Tagged: L Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:12 pm on 2017/05/27 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lertzotu 

    ad. lertzotu, lertzo/lertzotu, lertzotzen da/du ad. Ipar. Lohitu, zikindu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lertzotu (Dv, A).

    “Se charger d’impuretés, en parlant des eaux qui semblent s’épaissir en se corrompant” Dv. Bere emazte eta haurrek utziesten dute, [...] ez nahiz haren notha higuinez lertzotu, den gutienik kutsatu. Prop 1912, 126 (ap. DRA). Gibelak eri, odola loditua eta osoki lertzotua. GAlm 1962, 69.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

        [lohitu]: lohitu, lokaztu, zikindu, baltsatu Ipar., likistu Ipar., lohiztatu Ipar., notatu Ipar., zetakatu Ipar., ugertu Bizk., teiutu Zub., orakatu jas., satsutu jas., lerdatu g.e., lupeztu g.e., tortikatu g.e., urdetu g.e., basatu zah., idoiztatu Ipar. g.e., istildu Ipar. g.e., makulatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) ensuciar(se), mancharse (2) da/du ad. (Ipar.) corromper(se) el agua
    fr se salir
    en get dirty
    port sujar-se

    Osoki lertzotua dago.

    lertzotu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 4:36 pm on 2017/05/25 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laurdenkatu 

    ad. laurdenkatu, laurdenka, laurdenkatzen du ad. Ipar. Laurdendu. Jujatu eta lau zamarien artean bertan laurdenkatu zuten. Gillotina gutxietsirik, gizonak laurdenkatzen zituzten aldi eder haiekin ametsetan. || du ad. Lau zatitan bereizi. Oihala laurdenkatu. Urtearen egunak laurdenkatuak diren bezala. Laurdenkatua dakar bere armarria arma urdin, berde, zuri eta horiz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laurdenkatu (VocS 132, Dv -> A, Lecl, H), laurdengatu (BN, S ap. A; VocBN), laurenkatu (H (V)).

    Descuartizar, despedazar, partir en cuatro pedazos. “Diviser par quatre, mettre un corps en quatre portions” VocBN. “Bildots bat laurdenkatzea, mettre en agneau en quartiers. [...] Onthasuna laurdenkatu zuten, ils tirent quatre parts, prennent les quatres chacun un part de l’héritage, du bien. [...] Giza-erhaile bat laurdenkatzea, écarteler, tirer à quatre chevaux un assassin. [...] Laurdenka zazu oihal hori ikhusteko baden aski laurdena athorra batentzat, divisez, partagez cette toile en quatre [...]” H. v. laurdendu. Tr. Documentado en textos septentrionales de los ss. XIX y XX, y en Berrondo. La forma más empleada es laurdenkatu; Joannateguy emplea laurdengatu.

    Dezagün laurdenka / mündian ükhen dezan / bere merexia. Xarlem 1365. Laur anaiek laur menbretarik / esteka laur kordas eta laurdenka. Ib. 1366. Harria harriaren gainen / eztiagü osorik utziren / bena bai arrakuntratiak / oro laurdenkaturen. Mustafa (ap. DRA). Txakurrak lo ziren; [...] / senditu gabetarik, / ithorik, / laurdenkaturik izan ziren. Arch Fab 142s. Oi seme lotsagabe izigarria! [...] Laurdenkatzea, puskatzea ez duk hiretzat sobera! Dv LEd 112. Gaztigu handia eta luzea; desterrua, galerak eta batzutan heriotze penatua ere: urkhatzea, laurdenkatzea, burumoztea. Ax (ed. 1864), 441 (las tres últimas palabras son del editor Inchauspe). Lotzen ziozkatelarik lau soka lau zango-besoetarik, haritu zitzaizkon tiraka [...]. Burregoak gelditu zirenean harren laurdengatzetik [...]. Jnn SBi 150. Gizonak laurdenkatzen zituzten aldi eder haiekin ametsetan. MIH 321.

    Dividir en cuatro. Min handia bai, urthe egunak / zeren diren laurdenkatiak. “Dans l’an s’entremêlent des jours qu’il faut chômer”. Arch Fab 227. Bizkai-Berriko printzea, laurdenkatua dakar bere ikurdia. “Partidas a cuarteles”. Berron Kijote 196s. Lau apez ginenen artean laurdenkatuak zituen Hazpameko lanak. Larre ArtzainE 218.

    Sinonimoak: ad. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [laurdendu]: laurdendu, laurgitu g.e.
        [gillotinatu]: gillotinatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Ipar.) descuartizar, cuartear (2) du ad. (Ipar.) cuartear, dividir en cuatro partes (3) du ad. (Ipar.) guillotinar
    fr (1) du ad. (Ipar.) dépecer, écarteler (2) du ad. diviser par quarts
    en du ad. to quarter, to cut into quarters, to divide into four
    port (1) du ad. (Ipar.) ] esquartejar. (2) du ad. (Ipar.) esquartejar, quartear (3) du ad. (Ipar.) guilhotinar

    Aurrena gorputza laurdenkatu nuen. [Kontakizunak, Edgar Allan Poe / Koro Navarro (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    laurdenkatu (Argazkia: elmetronauta.blogspot.com.es)

     
  • Maite 10:14 pm on 2017/05/10 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lurruspe 

    iz.  Haitzuloa, harpea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lurruspe (Lar, Añ, Izt, H), lur u(t)spe, lurrespe. “Cueva” Lar, Añ e Izt. “Covacha” Lar. En LE Urt voc. aparece “Lurrupea, cueva”, seguramente errata. Lurruspe edo kueba famatu artan [...] libru au eskribitu zuen. Cb Eg I 4. Etxola edo lur utspe bat. Ub 62. Eta zé lurruspe-bát: eta arri-bát paraturik zego gañean. LE Io 11, 38. Bete zuen bere lur uspe edo leizea arikiz. VMg 51. Azeariak bere toki, bizi-leku, lurruspe ta lezeak ditu. Añ NekeA 233. Mendietan, lurruspetan eta lurreko ziloetan. TB He 11, 38 (Lç, He leze, Dv, IBe harpe, Ker leza-zulo, IBk leize). Azariek baituzte lurruspeak. (Mt 8, 20). BOEanm 1292 (Samper altxabe). Udalako lurruspe aomen andikoa. Izt C 73. Lurruspe edo koba ori. Lard 26. Ikusiko dezute [...] nola diran tentatuak [...] Jeronimoak, Belengo lurruspe santuetan. Kortazar Serm 177. Espetxe eta lurruspe (catacumbas) illunak. J.M. Tolosa EEs 1913, 210. Naiago det borda eta naiz lurrespe batian nere añaiaren inguruan bizi. Ill Pill 12.

    Sinonimoak: iz.

        [hartzuloa]: haitzulo, haizpe, harkaitz-zulo, harpe, harpe-zulo, hartzulo, leize, leize-zulo, koba Heg., kobazulo Heg., harkaizpe Gip.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. cueva, caverna, gruta
    fr grotte, caverne
    en cave, cavern, grotto
    port caverna, gruta

    Ez banauzu nahi, mendira joango naiz, eta lurrusperen bat bilatuko dut.

    lurruspe (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:09 pm on 2017/04/17 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lantu 

    iz. Negarra, marraska. Josefen lantu eta negar hotsa aditu zutenean. Negartiak eta lantu-jotzaileak(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lantu (Gc ap. A; Lar -> Chaho y H), llantu. Llanto, lamento. Nun asi zan llantu andi bat egiten. Lazarraga 1142r. Izurridunak / asko eukaen llanturik. Ib. 1202v. Llantu eta negar egiten dogula negarrezko erri onetan. Cap 7 (CatLlo 6 llantu). Konberti bidi llantua gozo / konsola bidi mundua. Acto 480. Alako infernuko lantu, deadar ta garraxi samiñetan egun artan an egondu zan. Cb Eg II 167s. Kastigu paregabe onek, nor lantuz ta lutoz beteko eztu? Ib. 141. Semeak gabe gelditzen ziran gurasoen negar eta lantuak. Lard 72. Lantu eta zispuruz zegoala. Ib. 236. Illun, triste, negar eta lantuz betea arkitzen zan. Arr GB 124. Beste batean egingo du bere animaren erditik errukigarrizko lantu au: [...]. Otag EE 1884a, 310. Denbora pasatuko lantu triste oek. Ant Ezale 1899, 1b. Ez baida atsegin denbora askoan / olako negar-lantua. Insausti 98. En DFrec hay 5 ejs. de lantu. v. tbn. EZBB I 123. Zendoia 56. Llantu: Arz 22.

    Sinonimoak: iz. Gip. g.e.

        [negarra]: negar (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [kexua] (G) llanto, queja
    fr plainte, gémissement
    en complaint
    port pranto, choro

    Josefen lantu eta negar hotsa aditu zutenean.  (Hiztegi Batua)

    lantu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:06 pm on 2017/04/03 Permalink | Reply
    Tags: L   

    laza 

    iz.  Ipar. Habea. Bere begietan laza bat ikusten ez duenak ikusiko du lasto bat besteen begietan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    laza. v. laz; 1 laxo.

    laz (Lc ap. A; Urt Gram 25, Dv, H (L)), laza (SP, T-L), lasa (vEys, T-L).

    1. Viga. “Poutre” SP, T-L. v. fontal. Nola erran diokezu zure anaiari: “utz nazazu khen diezazudan fits bat begitik”, laz bat zeronek duzularik zure begian? He Mt 7, 4 (Dv laz; Lç gapirio, TB, EvL, HeH, Leon ernai, Ip sumer, Samper, Echn zur, SalabBN pitrail, Ur (G), Ol, Ker abe, Or, BiblE (h)aga). Bere begietan laza bat ikhusten ez duenak ikhusiren du lasto bat bertzeen begietan. Lg II 148. Bonaparte bat zeukaten, / eta hura laza bat zen. “Soliveau”. Gy 111.Horrengatik da nekhe egungo egunean laz eta taula gairik bazterretan atzematea. Dv Lab 349. Tits xume bat ikhusten du bertzeren begietan eta laza lodiena behinere beretan. CantIzp (ap. H). Ostraliatik ekharrarazi behar zen zura eta burdinazko laza edo somerrak. Prop 1892, 178. Giristino gaizo bat jo dute eta umatu makhila ukhaldika, lasa edo somer batetarik dilindan zaukatelarik. Prop 1905, 150.

    2. (Dv >  A). “Gizon laza, homme de haute taille et de forte corpulence” Dv. “Alto, corpulento” A.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [habea]: gapirio, goi-habe, goi-haga, habe, haga (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) viga
    fr iz. (Ipar.) poutre, chevron
    en iz. (Ipar.) beam, rafter, girder
    port iz. (Ipar.) viga

    Bere begietan laza bat ikusten ez duenak ikusiko du lasto bat besteen begietan. (Hiztegi Batua)

    laza (Argazkia: DeviarArt, Lexis-Saia)

    Save

    Save

     
  • Maite 9:14 pm on 2017/03/12 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lapaitz 

    iz. Uztaoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [lapaitz] : lapa-belar (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Leitzako Hizkera Adierazkorra (PDF)

    Belar soroetan izaten den belar txarra. Belar txarrek izaten duten gisan, zainak luze baititu eta arrunt gaiztoa baita garbitzeko, jende gaiztoari esaten zaio. Konparaziotako ere, asko erabiltzen da: Lapaitze beño gaixtogoa da (“Lapaitza baino gaiztoagoa da”). Maila arinekoa da, baina, ez da arruntean aurrez aurre esaten.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, 5000 Adorez, Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es (Bot.) acedera (Rumex sp.) || iz. Mikol. (Hydnum repandum) lengua de vaca. || (Bot.) lampazo mayor, bardana {Arctium lappa}
    fr (Bot.) oseille
    en (Bot.) sorrel, oxalis
    port (planta) azeda, azeda-miúda

    Eguzkia da niregana izpika, amodioaren zoroa gorago haziz lapaitz soro abandonatuan baino. [Ulenspiegelen elezaharra, Charles De Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    lapaitz (Wikimedia Commons, Burschik)

     
  • Maite 11:45 pm on 2017/01/28 Permalink | Reply
    Tags: L   

    lez 

    Bizk. Legez.  (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adlag. Bizk.

        [legez]: bezala, hala nola Ipar., edu Bizk., legez Bizk., iduri Ipar./Naf., antzo jas., antzora zah.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es postp. [(B) h. legez] como, en calidad de
    fr comme, en qualité de, en tant que
    en as
    port como

    Gauerdiko airea edaten hasi naiz, errekako edo lakuko ura lez[Lagun izoztua, Joseba Sarrionandia (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    lez (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel