Tagged: L Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:07 pm on 2020/02/06 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lur(-)jausi 

    iz. lur jausi, lur-jausi iz. Luizia. Uholde eta lur-jausien eraginez salbamendu lanak zaildu egin dira. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    LUR-JAUSI (V-gip; A Apend; -jauzi G-bet, AN-ulz). Ref.: Zt; Iz Ulz (luryauzíe); Elexp Berg. “Desprendimiento de tierras (G-bet)” Zt (comunicación personal).  Bitan ondoa jan lurjausiak, / bitan jausiormagintza. SMitx Arantzazu. Euskal-sinismenaren poema (1949). “>Aranz 97. (G-bet ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ; lujauzi G-bet ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ). “Tierra corrida” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.

    Sinonimoak: iz.

        [luizia]: luizi, lurtadura, luperi Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es desprendimiento [de tierra(s)]; corrimiento de tierra(s)
    fr éboulement [de terre, de rochers]
    en landslide, landfall
    port desprendimento de terras

    AP-8a itxita dago Zaldibar parean, lur-jausi baten ondorioz  (Goiena.eus, 2020-02-06)

    lur-jausi (Argazkia: SOS Deiak – 112)

     
  • Maite 9:43 pm on 2020/01/27 Permalink | Reply
    Tags: L   

    larde 

    izond. (zah.) Koldarra, beldurtia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (SP→Dv, A, H). ” Lardea, appréhensif. Larde naiz horren egitera, j’appréhende de faire cela” SP. “1. craintif, qui a peur; 2. timide, qui a une honte honnête de ce qui blesse la pudeur” H (que cita los dos ejs. de Oihenart).
    Gero ahutz-araldea, / potarentzat lardea. O Po 35. Etziren ber zu batere / larde, gaurgoitik, oinaren / puntan bihotza duenaren. Ib. 44.
    2. “(Sust.) (SP, O), appréhension, peur” Dv (pero no aparece como sust. en ninguno de los dos).

    Sinonimoak: izond. zah.

    [beldurtia]: beldurti, bihozgabe, ikarakor, ikarati, izukor, izuti, koldar, txepel, izipera Ipar., lotsakor Ipar., oilobusti Ipar., makal Bizk., kakati beh., kakatsu beh., beldurbera g.e., beldurkor g.e., lepozale g.e., ihabali zah., lotsor Zub. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. cobarde, medroso, -a; temeroso, -a
    fr izond. poltron, -onne ; lâche
    en izond. coward, chicken
    port izond. covarde; temeroso, -a

    -Hago isilik, oilo larde hori! #gaurkohitza

    larde (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:26 pm on 2020/01/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    letreiatu 

    ad. du letreiatu, letreia, letreiatzen || Hitzez mintzatuz, letrak banaka eta hurrenez hurren izendatu. Letreia itzazu zeure izen-abizenak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    letreiatu. 1. letraiatu (SP, Ht VocGr 430), leteriatu (Chaho). Deletrear, leer. “Épeler” SP. “Par syllabe, letraiatuz ” Ht VocGr. Ungi eta trebeki lehen-bizitik letreiatzen haurrér irakats diezezuen. Lç ABC A 3r. [Profetek] irakasten dute letreiatzen, baina zuk erakusten duzu barreneko sensua. SP Imit III 2, 2 (Ch ematen dute letraren axala, Mst leterak emaiten zitizie). 2. Deletrear, transcribir. Paperera jaulki beharko ditugu, letreiatu, tresnaren batean jasoak daudenak ere. MEIG VI 130. Zertarako saiatu behar du bere alorrekoak ez direnak ikasten, fisiko batek, esaterako,. apophthegma eta hendiadyoin zuzen letreiatzen? MEIG VII 183s.

    Sinonimoak: iz.

    [kibizta] : begizta,  txori, begiten, txibista

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. deletrear
    fr du ad. epeler
    en du ad. to spell
    port du ad. deletrear

    Interneten bila ibili naiz, baina ez dut aurkitu euskaraz letreiatzeko alfabetorik. [Letreiatzen hasita, @artzubi (artzubi.eus, 2020-01-09)]

    letreiatu (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:22 pm on 2019/12/08 Permalink | Reply
    Tags: L   

    labainkatu 

    ad. dalabainkatu, labainka/labainkatu, labainkatzen || Labaindu. Ur gainean labainkatzen den ontzia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    labainkatu. Deslizarse. v. labaindu.  Ur-gañean ontzia labainkatzen dan baño bigunago. TAg Uztaro (1937). “>Uzt 76.

    Sinonimoak: ad.

    [irristatu]: irrist egin, irristatu, labain egin, labaindu, limurtu, txirristatu, laprast egin Bizk., laprastatu Bizk., lerratu Ipar. jas. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. deslizarse, resbalar(se)
    fr ad. glisser, patiner
    en ad. slip, skid
    portad. deslizar, escorregar

    Ur gainean labainkatzen den ontzia. (Elhuyar hiztegia)

    labainkatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:00 pm on 2019/12/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lasaitasun 

    iz. 1 iz. Estutasunik, kezkarik edo larritasunik eza. Baina estutasunok lasaitasun bihurtu ziren bat-batean. Lasaitasun gehiagorekin era hobean bizitzeko. Bake eta lasaitasun giroa behar baitu gure hizkuntzak. Hau da lasaitasuna hartu dudana, ongi zaudela jakin dudanean! Lasaitasuna erraz galtzen duzu, gizona. 2 iz. Lasaia denaren nolakotasuna. Bidearen lasaitasuna. Soinekoaren lasaitasunagatik. 3 iz. Ohitura onek eskatzen dutenarekiko hertsitasunik eza. Ik. lasaikeria. Solas eta azturen lasaitasuna. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lasaitasun (H), lasatasun. Tr. Documentado en textos meridionales desde mediados del s. XVIII. En DFrec hay 9 ejs. de lasaitasun.

    1. Libertinaje, licencia, relajación. “Lâcheté, défaut de zèle. Iaunaren aginduen egitean lasaitasuna, [...]; défaut de soin, d’ordre. Eginbideetan lasaitasuna, [...]; défaut de raisonnable épargne. Iantzian, iateko apaintzean lasaitasuna, [...]; liberté, libertinage, défaut de retenue et de modestie dans les manières, discours, actions. Solasetan, [...], egitetan, azturetan lasaitasuna” H. v. lasaikeria. Zure barrengo libertade geiegi ta eragabeko lasaitasun ori autsi, ta ukatzea zuk bear dezu. Cb Eg III 389. Etsai gaiztuen tentaziyuak / ezpaninduke josiko, / pekatuaren lasatasunak / nuke adieraziko. (Interpr?). Xe 363.

    Dejadez. Orietatik dira beren gaistakeriz edo lasaitasunez zorpetik ateratzen ez diranak. Mb IArg II 534.

    2. (G, AN ap. A; Lar, Añ (G, AN), H). “Flojedad <-x-> que no aprieta” Lar y Añ. “État, qualité de ce qui est lâche, desserré, détendu, délié, dénoué, détaché, laissé en liberté, élargi, rendu ample” H. “Desahogo, anchura” A. Amabi lagun kabitzen zireala bertan lasaitasun andian eseririk naierara. Izt C 136 (v. tbn. 3). [Ataka bat] zeñetatik gizona jatxi ditekean eroso lasaitasun guztiarekin. Ib. 66. Meriñakia azpitik eta / gero soñeko berriya, / lasaitasunak galdu ez ditzan / kortsiatua gerriya. Xe 318 (v. tbn. 312). Gelak txikik. [...] Kutxa ta maletatxo [...] aiek naiko ziran bi gelatako lasaitasuna galtzeko. JAIraz Bizia 40.

    3. (Lar, H), lasatasun. Tranquilidad, calma; alivio, desahogo. “Holganza” Lar. Bihotzaren lasaitasun andi batekin arkitzen naz. Mb JBDev 177. Esan-al guztien gañekoa da [...] Gipuzkoako nekazaritzak egin daben aurrerapena eta bertako atxurlariak artu duten lasaitasuna. Izt C 182. Lo etzan zan, biotzeko lasatasun guziarekin. Lard 503. Egittasun on orren gogo-betea edo lasatasuna (satisfacción) daukagu. Echta Jos 269. Bizitza onak ematen duan animako lasaitasun eztian. Ag G 67. Pellok barkatu dio / mundu guztiyari, / nundik etorri zaio / lasaitasun ori? Tx B 155. Baña esturasunok lasatasun bigurtu ziran bat-batez. Otx 129. Lasaitasuna errez galtzen dezu, gizona. [...] Mediku batek bere buruaren jabe beti izan behar du. Lab EEguna 67 (SuEm 196 lasatasun). Bidaztien lasaitasunarentzat [...] kaltegarriak diran lanariak kanopan utzi eraztera. EAEg 27-10-1936, 150. Nolanai ere eztiok lasaitasun txikia emango. Etxde JJ 277. Jauna artuko du, barruko pakea ta lasaitasuna iritxiko. MAtx Gazt 92. Au da lasaitasuna artu dedana, ongi zerala jakin dedanean! NEtx LBB 80 (v. tbn. en contexto similar Arr GB 96 lasaitasuna artu). Ondo pentsatu ezkero, zer da / mendiko lasaitasuna? Uzt Sas 169. Batek bestia besarkatuaz / lasaitasun ederrian. Uzt ZArg 1-9-1974, 2. Jarrai zak tiroka, al deken lasaitasun ederrenez. Alkain 50. Bake eta lasaitasun giroa behar baitu gure hizkuntzak. MEIG VII 171. [Leku eta pertsona izenak] ez baitira [...] hitzak erabil daitezkeen bezalako lasaitasunez erabiltzekoak. Ib. 81. v. tbn. Sor Bar 25. Ill Pill 29. Mde HaurB 76. Or Aitork 38. Vill Jaink 143. Berron Kijote 17. Ostolaiz 67. Insausti 25. Lasatasun: Elizondo KristPE 13. BBarand 162.

    4. Desfallecimiento. “Lasitud <-ss->, lasamiento” Lar.

    Sinonimoak: iz.

        [baretasuna]: baretasun, naretasun, sosegu, deskantsu Ipar., jabal Ipar., jabaltasun Ipar., nasaitasun Bizk., donario Gip., trankiltasun g.e., sosegamendu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. tranquilidad, calma, sosiego; apacibilidad (2) iz. alivio, desahogo, consuelo
    fr iz. accalmie, tranquillité, calme
    en (1) iz. calm, calmness, peace, quietness (2) iz. relief, removal of anxiety/pain; consolation, comfort
    port (1) iz. tranquilidade, calma (2) alivio, desabafo

    Hau da lasaitasuna hartu dudana, ongi zaudela jakin dudanean!  (Hiztegi Batua)

    lasaitasun (Gaurko hitza, CCO Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:32 pm on 2019/09/29 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lapitz 

    iz. (1) iz. Ipar. Arbela. Lapitzaren gainean ereiten den hazia bezala.  (2) iz. Arkatza. Lapitza eta papera. Hamar marrazki, lapitzez nahiz ikatzez eginak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lapitz.
    Etim. De lat. lapis .
    1. Pizarra. (V-gip, AN-gip, L, B, BN, S; SP (que cita a Ax), Lar Sup , Izt, VocBN; -ph- Dv, H). Ref.: A; Iz ArOñ.   “Lieu pierreux” SP. “Piedra” Lar Sup (que lo toma probablemente de Ax). “Piedra cayuela” Izt. (Algún ej. puede corresponder a la 2.a acepción).  Les maisons de Lapiztoy (1520). Arzam 312. Semen lapiçeco (1366). Ib. 312.  Hura da lapitzaren gaiñean ereiten den hazia bezala. Ax 456 (V 297). Legorretan ere badira arrobiak karezko arria eta lapitza ematen dabeenak. Izt C 59. Buztinak eta laphitzak ur guti uzten dute jaustera berak baino beherago. Dv Lab 109. Paretak harria bezein tinko dagon lur edo laphitz batetarik eta teilatua lastoz. Prop 1892, 61. Gezaltzako lizuna baiño goratxuago dago sorgiñen puxeta-arrixe. Lapitza da, kuadradua (V-gip). Eusk 1956, 213. Han da herri guzia laphitz eta harri. Gazte n.º 16, Mayo 1958, 3. (L-sar, S; Arch VocGr; + -ph- Chaho, Gèze). Ref.: A; Lrq (-ph-); JMB At (merla). “La marne” Arch VocGr. “Marga” A.  Badira lapitzak latsün hanitx dadükenak, eta ezinago hun direnak büztin lürrarentako. Ip Dial 51 (It, Ur tuparriak, Dv merla harriak). Gisukiak dira gisu-harria [...], merla, laphitza, igeltsua. Dv Lab 18. Lapitzak, marlak, igeltsuak, kledak badute guti aski gisu. Gatxitegi Laborantza 27.
    2. Lápiz. (V-gip ap. Elexp Berg; Lar, Añ, -ph- H), lapiz, lapix. “Lápiz, especie de carbón mineral” Lar. “Lápiz” Voces Bascongadas (~1800). “>Añ. “Crayon, mine de plomb” H. v. arkatz.
    Tr. Documentado sólo en textos meridionales. Prima, berriz, lapitzakin jarria, ara nola zuan. Urruz Ur-zale baten ipuiak (1885-1893). “>Urz 17. Ataraten dauz sakeletik ingi edo papela ta lapixa. Kk Abarrak (1918). [II]: Bigarrengo Abarrak (1930). “>Ab I 88. Lapitza atera ta zuzenduaz. Lab Euskal-Eguna (1931). “>EEguna 102. Eskuetan lapitz edo zerbait bear zunan beti. Or Quito-n arrebarekin (1950). “>QA 141. Errezetia egiterakoan konturatu ei zan lapitzik ez eukala. SM Zirikadak (1960). “>Zirik 81. Adar zathi ttiki bati alde bietatik zorrozten zaizkio puntak, punta biko laphitz baten itxuran. Osk Kurl 77. Lapitz lodi bat eskuan. Erkiag Batetik bestera (1962). “>BatB 32. Eskolako mai-ganean marrak eta lerroak lapizez nai igeltsu zuriz markauaz. Ib. 40. Mundua lapitzak eta paperak galduko dute. Esaera zaarren bilduma berria [I, II] (1985). A. Zavala (arg.). “>EZBB II 63. Argizaiolean, lapitzaren loditasunaren antzeko argizaria lokarria bailitzan batzen zan. Etxabu Ondarroa”ko kontuak (1995). ‘”>Kontu 80.  v. tbn. Ayerb EEs 1915, 259. Gerrika 287. Zendoia 217.
    3. Pizarra para escribir.  Bortz urthetan joaiten ginen eskolarat, larruzko kartablea bizkarrean, laphitzez, tupa batez eta kukumarraka gottor batzuez hanpatua. Herr 7-10-1965, 1.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [arbela]: Ipar. arbel
        [arkatza]: Heg. arkatz

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. lápiz (2) iz. (Miner.) (Ipar.) pizarra (3) iz. (Ipar.) marga
    fr (1) iz. crayon (2) iz. (Ipar.) ardoise
    en (1) iz. pencil (2) iz. slate
    port (1) iz. lápis (2) iz. (Ipar.) lousa, quadro-negro

    Lehenago ere marraztu izan zuen Leirek marrazki ederrik, koloretako lapitzak erabilirik, baina harekin harri eta zur utzi ninduen. [Ipuin batean bezala, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lapitz (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:40 pm on 2019/09/11 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lekat 

    lok. lok. Ipar. Zah. Salbu, izan ezik. Adoratua naiz leku guztietako herriez, lekat juduez. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lekat (L; Lar, Dv, H; -kh- SP, Urt I 507, Ht VocGr 319, Dv, H (L, BN)), lekot (BN; H (+ -kh- BN)). Ref.: A (lekhat, lekot); A Morf 680. Tr. Documentado en la tradición septentrional no suletina desde Dechepare (lekot) hasta mediados del s. XIX (cf. leko bidi al Sur en el Cantar de los Cántabros; v. 1 lekatu). Vuelve a aparecer más tarde en Mirande y Oskillaso. La forma más general es lek(h)at: sin aspiración sólo en INav, Arambillaga y Mirande (en éste junto a lekot).

    1. “Excepté, hormis” SP. “Excepto, exceptuando ésto o lo otro, [...] lekat au edo hori” Lar. “Hil ziren guziak, lekhat bat, tous moururent, excepté un. Har ezatzu oro, lekhot enea, prenez-lez tous, hors le mien” H. “Salvo, fuera de, exceptuando” A.

    (Antepuesto a sintagma nominal). Amoria itsu da eta eztazagu zuzena, / eztu uste berzerik dela, lekot maite duiena. E 140. Batre minik heben eztuk, lekot ialgi nahia. Ib. 242. Atsegiñaren hirritsak bagarabiltza maiz [...], zer handik ekharriko dugu lekhat konzienziaren pisutasuna? Ch I 20, 7 (SP, Leon bertzerik, Mst, Ip baizik, Ol, Pi izan ezik). Adoratua naiz lekhu horiek guzietako populuez, lekhat, yuduez. Lg II 131. Halako asko badugu Frantsesez, ez ordean eskaraz, lekhat buru edo kapitulu bakhar batzu Filotean. Dh 110. Denek erretzen eta edaten zuten gogotik, lekot (salbu) batek. Mde Pr 134. Eremu guztian mintzatzen zen, lekot hiri handietan. Ib. 236. Denak, lekhat ama, prest zauden karrikara irtetako. Osk Kurl 189. v. tbn. INav 97. He Phil 288. HeH Lc 8, 51.

    (Antepuesto a sintagma verbal, en subj. o con suf. -t(z)ea). Deus eztiat galdetzen, / lekhat, gogotik enplega adin haukin ikhasten. EZ Man I 5. Guziak banaloria dire, lekhat Iainkoa maite izatea. SP Imit I 24, 7 (Ch lekat; Mst, Ip salbü, Ol izan ezik, Leon bertzeak; tbn. en Lg II 92). Nihoren hitzaz eztela erran behar hura eztela hala, lekhat bekhatu bada [...] haren konsentitzea. SP Phil 363 (He 366 baizen). Ez baitut izanen bertze egitekorik lekat ikhustea eta gustatzea zeiñ estia eta gozoa zaren. Ch III 21, 3. Ez dute bertze xederik lekhat Jainkoaren gogara egitea. He (ap. Dv). Etzuen egin ahal han mirakuilurik batere, lekhat (ezpada, ezperen, baizen) zenbait eri bakhanen sendatzea. HeH Mc 6, 5 (He lekhat [...] baitzituen sendatu; Lç, TB baizen, Dv non-ez, Leon baizik-ere, BiblE hala ere).

    (Precedido de sintagma nominal). [Oxala] entzuten dauden guziak ere egiten bazinezte egun, ni naizen bezala, gathe haukiez lekhat. Dv Act 26, 29 (He landan, TB salbu, BiblE aparte). Britaindar gobernuak hilerazi egin zituen, Eamon de Valera lekat. Mde Pr 299.

    2. (No)… sino… “Excepté que, si ce n’est que. Eztezaket erran zer ordu zen, lekhat ilhuntzea zela, je ne puis dire quelle heure c’était, excepté que, seulement que c’était l’entrée de la nuit” H. Askok predikaturen du hura dela Mesia / eta oraiño etzela zeruetarik iautsia, // lekhat harotz baten Seme zela Nazarengoa, / ez ordean Iainko. EZ Man I 64. Tristezia ezta bertzerik, lekhat bihotzean dugun damua. SP Phil 459 (He 465 lekhat damu bat baizen). Deusere aurkhitu ezpaitut fede katholikoaren [...] kontrakorik, lekhat guzia iuiatu dut konforme dela siñeste egiazkoarekin. In Arg DevB II. Izaren dira zeinbat Thaula zeinetan ezpaitu behar egin deusik lekat lehenbizirik, ioan behar du marea kontra. INav 136.

    Sinonimoak: adond. Ipar. zah.

        [izan ezik]: izan ezik, salbu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es lok. (zah.) (Ipar.) salvo, excepto, a excepción de
    fr sauf, excepté
    en except, except for
    port (porém) exceto

    Guztiak gelditu ziren harri eta zur hura ikusi zutenean, lekat osaba Joanikot. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lekat (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel