion.

    patxadatsu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:27 pm on 2018/07/25 Permalink | Reply
    Tags: P   

    pinporta 

    iz.  1 iz. Landareetan, kimua edo lorea sortzera doan pikor modukoa. Ik. begi 8; lore begi. 2 iz. Gauza biribil txikia. Ik. pikor. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    pinporta (V-gip; det., Lar, H), pinport (V-och-gip), piporta, piport (G). Ref.: A (pinport, piport); Iz UrrAnz, ArOñ; Elexp Berg.

    1.Grano, en la cara y cuerpo” Lar. “Granillos de la piel” A. “Pinporta batzuk, unos granillos de la piel” Iz ArOñ. “Grano o bulto en el cuerpo. [...] Txatiak pinporta baten lakotxe surra dauka” Elexp Berg. Elkorriaren piporta gorri aek. Aran-Bago ManMed 229. Naparreiyak aurrenean izaten ditu piportak zeñak bigarren egunean biurtzen diran puslo edo maskulutan. Ib. 233.

    2. (V-gip ap. Elexp Berg; det., Lar, H). “Gorullo, pelotilla o bultillo que se hace en la lana, masa y otras cosas” Lar. “Edozein aletxo borobili ere deitzen zaio. Iriña dana pinportak eindda dago” Elexp Berg.

    3. (V-gip ap. Elexp Berg; H). Grano, botón, yema. Zarba eta adar guztietan be, azaleko odoldi, zaldar eta edozelako zikiñeka astiro kenduta, pinport barriei ikutu barik. Karmengo Amaren Egutegia 1952, 30 (ap. DRA). Elorriak baditu / pinporta gorriak. Gand Elorri 106.

    4. piporta (AN-gip). “Elur-piporta, nieve pequeña, granulosa” BU Arano.

    5. pinporte. Presumido. Gure egunetako euskaldun zengle ta pinporte (presumido) asko. Ag AL 60.

    6. Redondo, saliente. Begi-aundi, xudur-piporta, gaixto-irri. Ldi IL 17. Moko estu, begi-pinporta, ezpain motx oiek. NEtx Antz 75. Ba-oa erretzen!… Su gorrixka… ire sudur-pinporta gorria itzaltzera zijoak… Ib. 108 (se ref. a un puro).

    7.Klitorisa izendatzeko ere entzun da” Elexp Berg.

    Sinonimoak: iz.

        [kimua]: adaka, aldaka, altsuma, erne, kimu, muskil, aldaxka Ipar., puja Gip., gando g.e., bote Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. botón, yema, brote (2) iz. grano; grumo; burbuja
    fr (1) iz. bourgeonpousse
    en (1) iz. budshoot, sprout
    port (1) (de planta) broto m, grelo m.  (2) grão; grumo

    Marrubiaren pinportak (Elhuyar Hiztegia)

    pinporta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel