Updates from Maite Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:20 pm on 2022/05/01 Permalink | Reply  

    sindikatu 

    (1) iz. Kideen interesak babesten dituen elkartea, bereziki langileen interesak babesten dituena. Ugazaben sindikatuak. Sindikatu erakundeetan. Sindikatu lana berriz abiatzeko. (2) sindikatu, sindika, sindikatzen da ad. Sindikatu bateko kide bihurtu. Sindikatzeko eskubidea aldarrikatzeagatik hil dituzten langileak.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 sindikatu. (V-gip), sindikato, sindikat, zindikat (T-L). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg.
    Sindicato (de trabajadores); asociación (en gral.). “Biargiñen jasotasunan asieran izan ziran gremixua eta soziedadiak, eta gero sindikatuak” Etxba Eib. “Sindikatuan sartu ei dau kejia” Elexp Berg. “Sosio susio, sindikato zikintrato, elkarte sindikatuenganako mesfidantza adierazten duen aspaldiko esaera” Ib.
    Abel-Lugintzazko Sindikato Katolikuak. (1917). ForuAB 87. Langille guziak sindikatoetan alkartu-arazi. TAg GaGo 78. Politika-Alderdiak eta Langille-Sindikatuak sortzen asi ziranean. Alt LB 114. Angers-eko ikasgiak “Jesuites” delako aphezak dütü bürü, bena jabe ta nausi hanko ikasle ohien zindikata. Gazte 1957 (septiembre-octubre), 2. Makiña bat kooperatiba ta sindikato jarri omen zuan. AZavala in Goñi 11. Sindikatak baditu bere erreglamendu bereziak. Gatxitegi Laborantza 221. Hazparnen, apez gisa, ibili dut lan frango, langile girixtino, zindikat girixtino batasunek muntatzen… Larz in Alzola Atalak 117. Au zan Euskal Erriko baserritar guztien sindikatu bat. Gerrika 52. Entzun dugu […] ba omen ginuela bikariek gure sindikata eta nik dakita zer. Larre ArtzainE 257. Palentzin Sindikatuan enpleatuta zegoan. Albeniz 111. Indar politiko eta sindikatuen laguntza. MEIG VII 171. Sindikatu lanean berriz abiatuak omen gara. MEIG IX 33. En DFrec hay 130 ejs. de sindikato, 104 de sindikatu, 10, septentrionales, de zindikat, 2 de syndikatu y 1 de syndikato. “Llamábase así la tienda de productos agrícolas que se encontraba en los bajos del palacio Egino-Mallea, […]. Joan Sindikatura eta ekarri pare bat pentsu-zaku” Elexp Berg. .
    Sindikato ta salerosle-etxeetan saltzen diraneri kimika-abonoak deitzen diete. NekIr 19.

    2 sindikatu. zindikatu (T-L), sendikatu. (Vb.). Sindicarse. “Syndiquer” T-L. Cf. 1 sindika. Sendikaturik oro elgarrekin jar. HU Zez 209. Sindikatzen dira laborariak laborantzako zerez mintzatzeko eta argitzeko. Gatxitegi Laborantza 221. (Part. en función de sust.).Diruaz bertzalde, sindikatak izan dezazke ontasunak, sindikatuen onetan erabiltzen dituenak. Gatxitegi Laborantza 221.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. sindicato (2) ad. da ad. sindicarse, sindicalizarse
    fr iz. syndicat
    en iz. (trade) union (Br); (labor) union (Am)
    port iz. sindicato

    Testuinguruan

    Sindikatuek hiriburuetan egin dituzte mobilizazio nagusiak Langileen Nazioarteko Egunean. [Maiatzaren Leheneko manifestazioek kaleak hartu dituzte, Paulo Ostolaza, (berria.eus, 2022-05-01)]

     
  • Maite 7:48 pm on 2021/12/24 Permalink | Reply  

    zorion 

    1 iz. Poz eta atsegin beteko egoera. Dirua ez da zoriona, baina haren atzetik gabiltza gehienok. Pozak, ordea, behartsuaren zorionak bezala, ez du luzaroan irauten. Nahi baduzu izan dezazun lur honetako zoriona, hauta ezazu, bai, neska prestu bat. Ez zuen, beraz, izan martiri hiltzeko zoriona. Tormesko itsumutilaren bizitza eta zorion-zorigaitzak. Bilatzen du bere zoriona aurkitzen ez den tokian, eta ez du ateratzen nekea eta nahigabea besterik. Zu zara ene zorionaren iturria. Ez dio maitasunak ernatu zion zorion nahiari ukorik egingo. Zorion osoan bizi naiz. Betiko zoriona iristeko. Zer zoriona! 2 iz. pl. Norbaiti, zorioneko zerbait gertatu zaionean, esaten zaizkion gizalegezko edo onginahizko hitzak. Horretan saiatu diren guztiek zorion beroak merezi dituzte. Har bitzate gure zorionik beroenak. Zorionak eman zizkidan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [ditxa]: zoriontasun, dohatsutasun Ipar., ontsatasun Ipar., urostasun Ipar., dohakunde g.e., dohatasun g.e., dohatsuera g.e., ditxa zah., bonur Ipar. beh., dontsutasun Bizk. g.e., bienabenturantza Heg. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. felicidad, dicha (2) iz. (batez ere pl.) felicidades (3) iz. (pl.) enhorabuena (4) iz. (Erl.) felicidad; bienaventuranza; beatitud; gloria
    fr (1)  iz. bonheur ; chance (2) iz. (pl.) félicitations, meilleurs vÅ“ux (3) iz. (pl.) [urtebetetzean] joyeux anniversaire !
    en (1) iz. happiness, good fortune (2) iz. (pl.) happy birthday (3) iz. (pl.) Merry Christmas (4) iz. (pl.) congratulations
    port (1) iz. felicidad, dicha (2) iz. (batez ere pl.) felicidades (3) iz. (pl.) enhorabuena (4) iz. (Erl.) felicidad; bienaventuranza; beatitud; gloria

    Testuinguruan

    Zoriona eta osasuna guztiontzat! #gaurkohitza

     
  • Maite 7:33 pm on 2020/08/01 Permalink | Reply
    Tags:   

    eragile 

    1 adj./iz. Eragiten duena. Munduak lehen kausa bat galdegiten du, eragile bat eskatzen du. Haren heriotzaren eragile gertatu diren ezbeharrak. Gorputz madarikatu, nire zorigaitz guztien eragilea! Batzorde eragilea. Beharra, eragile handi (esr. zah.). || 2 (Izen soilaren eskuinean). Aipatzen dena eragiten duena. Ik. eragin1 6; negar-eragile. Ipuin irri-eragilea. Gertaera zorrotzak, ateraldi barre-eragileak. || 3 iz. Zerbait eragiten duen pertsona. Euskara batuaren eragilea. Eragile eta bultzatzailea. Dorre haren eragile buruzagia. || 4 iz. Ekonomian, politikan, hezkuntzan edo gizarteko beste alorren batean parte hartze aktiboa eta eragin zuzena duen pertsona, talde edo erakundea. Elkarte feministak gaiari buruzko gogoeta egiteko eskatu zien hainbat gizarte eragileri: herri mugimenduko taldeei, sindikatuei, irakaskuntzako talde eta langileei, kazetariei eta kulturgintzako eragileei. Ardura herritar guztiona da, baina agintari eta eragile politikoek dute erantzukizun gorena. || 5 adj. Eraginkorra, nahi edo espero den ondorioa lortzen duena. Hezueriaren aurkako sendagairik eragileena. Sakramentu Santuetan hain erremedio eragileak utzi zizkizun, zu bekatutik libratzeko. Asmoak ez direla deusetarako ere, eragileak ez badira. ||6 iz. Mat., Log. Eragiketa baten adierazle den ikurra. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    eragile iz.

    [aitzinatzailea]: akuilatzaile, eragingarri, sustatzaile, egingarri Ipar., hotsemaile Ipar., aitzinatzaile g.e., aurreratzaile g.e.    

    [faktorea]: faktore

    eragile izond.    

    [eraginkorra]: akuilatzaile, efikaz, eraginkor, eginkor g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz./izond. impulsor, -a, promotor, -a, promovedor, -a; agente, dinamizador, -a, animador, -a (2) iz./izond. causante, causa, móvil, factor, condicionante, desencadenante; agente (3) iz./izond. inductor, -a, instigador, -a, provocador, -a (4)  iz./izond. (Zuz.) inductor, -a (5) iz. (Log.) (Mat.) operador (6) izond. eficaz, efectivo, -a (7) izond. (Inform.) operativo, -a
    fr (1) iz./izond. causant, -e ; agent, instigateur, -trice ; promoteur, -trice (2) iz. (Log.) (Mat.) opérateur (3) izond. [eraginkor] efficace ; effectif, -ive
    en (1) iz./izond. originator; instigator; promoter (2) iz. (Mat.) operator (3)  izond. effective (4) izond. (Inform.) operating
    port (1) iz./izond. impulsor, promotor; revitalizador (2) causador(a), causante (3) indutor, -a, instigador, -a, provocador, -a

    Testuinguruan

    Erreferente eta eragile handi bat galdu dute euskarak, eta euskal kulturak, eta Euskal Herriak: Joan Mari Torrealdai hil da, 77 urte zituela. Euskal kulturako intelektual handietako bat izan da, eta euskalgintzako ekintzailea. Ia 60 urteko ibili oparoa utzi du. Eta, heriotzaren ondoren ere, zutik jarraituko dute haren altzoan sortutako eta hazitako proiektuek; besteak beste, BERRIAk, Euskaldunon Egunkaria-ren oinordeko egunkari nazionalak. [Intelektual bat Euskal Herriari, G. Goikoetxea (Berria.eus, 2020-08-01)]

     
  • Maite 11:50 pm on 2020/01/04 Permalink | Reply
    Tags:   

    zardaitu 

    ad. ad. Liraindu.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zardaitu.
    1. (G, L, BN ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ; Dv). “Hacerse esbelto” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.
    2. “Cubrirse el cielo de nubes llamadas zardai ” Asp Leiz2. .

    Sinonimoak: ad. g.e.

        [liraindu]: lerdendu, liraindu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da ad. volverse esbelto, -a
    fr da ad. devenir mince
    en da ad. become slender
    port da ad. tornar-se delgado

    Azken urteetan zardaitu egin da Peru. #gaurkohitza

     

    zardaitu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:38 pm on 2019/10/13 Permalink | Reply
    Tags:   

    bilabide 

    iz. Aurkibidea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    bilabide.

    1. (-ll- Lar, Añ). “Prueba, con que se muestra, y convence algo” Lar. “Prueba, en las cuentas” Ib. “Prueba” Añ. Amodijo onen billabide edo . pruebak emoteko denporia eldu zanian emon eutsazan [Jesukristok San Juaneri] ezin da ederraguak. Ag Serm 95.
    2. “Probabilidad” Lar.
    3. “Probabilismo” Lar.
    4. “Registro, guía, índice” Bera. v. aurkibide. Liburu onetan dagozan Irakasteen Billa bidia. Mg CO 297 (CC 257 arkibidea). Billa-bidea. AB AmaE 493. Bilabidea. Azc PB 365. Udal bakotxak bere errikuak diran burdiki gustijentzat idatzizko (liburuzko) billabide bat euki biarko dau. “Registro” . ForuAB97. Anaidiko idaztizartegi, 1.º bilgo, 12 g. billabide, 8 g. zenbaki. Eguzk RIEV 1927, 423n. Billabidia. Altuna 3. Billabidea. Or Tormes 125. Zordunaren ogasunak […] baitu egingo lirake, dagokien balioaz billabidea tajutuaz. “Inventariándose” . EAEg29-5-1937, 1721. Janzki, tresna, gurdi eta abar bere mende izatea, billabide bitartez. Ib. 1-6-1937, 1736. v. tbn. Laux BBa 145. TAg Uzt 317. Or MB 1437. BILABIDEKO (-ll- Lar). “Probable” Lar.

    Sinonimoak:

    [bilabide]: aurkibide

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. guía, índice
    fr iz. guide, sommaire
    en iz. guide, index
    port iz. guia, índice

    Dena azkar aurkitzeko bilabide zehatza egin dugu. #gaurkohitza

    bilabide (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 7:39 pm on 2018/10/30 Permalink | Reply
    Tags:   

    gozamen 

    iz. Ondasunen bat erabiltzea, haren etekinak eskuratzea. Etxeko jaunak baserria osorik uzten du oinordekoarentzat, baina emazteak bizi deno ondasunen gozamena du. Jabetza hutsa semearentzat gelditzen da; gozamena, berriz, gurasoentzat. Ondasun horietarik bat bere-berea du, eta bestea gozamenezkoa, bizi deno. Noren gozamenezkoak dira lur horiek? (Hiztegi Batua)

    gozamen (c. sg. A; SP (sin trad.), Ht VocGr 376, Lar, Añ, Arch VocGr, Dv, H, Zam Voc), gozomen.

    1. Goce, disfrute (de un bien); usufructo. “Usufructuar, gozamena izan, iduki, euki” Lar. “Gozo” Añ. “Jouissance, possession d’une chose” Dv. “Norbaiti bere onthasunen gozamena uztea, laisser à quelqu’un l’usufruit de ses biens. Gozamena zure, iabetasuna zure anaiaren, la jouissance, les fruits pour vous, la propriété pour votre frère” H. Cf. infra (3).  Tr. Documentado al Norte desde principios del s. XVIII; al Sur se encuentra sólo en Guerrico, EConst y algunos pocos autores del s. XX. Eguiateguy y, al menos una vez, Eguzkitza emplean la forma gozomen. En DFrec hay 4 ejs. de gozamen.  [Mundu huntako gauzen] gozamena milla beldurrez eta griñez bethea dela. Ch I 22, 2. Gida ezazü […] argitarzün eternalaren gozameniala. Mst III 59, 4. Erreginak […] erran zioen: zohazi, sar zaite […] Nabothen mahatstiaren gozamenean. Lg I 361. Fede oneko posesiorik edo gozamenik ezin eduki dezake. Gco II 286 (v. tbn. I 361). Jainkoaren beraren gozamenerat […] dretxo izatea. Dh 241. Erregek eziñ artu dezake iñoren ondasunik […] ez eragotzi beren gozamenik. EConst 59. Dena zen heiena hango [baratzeko] gozamena, / salbu fruitu batena. Zby RIEV 1908, 206. Hel ahal ditian […] bethiereko dohatsütarzünaren gozameniala. Ip Hil 266. [Apez-etxe ebatsien] gozamena urririk zuzenez behar zukenari arranda pagaraz. HU Zez 189. [Jopuak] lurrak lantzen ekin arren, ez euken gozamenik be. Eguzk GizAuz 10. Sail bakotxa erabillanak, orren gozamena baño beste eskubiderik ez eukan. Ib. 10 (131 gozomen). Berebill soillaren gozamena izango dute ortaz. EAEg 14-2-1937, 1062. Jaunari errezatzen / […], zeruko gozamena / izan dezan gero. Uzt Sas 197 (v. tbn. Inza Azalp 42 zeruko gozamena). Paradisuko gozamenaren / jaube zirean jasoak. Ayesta 133. Emazteak bizi deino ondasunen gozamena duelarik. MIH 150. Jabetza hutsa […] semearentzat gelditzen da; gozamena, berriz, gurasoentzat. Ib. 150. v. tbn. Mih 120. AR 31. JesBih 447. Jaur 138. Etxba Ibilt479. Gozomen: Egiat 226. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Sinonimoak: iz.

    [gozatzea]: gozatze (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak).

    es iz. beneficio, provecho, ganancia, usufructo, disfrute. noren gozamenezkoak dira lur horiek?: ¿para usufructo de quién son esas tierras?
    fr iz. bénéfice, gain, profit, usufruit, jouissance
    en iz. usufruct
    pr iz. usufruto

    gozamen (Gaurko hitza, FlickrCC)

     
  • Maite 10:48 pm on 2018/10/08 Permalink | Reply
    Tags:   

    ahaidetasun 

    iz. Ahaideen arteko lotura. Odol ahaidetasuna. Ezkon ahaidetasuna. Laugarren mailako ahaidetasuna. (Hiztegi Batua)

    ahaidetasun (SP, Urt I 400, Ht VocGr 396, Dv, H, A), aidetasun (V, G, AN-larr-erro ap. A; Mic 8v, Lar, Aq 1133 (AN), Añ), aitasun (Lcc).

    1. Parentesco. “Parentesco” Lcc, Lar y Añ. “Afinidad”, “cognación” Lar y Añ. “Parenté” H. v. ahaidego.  Donzellea, zegati zaoz / enegaz enojadurik, / zurekin ene aitasuna / horrela anzi jakinik?Lazarraga 1142v (tal vez signifique ‘relación’ o similar). Halako suertez lotuko da, non ezpaitu behatuko ez ahaidetasunera, ez adiskidetasunera. SP Gudu 89. Esan degun belaun edo gradu aen bietatik batean aidetasuna debanarekin. OA 79. Fundatuak zeren diren arrazoiñ ederren gaiñean; hala nola ahaidetasunaren, […] gaiñean. He Gudu 110. O amorezko aidetasun, ta adiskidetasun paregabe laztanena! Cb Eg III 381. Ez aidetasun, ez adiskidetasun. Mg CO 88. Aidetasun au da odoletik datorrena. Bada gañera beste aidetasun bat ezkonzatik jaiotzen dana. AA I 560. Dala aidetasunez, dala bere ontasunagatik. Lard 374. Baldin gozatu nahi baduzu ahaidetasuneko zuzenez, eros zazu eta goza. Dv Ruth 4, 4 (Echn aidetasun). Aidetasun andia / daukagu lurrean, / andiagoa baina / Iaunaren aurrean. Azc PB 99. Jesu-Kristoren anaiak garenaz geroz […] errespeta dezagun ahaidetasun saindu hori. Lap 185 (V 82). Bertzei eder bazitzaioten harekilako ahaidetasuna. HU Aurp 100. Ahaidetasunezko atxikimenduak. Ib. 173. Ezkontza orrek sortu oi dituan aidetasun-lokarriak urrutiraiño zabaltzen dira. Vill Jaink161. Bereiziki aipatzen du mandazaia, oso ezaguna omen zuan-ta, eta onekin aidetasunen bat ote zuan ere badiote. Berron Kijote 176. En DFrec hay 5 ejs. de ahaidetasun. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Sinonimoak: iz. 

    [ahaideria]: g.e.ahaidego, ahaideria, askazigo, senitarte Bizk., ahaiko g.e.

        [ahaideen arteko lotura]: ahaidego, askazigo, haurridego, senidetza, haurridetasun Ipar., senidetasunBizk., senikera Bizk., ahaiko g.e., bernaje g.e., hurkotasun g.e., egokitasun Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (hed.) parentesco, relación, afinidad
    fr iz. (hed.) affinité, alliance
    en iz. relationship, kinship
    port parentesco, afinidade

    ahaidetasun (Gaurko Hitza, FlickrCC)

     

     

     

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel