Tagged: G Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:38 pm on 2017/06/07 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gauzain 

    iz.  iz. Gauaz zerbait zaintzen duen pertsona; gauaz kaleak zaintzen eta auzokoei ateak irekitzen zizkien pertsona. Ik. sereno. Gauzaina hil eta fabrikan sartu ziren. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gauzain, gauzai. Sereno. v. GAU-JAGOLE. Juan zan gau-zaya ta esan ziyon: E! Altxa, altxa! EgutTo 29-6-1918 (ap. DRA). Gau-zaiari otsegitera nijoan, ardura gabe. Lab SuEm 191. En DFrec hay 6 ejs. de gauzain.

    Sinonimoak: iz.

        [gau-jagolea]: gau-jagole Bizk., sereno Heg. beh.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. vigilante nocturno; sereno (2) iz. (Mil.) imaginaria
    fr iz. veilleur, -euse de nuit, vigile
    en iz. night watchman, watchman
    port iz. sereno

    Sleegers jauna gauzain bezala kontratatu dute. [Anne Franken egunkaria, Anne Frank / Josu Zabaleta (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gauzain (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:32 pm on 2017/05/19 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garako 

    adj. Pertsonez mintzatuz, heldutasunera iritsi dena.

    Sinonimoak: izlag. g.e.

        [garerdikoa]: garerdiko Bizk.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izlag. adulto, -a; maduro, -a; desarrollado, -a
    fr izlag. adulte, -a; mûr
    en izlag. adult, mature
    port izlag. adulto, -a; maduro,

    Amezketar gizaseme garakoa. (Hiztegi Batua)

    garako (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:32 pm on 2017/05/07 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gauzatu 

    iz. 1 da/du ad. Gaitu. Denborarekin, hazi zinen eta gauzatu zinen zeure kasa bizitzeko. 2 da/du ad. Gauza-izaera eman edo hartu; asmo edo ideia bat besterik ez denari izatasuna eman. Gogoa da uste eta asmoak mamitzen eta gauzatzen dituena. Asmo eder horiek zertan gauzatzen diren ikusi arte. Hitzarmeneko puntuak gauzatzeko pausoak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gauzatu (V-gip ap. Iz ArOñ).

    1. Hacerse apto, capaz. “Gauzátuko dan, si (un enfermo) se hará capaz (para un trabajo)” Iz ArOñ. Erantzun au emateko ausardi ta kopetik ez badezu, oraindik etzera gauzatu dantza loturako. MAtx Gazt 69. Baña gero azi ziñan. Gauzatu ziñan ama gabe ta zerekixa bizitzeko. Ib. 18 (v. tbn. 66).

    (v. gauzaeztu). Indar barik geratu / ta biotzberatu. / Baibena ezin lotuz / anparu beartu, / osoan ez gauzatuz / eriotzeratu. Ayesta 101.

    2. Realizar(se). Gogoa da, gura, uste eta asmoak mamitzen eta gauzatzen dituena. MEIG VI 78. Jaupa-k gehienez ere, jaupari-ren bitartez harrigarrizko jaupaleme bat gauzatu zuela euskal poesian. MEIG VII 38. En DFrec hay 8 ejs.

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [gaitu]: gai egin, gaitu
        [gauzatasuna eman]: bururatu, egikaritu, egin, exekutatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. capacitar(se), hacer(se) capaz, preparar(se) (2) da/du ad. plasmar(se), elaborar(se), realizar(se), llevar a cabo, materializarse, ejecutar(se), cosificar
    fr (1) da/du ad. (se) doter, (se) former, (se) donner les moyens (2) da/du ad. (se) réaliser, (s’)exécuter, (se) matérialiser, (se) concrétiser
    en (1) da ad. to materialize, to take form; to come true; to become reality; to come to fruition (2) du ad. to realize, to carry out; to give expression to; to achieve, to fulfil; to bring to fruition
    port (1) capacitar-se (2) modelar-se, moldar-se, materializar-se, executar

    Azkar ikusiko dugu elkar, denok erabakitze eskubidea gauzatzen. [Anjel Oiarbide, Berria.eus]

    gauzatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Inaki Agirre 11:39 pm on 2017/04/14 Permalink | Reply
    Tags: G   

    garranga 

    iz. 1 iz. Amua; amuaren zati zapala. 2 iz. Izotz kandela. 3 iz. Txakurren lepokoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 garranga (V-och-gip, G-goi-nav), karranga (V-gip-al), karranka (Lcc). Ref.: A (garranga, karranga); EAEL 225; Iz Als (izotzá), ArOñ.

    “Carámbano”, “heladao hielo” Lcc. “Canelón, carámbano de hielo” A. “Costra de hielo” Ib. Cf. VocNav: “Garrangla: carámbano de hielo que cuelga de un tejado (Améscoa)”. En Laminoria (Alava) hay carranca ‘hielo de los charcos’. Biotzean labe goria ta buruan izoztea ta garranga dutenak. Zait Plat 83.

    2 garranga (SP, H, A), karranka, garanga (V-gip ap. Iz ArOñ).

    “Le chant de la poule. Oilloa garrangaz dago” SP A. “Garangaia, garangaak: ruido, v.gr. de las gallinas” Iz ArOñ. Cf. 1 karranka. Harturik [...] bi oilo eder batere karrankarik eginarazi gabe. Prop 1892, 281. [Oiloek] karranka zerbeit egin bailezakete. Ib. 281.

    3 garranga (V-gip, G-goi, BN-baig, Sal ap. A; Aq 1091 (AN)), garrangla (B, Sal ap. A), karrankla (AN, Sal, R ap. A), garanga (AN ap. A).

    1. “Burdiña-garranga (Sal), carlanga, collar con unas puntas de hierro de los perros” A. “Garanga, carlanca, collar de perro contra lobo” Ib. Cf. VocNav: “Garranga, carlanca o collar de púas de hierro que se les pone a los perros de ganado (Aoíz). En Roncal carrancla”. Garranga pare bat berriak. HerVal 142.

    “Garranga (BN-ciz), collar en general” A. [Txakur] guziek ermaten zien lepoan xoraldi bat itze anitzekin ta puntak kanpoko aldeala ta diaitzen zren karranklak. ZMoso 35.

    2. (Aq 1306 (AN)), garanga (AN ap. A), garangla (T-L ap. DRA). “Horca de perros” Aq. “Horca de animales” A.

    3. “Púas de hierro de la carda” A.

    4. “Dentadura o filo dentado de la hoz (G-goi)” JMB At.

    4 garranga (V, G, AN-gip; H). Ref.: A; VocZeg 285; Iz To; Gte Erd 14.

    1. Anzuelo. “Galla, pala del anzuelo” A. “Amorria garrangari itsatsi zio (AN-gip), [...] Juanitori garrangan amorraia itsatsi zio (AN-gip)” Gte Erd 14. Garranga (amua) beera, arraina gora. A Ardi 3.

    Bekatu ura dala zauri bat beñere ongi sendatuko ez dana eta garranga bat betiko eriotzaren puzoia berekin duana; eta garranga au irinsi duana [...]. AA III 128.

    2. “(G-azp), instrumento a modo de tenedor para coger peces en aguas de poca profundidad” A.

    5 garranga (V-m-gip ap. A).

    “8.º tuerca, extremidad de hierro en espiral del huso. [...] 12.º tornillo (Mg PAb)” A. [Neure alaba eunliak] esan daizuzan euren izenak. [...]. Au, garrangia. Oneek, izunzak. Bestiok [...]. Mg PAb 140. Tapotziriantzekoak (sacacorcho) garrangaren (tornillo) erara antxika uretan. Bähr EEs 1922, 110.

    6 garranga (G-goi ap. A), garranda (V-ger ap. A Apend).

    “Mella en medio de la oreja; es el más largo de los estigmas que hacen los pastores en la oreja de las ovejas” A. “Cierto estigma del ganado lanar en la oreja. Se le hace por debajo” A Apend.

    7 garranga (V-m ap. A).

    “Papada, dobladillo de carne bajo la barbadilla” A. Cf. H: “Garranga, gorge”, que cita a Lar, pero no se encuentra. v. 2 garrangila.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [oiloaren oihua]: alara, kakara, kakaraza, karaka, kokoratz Ipar., kada Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) cacareo (2) 1 iz. (Itsas.) anzuelo; pala del anzuelo 2 iz. [txakurraren lepokoa] collar 3 iz. mella, marca que se les hace a las ovejas en la oreja 4 iz. [izotz-kandela] carámbano, canelón
    fr (1) gloussement (2) 1 iz. (Itsas.) hameçon 2 iz. [izotz-kandela] glaçon
    en (1) clucking (2) 1 iz. (Itsas.) hook, fish hook 2 iz. [izotz-kandela] icicle
    port (1) cacarejo (2) 1 iz. (Itsas.) anzol 2 iz. [izotz-kandela] sincelo

    Biotzean labe goria ta buruan izoztea ta garranga dutenak. Zait Plat 83.  (Orotariko Euskal Hiztegia)

    garranga (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:30 pm on 2017/03/06 Permalink | Reply
    Tags: G   

    goitigale 

    iz. g.er. Goragalea. Ik. botagura; botalarri. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    “(L), vómito” A. “Ganas de vomitar. Goitigaleakin nago” Izeta BHizt. Bat batean gaxotzen da, sabel min andi batekin, gero goitigale edo goragale zenbeitekin. FIr 170.

    Sinonimoak:iz. g.e.

        [goragalea]: botagale, botagura, botalarri, egozgale, goragale, goitiko Ipar., goitinahi g.e., goralarri g.e., goranahi g.e., goranzko g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ganas de vomitar; vómito, náusea
    fr iz. envie de vomir, nausée, vomissement
    en iz. feeling like vomiting; nausea; queasiness
    port iz. náusea

    Goitigalearekin nago. Izeta BHizt. (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    goitigale (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:32 pm on 2017/02/19 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaitzeko 

    adj. Ipar. Gaitza, oso handia. Gaitzeko arrakasta izan zuen. Gaitzeko gizon luzea: oso gizon luzea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegia

    gaitzeko.

    Grande, enorme. v. GAITZEZKO (c). Tr. Empleado por autores septentrionales desde fines del s. XIX. Erran behar da gaitzeko prekozioneak hartuak zituztela. HU Aurp 46. Ihausika abiatzen zitzeien, gaitzeko kalaxkan. JE Bur 20. Gaitzeko gizona zen Lohikialat. Barb Sup 145. Gaitzeko arrakasta zuen Oxalde bertsulariak. Ox 201. Gaitzeko bihotza erakusten zuen haren begitarteak. JEtchep 107. Gaitzeko errespeturekin. Larz Iru 62. Eman zaukun Peio jaun merak gaitzeko lekua. Larre ArtzainE 237. v. tbn. StPierre 13. Etcham 233. Iratz 121. Mde Pr 234.

    Gaitzeko partida omen zen; mundu bat harat bildua. Ox 201. Karrika guziak berri berriak, eta gaitzeko eletrikaz argituak! Larz Iru 136.

    (Con adj.). Muy. Gaitzeko gizon luze bat. HU Zez 162. Gaitzeko gizon habila dugu herriko mirikua. Lf Murtuts 101. Peiok gaitzeko usain ona senditzen zuen. JEtchep 21. Gaitzeko lekukotasun baliosa ekhartzen daukuzu. Larz Senper 82. Hau xahartua zen eta gaitzeko adixkidea Monlong horrekin. Etchebarne 101. Gaitzeko mutiko pitraila. Larre ArtzainE 105.

    Sinonimoak: izlag. Ipar.

        [gaitza]: gaitz (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Ipar.) enorme, tremendo, -a
    fr (Ipar.) très grand, -e ; énorme
    en  (Ipar.) enormous, huge, gigantic adj
    port (Ipar.) enorme, tremendo, -a

    Gaitzeko partida jokatu du Merinok. [Xabier Euzkitze, EITB]

    gaitzeko (Argazkia: eitb.eus)

     
  • Maite 8:12 pm on 2017/02/12 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gardentasun 

    iz.  Gardena denaren nolakotasuna. Beiraren gardentasuna. Eguraldiaren gardentasuna. Gobernuak gardentasunez jokatu du. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [gardentasun] : garbitasun, argitasun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. transparencia, trasparencia; claridad; nitidez
    fr iz. transparence, clarté, netteté
    en iz. transparency, clarity
    port iz. transparência

    Herritarren parte hartzea garrantzitsua den moduan, gardentasuna ere funtsezkoa da talde publikoarentzat. «Ahalik eta gardentasun handienez jarduteko erantzukizuna dauka BBCk. Erabakiak argitara ematen dira, finantzaketa ere guztiz gardena da, eta goi karguetan daudenen soldatak argitaratu egiten dira».  [Erreferente goraipatuena, Urtzi Urkizu (Berria eus, 2017-02-12)]

    gardentasun (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel