Tagged: J Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:29 pm on 2018/09/23 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jeloskor 

    iz. 1 adj. Maite duen pertsonarekiko jeloskortasuna sentitzen duena. Senar jeloskor batek bere emaztea hil zuela. 2 adj. Bekaiztia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jeloskor (B, S; SP, Chaho, Gèze, Dv, H, VocB). Ref.: A; Lrq; Izeta BHizt (y-).

    1. Celoso. “Jaloux” SP y Gèze. “Sujet à la jalousie. Jelos izan daite behin, bainan jeloskorra bethi da jelos” Dv. O Israeleko Iainko guziz bortitza eta arima fidelen maitatzaille jelozkorra. “Zelator”. SP Imit III 20, 3. Ezen ni nauk Eternal hire Iainkoa, Iainko borthitza, ieloskor dena. Urt Ex 20, 5 (Dv, Bibl bek(h)aizkor, Ur zelotsu). Samurra da bere kreaturen alderat; ordean denbora berean Jinko yeloskor bat da. Mih 98. Martxuan sorthiak (neskatilak) jeloskor eta desplazent izanen dirade. Mustafa 217 (ap. DRA). Aita jeloskor batek dizü kausatü: / zure ikhustetik, / gehiago mintzatzetik / hark nizü pribatü. ChantP 6. Jeloskorrik eztüzü eiheazaiñetan / ardüra kanpun tüzü kanpokuk eihean. Xikito 7. Senar jeloskor batek bere emaztea hil. Mde HaurB 38. Dena jeloskorra, nahiz ba zuen arrazoina ere. Segurrenik ezagutzen zukeen bere emaztea. Etchebarne 86.

    2. + jelozkor. Celoso, vigilante, preocupado. Bere estatuko ohoreaz ieloskor den alhargunak. SP Phil 422 (He 426 ardura duen). Zeinaren [bihotzaren] kastitateaz arima bihotzdunak paregabeki ielozkor baitire. SP Phil 261 (He 263 jeloskor).

    3. (S ap. Lrq; Chaho, H), deloskor. Envidioso. “Ombrageux” Lrq. Ieloskor izatu zen bere aizpa Leaz. Urt Gen 30, 1 (BiblE jeloskor jarri). Jeloskor naiz ezen zuentzat Jainkozko jelosia batez. He 2 Cor 11, 2 (Lç ielosi). Latin, español edo franses yeloskorrak / goibeldu, ahal guziz, eskaldun zaharrak. Hb Esk 5. Sinhesten ditutzu naski aphez eta gizon deloskor batzuek erraiten dituzten gezurrak eta zozokeriak. Almanaka Berria 1885, 14 (ap. DRA). Munduko jeloskorrak has bite, has, trufan. Ox 157. Bainan gero hara jeloskorrak haste. Etchebarne 126. v. tbn. Egiat 250. Etcham 208.

    Rival. Bi hiri [Erroma eta Kartago] yeloskorren harmadak non nahi. Hb Esk 26.

    Sinonimoak: izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [arduratsua]: Ipar. g.e.arduratsu, arretatsu, artadun, axolatsu, artatsu Ipar., adiguritsu Bizk., axolati jas., arduradun g.e., ardurati g.e., antsiatsu Ipar. zah., artaduri Ipar. zah., artos Ipar. zah., axolduri Ipar. zah.
        [bekaiztia]: Ipar.bekaizti, inbidiatsu, jelos, bekaizkor Ipar., inbidioso beh., ondamutsu jas., bekaitz zah.
        [jeloskortasuna sentitzen duena]: jelos Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (batez ere Ipar.) celoso, -a (2) izond. (batez ere Ipar.) cuidadoso, -a, atento, -a (3) izond. (batez ere Ipar.) envidioso, -a
    fr izond. envieux, -euse ; jaloux, -ouse
    en (1) izond. jealous (2) izond. jealous, envious
    port (1) izond. (batez ere Ipar.) ciumento(a) (2) izond. (batez ere Ipar.) zeloso(a) (3) izond. (batez ere Ipar.) invejoso(a)

    Handik zortzi urtera, Paul hil egin dela jakingo du Abelek, eta haren hiletan berriro elkartuko da Mariannerekin. Harremanari berriro ekingo diote, baina horrek jeloskor jarriko ditu oso gertuko beste bi pertsonaia: Joseph (Joseph Engel), Marianneren semea; eta Eve (Lily-Rose Depp), Paulen arreba, gaztetxoa zenetik Abelekin maiteminduta dagoena. Umorea erabili du Garrelek lauren arteko harremanaren nondik norakoak kontatzeko. [Bi emakumeren aginduetara dabilen gizona, Ainhoa Sarasola (Berria.eus, 2018-09-23)]

    jeloskor (Argazkia: JON URBE / FOKU)

     
  • Maite 8:59 pm on 2018/03/17 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jakintza 

    iz. 1 iz. Helburu jakin bat eta metodo berekia duten ezaguera sailen multzoa; horrelako ezaguera sail bakoitza. Ik. zientzia. Filosofia eta jakintza. Galileo aurreko gizona, jakintza berria sortu baino lehenagokoa. Jakintzaren muga estu zorrotzak zituen maite. Egungo jakintza. Jakintzaren adarrak. Jakintza ezkutuak. Erlijioen Kondaira: horra jakintza bat, sinesgabeek asmatua. 2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Jakintza-arloan ari dena. Antze sailetik jakintza sailera. Jakintza motak. Nekez izango da gaur filosofiarik jakintza-oinarri sendorik gabe. Jakintza-lanak. Jakintza-liburuak. Lau gazte haiei jakintza-gai ororen ezagutza sakona eman zien Jainkoak (Ik. jakintzagai). 3 iz. Jakinduria. Euskal Herriaren jakintza. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian [mold.]

    jakintza (Lar, Añ, Dv (que cita a He)). Tr. Documentado por primera vez en Pouvreau; hay, por lo demás, muy pocos testimonios septentrionales. Al Sur su uso aumenta durante el s. XX, empleado sobre todo en guipuzcoano; antes lo emplean Mendiburu, Iztueta, Arana y D. Agirre (hay tbn. un ej. en JFlor). En DFrec hay 63 ejs. de jakintza y 3 de yakintza.

    Sabiduría, erudición; cultura. “Science, savoir” Dv.

    (V-gip ap. Etxba Eib; Lar, Añ, H). Ciencia; (menos usado) doctrina.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [zientzia]: zientzia, jakitate Ipar.
        [jakinduria]: jakinduria, jakite, jakintasun Ipar., jakitate Ipar., jakituria Bizk., jakiunde g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. ciencia, saber, erudición (2) iz. sabiduría
    fr iz. science, savoir, connaissance
    en (1) iz. science; erudition, knowledge, learning (2) iz. wisdom
    port (1) iz.  ciência,  saber, erudição (2) iz. sabedoria

    Animaren askatzea da yakintza edo kultura berezi bat sortzea. Ib. 166.   (Orotariko Euskal Hiztegia)

    jakintza (Argazkia: Jakintza Ikastolaren 50. urteurrena)

     
  • Maite 9:15 pm on 2017/11/19 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jondoni 

    iz. Ipar. Kristau erlijioko santu jakin batzuei aurretik ezartzen zaien hitza. Ik. san; done 2. Jondoni Joane eguneko sua. Jondoni Jakobe apostoluari eskainia. [Oharra: izen jakin batzuekin erabiltzen da; ik. Euskaltzaindiaren 125. araua]. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jondoni (L, BN; Dv, H), jondone (L, BN-baig-lab, S; SP, Lar, Dv, H), endone (A), jandone (BN-ciz-arb-baig; H), jandoni (BN-ciz-mix), jaundane (H), jaundone (Lar, Añ, Dv, H, A), jaundoni (BN-baig; A), jendee (BN-arb), joandene (BN-mix), joandone, joandoni, jondane (BN-ciz-mix, S; Foix ap. Lh), juandane (BN-mix), juandene (BN-mix), juandone, juandoni (BN-mix-lab), jundane (BN-ad, S; H (S)), jundene. Ref.: A (jondane); Lrq (jondane); AtSac 25; Satr CEEN 1969, 81.

    Etim. De jaun + done (< rom. dom’ne).

    San (título antepuesto al nombre de un santo). “Al Señor San Martín, Iaun Done Martie” Gar IX, c. 2 8ss. “San” Lar y Añ. “Señor San Joseph, Jaundone, jondone Josepe” Lar. “Endone (R, arc), san, santo. Endone Mikel arkaingiuari” A. “Jondoni Joaneko euria, ogien galgarria (BN-baig)” Satr CEEN 1969, 81. Cf. “Víspera de Señor San Pedro” (1607) RIEV 1927, 154. Cf. tbn. Darric RIEV 1911, 19, que cita el fr. antiguo Monsieur-saint. En HerVal aparecen yandunaaniz (184), yondunaaniz (217) y yundunaaniz (236).

    Tr. Documentado sobre todo en autores septentrionales desde principios del s. XVII, entre los que, a partir de comienzos del s. XVIII, jondoni es la forma predominante. Tbn. se encuentra en Lazarraga (jandone) y en textos vizcaínos arcaicos (jaundone o jandone), en Larramendi (jaundone), CatBurg (jondone) y en algunos otros autores meridionales ya en el s. XX (Orixe, Lizardi, Erkiaga o Etxaide). En la tradición alto-navarra se encuentra en Beriayn y Lizarraga. Como señalan Harriet y Arradoy (SFran 14) se emplea generalmente con los santos más importantes o de mayor antigüedad o tradición; no faltan sin embargo ejs. como Jon Doni Maiorga (Barb Sup 16).

    Sinonimoak: iz.
    [jondoni] : San, Done (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (maiusk.) (kristandadeko lehen santuekin bakarrik) San, santo, -a
    fr (maiusk.) (Ipar.) saint [titre]
    en (maiusk.) (pertsona-izenaren aurretik) Saint
    port são; santo(a)

    Jondoni Joanes Batixta, pitz bedi su farrasta! [Naturaren mintzoa, Pello Zabala (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Jondoni Petriren parrokian gertatu zen!

    jondoni (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:54 pm on 2017/08/03 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jorrail 

    iz. Apirila. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jorrail.

    1. Marzo.  Martxoa edo Ior[r]ailla. EZ Eliç XXIV.

    2. (V-arrig, AN-erro; Lar, Añ, Lecl (y-), Dv (V, G), H), jorril. Ref.: A; EI 312. Abril. “Avril” Arch Gram 9. “(V?, G?, AN-erro), abril” A (la fuente de las referencias V y G es probablemente Duvoisin). v. apiril. Aphiril edo jorrillaz geroztik. Prop 1906, 249 (sg. DRA; la ref. es incorrecta). Jorrail ederreko asteazken baten. Ag G 42. Jorralleko / azken-aldian. Enb 168. Yorraileko egunargitzeak. Or Mi 128. Yorraillaren 15gnerako. Ldi IL 151. Jorraillaren ogeitazortzi garreneko Oroaginduak beteaz. EAEg 5-6-1937, 1769. Iorraila zen, ain zuzen, lur-lanetan asteko illabetea. Ibiñ Virgil 81. Jorrailaren zazpian. Ardoy SFran 68. Jorrailean negu, laborariak: gaixo gu. EZBB II 22. En DFrec hay 8 ejs. de jorrail. v. tbn. BOEl 226. Prop 1906, 120. Urruz Zer 127. EEs 1918, 83. ForuAG 279. Garit Usand 45. GMant LEItz 59. Itzald II 123. Inzag RIEV 1933, 413. SMitx Aranz 256. NEtx Nola 39. Gand Elorri 32. Auspoa 39, 14. Uzt LEG II 261.

    Laister arditan Jorra-illa da. “El mes de la escarda (abril)”. Or Eus 220.

    (Modo de referirse a cada año). Emezortzi jorrill zituen aur bat. Otag EE 1881b, 60. Bixitzak / ostuten daustaz jorrallak. Laux AB 35.

    Amasei jorraildun neskatxa. Laux AB 72.

    3. (G-azp ap. EI 313). Junio.

    Sinonimoak: iz.

        [apirila]: apiril  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es abril
    fr avril
    en April
    port abril

    Amasei jorraildun neskatxa. Laux AB 72. (OEH)

    jorrail (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:10 pm on 2017/07/06 Permalink | Reply
    Tags: J   

    joputasun 

    iz. Jopu denaren nolakotasuna edo egoera. Ik. joputza; esklabotasun. Herriak bere joputasuna astin zezan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    joputasun. Servidumbre, esclavitud. Joputasuna baño naiago gudea daula. Arriaga Lekob 42. Andra-Mariaganako joputasunatzazko (esclavitud) eskutitza. EEs 1916, 142. Erriari su ematen zioten, bere yoputasuna astindu zezan. Ldi IL 168.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [joputza]: joputza
        [esklabotasuna]: esklabotasun, joputza

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. esclavitud, servidumbre
    fr iz. esclavage, (conjunto de criados) employés
    en iz. slavery, servitude,
    port iz. escravidão, servidão

    Herriari su eman zioten, bere joputasuna astindu zezan. [Ldi IL 168, OEH, mold.]

    joputasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:54 pm on 2017/06/29 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jaiera 

    iz. 1 iz. Jaidura, joera. Jokorako jaiera. Hartu zuen gazte batek neskatxa honenganako jaiera, eta ez zen geratu gaitzera makurtu zuen artean. 2 iz. Erlijioaren eta elizkizunen alderako atxikimendu kartsua. Ik. debozio; eraspen. Izan iezaiozu Ama Birjinari jaiera handi bat. Santa Klaraganako jaiera. San Kasimiroren Birjinarekiko jaiera. Arrosarioaren jaiera zabaltzeko. Meza entzuten jaiera handiz. Elizan jaieraz egon. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Gip. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [jaidura]: isuri, jaidura, joera, jaugin Ipar., pendura Ipar., jas Bizk., enjogidura Zub., gano Zub., aiher g.e., isurki g.e., natu Heg. g.e., jit Bizk. g.e., mendu Bizk. g.e., aiherkunde Ipar. zah.
        [debozioa]: debozio, eraspen, jainkozaletasun, jainkotiartasun Ipar., erlijiozaletasun g.e., oneraspen g.e., etsigitasun Bizk. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere G) inclinación, propensión; devoción, fervor religioso
    fr iz. dévotion, piété
    en iz. inclination, tendency; preference
    port iz. inclinação, propensão; devoção

    Jaieraz kantatu beharra, eskua bihotzean… [Goizalde Landabaso, Twitter (2017-06-29)]

    jaiera (Argazkia: Lavanguardia.com)

     
  • Maite 10:48 pm on 2017/06/18 Permalink | Reply
    Tags: J   

    jarraipen 

    iz. 1 iz. Jarraitzea, beste zerbaiten ondotik etortzea edo gertatzea. Kontakizunaren jarraipena. Haren lanari jarraipena emateko. Zoritxarrez, haren ekarpenak ez du jarraipenik izan. 2 iz. Lan, egitasmo edo jarduera bat behar bezala dagoen edo dabilen aldian-aldian ikuskatzea. Horiek guztiak beteko direla bermatzeko, jarraipen batzorde bat osatuko dute hamaika eragileek. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    jarraipen (V-arr-oroz-och-m ap. A; Hb ap. Lh).

    1. Continuación. Historijaren jarraipen eta erakuste aldi II. JJMg BasEsc 22. Zazpigarren Aginduaren jarraipena. Itz Azald 106. Bizkaiko Guda-Batzordea zanak egin zituan lanei jarraipena opa nai diegu. EAEg 29-12-1936, 595. Antxe antolatu zuten jarraipena, Eduardo ta Rafaelek Cartagenarako ta beste biak Bogotárako. JAIraz Bizia 39. Haren bil-lanari jarraipen eman behar diogu orain euskaltzaleok. Mde Pr 265. [Bigarren liburua] lenengoaren [...] jarraipena dala aitortu genezake. Onaind in Gazt MusIx 148. En DFrec hay 40 ejs., meridionales.

    Descendencia. Sugeak eukan guzur edo erejiya / galdu nairik Eba ta bere jatorriya / baita bere urrengo jarraipen gustiya. Enb 79.

    Continuidad (?). [Ortzeak] urdin gardena dauka jantzitzat eta eguzkiak alako urre-isuria dau, jarraipena ta epelaro gozoa eskeiñirik. Erkiag BatB 168.

    2. “(Hb), chaîne de montagnes” Lh. v. jarraipiña.

    3. “(V-arr-oroz-och-m), imitación” A.

    4. Rutina. Txakurra [...] iges egiteko amurruz lez egoten zan; baiña laster asi zan ango lanaren mailla ta jarraipena egonarriz eroaten. Erkiag BatB 50.

    Sinonimoak: iz.
    [jarraitzea]: jarraiera, segida, segizio beh., jarrai Bizk. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. continuación, lo que sigue (2) iz. seguimiento [del curso de algo]; seguimiento, imitación
    fr iz. continuité, suite, prolongation, continuation
    en iz. continuation, follow-up; continuity; continuance
    port iz. continuação

    Hasiera baino izan ez zenak jarraipen bikaina izan du. Zorionak, Ricardo, Filoblogiaren 13. urteurrenean!

    jarraipen (GAurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel