Tagged: I Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:16 pm on 2016/03/19 Permalink | Reply
    Tags: I   

    itxuragaiztu 

    du ad. Itxuratxartu  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    itxuragaiztu (Dv). Desfigurar(se); empalidecer, demacrarse. v. itxuratxartu. Pilatosek alá / Jesus beiraturík, / erdi ila bekála / itxura gaizturík. LE Kop 94. Arima hau irazia izanen baita gorphutz hunetarik, eta hau hil-hotza, itxuragaiztua, bizi direnen izigarri. Dv LEd 154 (Cb Eg II 83 desfiguratu). Eta etzen ene baithan indarrik gelditu, eta ene begithartea ere itxuragaiztu ene baithan, eta alditxartu nintzen. Dv Dan 10, 8 (Ker zurbildu).

    Sinonimoak:ad. g.e.

        [itxuratxartu]: itsustu, itxuratxartu, desbistatu Ipar., ezaindu Bizk.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. afear, deformar, desfigurar
    fr enlaidir, rendre laid; déformer
    en spoil, ruin; (shape) disfigure
    port afear, tornar feio; deformar

    Eta etzen ene baithan indarrik gelditu, eta ene begithartea ere itxuragaiztu ene baithan, eta alditxartu nintzen. Dv Dan 10, 8  (Orotariko Euskal Hiztegian)

    itxuragaiztu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 8:06 pm on 2016/03/10 Permalink | Reply
    Tags: I   

    isolaka 

    Euria goian behean ari izan.

    Orotariko Euskal Hiztegia

    isolaka. (Lloviendo) a cántaros. Euria isolaka erori. Herr 6-6-1956 (ap. DRA; la ref. es incorrecta).

    Sinonimoak:
    [isolaka] : euria barra-barra/purrustaka/adarka/uharka/suilez ari izan (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Lloviendo) a cántaros.
    fr pleuvoir à verse o à torrent
    en raining cats and dogs, pouring down
    port chovendo a cântaros

    Isolaka ari du! Horrela esaten dute Lapurdiko Uztaritze herrian euria goitik behera, barra-barra edo bota ahalean jarduten duenean. [Isolaka ari du, Kepa Diegez (Etnomet , 2016/03/10)]

    isolaka (FlickrCC, Christoph Michels)

     
  • Maite 11:22 pm on 2016/02/07 Permalink | Reply
    Tags: I   

    ikusezin 

    izond. Ezin ikus daitekeena. Begi hutsez ikusezinak diren gauzak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ikusezin (Lar, H (G)), ikusiezin (Añ).

    1. Invisible. Ikus eziña zara ezkongai neskutsa! Laux BBa 44. Jaungoikoaren beatz ikuseziñetik zilintzaka. TAg Uzt 98. Ortzi-eme ikusi-ezin orri eta zuri. Zait Sof 150. Mundu ikus-eziñ oiekin dugun artu-emana. Or QA 59. Zenbait aldiz ikusiezina da ekaia mediumetik ateratzean. Mde Pr 331. Lur au ikus-eziña ta antolagabea zan. Or Aitork 340. Orduan ikusi nitun [...] Zure ikus-eziñak. “Invisibilia tua”. Ib. 176. Edozeiñek daki su ikusezin orren barri. Erkiag Arran 94. Beren ezten ikus eziñak. Ibiñ Virgil 112. Lokarri ikus ezinaz inguratu. Lasa Poem 98. Honen gai ikusezina nabarmentzea. MEIG IX 135 (en colab. con NEtx). Begi utsez ikuseziña. Zink Crit 19.

    2. (Lar, H (G)). Invisibilidad. Ikusezinak mendean daukan irudimenaren alde egon ezinetan. MEIG IX 132 (en colab. con NEtx).

    3. Penalidad, sufrimiento. Lurrean ikusi eziñak ederki ikusteko. Inza Azalp 114.

    Sinonimoak: iz.

        [ikusezintasuna]: ikusezintasun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. invisible; que no se puede ver
    fr izond. invisible
    en izond. invisible
    port izond. invisível

    ZER NAIZEN

    Nire gorputzak
    ukitzen nauten pertsonen antza hartzen du
    paseatzen ditudan kaleena
    eskapatzen zaizkidan gezurrena.
    Apurka-apurka definituz doa
    ibai bati edo erritmo jakin bati jarraituz.
    Beti dago zerbaiten bezperan
    aldaketaren begian.
    Guztiz autonomoa dirudi
    masturbatzen naizenean
    atzazalak ebakitzen dizkiodanean
    ispiluan jartzen dudanean.

    Tatuaje ikustezinetan gordetzen ditu
    jadanik ahaztutako uneak.

    [Amemometroa, Igor Estankona (Susa poesia, 1998)]

     
  • Maite 12:36 pm on 2016/02/02 Permalink | Reply
    Tags: I   

    irusako 

    iz. Gezurra, iruzurra. Irusako egin(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    irusako (AN-gip ap. A), irusaku (V-ger-ple-arr-oroz-m-gip ap. A). “Engaño, dolo, fraude” A (que cita tbn. a Oihenart, pero no lo encontramos en este autor). v. iruzur. Zeuk berari iztxo bat esatea naikoa da Begiren amarrua ta irusakua (tranpa) ezereztuteko. A Latsibi 254.

    Sinonimoak: iz. g.e.

        [iruzurra]: engainu, iruzur, iruzurkeria, marro, amarrukeria Ipar., engainamendu Ipar., enganio Ipar., zimarkunkeria Ipar., trankart Bizk., trikimailu Bizk., tranpa beh., atzipe g.e., baira g.e., fraude g.e., ziliboka g.e., artifizio zah., tronperia Ipar. beh., martingala Heg. beh., zimarku Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es trampa, engaño, fraude
    fr escroquerie, tromperie ; piège
    en [engainua] deceit, deception; swindle; trick
    port armadilha, engano, fraude

    Ez naiz, izatez, hormetan itsatsitako paperetan deitzen diren hitzaldietara joateko zalea, asko eta asko irusako hutsa baitira, edozer saltzeko atxakia, alegia. Halan da ere, emateko ziren hitzaldietako baten izenburuak txito erakarri ninduen: neuk ere titulurako hartu dudan berberak. ["Semen retentum venenum est" , Sor Teresa la Perversa. Txistu y Tamboliñ... y cría cuervos y tendrás muchos. (1993)] (Literatur Aldizkarien Gordailua)

    irusako (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 9:37 am on 2016/01/31 Permalink | Reply
    Tags: I   

    irato 

    du ad. Lepoko arnasbideak itxiz norbait itoarazi. Bere eskuez irato zuen haurra. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.

        [itoarazi]: itoarazi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. ahogar, asfixiar; estrangular
    fr du ad. asphyxier, étouffer
    en du ad. to suffocate, to asphyxiate
    port du ad. afogar, asfixiar

    Astelehenero bezala

    Astelehenero bezala
    astelehena da.
    Jode!, ze bero egiten duen…
    Zure argazkia ikusten dudanean
    ez dut sentitzen berorik
    ez eta ere hotzik,
    zu bakarrik.

    Egunero bezala
    zure argazkira begira nago,
    eta Bach-en musikak
    argazkitik irtenarazten zaitu
    eta nire barnera sartzen zara
    bertan daukadan itsasoari
    eragiten diozularik,
    eta irato egiten nau
    neurrigabeko itsaso honek,
    askatu ahal izanen balitz
    ia masailak bustiko ez lizkidakeen
    itsasoa.
    Astelehenero bezala
    astelehena da,
    baina jadanik
    ez du bero egiten.
    Hala ere
    izerdiak estalirik
    gordetzen dut zure argazkia.

    [Bart irakurtzeko gaur izkiriatua, Xabier Ezkiaga (Susa poesia, 1998)]

     
  • Maite 9:40 pm on 2016/01/01 Permalink | Reply
    Tags: I   

    isiotu 

    du ad. Piztu, irazeki. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    isiotu, isio (V-m; Añ), eisetu, eixetu, exetu (V-arr-oroz; Añ), exio, ezio (Lar), esetu (A), isetu, isitu (V-gip), isotu (V-m), ixetu (V-ger-ple-arr-oroz-och; Dv), ixio (Añ), ixiotu (V-gip; Dv), ixitu (V-arr-oroz), ixotu (V), ixutu (V-gip), izetu (V-ger-arr-oroz), izio (V-ple-m), iziotu (V-gip), izitu. Ref.: A (esetu, isio, ixetu, ixotu, izetu, izio); Iz ArOñ (ixiotu), UrrAnz (iziotu); Etxba Eib (ixotu); EAEL 273; Gte Erd 19.

    I (Vb.).

    1. Encender(se) (sentidos prop. y fig.). “Enardecer”, “encender” Lar y Añ. v. isin, izeki, piztu. Onek izio zituban Apostoluben biotzak. msOñ 10v. [Amodioagaz] isioten garian bere borondatia beti ta pozik egitera. CrIc 56. Ixio egizu suba. Mg PAb 69. Isio begi [...] laba. Astar II 289. Ixotu zaite bada arimen gurarijan. Ur Apoc (V) 3, 19 (Lç har [...] zelo, He irazakazu, Ur (G) piztu, Dv erna, Ip sühart, Ol e IBk lehia). Parola gabero iziotu oi duten. Aran SIgn 84. Berak bular au ixioketan. AB AmaE 442. Gezurtia, esan zion Inaziok izioturik. Apaol 25. Argi irukotx bat isio. A BeinB 66. Fede onetan bertan isiotu ta piztu zan Pedro. Kortazar Serm 407. Gorrotu zoliagoa ixetuten zan. Echta Jos 106. Ixitu eban ardaia. Kk Ab I 103 (3 ixetu). Zigarrua egiten eta izituten ebillan artian. Kk Ab II 117. Giz-argia izetu. Ldi BB 82. Ez iñork zigarrorik ixiotu. Etxde JJ 44. Isiotu eban bere erregaia. Erkiag BatB 87 (Arran 68 izetu).

    v. tbn. Ag AL 9 (88 iziotu). Itz Azald 17. Eisetu: Azc PB 130 (141 eixetu, 294 isetu). Exetu: Añ EL1 160. Ixetu: Bilbao IpuiB 150. Ixio: fB Ic II 292 (I 95 exio). KIkV 116. And AUzta 97. Ixiotu: DurPl 114. Ur MarIl 121. Etxeg EEs 1908, 11. Ag G 244. Ayerb EEs 1915, 261. Eguzk GizAuz 189. Ixotu: SM Zirik 78. Etxba Ibilt 467. Izetu: Or BM 124. Markiegi in Ldi IL 10. Izio: Donce 17. Gand Elorri 89. Balad 184.

    + ixio (H), izio (H), exetu (H, A), ezio (Lar, H). (Part. en función de adj.). Encendido, ardiente (sentidos prop. y fig.). “Kandela exetua” A (s.v. esetu). Argi isiuak. CrIc 131. Amodijo ixiuagaz. fB Ic II 294. Al dozun debozinoerik isijuenagaz. Astar II 271. Sugarrezko oe izioan. Añ EL2 77 (EL1 32 exetu). Gar isiotu eta galdatuetatik. Itz Azald 85. v. tbn. JJMg BasEsc 50 (isio).

    2. ixio (Añ), exetu (Añ), ezio (Lar, H). (Aux. intrans. bipersonal). Prender el fuego, ponerse a arder. “Arder” Lar y Añ. “Ardieron los montes [...] izeki zitzaien mendiai, ezio zitzaien” Lar. Cf. 1 atxiki (2).

    II (Sust.).

    1. ezio (H). Ardor, celo, fervor.

    2. ixo (V-gip). “Tizón que los muchachos encendíamos en las brasas que se sacaban al pórtico de la iglesia después del oficio litúrgico de Sábado Santo. Ixuakin, su barrixa eruaten senidietara izan naiz” Etxba Eib.

    Sinonimoak: ad. Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [piztu]: piztu, biztu Bizk., izeki Gip., irazeki jas., atxiki Ipar. zah.
    isiotu izond. Bizk.
        [piztua]: izeki Gip., irazeki jas.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (batez ere B) encender
    fr du ad. allumer du feu
    en du ad. [sua, kandela, zigarroa] to light; [argia] to switch/turn on
    port acender

    Entzun:

    “Ez piztu telebistarik, ez isiotu irratirik! “. [Hizlandia, Iñigo Aranbarri (Susa, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Badaki ez duela ezer sinetsiko, baina hala ere zalantza baten ezinegona isiotu nahi du neskarengan, dantzan joan dakion sabeletik eztarrira, eztarritik garunera. [Gauza txikien liburua, Pako Aristi (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    isiotu (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 8:08 pm on 2015/11/25 Permalink | Reply
    Tags: I   

    indarkeria 

    iz. Norbait menderatzeko indar zakar eta basa; zerbait indarrez lortu nahi duenaren gehiegikeria, indarraren erabilera gaitzesgarria. Indarkeriarik gabeko borroka.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    indarkeria.

    1. Fuerza (en sdo. peyorativo), violencia. Beste batzuetan inguruko erriak indarkeriz erri ori azpiratzea yasoten da. GMant Y 1933, 188. Hek bezain ahalmen-gabea baitzen jende zuzenen indarkeriaren aurrean. Mde HaurB 86. Izkilluak artu bearrean ziran ollarkeriz eta indarkeriz agintea ostu zun gizontxoa bere errege alkian iraun-erazteko. Etxde JJ 180. Eztezakezu eleketan indarkeririk erabili. Zait Plat 133. Indarkeria, bake txarra / dakust urian parra parra. Akes Ps 54, 92 (ap. DRA; la ref. es incorrecta). Gure pazientziarekin geiago egingo degu, gure indarkeriarekin baiño. BAyerbe 158. Erresistentzia bipila izana baitzen etsaiaren indarkeriaren aintzinean. Larre ArtzainE 142. Batasunerako, nik ez nuen bortxarik ez indarkeriarik nahi hasi berri hartan. MIH 395. Hauek ez dute fitsik ere galdu nahi indarkeriaren indarkeriaz sakeleratu dutenetik. MEIG IX 24. v. tbn. FEtxeb 55. En DFrec hay 70 ejs., meridionales.

    2. Salvajada. Ezeban inddarkeririk edo basatikeririk egin gura ixan. Otx 107.

    Sinonimoak: iz.
    [indarkeria] : bortxakeria, gogorkeria (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es violencia
    fr (agresividad, fuerza) violence
    en violence
    port violência

    Entzun:

    Indarkeria matxistarik ez! Aski da!

    indarkeria (Irudia: amorebieta.com)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel