adb. (Ipar.) Lau oinean, lauoinka, lauhazka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
Sinonimoak: adond. Ipar.
[lauoinka] : lauhazka, lauoinka, postan, laugainka g.e.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
Beste hizkuntza batzuetan:
es a cuatro patas, a gatas
fr a quatre pattes
en on all fours
port de gatinhas, de gatas; de quatro
Haur txikia, oraindik bi oinen gainean ibiltzeko gai ez zela, potikoka sukaldera hurbildu zen.
potikoka (FlickrCC, mandagirl)
iz. Besteen erruak ordaintzen dituen pertsona. Persona que paga, generalmente por abuso, las cuentas o las culpas ajenas.(DRAE, pagote)
Orotariko euskal Hiztegian:
pagaburu.
1. “Pagote, a quien echan las culpas de todo” Lar.
2. Pago total de una deuda. 
Idi-jabeak eskatzen dio pagaburua egin dezan artean eman bearko diola urtean euneko amar. AA II 191.
Sinonimoak: iz.
[pagaburu] petxero, kopla-buruko; turko-buru
Beste hizkuntza batzuetan:
es pagote, cabeza de turco
fr bouc émissaire, tête de turc
en scapegoat
port bode expiatório
Ez da gure aurkako ezer. Gu pagaburu moduan hartu gaituzte, baina erasoa grebalari guztien aurkakoa da, langile aktibo guztiak makurrarazteko. [Imanol Salinas eta Gorka Milagro. Auzipetuak: «Pagaburu gisa hartu gaituzte, baina langileen kontrakoa da erasoa», Joxerra Senar Iruñea (Berria, 2013-04-24)]
Alegia, Excel pagaburu, ezkutatzeko hau guztia gertatzen dela gutxi batzuen jabetza eskubideak askoz ere gehiago balio duelako beste milioika batzuen bizitzeko eskubideak baino. Eta hori ez dutela eredu matematikoek erabakitzen, jende eta jendarteari buruzko ikuspegiek baizik: hots, ideologia hankazpiratuak. [Pagaburu, Idurre Eskisabel (Berria, 2013-04-25)]
pagaburur (FlickrCC, publik15)
iz. Bularraren goialdea. Paparra agerian eta besoak biluzik. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
Sinonimoak: iz.
[bularraren goialdea] paparo Ipar., papo Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):
es (1) pecho, tórax, escote; pechuga; pechera (2) (jantziena) pechero (3) solapa
fr poitrine
en breast, bosom
port peito, seio
Anak kamiseta tirantedun zuri llaburra janzten zuen, behealdean xilko ttiki xarmanta eta goialdean udak belzturiko papar eta beso luze finak bistara uzten zituena. [Rock'n'roll, Aingeru Epaltza (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)
- Papar irekiegia dik soingaineko horrek. [Estilo-Ariketak, Raymond Queneau / Xabier Olarra (Igela, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)
Etxera bidean harategian sartu zen, oilasko paparrak eta piper lata bat erostera. [Berandu da gelditzeko, Unai Iturriaga (Susa, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)
papar (FlickrCC, Andrea Jara S)
iz. (B) Urdaiazpikoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
Sinonimoak: iz. Bizk.
[urdaiazpikoa] urdaiazpiko, xingar Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):
es jamón
fr jambon
en ham
port presunto
Eta auzoko dendarik garestienean erosi zion txokolatea Lucasi eta pernilik onena eta gaztarik finena eta gailetak, txokolatezkoak. [SPrako tranbia, Unai Elorriaga (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)
Azak egosten ari ziren nonbait, pernilarekin batera, hori esaten zion gelan zabaldua zen lurrinak. [Airezko emakumeak, Felipe Juaristi (Erein, 2003) )] (Ereduzko Prosa Gaur)
pernil (FlcikrCC, zumito)
iz. 1. (Ipar.) Arropa, oro har, jantzia. Mutila, bere pildak harturik joan zaio. 2. (Ipar.) Arropa zahar eta gastatua. Ontzat saldu nahi izan dit pilda bat. 3. (Ipar.) Basta; zela. Non dituzu astoaren pildak? Pildak jantzi. Pildak erantzi. 4. (BN) Behi edo idi uztartuen kopetakoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
Sinonimoak: iz. Ipar.
[piltzarra] zarpa, perreka Ipar., piltzar Ipar., piztin g.e., trakets g.e., zarpail g.e., zirtzil g.e., altsi zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):
es (1) ropa vieja/gastada; harapo, andrajo; trapo (2) ropa, vestidura (3) (basta) albarda; montura (4) melena de los bueyes uncidos
fr (1) haillon, guenille (2) vêtement, habit (3) (basta) bât
en (1) rag (2) (zela) saddle, packsaddle
port (1) roupa velha, farrapo (2) roupa (3) montaria
Hiltzat jo zuten eta haren pildak erre. Itzuli zenean, zuri zurbil gelditu zen habeari begira, arropa zikinen artean gordeak baitzituen bere sos urriak. [Galgarri, Anjel Lertxundi (Berria, 2013-01-27)]
pilda (FlickrCC, Christian Bachellier)
iz. 1. Haria; bereziki hari edo kable bat osatzen duten izpietako bakoitza. 2. (BN) Landare-begia. 3. Ik. piro. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)
Hiztegi Batuan
piru iz. ‘haria’; ‘izpia’; ‘zuntza’
Orotariko euskal Hiztegian
piru (AN-burg, B, BN-ciz-baig; H; ph- Dv, H), firu (V-ger-ple-arr-oroz, BN-baig; Mic 7r, Añ (V, AN)), biru (AN-araq, Sal, R; Aq 583 y 1295, H (AN)), iru (V-ple-arrig-oroz), puru (BN-mix; ph- H (BN, S)). Ref.: A (biru, firu, iru, piru, puru); Holmer ApuntV 24.
Sinonimoak: iz.
[haria] hari
[zuntza] albainu, hari-piru, harizpi, hari-zuntz, zuntz
Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):
es (1) yema, botón (2) hilo [generalmente de un cable u otro hilo]; fibra; filamento (3) hebra
fr fil, filament, fibre, brin
en thread, filament; fibre (Br); fiber (Am)
port fio
Karta-jokoan, Eibarren, beste edozein kartaren lekua har dezakeen karta.
Sinonimoak:
Komodin (Heg.), Joker (Ip.). (Elhuyar Hiztegia)
Hala ere, euskarazko testigantza eta aipu zahar bat badago, Orotariko Euskal Hiztegiak jasotzen du.
Perika. Caballo de bastos (en los naipes), usado como comodín. Jénde kaskarina, buruxólak, inkonstánteak, terzianáriak, perikónak ta perikak, palo guziétara iteunténak. LE in BOEanm 572 (tal vez aquí sea forma fem. de periko).
Laburdurek adierazten dute hegoaldeko goi-nafarrera dela, eta Bonaparte ondareko eskuizkribuetan agertutako Joakin Lizarraga Elkanokoarena (1748-1835) dela esaldia. Hala ere, OEHren oharrari ñabardura egingo diogu, ez baitzaigu iruditzen ‘periko’ delakoaren femeninotzat hartu behar denik hitza esaldi horretan. Izan ere, Lizarraga Elkanokoak emandako definizioa, perika kartaren deskribapen zehatza da: palo guztietara egiten dutenak, horiek dira perikak.
Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):
es comodín [de la baraja]
fr joker, passe-partout
en wild card, joker
port curinga
Eta kartak aipatu ditudanez, hiztegira jo dut gaztelerazko comodín hitza nola erran behar den jakiteko: komodina Hegoaldean eta jokerra Iparraldean. [Patri maitea, Hasier Etxeberria @hasier (Alberdania, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)
Komodina eta jokerra bezala, perika (artikuluarekin, Eibarren, perikia), erdararen mailegu zuzena da, eta agian horregatik ez da hiztegietan agertzen. (Luistxo Fernández, @luistxo)
perika (FlickrCC, @X10tweet)
