Tagged: I Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Inaki Agirre 8:20 am on 2014/04/12 Permalink | Reply
    Tags: I   

    itzuri 

    1. da/zaio ad. Norbaiten edo zerbaiten eskuetatik edo mendetik, edo loturik dagoen toki batetik, askatu eta ihes egin; arriskua edo nolabaiteko kaltea eragin dezakeen zerbait saihestu.  2. zaio ad. Zerbait oharkabean egin. • ITZURI IBILI, JOAN. Ihes ibili, joan.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    [ihes egin] : eskapatu, hanka egin, ihes egin, ihesari eman, ihesari lotu Ipar., ihes izan g.e., ihesi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da ad. escapar(se), huir, evadirse, salvarse (2) zaio ad. escaparse, decir algo por descuido
    fr (1) da ad. (s’)échapper, fuir, s’enfuir (2) zaio ad. échapper
    en (1) da ad. to escape, to avoid, to keep away from sth (2) zaio ad. [nahigabe esan] to let slip sth; to come out
    port (1) fugir, escapar(-se), evadir-se (2) dizer algo por acaso, escapulir

    Entzun:

    Kontatu zigun ezen konde frantses batek kontatu ziola, Frantziako eta Espainiako errege-infantak ezkondu ziren egun berean, hain zuzen ere, nola behin batean arrain-saltzaile baten saskitik itzuri zen karramarro bat, eta nola senar-emazte batzuen kakontzian ezkutatu zen; eta iritsi zen gaua, etorri zitzaion emaztekiari kaka egiteko gogoa, joan zen aulkirat, paratu zen aulkiaren gainean, hasi zen bere egitekoa egiten… eta bat-batean, ai!, oihuka eta oihuka [...] [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Hitz hori, huts hori itzuri zait. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Erdararen itzuri dabilela. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Bakar bat itzuri zen sarraski hartatik. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Nola itzuriko natzaio Jainkoaren punimenduari. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    itzuri (FlickrCC, Toni)

     
  • Maite 8:20 am on 2014/03/18 Permalink | Reply
    Tags: I   

    itsasaldi 

    iz. 1. Itsasoz egiten den ibilaldia, itsasoan ematen den denbora. 2. Marea; itsasoa aldizka igo eta jaistea, Eguzkiaren, Ilargiaren eta Lurraren baterako grabitate-eraginen ondorioz (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa eta Euskalterm)

    Sinonimoak:  iz.
    [marea] : marea zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es marea
    fr marée
    en tide
    port maré

    Entzun:

    Asteburuetan itsasaldi luzeak egin ditugu elkarrekin. [Denak du bere prezioa, Migel Angel Mintegi (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Itsasaldi harroa den guztietan izaten da arrantza ona, une egokietan, saiatzeko kemena izanez gero; baina Lofodengo arrantzaleen artean, hirurok bakarrik joaten ginen maiz uharteetara, esan dizudan bezala. [Kontakizunak, Edgar Allan Poe / Koro Navarro (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    itsasaldi (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:36 am on 2014/03/11 Permalink | Reply
    Tags: I   

    ipuru 

    iz. 1. BOT. Kupresazeoen familiako eta Juniperus generoko zenbait zuhaixka hosto iraunkorren izen arrunta. Orratz-formako hostoak, galtzarbeko edo bukaerako konotan dauden loreak eta baia-motako fruitu mamitsuak dituzte. • hego-ipuru. Hostoen gainaldean bi lerro zuri eta fruitu gorri-arreak dituena. Eskualde mediterranearrean hazten da (J. oxicedrus). || ipar-ipuru. Lerro zuri bakarreko hostoa eta fruitua beltz-urdinxka duena. Mendian hazten da batez ere (J. communis).  2. iz. Alor edo sail batean, goldatu gabe gelditzen den ertza; alor edo zelai baten ertza. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [altzifrearen familiako zuhaixka] : orre Ipar., hagintze Zub., likabra g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru, Euskalterm eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Bot.) enebro (Juniperus communis) ; sabina negra (Juniperus phoenicea) (2) (terreno) baldío (3) borde de un campo sin labrar (4) testuz de los bueyes
    fr (Bot.) genévrier, genièvre
    en (Bot.) juniper
    port (Bot.) zimbro, junípero
    lat (Bot.) Juniperus sp.

    Entzun:

    Bila eta bila luzaz ibili ondoren, artzainak ahuntza Deioko gaztelu barruan aurkitu zuen, ipuru baten ondoan. [Elezaharren bidetik, Martin Anso (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Ipuruan geratu ziren gizonak gure zain: los hombres se quedaron en el baldío esperándonos (Elhuyar Hiztegia)

    ipuru (Josu Lezameta, @jozulin)

     
  • Maite 8:11 am on 2014/02/13 Permalink | Reply
    Tags: I   

    itsulapiko 

    iz. Eltzeitsua; diruak sartzeko irekigune estua duen ontzia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  iz.
    [eltzeitsua] : eltzeitsu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es hucha, alcancía
    fr tirelire
    en money box; piggy bank [txerri-itxurakoa]
    port cofre

    Entzun:

    Zurezko oilar gandor-gorri eder bat zen itsulapiko hori, aitak nondik edo handik ekarria. [Kurrin-kurrun vitae, Joxerra Garzia (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Taldetxo hura ere xuxurlan ari zen bizi-bizi, eta Dursley jaunak ez zien diru-bilketarako itsulapiko bakar bat ere ikusi. [Harry Potter eta Azkabango presoa, J.K. Rowling / Iñaki Mendiguren (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    itsulapiko (FlickrCC, kenteegardin)

     
  • Maite 6:31 pm on 2014/02/09 Permalink | Reply
    Tags: I   

    itsas txakur 

    iz. ZOOL. Fozidoen familiako ugaztun karniboroen izen arrunta. Igeriketarako moldatuta dauden gorputz fusiformeak, hegats bilakatu diren gorputz-adarrak, eta azpian ehun adiposo ugari duten larruazal iletsuak dituzte. Bi hemisferioetako itsaso hotz eta epeletan bizi dira. • itsas txakur arrunt. Ia 2 m-ko luzerakoa; iparraldeko itsasoetan bizi da (Phoca vitulina). || itsas txakur fraide. Mediterranearra da eta desagertzeko zorian dago (Monachus monachus). || itsas txakur muturbeltz. Artikoko eta Atlantikoko iparraldekoa; bere larruagatik ehizatu egiten da (P. groenlandica). (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Hiztegi batuan:

    itsas txakur iz. Fam. Phocidae Sin. foka

    Sinonimoak: iz.
    [foka] : foka, itsas otso (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [foka] : foka (ADOREZ  Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es foca
    fr phoque
    en seal
    port foca

    Entzun:

    Itsas txakurrek koipezko geruza baten babesa dutenez, beti daude bero, iceberg baten gainean eserita egonez gero ere. [Manhattan Transfer, John Dos Passos / Lopez de Arana (Ibaizabal, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:00 am on 2014/01/26 Permalink | Reply
    Tags: I   

    igel 

    iz. ZOOL. Erranidoen eta hilidoen familietako anfibio anuruen izen arrunta. Azala leuna, atzeko hankak luzeak eta sendoak, aurrekoak motzak, eta begiak irtenak dituzte. Intsektu, araknido, molusku eta beste hainbat animalia txikiz elikatzen dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 7:48 am on 2014/01/16 Permalink | Reply
    Tags: I   

    iretargi 

    iz. (B) Ilargia.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    iretargi (V-ger-ple-arr-oroz-m-gip; Añ (V), VocCB (V-och), Dv (V)), iratargi (V-gip), iletargi (V-ger-gip, G-azp, AN-gip), ilatargi (G-azp), ietargi (V-gip, G-azp), idetargi (V-gip), idatargi (V-gip), iditargi (V-arrig), igetargi (V-ger), igitargi (V-ger), itargi (V-ger-arr-arrig-m), egitargi (V-oroz). Ref.: A (iretargi); EI 381; Iz ArOñ (iétargixa, idátargi (pág. 135)), UrrAnz (irétargixa); Etxba Eib (iratargi); Holmer ApuntV (igetargi); EAEL 117; Elexp Berg (iretargi); Gte Erd 164.

    Etim. De irargi + argi, con duplicación de argi, de donde *irartargi > iratargi > iretargi.

    Luna; luz de la luna.

    Sinonimoak: iz. Bizk.
    [ilargia] : ilargi, argizagi Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (B) luna [satélite]
    fr Lune
    en moon
    port lua

    Entzun: 

    “Irudi hori buruan geratu zitzaidan: “Gazte naiz: / iretargia harrika hautsi dut”. 16 urte nituen eta irudi potentea iruditu zitzaidan.  [Iretargia harrika hausteko poemak, Gorka Bereziartua (Boligrafo gorria, 2014-01-15)] (argia.com)

    Bilbaoko Iretargi!
    Zeu zaitut lekuko…
    Inork ez al daki…
    galdua ote dago…
    Zu ez zinen hara zale, huraxe zen baina
    munduan zenik ederrena!
    [Bilbaoko Iretargi, Bertolt Brecht (1929)/Joseba Tapia] (josebatapia.com)

    iretargi (Wikimedia Commons)

     
    • Borja 8:09 am on 2014/01/16 Permalink

      Etimologian diozuen bezala, iretargi berez ‘ilargiaren argi’ zen. Bada, ilargi bera ere halaxe zen: (h)il (ilargiaren izen zaharra, egun hilabeteren sinonimo gisa eta ilbehera/ilgora bezalako konposatuetan geratzen zaiguna) + argi. Handik atera zen “irargi”, gero disimilazioz ilargi (atzera!) leku batzuetan, eta irargi-argi pleonastikoa bestetzuetan, non bigarren -r- galdu zen (eta inon lehenengoa -d- bihurtu ere bai, idetargi emanez). r/d/l txandaketa bera daukagu berar/bedar/belar eta zirar/zidar/zilar hitzetan :)

    • Maite 8:45 am on 2014/01/16 Permalink

      Mila esker, Borja, azalpen bikain honengatik! :)

c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
l
go to login
h
show/hide help
shift + esc
cancel