Tagged: L Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:59 pm on 2022/01/18 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laskitu 

    ad. laskitu, laski/laskitu, laskitzen || Bizk. Hondatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laskitu. v. lauskitu.

    Sinonimoak: ad. Bizk.

    [hondatu]: alferrik galdu, apurtu, arraskatu, birrin-birrin egin, desegin, desolatu, errautsi, hauts bihurtu, hauts egin, hondatu, porrokatu, suntsitu, trimin-trimin egin, triskatu, triskilatu, zatitu, zehatu, zirpildu, andeatu Ipar., arrabaskatu Ipar., aurritu Ipar., barreiatu Ipar., deboilatu Ipar., funditu Ipar., gaizkitu Ipar., mamikatu Ipar., partekatu Ipar., porroskatu Ipar., sakailatu Ipar., xehakatu Ipar., xehatu Ipar., zatikatu Ipar., zirtzikatu Ipar., banatu Bizk., birrindu Bizk., lorrindu Bizk., trimindu Bizk., zuzitu Bizk., abarrikatu Naf., izorratu beh., galetsi jas., abarrakitu g.e., atarratu g.e., triska egin g.e., arrasatu zah., arrazatu zah., destruitu zah., narriatu zah., puskakatu Ipar. g.e., bilakatu Ipar. zah., partaiatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (B) estropear(se), revolver(se)
    fr da/du ad. (s’)endommager, (s’)abîmer, (se) gâcher
    en da/du ad. to ruin, to spoil; to be ruined/spoiled
    port da/du ad. estragar-se

    Testuinguruan

    Horrela kontatu zidaten dagoeneko gitarra jole bikaina izateko dohaina laskitzen ari zitzaiola. (Berria, 2017-12-19, Hautuak)

     
  • Maite 10:21 pm on 2021/12/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lanbera 

    iz. (B) Elurbustia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lanbera. “(V-och-gip), aguanieve, agua que cae de las nubes mezclada con nieve” A.

    Sinonimoak: iz.

    [lanbera] : (Meteorol.) elurbusti

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. aguanieve
    fr iz. neige fondue
    en iz. sleet
    port iz. granizo;

    Testuinguruan

    Zirimiria lanbera bihurtu zela nabaritu zuen. #gaurkohitza

    Informazio gehigarria:

    “Elurraren eta euriaren arteko kategoria baten berri eman beharrean dago: Elur bustia. Aldaera hori euskara batuan dago zabalduen. Aldaerak aldaera, honako terminoak dauzkagu corpusean: elur busti (besteak beste, edur busti,B-Lekeitio: DVEF) / elur busti,behe-nafarrera, lapurtera, erronkariera: DVEF / elurbusti,N-Baztan: Izeta, 1996) elureuri (besteak beste, edur-euri,B-Gernika: DVEF / edurrauri,B-Lemoiz, Orozko: EHHA / edurrauri,B-Mendata: EHHA) elur-ur (besteak beste, edur ur,B-Abadiño: Gaminde & Salterain, 1991 / bizkaiera: DVEF / elur ur, N-Lesaka: DVEF , euri-elur (euriedur,A-Aramaio: EHHA),  gazur (B-Markina: DVEF)eta lanbera (B-Otxandio / G-Arrasate: DVEF). Hiztunaren lehen pertzepzioan elurra “bustita” dagoela edo isurkari batekin nahasten dela dirudi. Horrela, elur bustia terminoa dago, berez, elurra bustita ez balego bezala, hortaz, elurra “busti” egiten da; isurkariarekin, euria edo ura nahastean elkarketa hauek sortzen dira: elur-euri, euri-elur eta elur-ur. Kasu horietan ez dago beste objektu edo gauza batzuekin inolako konparaziorik, ez dago metaforarik. Hiztunak elurra eta euria edo ura ikusten ditu nahasirik. Gazur berbarekin, ostera, metafora oso polita gertatzen da: Bizkaiko Markinako hiztunek elur bustia erortzen ikusten dutenean “esnea gatzatzean eratzen den ur gazia”-rekin alderatzen dute (Harluxet). Izan ere, hori da gazur hitzaren jatorrizko esangura. Azkenik, lanbera berba dugu. La(i)no hitza eta bera atzizkiaz osatuta badirudi ere, ez bide dauka lainoarekin zer ikusirik. Lanbera(tu) aditza ere badago eta esanahi bikoitza du: alde batetik, “elurra bigundu” esan nahi du –horrek badauka loturarik–, eta, bestetik, “hotz handia egiten duenean, aroa epeltzea”.

                “Aurrera eginez, ordu edo egun batzuk igarorik, gehienetan elurra biguntzen hasten da. Egoera hori euskarak, besteak beste, lanberatuaditzaren bitartez azaltzen du. Osagaiei buruz, itxuraz lehenengoa *lanno, eta bigarrena *bera dira. Gogora dezagun Otxandion (Bizkaia) eta Arrasaten (Gipuzkoa) Azkuek (DVEF) lanbera eskuratu zuela elurbustiari irizteko. Bestalde, lanberatu aditzak beste adiera bat ere badauka: aroa epeldu edo hotz handi-handitik epelagora igarotzea. Azkenik, Bergara aldeko hiztegian honako hau jaso zuen Elexpuruk (2004): “Egindako elurra gorpuztu, apur bat trinkotu (Otxandio). Edurre batu eitten da, edurre puxkat lanberatuten asten danien, lanberatu. Edurre eiñ barritten ezileike bolaik eiñ”. Horrela definiturik ez du ematen elurra biguntzen denik, baizik eta behin lurraren gainean egonda, jausi berritan, gogortu edo trinkotu egiten dela”. 

    Euskal lexiko etnometeorologikoaren azterketa, Kepa Diegez

    Doktore-tesia, hemen eskuragarri: https://addi.ehu.es/handle/10810/53666

     
  • Maite 10:04 pm on 2021/11/08 Permalink | Reply
    Tags: L   

    latsagia 

    iz. Ipar. Bokata egiten den lekua. Herrian kontatzen zen nolako izialdura pasatu zuen Marcel txikiak, ilunpea zetorrela, behin latsagiaraino jo zuenean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    latsagia. (S ap. Lrq ; Chaho, H (BN, S); -gi BN-mix ap. A Apend ), latsagu (S ap. Lrq ). “Lavoir, lieu ou l’on lave le linge” H. Mendikotarrek, laster badükie kabale edangia eta latsagia berri berria. Herr 28-8-1958, 4. v. tbn. Eskual 21-2-1908, 4.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [ikuztegia]: garbileku, garbitegi, garbitoki, ikuzgarri Ipar., ikuztegi Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) lavadero
    fr iz. (Ipar.) lavoir (ancien)
    en iz. (Ipar.) laundromat
    port iz. (Ipar.) lavanderia

    Testuinguruan

    Herrian kontatzen zen nolako izialdura pasatu zuen Marcel txikiak, ilunpea zetorrela, behin latsagiaraino jo zuenean. (Hiztegi Batua)

    Argazkia: Red de Bibliotecas de Castilla-La Mancha – JCCM

     
  • Maite 11:05 pm on 2021/10/19 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lar 

    1 adb. Bizk. Gehiegi. (Dagokion aditzaren edo adizlagunaren ezkerrean ezartzen da). Penitentzia ez betetzea edo lar luzatzea. Ez dio geroari lar begiratu behar. Lar janak eta edanak. Asko eta lar egin zuen nire alde. || (Izen bati dagokiola, haren eskuinean). Ik. larregi. Beldur lar har ez dezaten. 2 adb. Bizk. (Izenondo baten ezkerrean, konparatibozko era adierazteko). Burua lar bero: burua beroegi. Lar ondo ere jakingo dut nik zer erantzun. Lar zorrotz erantzun zion. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lar. v. lahar; 1 larre.

    lar. Tr. Documentado en la literatura vizcaína (tbn. en alguna ocasión en Orixe). En DFrec hay 3 ejs. 1. (V-ger-ple-arr-oroz ap. A; Lcc, Mic 6r, Lar, Añ (V), H), laar (H, s.v. larria ). (Adv.). Demasiado. “Largamente” , “demasiadamente” Lcc. “Mucho, adverbio” Lar, Añ. “Sobrebeber, geitedan, larredan ” Lar. “Sobresalir, (c.) gei, (V) lar agiri, izan ” Añ. ” Lar-edana, qui a trop bu” H (que lo relaciona con larri). v. larregi.

    Lar janak eta edanak gitxitara nenkarre. RS 438. Lar> adi bazagokaz / fabore bateri. “Si mucho le mira” . Mic TAV 3.1.27. Lar bete eztitezen. Añ LoraS 147. [Txorijai] eiza ta enparau eralketakin lar ekiten yake-ta. ForuAB 151. Gizagaxua lar> bustitzen zan. Or Tormes 33. Lar estutu gabe. Enb 130. Lar gordetzen zaizkigu. “Nimis” . Or Aitork 326. Ez deutsa geroari lar begiratu bear. Erkiag BatB 119. Jentiak lar belarriak altzau eztagizan. Gerrika 125.
    v. tbn. CatLlo 40. Laux BBa 2. (Con sust., como cuantificador indefinido).
    Ea […] zelo lar daukeenz. Cap 113. Lar da kulparik. Bast 18. Bildur lar artu ez daien. Añ LoraS 35. Len zuretzako ziran nekiak, / len bero lar eta otzak. Enb 81. Akatsik eta lazeriarik lar. Erkiag BatB 115. Gozotasun lar. Ib. 148. Batzuek diru lar ta / bestek gutxi dute. Ayesta 115. Lar belozidade ekarren aurretik etorren orrek. Gerrika 167. (V-ger-gip). Ref.: A; Etxba Eib; Holmer ApuntV. .
    (Ser, parecer, etc.) demasiado. ” Lar dira, Maria, gona bi: erantzi bei batori (V-ger)” A.
    Eztira asko, geiegi ta lar lenagokoak? Añ LoraS 155. Au lar da niretzat! Otx 139. Gogoa kentzeko […] naiko ta lar dira-ta. Eguzk GizAuz 130. Iñok emoniko arta-garauna eioten eroatea be lar eritxola. Bilbao IpuiB 173.
    v. tbn. Enb 139. (V-ger ap. Holmer ApuntV ). (Con adj.). ” Lar andia da ori ” A Morf 337.
    Biotza samur lar. Zav Fab RIEV 1907, 94. Egun luze lar geldia. Azc PB 31. Burua lar bero. Enb 166. Itza lar labana dozu. Laux AB 49. Nire burutasunak lar illunak izan dira. Erkiag Arran 74. (Con adv.).
    Eta lar ondo be jakingo dot nik zer erantzun. Bilbao IpuiB 28. 2. (Mic 6r, A Morf 677), laar (A Morf 677). (Sust.). Exceso, (lo) demasiado. “Demasía” Mic 6r. ” Larra dana da txarra (V-arr)” Gte Erd 226.
    Laarrik ez onik. RS 45. Adinona larra baño obe da. Ib. 30. Larrak larritzen, gitxiak arbinzen. Ib. 260. Larrak gitxia ekarten dau. (V-ger). EZBB II 45. 3. (V-ger ap. EI 381 ). (Adj.). Excesivo.
    Alde egiteko bekatu-bideak, lagun okerrak, berbataldi loiak, ordi-lekuak, joko larrak ta galbide deungak. Añ EL1 81 (cf. joko larregijak Mg CO 289, joko geiegiak Mg CC 192). Munduko ondasunen desio lar bat. Ur CatArrig 91. Gergorio etzan epe larrekoa onango orduetan. Akes Ipiñ 32.

    Sinonimoak: adond. Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [gehiegi]: gehiegi, sobera, soberarik Ipar., larregi Bizk., sobra Heg. beh.lar zenbtz. Bizk.    

    [gehiegi]: gehiegi, larregi Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. (B) (dagokion aditz, adberbio edo izenondoaren ezkerrean ezartzen da; eta izen bati dagokionean, haren eskuinean) demasiado
    fr adb. trop, excessivement
    en adb. too much
    port adb. demais

    Testuinguruan

    Lar zorrotz erantzun zion. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 9:04 am on 2021/10/15 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laranjatu 

    izond. Laranja-kolorea duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laranjatu. (Lar), laranjiatu. Anaranjado. “Naranjado” Lar. Kolore eta kalitate honezko badut, iakitera: xuri […], laranjiatua. Volt 252s.

    Sinonimoak: iz.

    [laranja-kolorea duena]: laranja

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. anaranjado, -a; naranjado, -a
    fr izond. [kolorea] orangé, -ée ; orange
    en izond. [kolorea] orange
    port izond. laranja

    Testuinguruan

    Mendebaldera, urruti, pastel zeruan, eguzki gorri-laranjatua ozeanoan etzaten ari zen poliki. [Litxarreroak, Thompson, Jim (Miel A. Elustondo), Igela, 2013)]

     
  • Maite 11:04 pm on 2021/09/20 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laba 

    iz. Harri urtua, sumendietatik ateratzen dena. Sumendiaren laba. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laba. v. 1 labe; 2 lau.

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [laba]: laba (Geol.).

    [laba]: e. labe

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Geol.) lava
    fr iz. lave
    en iz. lava
    port iz. lava

    Testuinguruan

    Hamar lekutatik irteten ari da laba. [berria.eus]

     
  • Maite 11:07 pm on 2021/09/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    logale 

    iz. Lo egiteko gogoa. Ik. logura. Logale handi batek hartu zuen. Ez du inoiz logalerik. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [logale] : logura (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. sueño, somnolencia (2) adj. soñoliento -ta
    fr (1) iz. somnolence, sommeil (2) adj. somnolent, ensommeillé
    en (1) iz. sleepiness, drowsiness (2) adj. drowsy, sleepy
    port (1) iz. sono, sonolência (2) adj. sonolento

    Testuinguruan

    Logale handi batek hartu zuen. (Hiztegi batua)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel