Tagged: I Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:53 pm on 2019/09/23 Permalink | Reply
    Tags: I   

    ixi 

    interj. Bizk. Ixo. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 ixi. (V, G ap. A ), isi (V, G, L, R ap. A ), exi. (Interj. para pedir silencio).v. 1 ixo. Exi ene laztantxoa, exi . Acto 390. Isi, urlija dator. Astar II 147. Ixi, ene alabia. Ur MarIl 116. Ixiii, ama, ixiii. Otx 19. Ixi, ixi, ama-doillorkumea. (Cantar de Alostorrea). Or Eus 117 (en la vers. de Guerra CantAnt 48 ixill). Ixi! ixi! txo! txo! Osk Kurl 68. v. tbn. AB AmaE 154. Enb 163. Balad 195. Entzun, ikusi ta ixi, baketan nai badozu bixi.Otx 90.

    2 ixi. “(AN-gip), seto. Zutoi ta arbaztakin intakoa da ixia” A. v. 1 itxi (III , 2) .

    Sinonimoak:interj. Bizk.

        [ixo]: ixo, xo Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. (B) ¡silencio!; chist
    fr interj. (B) silence!; boucle-la
    en interj. (B) (be) quiet!; shut up!
    port interj. (B) ficar quieto

    -Ixi! – agindu nion, harekin lehenengoz benetan haserre. [Kilkerren hotsak, Edorta Jimenez (Susa, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ixi (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:50 pm on 2019/08/13 Permalink | Reply
    Tags: I   

    izarigabe 

    adj. Neurrigabea. Ontasun izarigabea. Haur baten zorion izarigabea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    izarigabe (Dv, T-L). Inconmensurable, sin medida. “Qui n’a pas la mesure voulue, qui est sans mesure, démesuré” Dv. “Démesuré” T-L. [Salbatzailearen] amodio izari gabean. Lap 26 (V 48). Horrelakoa da Jainkoa ere, handia eta osoki izarigabea. Arb Igand 153. Zorion bethiereko eta izarigabean. Ib. 58. Jainkoaren ontasun izarigabea. CatJauf 122. [Jesu-Kristok] Jainko bezala eman dio bere heriotzeari merezimendu izari-gabe bat. Ib. 60. Haur baten zorion izarigabea! JEtchep 66 (v. tbn. 70).

    Sinonimoak: izond. Ipar.

    [neurrigabea]: amaigabe, amaigabeko, azkengabe, azkengabeko, baztergabe, baztergabeko, bukatugabe, infinitu, mugagabe, mugagabeko, neurrigabe, izarigabeko Ipar., askigabe jas., neurge g.e., fingabe zah., fingabeko zah., kabugabe Heg. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) desmedido, -a; desmesurado, -a; sin medida; excesivo, -a
    fr izond. excessif, -ive ; démesuré, -e ; immodéré, -e
    en izond. excessive
    port izond. descomedido(a), excessivo(a), desmedido(a)

    Finean eta funtsean, obra txiki erraldoi hau izarigabea da.  [Mikel Asurmendi / Argia, 2014-04-20] (Krikiken hemeroteka)

    izarigabe (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:52 pm on 2019/07/13 Permalink | Reply
    Tags: I   

    ikusnahi 

    iz. 1 iz. Ikusteko edo ezagutzeko gogoa. Ik. ikusgura; ikusmin. Ikusnahia pizten duten ikuskariak. Ikusnahi hutsal bat, ezagutze eta jakite izenez jantzia. 2 adj. Ikusteko edo ezagutzeko gogoa duena. Ik. begiluze; ikusbera. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ikusnahi, ikusi-nahi.

    1. Curiosidad, deseo de ver. Beste gizonen ikhusi nahirik ez ükheitia. Mst I 20, 6 (Ol ikusi nairik-eza). Mirapilliak edo ikusi-naiak asko galtzen ditu. Lard 44. Beti deitzen dute mirariak jendiaren ikus-naia. Bv AsL 102. Ageri da ez dakizula zer den basaren ikusi nahia. JE Bur 194. Jende-mordoska ugaria eraman zun ikusnaiak portualdera. TAg Uzt 133. Ikus-nai utsal bat, ezagute ta iakite izenez iantzia. Or Aitork 288. Ikusi-naia ba-geneukan, baño bertaratzeko usterik ez. Anab Aprika 37. + ekusi nai. Kuriostasunak eta lehen ez ikusiak ikusi nahiak daramatza. SP Imit IV 1, 8. Jangoikoa ekusi nai andiarekin. Mb IArg I 333. Bere alhaba ikhusi nahia zelarik beldürra beno azkarrago. Egiat 173. Ori ikus-naiez il nadin. Or Aitork 13. v. tbn. Ikusi nahi: Cb Eg II 206. Lg I 277. EA OlBe 17. Uzt Noiz 112.

    2. (Dv). “Désireux de voir” Dv. Ikusnaia nazan ezkero. Ezale 1897, 61a. Ikus-nai batzuk, kai-baztarrera, / ontziak dauden tokira. Or Eus 389. Hiri hartan bizi zen gizon aberats bat [...], aspaldion Jesus ikhusi nahia. Lg II 216. Patriarkak hiltzen dire hura ikusi nahiak. Hb Egia 47. Bitoriak ikhusi nahia da. Laph 122. Etzen bazter ikhusi nahia. JE Bur 66.

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    iz. [ikusmina]: ikusmin, ikusmira, ikusgura Bizk.

    izond. [begiluzea]: ikusmin, ikusmira, ikusgura Bizk., begiluze, kurioso beh., ikusbera jas., kurios Ipar. zah., begi-luze

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. curiosidad, ganas/deseo de ver, ganas/deseo de conocer (2) izond. curioso, -a; deseoso de ver
    fr (1) iz. désir de voir, curiosité (2) izond. curieux, -euse ; désireux, -euse de voir
    en (1) iz. longing to see; curiosity (2) izond. [pertsona] curious, inquisitive
    port (1) iz. curiosidade (2) izond. curioso, -a

    Ikusnahia pizten duten ikuskariak  (Elhuyar hiztegia)

    ikusnahi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:37 pm on 2019/07/07 Permalink | Reply
    Tags: I   

    ikusmira 

    iz. 1 iz. Ikuslearen aurrean agertzen den lurralde eremua. Ik. ikuspegi. Zure begirada gal dadila leihotik harantz hedatzen den ikusmira zabal horretan. Luzaz geratu ginen han, ikusmira ederraz gozatzen. 2 iz. Ikusnahia, jakiteko edo ezagutzeko gogoa. Bere ikusmira asetzeko. || ikusmiran adb. Ikusmiratzen. Ikusmiran egon. Paperen artean ikusmiran nenbilela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ikusmira, ekusmira.

    I (Sust.). En DFrec hay 7 ejs. de ikusmira.

    1. Curiosidad, deseo de ver. Emakumeak oi duten ekus-mira arekin eman zituala pauso batzuek [...] jazkera ekusteko. Donce 9. Ikus-mirak mugiturik. Bv AsL 153. Estalgarrien neurriak nola / jetxi zaizkigun erdira, / batere uste ez genduala / ase gure ikusmira. Olea 96.

    2. Espectáculo, función. Ikusmira guziak igandetan izan oi dira. Ayerb EEs 1915, 223. Oso zaillak gera munduko gauzaz asetzen: jan-edanez, diruz, jazkeraz, ikusmiraz ta abar eta abar. BAyerbe 153.

    Tema para ver, para curiosear. Burrukia zeuan kalian eta jente guztia ikusmiria zeuan lekura batu zan” Elexp Berg. Ikusmirarik atsegingarriena auxe izan zan: [...] neska-mariñelen trebetasuna. EgutAr 10-11-1959 (ap. DRA).

    3. (G-goi ap. JMB At), ikusbira (G-goi ap. JMB At). “Paisaje” Garate 2.a Cont RIEV 1933, 99. “Panorama” JMB At. Atze-oiala erortzen [...] zeru-ikusmira ezkutatuz. NEtx Antz 120. Ikusmira ta giro gozoak sortu egiten dizu zere sentipena. NEtx LBB 31. Ikusmira ederra egongo da nolanai ere gaillur artatik. AZink 164.

    4. Ojeada, vistazo. “Observación” Garate 2.a Cont RIEV 1933, 99. Ikusmira bat egitea ez litzake kaltegarri. JAIraz Joañixio 89.

    5. “Perspectiva en el tiempo (G-azp)” Garate 1.a Cont RIEV 1930, 155.

    6. Vista, lo que alcanza la vista. Etzuten begien ikusmiran iñoren arrastorik topa. Etxde JJ 111. Laiño trinkoak ikusmirari amar bat metroko inguru-mingurua opa zion. Ib. 257.

    7.Maravilla. Erri artako ikusmiria da, oiñ dala milla urteko elizia” Etxba Eib.

    II (Adj.). (V-ple, G), ikusmera (V-ger-m). Ref.: A; Ond Bac.

    Curioso. Bilduaz bere aurrian beriala ikusmira asko. Egut [?] 2-9-1920 (ap. DRA).

    III (Adv.).

    Mirando; a mirar. Bidazti guziok [...] ikusmira jatsi giñala. Egan 1955 (1-2), 52. Alan uste eben ikusmira egozan guztiak. Bilbao IpuiB 186. Iñor ez ikusmira. Gazt MusIx 195 (Or ib. 202 beha, Onaind ib. 210 begira).

    Sinonimoak:  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    ikusmira adond. g.e.

    [begira]: begira, begiraka, erreparoan, ikusmiran, so, beha Ipar., behaka Ipar., ikuska Ipar.

    ikusmira iz.

    [ikusnahia]: ikusmin, ikusnahi, ikusgura Bizk.
    [ikuspegia]: bista, ikusbide, ikuskari, ikuskizun, ikuspegi, ikusbitarte g.e., ikuskin g.e.

    ikusmira izond.

    [ikusteko gogoa duena]: ikusmin, ikusnahi, ikusgura Bizk., begiluze, kurioso beh., ikusbera jas., kurios Ipar. zah., begi-luze

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. curiosidad, ganas/deseo de ver, ganas/deseo de conocer (2) iz. [ikuspegia] vista, perspectiva (3) izond. curioso, -a; deseoso de saber y conocer
    fr iz. vue, perspective, panorama
    en (1) iz. [ikusnahia] longing to see; curiosity (2) iz. [ikuspegia] view; perspective
    port (1) iz. curiosidade (2) iz. vista, perspectiva

    Hemendik dugun ikusmira sinesgaitza da. [Baina bihotzak dio, Xabier Montoia (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ikusmira (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:23 pm on 2019/05/01 Permalink | Reply
    Tags: I   

    inboluzio 

    iz. Garapena etetea eta atzera egitea. Orain ikusten ari gara inboluzioa gertatzen ari dela, aurrera joan beharrean atzerantz goazela arlo askotan. Inboluzioari aurre egiteko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Biol.) (Med.) involución (2) iz. (hed.) involución; regresión, retroceso
    fr (1) iz. (Biol.) (Med.) involution (2) régression, retour en arrière, retournement, revirement
    en (1) iz. (Biol.) (Med.) involution (2) regression, step backwards
    port (1) iz. (Biol.) (Med.) involução ƒ (2) involução

    Inboluzioari” aurre egitera deitu dute sindikatuek Hegoaldean [Berria.eus, 2019-05-01)]

    inboluzio (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:07 pm on 2019/04/24 Permalink | Reply
    Tags: I   

    ipurgarbitzaile 

    adj. Lgart. Lausengaria. Hala usteko du, noski, ipurgarbitzaileen samalda azkengabeak, hitz zuri faltsua aho-beteka botatzen bestetan ez dakien jende modu horrek. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ipur-garbitzaile (V-gip). “Adulador. Legutzallia zala esango dot, ez esatiarren ipur-garbitzallia, berba zatarra danetik” Etxba Eib. “Adulador, pelota” Elexp Berg. Kontra-maixua biarreratu zanian, laster juan jakon ipur-garbitzailleren bat kontuakin. SM Zirik 13.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (herr.) lameculos; adulador, -a
    fr iz. (vulgaire) lèche-cul; flatteur
    en (vulgar, offensive) ass kisser; (slang) brown noser; (colloquial) sweet-talker; (formal) sycophant, flatterer, cajoler
    port iz. (vulgaire) lèche-cul; flatteur

    Hala usteko du, noski, ipurgarbitzaileen samalda azkengabeak, hitz zuri faltsua aho-beteka botatzen bestetan ez dakien jende modu horrek. (Hiztegi Batua)

    ipurgarbitzaile (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:50 pm on 2019/02/08 Permalink | Reply
    Tags: I   

    itzalgaizka 

    adb. Jas. Ezkutuka, isilean, gordeka. Ihesi itzalgaizka abiatzen da. Itzalgaizka ibiltze horiek. Itzalgaizka entzun. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    itzalgaizka (SP -> Dv, H, A).

    1. A escondidas, en secreto; disimuladamente. Bera bakharrik itzalgaizka, airatua, basatua eta idurikortua ibiltzen den. Ax 357 (V 237). Ihesi itzalgaizka abiatzen dela. Ib. 432 (V 281). Isillean eta itzalgaizka sartu izan ziran. Ol Gal 2, 4 (He ixilka, Dv amarruz, Ur ixiltxorikan, Ker ixillean, IBk isilka-misilka, Bibl gordezka). Suge otza belarrean itzalgaizka baitago. Ibiñ Virgil 40. v. tbn. Or SCruz 19. Zait Sof 41. (Tras gen.). Gure itzalgaizka barnera ez dedin. Zait Sof 49.

    2. “Sombra” Lar Sup. Tal vez se trate de una mala interpretación de los ejs. de Axular.

    3. “2. action de chercher à n’être pas aperçu, découvert; 3. subterfuge, dissimulation. Etzauzkit lakhet itzalgaizka horiek” H.

    Sinonimoak: adond. jas.

    [ezkutuan]: ezkutuan, ezkutuka, gordean, gordeki, isil-gordeka, sekretuan, ebaska Ipar., gordeka Ipar., sekretuki Ipar., isil-ostuka Bizk., altxapean Naf., altxapeka Naf., ezkutuki neol., estaliki Ipar. zah.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. a hurtadillas, a escondidas
    fr adb. sur la pointe des pieds, discrètement
    en adb. stealthily, on the sly (informal)
    port adb. loc adv às furtadelas, às escondidas

    Ezkutuka eta itzalgaizka ibili nintzen harat eta honat.  [Lur bat haratago, Juan Mari irigoien]

    itzalgaizka (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel