Tagged: G Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:33 pm on 2019/12/02 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garaitzia 

    iz. Ipar. Garaipena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    garaitzia. garaizia (Dv). “Victoire” Dv. v. garaitza. Garaitziatik heldu zen bozkarioa laster izan zen itzulia atsekabe. Lg I 220. Ez beitituzu utzi ene etsaiak ene flakeziaren gainean garhaizia izaitera. JesBih 454. Lorifikatzen dugu bere etsaien gainean eramaiten duen garhaiziaz. Jaur 107 (108s garhaizia eraman). Zure Eliza izan bedi ohoratua eta har beza garhaizia bere etsai guzien gainean. Jaur Dév. au S. Coeur 226 (ap. Dv). Bere buruari nausitzea, hortan datza garhaizia osoa. Dv Imit III 3, 2 (ap. DRA). Jaunak garhaizia handia eman zaroen bere populuari. Dv 1 Par 11, 14. Bazko egüna beita Jesüs-Kristen bai eta gure gihauren garhaitziaren egüna. CatS 103. (103 garhaizia) Ikhusi ere ditugu [...] gaixtoen gaineko garaitziarik ederrenak. Prop 1893, 50.
    v. tbn. Zerb IxtS 43 (garhaitzia; 44 garhaitia).

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [garaipena]: garaipen, garaitzapen, garaitza Bizk., garai jas., garaikunde jas., gurenda zah., garaitia Ipar. ja (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) victoria, triunfo
    fr iz. victoire, triomphe
    en iz. triumph, victory, success
    port iz. (Ipar.) vitória, triunfo

    Garaitziatik heldu zen bozkarioa laster izan zen itzulia atsekabe.  (Lg I 220.,  Orotariko Euskal Hiztegia)

    garaitzia (Gaurko hitza, CC0, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:24 pm on 2019/10/19 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gilbor 

    iz. Sabela. Gilborra ase arte. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Etim. Relacionado sin duda con bilgor; para su posible relación con zilbor, v. FHV 296.

    1. (V, G, AN; Zam Vocabulario vasco-castellano (1930). “>Voc), bilkor (Aq sg. A). Ref.: Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A; Iz To.
    Panza” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A. ” Bilkor (AN; Aq), abdomen” Ib. (pero en Aq 179 sólo se encuentra con el significado de “sebo”).
    Gilbor ori ederto ipiñi ei dok gaur. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A Euskalzale. Astean asteango albistaria (1897-1899). “> Ezale 1897, 270b. Gilborrean sartu. JAIraz Bizia garratza da (1950). “>Bizia 17. Neure gilborra asetu arte / ugatza emonaz ganoso. BEnb Nere apurra (~1960). ” aria-describedby=”tooltip51613″> Nere apurra (~1960). 43. Orain lan gabe bete nai dogu / gilborra eta boltsia. Ib. 218. v. tbn. “Atso txarraren kuziña” (ap. DRA). –Eta guk ez degula lanik egiten uste al dezu? –[...] Ire gilbor aundi orrek ezetz ziok. Ataño TxanKan 11. Gilborra goratuten / adi egoteko, / gero alargun orrek / berari esateko / aurdun dagoela ta / arín ezkontzeko. Ayesta 23. (Fig.). Kale luze ta estu bateko gilbor aldean dagoan etxe zaar ezain aundi batean. Erkiag Batetik bestera (1962). “>BatB 184.
    2. “(V-ple-arr-oroz), jiba” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.
    3. “(V-och), grupa del ganado” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.

    Sinonimoak: iz. Bizk. beh.

    [zilbota]: sabel, zilbot Bizk., tripa beh., zorro beh., zipot g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (lgart.) panza, barriga
    fr iz. panse, ventre
    en iz. belly
    port iz. (lgart.) ventre, barriga

    Baina dexente burusoildua; eta gilborra galanki hazia. [Labartzari agur, Txillardegi, Elkar, 2005] (Egungo Testuen Corpusa)

    gilbor (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:39 pm on 2019/09/25 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gabirai 

    iz. Hegazti harraparia, gainaldea gris-urdina eta gainerakoa zerrendaduna duena (Accipiter nisus). Usotzat gabiraia sartu. Horrela hitz egingo lukete gabiraiek, hizketan balekite, atzaparretatik usoak ihes egitean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gabirai. (V-ger, AN-gip; Lcc [corregido sobre gabilai], Izt C 198), gabiroi (G; H (V, G)), gabilai, gabilan, gabilloi, gabillara (V-gip), gabilare, gabinare, gabirau, txabirai, gabirari, gabillau (V-m), kabirai, kabelai, kabidoi (G-azp, AN-larr), kabillara (V-m), kabilddara (V-gip), karibei (V-gip), kabrina (-e B). Ref.: A (gabirai, karibei), Apend (gabilau); Arzdi Aves 161; Dass-Eliss GH 1923, 377; Iz ArOñ (kabílddara); Etxba Eib (gabillaria); SM EiPáj (gabillara); Asp Leiz (kabidoi); Zubk Ond (kabillara); Izeta BHizt2 (kabrine). Cf. gabirón en el cast. de Orio (Echaide Orio 118).  Gavilán. Se emplea tbn., sg. algunos testimonios, para designar a otras rapaces similares como el milano (Asp Leiz) o el cernícalo (“buse vulgaire” en Dass-Eliss), o indistintamente para dos o más de ellas (gavilán y cernícalo sg. Arzdi en Larrinoa; gavilán, azor y cernícalo en Iz ArOñ). v. mirotz.
    Ai, joat gabiraia / aztor usua. (Cantar de Perucho, 1536). TAV 3.1.15. Enbidiosoak dira txabiraiaren begiak. (Tolosa, 1619). Ib. 3.1.25,27. Zegaiti esaten jakee. mirubak ta gabillaiak egazti arrapatzalle edo txori lapur oneei? Mg PAb 180. Gabirabaren antzeko txori bat da au [mirotza] . Echve Dev 162 nota. Kabirai aien atzaparretan preso zegoen usoa. Arr Bearg 153 (ap. DRA). Gaztelako kabelai ixill / txori arrapalaria. AB Ama Euskeriaren liburu kantaria (~1885). “>AmaE 79 (v. tbn. 266). Eskuti saltatu da gabilarea, / egotxo nabarrean zeraman kartea. (G-nav). Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A Cancionero Popular Vasco (1919).”>CPV 1045 (cf. tbn. 1053 (G-nav): Eskutik bolatu zait gabinarea, si bien Azkue (pero no Balad 205) traduce “murciélago”, por semejanza formal con variantes de gau-enara (q.v.)). Gabiroiak oillarrak jan. Noeren ontzia. A. Zavala (arg.).”>Noe 121. Txituak zaitutzen kolka / gabirauakin burruka. Mendaro Txirristaka bertsolaria. “>MendaroTx 97. Gabirabaen gisa / gizon asko dira, / litxarreriyan iñoiz / aspertzen ez dira. PArt Ustez laguna detan ta beste bertso asko (~1890). “>Ustez 132. Aztorea ta bai gabiraia, naiz ta au txikia izan, arraparietan azkarrenak eta, almen bereziak zetie eizarako. MItziar Gure txoriak (1966). “>Txoriak 28.
    v. tbn. Ag G 337. Gabiroi: It Fab 89. Gabilai: Mg PAb 182. VMg XIV. Gabilan: MendaroTx 359. Gabilloi: Enb 192. Erkiag BatB 38. Gabirau: Iraola EEs 1914, 75. Gabirari: BasoM 83.
    GABIRAI URDIN. “Gabillara urdiña, aguilucho cenizo (Circus pygargus)” SM EiPáj.

    Sinonimoak: iz.

        [belatza]: belatz, mirotz, esparbera Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) gavilán (Accipiter nisus)
    fr iz. épervier (d’Europe)
    en iz. épervier (d’Europe)
    port iz. (Zool.) (ave) gavião

    Haiek ez zekiten gabirai bat zegoela auzoan, harrapakinen zain, eta beti bezain mamitsu agertzen ziren hegan. [Berria, 2015-04-12, «Argaldu ala hil», ANA GALARRAGA [Euskal Herria]] (Egungo Testuen Corpusa)

    gabirai (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:30 pm on 2019/09/07 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gosekil 

    adj. Bizk. Goseak egon eta zer jan ez duena, goseak hila; guztiz behartsu edo arlotea. Txakur gosekila. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gosekil (V-m ap. Zubk Ond; A Apend), gosakil, goseak-hil (Lar, Añ, H).

    Hambriento, famélico (litm. ‘muerto de hambre’). “Hambriento, gosetia, goseak illa” Lar y Añ. “Gosez bizi dana, hambriento” Zubk Ond. Cf. GOSEAK HIL. Osatuten nire gaisotasunak; janarituten goseak-illau. Añ EL1 160 (EL2 173 goseak-il au). Uutik, mielga ustel gosekilla! Zuaz nire aurretik! Ag Kr 69. Bilbaoko txiro ta gosakillen artian. Kk Ab I 119. Ta arrano gosakil orreik loa kendu Amari? In Onaind MEOE 745. Egun orretan gosekil batzuek sekulako buzkantzaldia egin eben. Erkiag BatB 104. Txakur gosekilla. Ib. 203 (v. tbn. 176).

    Sinonimoak: adj.

    [goseti]: goseti, gose, gosebera. Ant. jangartzu, ligain (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (B) hambriento, -a, que está muerto de hambre; pobre, indigente
    fr izond. affamé
    en izond. starving
    port izond. faminto(a), esfomeado(a)

    Ez dira etorkin pobre gosekilak, kontinentetik igerian etorriak, ez horixe! Dotore jantzita daude. [Voltaire eta Hondarribia, Jose Mari Pastor (Berria.eus, 2019-09-07)]

    gosekil (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:47 pm on 2019/08/18 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gizabete 

    iz. Gizakiaren tamaina, garaiera edo neurria. Gizabetera heldu. Lau edo bost gizabete gora altxatzen dira. Gizabeteko elurra bazen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gizabete (-th- L-ain ap. A; Dv).

    1. Medida equivalente a la altura de un hombre. “Gizon baten betea; giza-bete baten, gizon baten luzearen negurria adiarazteko” FIr 160. v. gizonbete. Badira lama batzu, lau edo bortz gizabethe gora altxatzen direnak. Prop 1880b, 174. v. tbn. HU Zez 117. Hogoi urthe eta zenbeit hilabethe ditu iragan gizabethera heltzen. Eskual 3-1-1908 (ap. DRA). Kurpitu au lurrera bedi, ta ondatu bedi nigaz zazpi giza-bete. “Siete estados debajo de tierra”. Or Tormes 111. Bazegoen gizon bat harkaitz erpinean. [...]. Gizabetea ez zuen ondo nabari, aurpegia ordea jainko batena zeukan. Mde Pr 119.

    (Con -ko, adnom.). “Lau-sei gizabetheko zuloa da (BN-ciz), gizabeteko otea badago (G-azp), [...] gizabeteko elurra bazan (G-azp)” Gte Erd 13.

    2. Humanidad, plenitud humana. Auetan erdiets al izaten duelako norberak bere gizabetearen neurri doia. Gazt MusIx 59. Espaiñiako Pizkundearoan gizabetezko eredurik garaiena bezela. Ib. 63. Ele-jakitun arauz ez-baña gizabete arauz alboratzen da Bibliara. Ib. 62. Gizona, berriz, gizabetekoa da. MIH 266. Ezagutu nahi genuke, bere gizabete osoan. MEIG VII 69.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. estatura humana, tamaño/talla/altura de la persona
    fr
    en
    port

    Lau edo bost gizabete gora altxatzen dira. (Hiztegi Batua)

    gizabete (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 6:55 pm on 2019/08/08 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goha 

    iz. Ipar. Sargoria, sapa. Goha da. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    goha (BN-arb-baig; SP, Dv, H), gohan (S), gohain (Lh). Ref.: A; Lrq (gohan); Gte Erd 133.

    “Goha da [...], il fait temps étouffant” H. “Sofocante, calor pesado” A. “Gohain, temps sans soleil et étouffant” Lh. “Egun goha da (BN-arb), sargori da” Gte Erd 133. Eta badakik, Peltan, aiziak eta bereziki hegoak edo gohak kurliak gure kartierrean nahasten dituela. Eskual 15-5-1908 (ap. DRA). Arratsalde bero bat zen eta konpartimenduan araura goha (bero, pisu) zen. Mde Pr 83. Nun nahi gohak edo sapak jendea trenpa-txar aurdikitzen. Herr 8-8-1963, 1.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [sargoria]: sargori, sapa Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) bochorno (2) izond. (Ipar.) bochornoso, -a, sofocante
    fr (1) iz. (Ipar.) chaleur étouffante  (2) izond. (Ipar.) suffocant(e), étouffant(e), lourd
    en (1) iz. (Ipar.) sweltering , blistering, scorching; sultry air, stifling air (2) izond. (Ipar.) suffocating, stifling; muggy, close, sticky, stuffy
    port (1) iz. (Ipar.) bochorno (2) izond. (Ipar.) abafadiço(a), mormacento (a), sufocante

    Goha da. (Hiztegi Batua)

    goha (Irudia: proyectopuente.com.mx)

     
  • Maite 11:54 pm on 2019/08/06 Permalink | Reply
    Tags: G   

    ganbiltasun 

    iz. Ganbila denaren nolakotasuna. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.

    [ganbiltasun]: konbexutasun (Euskalterm)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. convexidad
    fr iz. convexité
    en iz. convexity
    port iz. convexidade

    Ispiluaren ganbiltasunak emakumearen irudia desitxuratu du.#gaurkohitza

    ganbiltasun (Ildar Sagdejev (Specious) [CC BY-SA 4.0, Wikipedia]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel