Tagged: L Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:14 pm on 2017/05/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lurruspe 

    iz.  Haitzuloa, harpea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lurruspe (Lar, Añ, Izt, H), lur u(t)spe, lurrespe. “Cueva” Lar, Añ e Izt. “Covacha” Lar. En LE Urt voc. aparece “Lurrupea, cueva”, seguramente errata. Lurruspe edo kueba famatu artan [...] libru au eskribitu zuen. Cb Eg I 4. Etxola edo lur utspe bat. Ub 62. Eta zé lurruspe-bát: eta arri-bát paraturik zego gañean. LE Io 11, 38. Bete zuen bere lur uspe edo leizea arikiz. VMg 51. Azeariak bere toki, bizi-leku, lurruspe ta lezeak ditu. Añ NekeA 233. Mendietan, lurruspetan eta lurreko ziloetan. TB He 11, 38 (Lç, He leze, Dv, IBe harpe, Ker leza-zulo, IBk leize). Azariek baituzte lurruspeak. (Mt 8, 20). BOEanm 1292 (Samper altxabe). Udalako lurruspe aomen andikoa. Izt C 73. Lurruspe edo koba ori. Lard 26. Ikusiko dezute [...] nola diran tentatuak [...] Jeronimoak, Belengo lurruspe santuetan. Kortazar Serm 177. Espetxe eta lurruspe (catacumbas) illunak. J.M. Tolosa EEs 1913, 210. Naiago det borda eta naiz lurrespe batian nere añaiaren inguruan bizi. Ill Pill 12.

    Sinonimoak: iz.

        [hartzuloa]: haitzulo, haizpe, harkaitz-zulo, harpe, harpe-zulo, hartzulo, leize, leize-zulo, koba Heg., kobazulo Heg., harkaizpe Gip.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cueva, caverna, gruta
    fr grotte, caverne
    en cave, cavern, grotto
    port caverna, gruta

    Ez banauzu nahi, mendira joango naiz, eta lurrusperen bat bilatuko dut.

    lurruspe (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:09 pm on 2017/04/17 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lantu 

    iz. Negarra, marraska. Josefen lantu eta negar hotsa aditu zutenean. Negartiak eta lantu-jotzaileak(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lantu (Gc ap. A; Lar -> Chaho y H), llantu. Llanto, lamento. Nun asi zan llantu andi bat egiten. Lazarraga 1142r. Izurridunak / asko eukaen llanturik. Ib. 1202v. Llantu eta negar egiten dogula negarrezko erri onetan. Cap 7 (CatLlo 6 llantu). Konberti bidi llantua gozo / konsola bidi mundua. Acto 480. Alako infernuko lantu, deadar ta garraxi samiñetan egun artan an egondu zan. Cb Eg II 167s. Kastigu paregabe onek, nor lantuz ta lutoz beteko eztu? Ib. 141. Semeak gabe gelditzen ziran gurasoen negar eta lantuak. Lard 72. Lantu eta zispuruz zegoala. Ib. 236. Illun, triste, negar eta lantuz betea arkitzen zan. Arr GB 124. Beste batean egingo du bere animaren erditik errukigarrizko lantu au: [...]. Otag EE 1884a, 310. Denbora pasatuko lantu triste oek. Ant Ezale 1899, 1b. Ez baida atsegin denbora askoan / olako negar-lantua. Insausti 98. En DFrec hay 5 ejs. de lantu. v. tbn. EZBB I 123. Zendoia 56. Llantu: Arz 22.

    Sinonimoak: iz. Gip. g.e.

        [negarra]: negar (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [kexua] (G) llanto, queja
    fr plainte, gémissement
    en complaint
    port pranto, choro

    Josefen lantu eta negar hotsa aditu zutenean.  (Hiztegi Batua)

    lantu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:06 pm on 2017/04/03 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laza 

    iz.  Ipar. Habea. Bere begietan laza bat ikusten ez duenak ikusiko du lasto bat besteen begietan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laza. v. laz; 1 laxo.

    laz (Lc ap. A; Urt Gram 25, Dv, H (L)), laza (SP, T-L), lasa (vEys, T-L).

    1. Viga. “Poutre” SP, T-L. v. fontal. Nola erran diokezu zure anaiari: “utz nazazu khen diezazudan fits bat begitik”, laz bat zeronek duzularik zure begian? He Mt 7, 4 (Dv laz; Lç gapirio, TB, EvL, HeH, Leon ernai, Ip sumer, Samper, Echn zur, SalabBN pitrail, Ur (G), Ol, Ker abe, Or, BiblE (h)aga). Bere begietan laza bat ikhusten ez duenak ikhusiren du lasto bat bertzeen begietan. Lg II 148. Bonaparte bat zeukaten, / eta hura laza bat zen. “Soliveau”. Gy 111.Horrengatik da nekhe egungo egunean laz eta taula gairik bazterretan atzematea. Dv Lab 349. Tits xume bat ikhusten du bertzeren begietan eta laza lodiena behinere beretan. CantIzp (ap. H). Ostraliatik ekharrarazi behar zen zura eta burdinazko laza edo somerrak. Prop 1892, 178. Giristino gaizo bat jo dute eta umatu makhila ukhaldika, lasa edo somer batetarik dilindan zaukatelarik. Prop 1905, 150.

    2. (Dv >  A). “Gizon laza, homme de haute taille et de forte corpulence” Dv. “Alto, corpulento” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [habea]: gapirio, goi-habe, goi-haga, habe, haga (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) viga
    fr iz. (Ipar.) poutre, chevron
    en iz. (Ipar.) beam, rafter, girder
    port iz. (Ipar.) viga

    Bere begietan laza bat ikusten ez duenak ikusiko du lasto bat besteen begietan. (Hiztegi Batua)

    laza (Argazkia: DeviarArt, Lexis-Saia)

    Save

    Save

     
  • Maite 9:14 pm on 2017/03/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lapaitz 

    iz. Uztaoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [lapaitz] : lapa-belar (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Leitzako Hizkera Adierazkorra (PDF)

    Belar soroetan izaten den belar txarra. Belar txarrek izaten duten gisan, zainak luze baititu eta arrunt gaiztoa baita garbitzeko, jende gaiztoari esaten zaio. Konparaziotako ere, asko erabiltzen da: Lapaitze beño gaixtogoa da (“Lapaitza baino gaiztoagoa da”). Maila arinekoa da, baina, ez da arruntean aurrez aurre esaten.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, 5000 Adorez, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es (Bot.) acedera (Rumex sp.) || iz. Mikol. (Hydnum repandum) lengua de vaca. || (Bot.) lampazo mayor, bardana {Arctium lappa}
    fr (Bot.) oseille
    en (Bot.) sorrel, oxalis
    port (planta) azeda, azeda-miúda

    Eguzkia da niregana izpika, amodioaren zoroa gorago haziz lapaitz soro abandonatuan baino. [Ulenspiegelen elezaharra, Charles De Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    lapaitz (Wikimedia Commons, Burschik)

     
  • Maite 11:45 pm on 2017/01/28 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lez 

    Bizk. Legez.  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adlag. Bizk.

        [legez]: bezala, hala nola Ipar., edu Bizk., legez Bizk., iduri Ipar./Naf., antzo jas., antzora zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es postp. [(B) h. legez] como, en calidad de
    fr comme, en qualité de, en tant que
    en as
    port como

    Gauerdiko airea edaten hasi naiz, errekako edo lakuko ura lez[Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lez (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:37 pm on 2017/01/07 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lugorritu 

    iz. Erein gabe uzten den lursaila. Bukatu zen lehortea, eta lugorriak uzta ederra eman zuen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lugorritu (Lar, H).

    1. “Almagrar” Lar.

    2. lurgorritu (V-arr-m, Gc ap. A). “Rozar o revolver la tierra” A.

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [lurgoratu]: lurgoratu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es ad. binar, arar, labrar, remover
    fr  biner, labourer
    en to hoe, dig over; till, plow
    port binar, arar, sulcar

    Gustatu edo ez, lurra altxatu du, lugorritu du ingurua. Hortik, sastrakak, haritzak edo asunak aterako diren, ez dugu guk erabakiko. Fundazioak programa egin behar zuen eta egin dugu. Orain politikariek erabaki behar dute apustu hori zertarako zen eta zertarako nahi duten aurrera begira. Gustatu edo ez, 2016ak ingurua lugorritu du. Hortik, sastrakak, haritzak edo asunak aterako diren, politikariek erabakiko dute», Xabi Paya (Naiz.eus, Amagoia Mujika)]

    lugorritu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 12:11 pm on 2017/01/01 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lantzurda 

    1 iz. Ipar. eta Naf. Euri lanbroa. 2 iz. Ipar. eta Naf. Antzigarra. (Hiztegi EntzikloBatuapedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lantzurda. v. lantxurda.

    lantxurda (AN-ulz, L-ain, BN-arb-baig, Sal, S, R; Gèze, Dv, H), lanxurda (BN, S; VocBN, Gèze 334 (-ü-)), lantzurda (BN-baig, R; H). Ref.: VocPir 80; A (lanxurda, lantxurda, lantzurda); Iz Ulz; Gte Erd 254.

    1. “Ondée mélangée de neige et d’eau, tombant en petite quantité” VocBN. “Lanxurda, aguacero de agua y nieve, cayendo en pequeña cantidad” A. “1.º agua de la niebla; 2.º llovizna” Ib. “Lantxurda ari zelarik (BN-arb)” Gte Erd 254. v. langar. Iautsi zara gure bilha, / uri lanxurda legez. Hm 87 (v. tbn. 130, 152). Lanxurda gisa, xortilaka jausten baitira haren erranak, xokho-mokho gehienetarat. SoEg Herr 9-8-1956, 1.

    2. (AN, S; Aq 375 (AN), H), lanxurda (SP vEys), lantzurda (G-azp-to-nav, Ae; -nz- V-gip; Lar, Dv (G), H), lantxurde (G-nav, AN-olza), lantzurde (V-gip, G-azp-nav, AN-ulz, B). Ref.: Bon-Ond 137; A; Echaide Nav 34s; Iz UrrAnz (lantzurdía), To (lantzurda), Als (lenoó); Elexp Berg (lanzurda); Gte Erd 86. Escarcha; gotas que quedan en las hojas después de la lluvia. “Eau demie glacée, verglas” SP. “Escarcha más gruesa, que prendiendo en los árboles, parece que ha nevado” Lar. “Lanzurde, escarcha” Garate 6.a Cont BAP 1949, 360. “Auribeé dana lantzurdiá kuando elúrra ein zeela; arboliak itsetsiik lantxurdiakin” Iz Als (s.v. lenoó). “La niebla que se hiela en los árboles de los altos. Lantzurde gitxi; auntzan adarra (V-gip); lantzurdia, lantzurde gutxi (G-azp)” Iz UrrAnz. “Lantzurde egin du (B)” Gte Erd 86. Cf. VocNav: “Lanchurda o lenchurda, carámbano de hielo (Cuenca). Me he quedado como una lanchurda”, y “lanchurria, niebla muy fría que deja hielo en las ramas de los árboles (Tafalla)“. Ur-ondotik osto-pean / ikharan dago gaxo lantxurda. Elzb Po 185. Benedika jauna, lantxurda eta ihintz guziek. Dih MarH 139 (ap. DRA). Nestatia oboroagotanda ungurunetan, noiz ta karrontek eta arrosadek eta lantxurdak galaraztanteinian erintziuak. Mdg 145. Elurrez zuritutako mendien gañetik igaro ta beroneurria beeratuaz goizetan lantzurde piska bat agertzen bada ere itxas inguruan. EEs 1912, 226.

    3. lanxurda (B ap. A; VocB <lanxuda>), lantzurde (B ap. Izeta BHizt). “Bruma, humedad de la nube” A. “Humedad. Mendi zoko hoietan bazen lantzurde haundie” Izeta BHizt. “Lanzurda (L, B), humedad que se pega a la ropa como si hubiera lloviznado. Lanzurda uda ta negu uririk gabe lanoak ematen duen ezetasuna da (L)” A. Hats-hantuarekin sahetsa goiti eta beheiti zerabilala, mihia luzatua, hunen axaletik lantxurdan odolaren bafada bazoakolarik. JE Bur 62.

    4. “Lantzurda (G-to-nav), nieve menuda y dura” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

        [lanbroa]: euri-lanbro, euri-langar, euri-zirin, lanbro, langar, lantxurda, lantzer, zirimiri, zarama Bizk., landur g.e., eurixka Ipar. g.e.
        [antzigarra]: antzigar, intzigar, zurda Bizk. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (GN/Ipar.) llovizna (2) iz. (GN/Ipar.) niebla, bruma (3) iz. (GN/Ipar.) escarcha
    fr (1) bruine (2)brouillard, brume (3) givre
    en (1) drizzle, misty rain (2) fog (3) frost
    port (1) chuvisco, garoa (2) névoa, nevoeiro, bruma (3) geada

    Lantxurda-tantek distira esnetsua egiten zuten ilunpeetan. [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lantzurda (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel