Tagged: P Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:14 pm on 2019/10/20 Permalink | Reply
    Tags: P   

    pusatu 

    ad. Pusatu, pusa, pusatzen. du ad. Ipar. Bultzatu. Gizon gazteak pusatzen du haurra uretara. Honek tira, hark pusa. Deabruak pusatzen gaitu egitera gaizki. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (B, BN-arb; H; ph- Urt II 107, VocBN , Dv), pusetu (B). Ref.: Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A; Gte Erdarakadak. Euskaraz ongi mintzatzeko Hiztegia. Zazpi Probintzietako Adibideak (1988). “>Erd 261; Izeta BHizt (pusetu).  Empujar; hacer ir, empujar hacia. “Pousser” Dv. ” Arthaldea mendiko alderat pusatzea ” H. ” Aitak pusaturik, akulaturik joan da (BN-arb)” Gte Erdarakadak. Euskaraz ongi mintzatzeko Hiztegia. Zazpi Probintzietako Adibideak (1988). “>Erd 261. Erresekek nola baitute / batak bertzea pusatzen. Eguia Catholicac (1686). “>Gç 174. Ardüra zure nahiküntek gortzen eta phusatzen zütie. “Impellunt” . Jesu-Kristen imitacionia. Çuberouaco uscarala [...] utçulia (1757). “>Mst III 11, 1 (SP ertxatu, Ch borthizki erabili, Ol oldarrez eragin). Bestek ahulgatuz edo pusatuz bertutiari jarraikiten direner. Aphonsa Rodriguez [...] Aitaren [...] praticaren pparte bat Heuzcarala itçulia (1782). “>AR 19. Tenpora bertan jinen duk, / nahi beikirate pusatu. Astolasterrak. “>AstLas 16. Horien ororen pusatzeko ardu eta likür huna. L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 498. Debriak phusatzen gütü egitera gaizki. Ib. 666. Hunek tira, harrek pusa. Fableac edo aleguiac Lafontainenetaric berechiz hartuac (1852). “>Gy 18. Gizon gaztiak phusatzen dü haurra hurialat. Ip Maria Birjinaren hilabetia (1894). “>Hil 157. Eta haiekin [jin zen] Josef adinian jadanik aitzinatia, Jinkoaren Izpiritiak phusatürik. Ib. 65. Pusa zak bertze alderditik, bertzenaz lurrerat yoain dituk egurrak. XX-garren mendeko Nafarroako Euskal idazlariak (~1930). “>Zub 74. Jo lurra eta pusa bagoneta. Larre Ene Artzain-etxolak (2001). “>ArtzainE 164.  v. tbn. Etchebarne 135. Impulsar, hacer andar (un asunto).  Aitak zeitan haurreki prozesa phusatü. L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 182.
    2. Golpear (en la puerta).  Pusa zazue eta idekiko zaitzue. “Pulsate” (Mt 7, 7). Gç 97 (Lç bulkha, He, Ker, IBk, IBe at(h)ea jo, Dv, Ur, Ip, Echn, Ol, Leon jo).
    3. (H; ph- S ap. Le Basque de la Basse-soule Orientale (1939) liburuko hiztegiari dagokio. “>Lrq ). Brotar las plantas. “Pousser, croître” Le Basque de la Basse-soule Orientale (1939) liburuko hiztegiari dagokio. “>Lrq.  Zer uste duk? Dolarrek, sasitan martxutxek bezala, pusatzen dutela? Larz Iru ziren (1962). “>Iru 28. Joan zen pentzetan itzuli baten egitera, ikusteko ea bazkak pusatu zuen. Erramun harginaren oroitzapenak (1989). “>Etchebarne 27. Hacer brotar.
    Noiz ere haren adarrak hasten baitire guritzen, eta hostoak pusatzen dituenean. TB Mt 24, 32 (Lç hostotu).
    4. (H). Hacer subir los precios; pujar.  Zunbaitek balekie inkantin dela saltzen, / dama franko balizate antxeraren phusatzen. ‘Pour pousser les enchères’ . L”oeuvre poétique de Pierre Topet-Etchahun. J. Haritschelhar (arg.). ‘”>Etch 516.
    5. Lanzar, proferir. ” Hasperen minak, oihu minak pusatzea, pousser des soupirs, des cris plaintifs, perçants” H.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [bultzatu]: bultza egin, bultza eragin, bultzatu, saka egin, sustatu, bulkatu Ipar./Naf., bultzakatu g.e., aitzinatu Ipar. g.e., bultatu Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Ipar.) empujar (2) du ad. (Ipar.) llamar
    fr du ad. (Ipar.) pousser, bousculer
    en push
    port empurrar

    Honek tira, hark pusa. (Hiztegi batua)

    pusatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     

     
  • Maite 11:53 pm on 2019/09/30 Permalink | Reply
    Tags: P   

    pozoitu 

    ad. pozoitu, pozoi/pozoitu, pozoitzen. 1 da/du ad. Pozoia hartuz edo emanez hil, edo hiltzeko zorian gertatu edo ezarri. Zazpi urte zituela pozoitu nahi izan zuten, baina ez zion edariak ezer egin. Arimak belarriaz pozoitzen dira, eta gorputzak ahoaz. Suge gaiztoak hozka pozoitzen du. Pozoitua hil zen. Bere burua pozoitu du. 2 du ad. Zerbaiti pozoia nahasi, pozoia ipini. Abereen bazkalekuak pozoitu. Ura pozoitu zuten. 3 du ad. Irud. Sugeak paradisua pozoitu baino lehen. 4 (Era burutua izenondo gisa). Gaurkoa ez da egun txarra lore sorta pozoitu bat niri bidaltzeko. Nire mihi pozoitua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: ad.

        [pozoindatu]: edendu, pozoindatu Ipar., pozoatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. envenenar(se), matar/morir con veneno; intoxicar(se) (2) du ad. envenenar, poner veneno
    fr (1) du ad. envenenar, poner veneno (2) du ad. empoisonner
    en da/du ad. to poison
    port (1) da/du ad. envenenar-se

    “Hire anaiak pozoitu egin nahi hau, Pantxo.” Pantxok baietz egin zuen buruaz. [Soinujolearen semea, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    pozoitu (Argazkia: DISNEY)

     
  • Maite 11:00 pm on 2019/09/28 Permalink | Reply
    Tags: P   

    patxada 

    iz. 1 iz. Ezergatik larritzen ez den pertsonaren tasuna. Bere nekeetan patxada handikoa. Baserritarrak patxada gehiagokoak dira jaten, edaten eta hizketan. 2 iz. Lasaitasunezko egoera. Ik. epe 2. Lasai eta patxada onean. Ondo patxadan zegoen. Hemen ez dugun soseguz eta patxadaz elkarrizketa luzeren bat egiteko bidea aurkituko bagenu. Hizketan patxada ederrean jarduten zekien hark. Orduan presaka eta muturka egin behar zena, orain astiro eta patxada ederrean egin daiteke. Hitz egin dezagun patxadan. Patxadan ibiltzea dago gaur boladan. Patxada hartzeko. Denbora bateko zalgurdi patxada ederrekoak. || Patxadazko ibilera (Ik. patxadatsu). Etxe zabal patxadazkoak. Patxadazkoa izan bazina, topatuko zenuen andrea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    patxada.
    (V, G, AN-5vill, L, B, S; ph- Dv), patxara (V-gip, G), patzada. Ref.: Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A (patxada, patxara); Iz ArOñ (patxára); Etxabu Ond 117; Elexp Bergara aldeko lexikoa (1996).”>Berg (patxára).  Tranquilidad; parsimonia. ” Horixe da phatxada! quel sang froid!” Dv. “Cachaza, pachorra” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A. Cf. fatxada.
    Baserritarren arpegian irakurri det nik askotan len esandako pake ta patxara on guztia. Ag Serm 418. Bei gorriak bedarra jaten mana edo patxadarik andienagaz. Ag Kr 205. Patxara aundiarekin. Ill Testim 26. Pare gabia izan biar du / mutill orretxen patxara. JanEd II 89. Aztia badoa, aphezpiku baten patxadarekin. Barb Sup 90. Zuk zeure patxada orregaz ernegau eraingo zeuskio santu bati be. Kk Ab II 106. Etzun lo aspertu bat egiteko patxadarik barruan. Etxde JJ 158. Erkoren patxara ta iztunen ederra ikusirik. Eston Iz 77. Zakurraren patxadea ikusi zutenean. Osk Kurl 163. Izan patxada pixka bat. Guztia batera ez dago esaterik. MAtx Gazt 55. Denak pobriak izana arren / au da patzada erraza! Auspoa 77-78, 276. Gozotasunaren, patxadaren [...] eta beste mila dohairen eredu zeneko animalia. PPer Harrip 15. Neska, au den kotxe-pilla eta jendearen ibilli bearra! Beste patxara bat zegon gure errian. TxGarm BordaB 114. Zenbait argali guri ainbeste / patxara ikusten zaio. Insausti 227. En DFrec hay 18 ejs. de patxada y 10 de patxara.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ezergatik larritzen ez denaren tasuna]: plaiut Bizk.
        [lasaitasunezko egoera]: epe Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (1) iz. facha, traza, figura, aspecto (2) iz. cachaza, pachorra (3) iz. calma, tranquilidad
    fr iz. iz. air extérieur, mine, allure (2) iz. flegme, tranquillité, calme, sang-froid
    en iz. calm, calmness, ease
    portiz. (1) estampa, aspecto (2) calma, pachorra (3) tranquilidade, calma

    Ondo patxadan zegoen.   (Hiztegi Batua)

    patxada (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:36 pm on 2019/09/19 Permalink | Reply
    Tags: P   

    piku 

    iz. 1 iz. Pikondoaren fruitua, udare formakoa, azala berdea edo morea, eta mamia gorria edo horia eta oso gozoa, hazi txikiz betea duena. Piku melatua baino ximurragoa. Goiz ontzen diren pikuak maite ditu nire arimak. 2 iz. Pikondoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 piku.
    Tr. De uso general. Las formas mejor documentadas son pikuy p(h)iko. Se encuentra iko en algunos autores vizcaínos a partir de principios del s. XIX, fiko en autores septentrionales (no suletinos) desde Leiçarraga hasta finales del s. XVIII (a excepción de Larreguy que usa phiko y Dassança 591 piko melatu ) y en Joannateguy, figo en Hualde, y biku en Lizarraga de Elcano y BOEanm. (Jarraitu irakurtzen, piku)

    Sinonimoak: iz.

        [pikondoa]: pikondo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Bot.) [fruitua] higo (2) iz. (Bot.) [zuhaitza] higuera (Ficus carica) (3) iz. (Zool.) quelvacho; negrito; sapata; bruja negra
    fr (1) iz. [fruitua] figue (2) iz. [zuhaitza] figuier
    en (1) iz. [fruitua] fig (2) iz. [zuhaitza] fig (tree)
    port (1) iz. (Bot.) [fruitua] figo (2) iz. (Bot.) [zuhaitza] figueira (Ficus carica)

    Piku helduen antzeko dira zure gotorleku guztiak: pikuondoa astindu orduko behera datoz, jango dituztenen ahora. [Elizen arteko Biblia, Askoren artean (Idatz, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    piku (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:33 pm on 2019/09/17 Permalink | Reply
    Tags: P   

    pijo 

    iz. 1 adj. Gip. Trebea, behar bezalakoa. Andre prestu eta pijoa. Bautista Basterretxe, mutiko pijoa. 2 adb. Gip. Adorez, irmo. Pijo dihardu lanean. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adond. Gip.

    [adorez]: adorez, balenki g.e., bortizki, fuerte, gogor, gogorki, gotor, irmo, irmoki, sendo, sendoki, sendoro, azkarki Ipar., dorpeki Ipar., fermuki Ipar., fetxoki Ipar., fierki Ipar., finki Ipar., gotorki Ipar., errime Bizk., gogorkiro Gip., indartsuki g.e., kuraioski Ipar. g.e.
    pijo izond. Gip.

    [adoretsua]: adoretsu, ausarditsu, ausart, ausarti, errutsu, gori, gupidagabe, indardun, kartsu, kaskail, kemendun, kementsu, saiatu, bipil Ipar., fetxo Ipar., kalipudun Ipar., kaliputsu Ipar., kuraios Ipar., suhar Ipar., azarri Bizk., mutiri Ipar./Naf., bihoztoi Zub., animotsu g.e., dulabre g.e., ekin g.e., kopetadun g.e., alai zah., bulartsu zah., hardit zah., animoso Heg. beh., baliente Heg. beh., bihoztun Heg. beh., balent Ipar. zah., baleroso Heg. zah., bulardetsu Gip. zah.

    [trebea]: artetsu, esku-trebe, ezertako, mainatsu, trebe, agudo Ipar., antzetsu Ipar., artez Ipar., fetxo Ipar., jeinutsu Ipar., leber Bizk., iaio G-N, adret Zub., abil beh., bitore zah., entregu Ipar. g.e., errime Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (G) valiente, fuerte, decidido, -a (2) izond. (G) hábil (3) adb. (G) con aplicación, con tesón, con ardor
    fr (1) courageux, brave (2) doué, bon  (3) avec ardeur
    en (1) courageous, brave (2) good, skilled (3) with tenacity, determination; with zeal
    port (1) valente, corajoso (2) hábil (3) com afinco

    Pijo diharduzu lanean.  (Elhuyar hiztegia)

    pijo (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:51 pm on 2019/08/29 Permalink | Reply
    Tags: P   

    premian 

    adb. Beharrean, zerbaiten premia izanik. Beharrean edo premian aurkitzen bada norbait. Jarri afaltzen, premian egongo haiz eta. Hizkuntza bizia hitz berrien premian da beti. Haur zorionekoa ez zen aurkitzen otoitzen premian. Badakit zerrenda hau gehitua eta osatua izateko premian dela. || Premia gorrian aurkitzen denak berekin du nahigabea. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adlag.

        [beharrean]: beharrean, beharrez (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. [beharrean] en situación de necesidad, necesitado, -a (2) postp. (aurretik izen mugagabea, izenlaguna edo aditza era burutuan duela, eta gehienetan egon, izan, aurkitu aditzekin)
    fr nécessiteux, en situation de besoin
    en needy, in need for, in a situation of need
    port necessitado, em uma situação de necessidade

    Hala ere, unatua zen eta lo premian. [Mailuaren odola, Aingeru Epaltza (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    premian (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:32 pm on 2019/08/27 Permalink | Reply
    Tags: P   

    popandi 

    adj. Bizk. Lgart. Popa-handia, ipurtandia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    popandi. (El) que tiene el trasero grande. Entzuizu, Traman zabala, atso popandia, zeñ zorgintsutan ikusi nazu neu? Ag Kr 68.

    Sinonimoak: izond. Bizk.

        [ipurtandia]: ipurtandi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. culón, -ona
    fr (familier) au gros cul, fessu, rembourré
    en big-bottomed
    port

    Han zer aurkituko, eta turista galdu batzuk; emakume popandi batzuk; irakasle bikote bat, adi-adi, Mephisto zapatak jantzita; behar bezalako familiak; ume marmartiak eta holandar kaskarro mordo bat. [Ihesaldi polita, Anna Gavalda / Jon Muñoz (Alberdania, 2010)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    popandi (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel