Tagged: G Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:08 pm on 2018/10/10 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gurbil 

    iz. gurbil1 iz. Hamasei bat litroko edukiera duen pegarra. Hiru gurbil dituen zahagia. || gurbil2 1 adj. Jas. Zuhurra, prestua. 2 adj. Jas. Txukuna. Neskato gazte gurbil, eder, matela-gorriño bat. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 gurbil (G-nav, AN ap. A; -illa (det.) Lar, Añ, Aq 1083 (AN), Izt VocC, H).

    “Cántara” Lar, Añ. “Cántaro” Izt VocC. “Mesure de liquides, d’environ 16 litres” H. “1.º barrilito como de media cántara. 2.º cántaro de ocho azumbres” A. Ala nola iturri batetik zenbatenas gurbille edo ferrata andiego eramotzen duen batek, ekarritzen duen ur iago (Ororbia, 1758). ETZ 102. Sull edo gurbil bat urratu ta banatzen ta galtzen ura bezala. Mb OtGai II 272. Irureun eta irurogei gurbil, bakotxa bostna pitxarrakoak. Izt C 102. Eun gurbil olio. Ir YKBiz 305. Iru gurbil ditun zagiak / egiñen mokoz-ipurdi. Or Eus 158. Mutillak ekar ditu ardoz amar gurbil. Ib. 145. Bidoi eta gurbillak bezela 18 kiloko arr-olio ontziak atzerrira bidaltzea galeraziaz. “Barriles”. EAEg 27-1-1937, 911.

    2 gurbil (BNc ap. A; SP (sin trad.), Dv).

    1. Diligente, cuidadoso, prudente. “Prudent, réservé” Dv. Iaunagatik ziaraunstek dorretarik ezkillek, / nola muga iakinetan oren mihi gurbillek. EZ Man II 17. Harriaren gainean bere etxea jarri duen gizon gurbilaren khide eginen dute. “Viro sapienti” Dv Mt 7, 24 (He zuhur). Izpiritua gurbil da, bainan haragia erorkor. Dv Mc 14, 38. Emaitzaz apalago zaite, ta eginbide oroetarako gurbillago ta beldurtiago. Ol Imit II 9, 4. Neskaso gurbil (zuur, prestu) orde, ergel aunitz / ez bait-nituke nai andre. Or Eus 253. Aolku gurbil batzu esan nai dizkitzut. Zait Sof 118. Siñetsi, ausnartu ta zaite gurbil, errege, otoi! Ib. 74. Au Sergi Paul, kontsulorde, gixon gurbillarekin leguan. Arriand Act 13, 7. Itxura dezake ezin hobeki maite boz ezti, jite gurbil, bihotz beratza, maitalearen saretarat bil dadin ala ez. Lf ELit 76.

    2. (BNc ap. A; VocBN, H (L, BN)). “Soigneux, propre” VocBN. “Berregina, gurbila, xuguna” HeH Voc. v. txukun. Gizagaizo itzain higatu hura xutago bailitake naski eta gurbilago, norapeit ikasiago. HU Aurp 200. Eskuak hain eder eta gurbil zauzkan [...]. JE Bur 157. Neskato gazte gurbil, eder, mathela gorriño bat. JE Ber 35. Gurbila eta gizalandua zirudien… Mde HaurB 70. Neskatxa gurbil orbanbakoak eta ikutu-bageak. Erkiag BatB 136. Baserritarren solaseri iarraikirik, eskuara garbi, trebe eta gurbil ikasi nahi duenak. Zub 94.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    gurbil iz.
    [pitxerra]: antoxin, pitxer, txarro Gip.
    gurbil izond.
    [txukuna]: Ipar.apain, dotore, elegante, txukun, anddere Ipar., piment Ipar., kriket
    [zuhurra]: jas.diskretu, zuhur, zogi g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. barril pequeño, barrica pequeña [de media cántara]; cántaro de diez azumbres (2) izond. (Ipar.) decoroso, -a, recatado, -a (3) izond. (Ipar.) cuerdo, -a, juicioso, -a, prudente
    fr (1) (2)
    en (1) (2)
    port (1) (2)

    Inguruaren xahutasun apurra zor zitzaien jendeei, pentsamendua lokaztua zeukatelako hainbeste eskandalu, gezur, mutukeria behartu, manipulazio eta samin irensten zutelarik pantaila bakunetik isuri ele-jauzi beilegien bitartez. Lanaren zein harremanen alorrak zikintzen zitzaizkien arraiki. Zikintzen eta merkatalizatzen. Denak zuen prezio bat. Prezioaren arabera epaitzen zen burkidea. Bazterren garbitasunak, adiskidantzak, amodioak edo gurbil jarduteko tentazioek preziorik ez zeukaten.  [Boga boga, Itxaro Borda (Susa, 2012) Orr.: 47] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gurbil (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:33 pm on 2018/10/01 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gano 

    iz.  Zub. Gogoa; funtsa, ganora. Laneko ganoa baduzu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gano (BN, S; VocBN -> Dv), ganu (R). Ref.: A (gano, ganu); Lh Eusk 1919-1920 (II), 78 y 79; Lrq; Gte Erd 2, 170.

    1. Gana, disposición; afición. “Disposition pour un travail” VocBN. “Humeur” Lh Eusk 1919-1920 (II), 78. “Tendance, goût, disposition” Ib. 79. “Entrain pour le travail. Etym. béarn. gane (gano à Oloron et au Sud d’Oloron), envie, désir” Lrq. “Laneko ganua badüzü (S)” Gte Erd 2. “Kabaliek badizie bere ganua (S)” Ib. 170 s.v. istinto (junto a sen, usma, etc., de otras zonas). Anixko ganu dud xakiteko zerbait orren familiatik. Mdg 143. Nago xateko ganurik bage etsi-etsia. Ib. 153. Nirire ganiua gentu zaitad. Ib. 122 (v. tbn. 146). Zalgizek badu bizikleta-lasterrentako gano berhezi bat. Herr 17-10-1957, 3. Jualterok, bahe eta jualte / ganuekin aldiz lantzen. Casve SGrazi 110. Ziek nahikünte hori / soreraz zazie herrian, / gano horiek beitira / hebenkuetan azkarrian. ‘Puisqu’il y a chez nous de si belles aptitudes’. Ib. 62.

    2. “Harriak ganua behera dizu (Sc), la piedra se inclina abajo” A.

    3. (S). “Secreto. Gaiza bakotxak badizu bere ganoa, cada cosa tiene su secreto” A.

    4. “(S), agradable” A. “(S-saug), convenable, opportun, profitable” Lh. Cf. GANO IZAN.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [gano]ik. gogo, nahi, apeta
    [gano]ik. funts, ganora

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Z) gana, disposición (2) iz. (Z) aptitud
    fr (1) envie (2) aptitude
    en (1) attitude, want (2) aptitude
    port (1) vontade, disposição (2) dom, aptitude

    Laneko ganoa baduzu. (Hiztegi Batua)

    gano (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:46 pm on 2018/09/21 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gehiegikeria 

    iz.  Gehiegizkoa denaren nolakotasun gaitzesgarria; egokitasuna edo neurritasuna gainditzen duen egitea. Liberalen gehiegikeriak. Neurriz, gehiegikeriarik gabe. Gehiegikeria izugarriak eginez. Esan zituen gehiegikeriengatik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gehiegikeria (G-azp ap. Gte Erd).

    Exceso, demasía, abuso; extremismo. “Geiegikeri guztiak berdintsu (G-azp)” Gte Erd 226. Geiegikeriak kenduten deutsaz biotzari [bigarren erako erri maitetasunak]. Ag AL 122. Liberalen geiegikeriak. Or SCruz 12. Nere ustezko geiegikeri bakar oriek. Or Mi VI. Geiegikeriak itotzera eta biderako agiriak eta baimenak legez tajutzera. “Abusos”. EAEg 30-10-1936, 173. Garbi idatzi [...] geiegikeriraño jo gabe ordea. Etxde AlosT 9s. Lancreko mariskalak Laburdin egin zituen gehiegikeriez. Mde Pr 310. Geiegikeririk eta gutxiegikeririk ez egin, ez gorputz, ezta anima gaietan ere. EgutAr 19-1-1958 (ap. DRA). Neurriratu bearreko geiegikeriak. “Abusos que mejorar”. Berron Kijote 41. Gaurko gehiegikeriek zaharragoren bat izutzen badute. MIH 64.

    v. tbn. Zink Crit 65. Ldi IL 35. Zait Sof 81. Etxde AlosT 10. Vill Jaink 164. Erkiag BatB 199.

    Exageración (al hablar). Ezartzen zaizkion geiegikerizko aztaz. “Con la misma exageración de los cargos”. Zink Crit 58. Absoluturik ez dagoela esan diteke egiaz: ez dago onetan batere geiegikeriarik. Txill Let 126. Eztut uste batere geiegikeririk diodanik ori esatean. Vill Jaink 16. Esan daiteke gehiegikerietan amildu gabe Donostia izan zela, besteri kendu gabe, eragile nagusi. MEIG IV 128. v. tbn. Anab RIEV 1928, 611. EgutAr 8-5-1958 (ap. DRA). Osk Kurl 81.

    Sinonimoak: iz.

        [larregikeria]: larregikeria, larkeria Bizk., neurrigabekeria g.e., esajerazio Heg. beh., desmasia Ipar. g.e., gehiegi Ipar. zah., soberania Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. exceso; exageración; abuso; desmesura; derroche, despilfarro
    fr iz. excès, exagération, abus, démesure
    en iz. excess; exaggeration
    port iz. excesso; exagero

    Utz ezazue araua hausten, araua gehiegikeria bihurtu denean; paira ezazue gehiegikeria, arauan sartzen denean. [Legeen espirituaz II, Montesquieu / Iñaki Iñurrieta (Klasikoak, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gehiegikeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:49 pm on 2018/09/06 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gesu baten 

    adb.  Bizk. Oso une laburrean. Ik. amen baten. Gesu baten egingo dugu hori. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gesu. v. gesi.

    gesi (V-m ap. A), gesu (V-occ ap. A), gexi (V-ger ap. A), gexu.

    (Usado en la expr. gesi bat ‘un momento’). “Luego, de aquí a poco [...] (V) gesibaten” Añ. “Tiempo inmediato, momentos después. Gesu baten, dentro de poco, muy en breve” A. “Momento futuro. Gesi baten, dentro de poco (Mg PAb)” Ib. –Ze ordu da bada? –Gesi baten zortzirak. Mg PAb 115. Agur Euskalzale eta zeure zuzentari jauna; gesi bat arte isten zaitu: I.J.A.-k. Ezale 1897, 178b. Egon ardura barik, gesu baten etorriko da Peru. Zam Man 42. Gexu baterako iztiari luze eretxita. Otx 149. Gustijok lur bigurtuko gara gexu baten. Ib. 54.

    Sinonimoak: iz.
    [gesu baten] : bat-batean, berehala, behingoan, atoan, laster (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. en un momento, en un instante, en un santiamén, dentro de poco, muy en breve [gesu batean egingo dugu hori: lo haremos en un instante]
    fr en un instant
    en in an instant
    port num instante

    Gesu baten egingo dugu hori. (Hiztegi Batua)

    gesu baten (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:45 pm on 2018/08/30 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gorgoina 

    iz. Zabua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gorgoina (O-SP -> SP y A, Lar, Dv), gorgoin (B; H), girgoin (H), girgin (L; H). Ref.: A (gorgoin, girgin); Izeta BHizt (gorgoin).

    1. Columpio; balancín. “Brandilloir” O-SP 227. “Gorgoinak, balançoire, escarpolette” Dv.

    2. (Dv ->A). “Meule de foin en prairie quand on le fait sécher” Dv.

    Sinonimoak: iz.

        [zabua]: kulunka, zabu, junpa Ipar., zanbulu g.e., leria Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) columpio
    fr iz. balançoire
    en iz. [jolasteko] swing
    port iz. m balanço, gangorra

    Munduak itzulika jarraitzen duen artean, konflikto basikoenak entretenituz, gorgoina aulki batean jarririk dago neska tipi bat. [Baionak ez daki, Bea Salaberri (Susa, 2015)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gorgoina (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:29 pm on 2018/08/13 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gaizkata 

    iz.  Itsas arrain luzarana, arrautzak erruteko ibaietan gora joaten dena, bizkarraldea arrea eta sabela zilar kolorekoa dituena, eta mintzez bilduriko arrautza pila handi trinkoa egiten duena (Acipenser sturio). Gaizkata-arrautzak (Ik. kabiar). (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gaizkata (T-L, Lf GAlm 1957, 31 (ap. DRA), FauMar 33). Esturión. “Esturgeon” T-L y Lf GAlm 1957, 31.

    Sinonimoak: iz.

    [gaizkata] : kabiar (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) esturión (Acipenser sturio)
    fr iz. esturgeon
    en iz. sturgeon n
    port iz. m (pez) esturjão

    Eta aspalditxo zen Sobakevitx hango aterantz begira zegoela, mahaiaren bazter batean zegoen gaizkata handi bati urrunetik erreparaturik. [Arima hilak, Nikolai Gogol / Jose Morales (Ibaizabal, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    gaizkata (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:25 pm on 2018/08/05 Permalink | Reply
    Tags: G   

    gogotsu 

    adj. eta adb. 1 adj. Gogo handikoa, gogoz betea. Arreta gogotsua. Ikasle gogotsua. Gogotsua da kantatzen, baina jakinduriaz urria. 2 adb. Gogo handiz. Lana gogotsu egiten. Gero eta gogotsuago lehiatuz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gogotsu (V, G ap. A; H), gogatsu (SP, Lar, H, A). Tr. Aunque el primer testimonio es de Leiçarraga (gogatsu), no vuelve a documentarse en autores septentrionales. En DFrec hay 12 ejs. de gogotsu.

    1. Deseoso, ferviente, voluntarioso, aplicado. “Voluntario” Lar. AxN explica ardurako trabailluak por trabajatze gogatsuak. Testifikatzen dut ahalaren arauez, eta ahalaz garaitik, gogatsu izan diradela. “Prompts”. Lç 2 Cor 8, 3. Orazino gogotsu ta berua. Mg CO 97. Bearrerako azkarra eta gogotsua. AA II 168. Berorren serbizaile ontartu eta kapellau gustiz gogotsu, Fr. Pedro Astarloa. Astar II XV. Uskeria izan daroe naikoa luzaroko jardun gogotsuetan egoteko. Ag Kr 130. Gogotsua da kantatzen baña / jakinduriyaz urriya. Tx B I 99. Entzule adi eta ikasle gogatsu, ez aurreraegi ez atzeraegi, berak zekien tentuan. MIH 50 (MEIG IX 141 (en colab. con NEtx) gogotsu).

    v. tbn. fB Ic I 175. Echta Jos 79. Bilbao IpuiB 236. Gand Elorri 105. Gogatsu: Garit Usand 58.

    “Hombre de apetito. Gogotsua, bai jaten eta bai eraten” Etxba Eib.

    (Con reduplicación intensiva). Ni ez naz soroetan lan egiteko osasun onekoa bere ta, gogotsu-gogotsua bere ez da, mendira bialduten nabe geienetan. Ag AL 59.

    (Uso predicativo o adv.). Ardo gutxi batekin [...] jartzen dala gogotsuago nekeari ekiteko. AA III 364. Gogotsu asi gera / gu mendi aldera. PE 123. Omentasun onetan guztiak gogotsu lagundu naiko dutela. ForuAG 337. Aietan kurubiltzera gogatsu yotzen baitu seda-arrak. Or Mi 30. Iltzeko zorian yarri zan ta are gogotsuago eskatzen zuen ordu ura bere ondotik igaro zedin. Ir YKBiz 467. Legortu gabe dagolako (belar-ondua) oso gogotsu jaten du beiak. Oñatibia Baserria 33 (ap. DRA). Dana gertuten ebillen gogotsu gure Petronila Sanjuan aurrean. Bilbao IpuiB 258. Aiñ gogotsu abiatu zan, bazirudian oiñik ez zuala lurrean jartzen. Berron Kijote 57. Gogatsu landu zendun / euskera mintzoa. Ayesta 120. Amar-amabi kilometroko ibillaldia, kanalari begiratuz, oso gogotsu egiten nuan. AZink 127. v. tbn. A BGuzur 110. Ag Kr 10. Echta Jos 250. Alz Txib 102. Urruz Zeruko Argiya 98 (ap. DRA). Mok 7. Tx B III 128. Kk Ab II 163. Otx 170. Etxde JJ 82. Txill Let 102. SMitx Aranz 123. Akes Ipiñ 15. Erkiag BatB 200. BEnb NereA 170. Uzt Sas 302. MMant 96. Zendoia 8.

    2.Afectuoso” Lar.

    3. Exquisito, apetecible. Jakirik gogotsuenak, arraikirik piñenak. Etxde AlosT 78.

    Sinonimoak: izond.

        [gogo handikoa]: guratsu Bizk.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. aplicado, -a, diligente, laborioso, -a (2) adb. con muchas ganas, ardientemente, con entusiasmo
    fr (1) izond. appliqué, -e ; diligent, -e ; laborieux, -euse (2) adb. avec enthousiasme, avec entrain
    en (1) izond. enthusiast; hard-working; diligent (2) adb. with enthusiasm, enthusiastically
    port (1) izond. aplicado, -a, diligente (2) adb. com muito entusiasmo

    Gogotsua da kantatzen, baina jakinduriaz urria.  (Hiztegi Batua)

    gogotsu (Argazkia: http://teambahrainmerida.com)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel