Tagged: J Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:15 pm on 2017/11/19 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jondoni 

    iz. Ipar. Kristau erlijioko santu jakin batzuei aurretik ezartzen zaien hitza. Ik. san; done 2. Jondoni Joane eguneko sua. Jondoni Jakobe apostoluari eskainia. [Oharra: izen jakin batzuekin erabiltzen da; ik. Euskaltzaindiaren 125. araua]. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jondoni (L, BN; Dv, H), jondone (L, BN-baig-lab, S; SP, Lar, Dv, H), endone (A), jandone (BN-ciz-arb-baig; H), jandoni (BN-ciz-mix), jaundane (H), jaundone (Lar, Añ, Dv, H, A), jaundoni (BN-baig; A), jendee (BN-arb), joandene (BN-mix), joandone, joandoni, jondane (BN-ciz-mix, S; Foix ap. Lh), juandane (BN-mix), juandene (BN-mix), juandone, juandoni (BN-mix-lab), jundane (BN-ad, S; H (S)), jundene. Ref.: A (jondane); Lrq (jondane); AtSac 25; Satr CEEN 1969, 81.

    Etim. De jaun + done (< rom. dom’ne).

    San (título antepuesto al nombre de un santo). “Al Señor San Martín, Iaun Done Martie” Gar IX, c. 2 8ss. “San” Lar y Añ. “Señor San Joseph, Jaundone, jondone Josepe” Lar. “Endone (R, arc), san, santo. Endone Mikel arkaingiuari” A. “Jondoni Joaneko euria, ogien galgarria (BN-baig)” Satr CEEN 1969, 81. Cf. “Víspera de Señor San Pedro” (1607) RIEV 1927, 154. Cf. tbn. Darric RIEV 1911, 19, que cita el fr. antiguo Monsieur-saint. En HerVal aparecen yandunaaniz (184), yondunaaniz (217) y yundunaaniz (236).

    Tr. Documentado sobre todo en autores septentrionales desde principios del s. XVII, entre los que, a partir de comienzos del s. XVIII, jondoni es la forma predominante. Tbn. se encuentra en Lazarraga (jandone) y en textos vizcaínos arcaicos (jaundone o jandone), en Larramendi (jaundone), CatBurg (jondone) y en algunos otros autores meridionales ya en el s. XX (Orixe, Lizardi, Erkiaga o Etxaide). En la tradición alto-navarra se encuentra en Beriayn y Lizarraga. Como señalan Harriet y Arradoy (SFran 14) se emplea generalmente con los santos más importantes o de mayor antigüedad o tradición; no faltan sin embargo ejs. como Jon Doni Maiorga (Barb Sup 16).

    Sinonimoak: iz.
    [jondoni] : San, Done (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (maiusk.) (kristandadeko lehen santuekin bakarrik) San, santo, -a
    fr (maiusk.) (Ipar.) saint [titre]
    en (maiusk.) (pertsona-izenaren aurretik) Saint
    port são; santo(a)

    Jondoni Joanes Batixta, pitz bedi su farrasta! [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Jondoni Petriren parrokian gertatu zen!

    jondoni (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:54 pm on 2017/08/03 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jorrail 

    iz. Apirila. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jorrail.

    1. Marzo.  Martxoa edo Ior[r]ailla. EZ Eliç XXIV.

    2. (V-arrig, AN-erro; Lar, Añ, Lecl (y-), Dv (V, G), H), jorril. Ref.: A; EI 312. Abril. “Avril” Arch Gram 9. “(V?, G?, AN-erro), abril” A (la fuente de las referencias V y G es probablemente Duvoisin). v. apiril. Aphiril edo jorrillaz geroztik. Prop 1906, 249 (sg. DRA; la ref. es incorrecta). Jorrail ederreko asteazken baten. Ag G 42. Jorralleko / azken-aldian. Enb 168. Yorraileko egunargitzeak. Or Mi 128. Yorraillaren 15gnerako. Ldi IL 151. Jorraillaren ogeitazortzi garreneko Oroaginduak beteaz. EAEg 5-6-1937, 1769. Iorraila zen, ain zuzen, lur-lanetan asteko illabetea. Ibiñ Virgil 81. Jorrailaren zazpian. Ardoy SFran 68. Jorrailean negu, laborariak: gaixo gu. EZBB II 22. En DFrec hay 8 ejs. de jorrail. v. tbn. BOEl 226. Prop 1906, 120. Urruz Zer 127. EEs 1918, 83. ForuAG 279. Garit Usand 45. GMant LEItz 59. Itzald II 123. Inzag RIEV 1933, 413. SMitx Aranz 256. NEtx Nola 39. Gand Elorri 32. Auspoa 39, 14. Uzt LEG II 261.

    Laister arditan Jorra-illa da. “El mes de la escarda (abril)”. Or Eus 220.

    (Modo de referirse a cada año). Emezortzi jorrill zituen aur bat. Otag EE 1881b, 60. Bixitzak / ostuten daustaz jorrallak. Laux AB 35.

    Amasei jorraildun neskatxa. Laux AB 72.

    3. (G-azp ap. EI 313). Junio.

    Sinonimoak: iz.

        [apirila]: apiril  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es abril
    fr avril
    en April
    port abril

    Amasei jorraildun neskatxa. Laux AB 72. (OEH)

    jorrail (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:10 pm on 2017/07/06 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joputasun 

    iz. Jopu denaren nolakotasuna edo egoera. Ik. joputza; esklabotasun. Herriak bere joputasuna astin zezan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    joputasun. Servidumbre, esclavitud. Joputasuna baño naiago gudea daula. Arriaga Lekob 42. Andra-Mariaganako joputasunatzazko (esclavitud) eskutitza. EEs 1916, 142. Erriari su ematen zioten, bere yoputasuna astindu zezan. Ldi IL 168.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [joputza]: joputza
        [esklabotasuna]: esklabotasun, joputza

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. esclavitud, servidumbre
    fr iz. esclavage, (conjunto de criados) employés
    en iz. slavery, servitude,
    port iz. escravidão, servidão

    Herriari su eman zioten, bere joputasuna astindu zezan. [Ldi IL 168, OEH, mold.]

    joputasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:54 pm on 2017/06/29 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaiera 

    iz. 1 iz. Jaidura, joera. Jokorako jaiera. Hartu zuen gazte batek neskatxa honenganako jaiera, eta ez zen geratu gaitzera makurtu zuen artean. 2 iz. Erlijioaren eta elizkizunen alderako atxikimendu kartsua. Ik. debozio; eraspen. Izan iezaiozu Ama Birjinari jaiera handi bat. Santa Klaraganako jaiera. San Kasimiroren Birjinarekiko jaiera. Arrosarioaren jaiera zabaltzeko. Meza entzuten jaiera handiz. Elizan jaieraz egon. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [jaidura]: isuri, jaidura, joera, jaugin Ipar., pendura Ipar., jas Bizk., enjogidura Zub., gano Zub., aiher g.e., isurki g.e., natu Heg. g.e., jit Bizk. g.e., mendu Bizk. g.e., aiherkunde Ipar. zah.
        [debozioa]: debozio, eraspen, jainkozaletasun, jainkotiartasun Ipar., erlijiozaletasun g.e., oneraspen g.e., etsigitasun Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere G) inclinación, propensión; devoción, fervor religioso
    fr iz. dévotion, piété
    en iz. inclination, tendency; preference
    port iz. inclinação, propensão; devoção

    Jaieraz kantatu beharra, eskua bihotzean… [Goizalde Landabaso, Twitter (2017-06-29)]

    jaiera (Argazkia: Lavanguardia.com)

     
  • Maite 10:48 pm on 2017/06/18 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jarraipen 

    iz. 1 iz. Jarraitzea, beste zerbaiten ondotik etortzea edo gertatzea. Kontakizunaren jarraipena. Haren lanari jarraipena emateko. Zoritxarrez, haren ekarpenak ez du jarraipenik izan. 2 iz. Lan, egitasmo edo jarduera bat behar bezala dagoen edo dabilen aldian-aldian ikuskatzea. Horiek guztiak beteko direla bermatzeko, jarraipen batzorde bat osatuko dute hamaika eragileek. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jarraipen (V-arr-oroz-och-m ap. A; Hb ap. Lh).

    1. Continuación. Historijaren jarraipen eta erakuste aldi II. JJMg BasEsc 22. Zazpigarren Aginduaren jarraipena. Itz Azald 106. Bizkaiko Guda-Batzordea zanak egin zituan lanei jarraipena opa nai diegu. EAEg 29-12-1936, 595. Antxe antolatu zuten jarraipena, Eduardo ta Rafaelek Cartagenarako ta beste biak Bogotárako. JAIraz Bizia 39. Haren bil-lanari jarraipen eman behar diogu orain euskaltzaleok. Mde Pr 265. [Bigarren liburua] lenengoaren [...] jarraipena dala aitortu genezake. Onaind in Gazt MusIx 148. En DFrec hay 40 ejs., meridionales.

    Descendencia. Sugeak eukan guzur edo erejiya / galdu nairik Eba ta bere jatorriya / baita bere urrengo jarraipen gustiya. Enb 79.

    Continuidad (?). [Ortzeak] urdin gardena dauka jantzitzat eta eguzkiak alako urre-isuria dau, jarraipena ta epelaro gozoa eskeiñirik. Erkiag BatB 168.

    2. “(Hb), chaîne de montagnes” Lh. v. jarraipiña.

    3. “(V-arr-oroz-och-m), imitación” A.

    4. Rutina. Txakurra [...] iges egiteko amurruz lez egoten zan; baiña laster asi zan ango lanaren mailla ta jarraipena egonarriz eroaten. Erkiag BatB 50.

    Sinonimoak: iz.
    [jarraitzea]: jarraiera, segida, segizio beh., jarrai Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. continuación, lo que sigue (2) iz. seguimiento [del curso de algo]; seguimiento, imitación
    fr iz. continuité, suite, prolongation, continuation
    en iz. continuation, follow-up; continuity; continuance
    port iz. continuação

    Hasiera baino izan ez zenak jarraipen bikaina izan du. Zorionak, Ricardo, Filoblogiaren 13. urteurrenean!

    jarraipen (GAurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:36 pm on 2017/04/23 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jagon 

    ad. jagon, jagon, jagoten 1 du ad. Bizk. Zaindu, babestu, gorde. Mendian ardiak jagoten. Jagon gaitzazu gaitzetik. Jagon eta gorde nazazu estualdi guztietan. || Euskaltzaindiaren Jagon Saila: euskara babesteko eta sustatzeko ardura duena. 2 du ad. Bizk. Hitzaz, agindu batez, legeaz eta kidekoez mintzatuz, gorde. Nik neure berba jagon dudanez gero, jagon ezazu zuk zeurea. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [zaindu]: begia eduki, begiak eduki, guardiatu, zaindu, artatu Ipar., begia atxiki Ipar., geinatu Zub., antzatu zah., errekaitatu Ipar. zah.
        [gorde]: begiratu, gorde, ekarri Ipar., guardatu zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (B) cuidar, guardar; vigilar (2) du ad. [hitza, legea, promesa] (B) guardar, cumplir
    fr (1) du ad. (B) soigner, veiller (2) du ad. [hitza, legea] (B) tenir parole, tenir sa promesse
    en (1) du ad. to guard; to watch over sb/sth; to care for, to look after (2) u ad. [legea] to obey, to observe (3) du ad. [hitza] to keep one’s word
    port (1) cuidar, guardar; vigilar, vigiar (2) guardar, cumprir

    Jagon eta gorde nazazu estualdi guztietan. (Hiztegi Batua)

    jagon (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:25 pm on 2017/03/31 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jendarte 

    iz. Leku agerian dagoen jendea; jendea, jende multzoa. Ik. lagunarte. Utzi zuen Jainkoak bere ahaide eta jendarte guztietatik baztertua. Zergatik naramazu jendarte gaiztoetara? Jendarte nahasiak eta taberna zuloak. || jendartean adb. Ik. jendaurrean. Kontzientzia onak agerian eta jendartean ibili nahi du. Kanpoan eta jendartean. Ez nuke jendartean horrelakorik esango. || jendarteko adj. Ik. jendaurreko. Jesusen jendarteko bizia. Jendarteko ohorea. || jendartera adb. Bekatu isilak jendartera agertzeko. || jendartetik adb. Irten ziren jendartetik eta sartu ziren eremuan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jendarte (H), jende-arte (Dv), jentarte, jente-arte, jendetarte.

    (En casos locales de declinación, en sing.). En (a, de, etc.) compañía, sociedad, en (al, etc.) público; en (al, del, etc.) gurpo de gente. “Société des hommes. Zoaz oihanetara, ez dakizu jende-artean bizitzen” Dv. Cf. Gy 62: Yende artean (‘entre, en las personas’, opuesto a ‘en los animales’). Liburutto hunen [...] iendartera atheratzeko. Mat XIII. Onez aiphaturen zaitut jende artean. EZ Man II 119 (Eliç 147 jendarte). Ez naizela iend’arteko gai. Ax 287 (V 192). Ilkhi zaitea kanpainara jendartera. ES 87. Irten ziran jendartetik. Ub 118. Jende arteko ohorea. Dh 196. Jente artian alegreetan badira puska bat. JJMg BasEsc 163. Jendarteko espantu zerbaitek. Dv LEd 156. Jende-artetik urruti eta bakar bagaude. Arr GB 49. Jentartetarik berhezirik. CatS 31. Sorgiña dala jende-tartean / ezin baitezake barra. Or Eus 345 (Mi 15 jendarte). Jendetarteko otsak egian bazun oñarri. Etxde JJ 135 (97 jende-arte). Jende artean lotsa galdu dute. MAtx Gazt 81. Izkialde gañetik bukaerara, jende tartean pasatzen ere naiko komeri izan zan. Albeniz 180. Estazioetan nahiz beste edozein jendarteko lekutan. MIH 184. En DFrec hay 8 ejs. de jendarte y uno de jendearte.

    v. tbn. SP Phil 123. Arg DevB 169. FPrBN 23. Gy 150. FIr 169. TAg Uzt 227. Mde Po 73. Xa Odol 166. Jende-arte: Ch III 54, 11. He Phil 547. Egiat 223. Lard 89. Ir YKBiz 364. Berron Kijote 150. Jentarte: Erkiag BatB 94 (Arran 70 jente-arte). Jente-arte: fB Olg 167. Jendetarte: Alz STFer 130. JAIraz Bizia 57. Lek SClar 103. Anab Poli 102. Lasa Poem 83. Zendoia 150.

    (Como sust. pleno). Grupo de gente, reunión, compañía, sociedad. Zergatik naramazu jendarte gaixtoetara? SP Phil 324 (He 325 konpañia). Baratxe sartu behar gara egitekoetan eta jendartetan. Ib. 539. Bere aide ta beste jendarte guzitik baztertua. Mb IArg I 215. Baldin jende arte batera arri andi bat tiratzen badezu. AA III 557. Ezekielen ondotik urten dau, jente-arte izerditsuan. Erkiag BatB 146. Pake gezurruts, jendarte galkor. “La errada muchedumbre”. Gazt MusIx 117. Inguruak, jendarte nahasiak, kamio hautsez edo elurrez josiak. MEIG I 173.

    Sinonimoak: iz.

        [lagunartea]: lagunarte, lagungo Ipar., laguntza Bizk., konpainia g.e., lagunkida g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (gehienetan, lekuzko kasu-atzizkiez) gente, grupo de gente; público, concurrencia; sociedad
    fr iz. milieu, public, société
    en iz. people; public; audience
    port iz. gente

    Zergatik naramazu jendarte gaiztoetara?   (Hiztegi Batua)

    jendarte (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel