Tagged: E Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 7:14 pm on 2018/10/20 Permalink | Reply
    Tags: E   

    egutera 

    iz.  1 iz. Leku eguzkitsua; eguzkiak jotzen duen aldea. Ik. eguzki-begi; ibargi. Baserri batzuek eguteran daude, besteak laiotzean. Eguterako itxitura batean ipini genuen. 2 adj. Eguzkitsua. Leku eguteran. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    egutera (V, G, AN-gip). Ref.: A; Iz UrrAnz, Als, To; JMB At 65; Gte Erd 86.

    I (Sust).

    1. Lugar soleado, parte soleada; lugar orientado al Sur. “Sitio soleado” A. v. tbn. Izt C 234 (sin trad., en una lista de cosas relacionadas con la agricultura). v. EGUZKI-BEGI. [Mizpira] eguteran egiña, / ez da izango miña. Izt Po 118. Eguterako istura batean ipiñi genduan. Ayerb EEs 1917, 80. Ama Birjina Arantzazukoak / eguteran ttu laioak [= leioak] (AN-araq). A CPV 948. [Baserri-etxe] batzuk egutera ederrean; besteak, laiotz añubean. Elizdo EEs 1929, 49. Egutera artan, eguzki bero. Or Eus 300. Eguterara begiz-begi sakon-unean egoteaz gañera, ezkerreko mendi-bizkarrak eskutatzen zun itxasaldeko aizealdietatik. TAg Uzt 153. Eguterako mats-mordoak margoztu. “Apricis in collibus”. Ibiñ Virgil 60. Eguteran gerizak, ospelean masustak. EZBB I 89. Ospel aldetik txaga pranko bazan [...]. Egutera alderdian azpitan bakarrik. JAzpiroz 67s. Eguterako soroetan gora. BBarand 21. Osiñaundiko egutera eta ospela. AZink 20.

    Barruko gauzak baiño ormaz kanpoko zerak, izadiaren eguteran egozan gauzak gurago zituan Nikanor-ek. Erkiag BatB 35.

    Beraren baratzan arkitzen zan tokirik eguteraenekoan. Izt C 162s.

    2. (G-goi-nav). Ref.: A; A Apend. “Oriente” A. Ipar-eguteran Franziya, Egutera ta ego aldetik Naparro, oso ego aldean Araba, eta ego albotik Bizkaia daukala Gipuzkoa dago. EEs 1915, 13. v. tbn. Bera ib. 214. Euskara pixka bat zabala, pixka bat eguterantza abiatua, Axularren alderantza alegia, erabilli nai izan dudala. Vill Jaink 11.

    II (Adv.).

    1. Cara al sol, en lugar soleado. Ainbat gizon batu dira barlan, egutera. Erkiag BatB 193.

    2. Egutera, keiari, / ba-nengoan, begira. “De cara al oriente“. Gand Elorri 183.

    III (Adj.).

    Soleado, orientado al Sur. Ereiten bada paraje egutera edo beroan. Agric 80.

    Sinonimoak: iz./izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

       iz. [leku eguzkitsua]: eguzki-begi, ibargi g.e.
       izond. g.e. [eguzkitsua]: eguzkitsu, ibargi g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. solana, lugar orientado al sol; lugar orientado al sur (2) iz. oriente (3) adb. soleado, -a
    fr iz. endroit ensoleillé
    en iz. suntrap; sunny spot
    port iz. solário,

    Eguzkia irten nahian ari zen laino horixken artetik, eta eguraldia eramanerraza zen eguteran, haizeak ez zuen-eta jotzen. [Azkenaz beste, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    egutera (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:22 pm on 2018/10/14 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ezantza 

    iz. Ipar. Gasolina. Ezantza xorta bat baizik ez zait gelditzen beribilean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ezantza. Gasolina. Bortz pinta ezantza baizik etzaizkit gelditzen [berebilean] [...]. Hau orai ixtorioa [...] Loiolarat ez baginite hel-ahal ezantza eskasez! JE Ber 51. Ezantza-xorta bat. Ib. 51 (v. tbn. 73). Langilia untsatto erre da herritar baten motoaren plomützen ari zelarik. Ezin erran zer ünphiltüz, motoko ezanza sütan jarri eta arphatü zaio. Herr 13-6-1963, 3. Ez dakit [...] nehork ordaindu diozkan [...] [otoarekin] erre ezantzak. Xa Odol 49. Xahaku hortan atxikitzen da / bertsularien ezantza. Mattin in Xa EzinB 86. Ezantza edo beste erregailu faltan. Larre ArtzainE 136.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [gasolina]: gasolina Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) gasolina
    fr iz. (Ipar.) essence
    en iz. (Ipar.) petrol (Br); gasoline, gas (Am)
    port iz. (Ipar.) gasolina

    Deitura berriak jarri dizkiote ezantzari (Berria.eus, 2018-10-13)]

    ezantza (Argazkia: Ekhi Erremundegi)

     
  • Maite 10:20 pm on 2018/10/11 Permalink | Reply
    Tags: E   

    elaire 

    iz. Ipar. Lagunarteko ezaguna. Elaire naiz harekin. Elaire dut hura. Elaire gara biak. Guti edo aski elaire ginen, bidean solas eginak behin edo beste. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 elaire (L, BN, S ap. A; -lh- Dv, Lh), elaide (-lh- S ap. Lh <- Foix), ulaide (V-m, arc ap. A).

    Con relación a una persona, el que tiene algún trato con ella que no llega a amistad; ‘tratarse, tener una cierta relación, hablarse’ se expresa en unos casos mediante -kin elaire izan, en otros con elaire izan (es decir, elaire gara, zarete, dira) y aun con elaire dut. “On applique ce qualificatif à soi-même ou à autrui: Elhaire naiz harekin, elhaire dut” Dv. “Elhaire gütüzü (Sc), elhaire gira (L, BN), somos algo amigos, tenemos cierto trato” A. “Koñatak dira, baiña eztira ulaide, son cuñadas, pero no se tratan” Ib. “Ezaguna baino geiago ta adiskidea baño gitxiago” A LEItz 130.

    Tr. Comienza a aparecer en textos septentrionales a fines del s. XIX; en el s. XX se encuentra tbn. al Sur, en Olabide y Zaitegi. La forma más empleada al Norte es elaire; elaide se encuentra en Inchauspe, en un texto baztanés recogido por Azkue, Olabide, en el primer Zaitegi (luego elaire) y en Mirande.

    Ministro protestantekin berekin elhaire gira. Prop 1880a, 379. Jinkoareki berareki eta haren aingürieki elhaide izatia desira ezazü. Ip Imit I 8, 1 (SP familier, Mst nabasi, Leon adiskide). Asko jaun aphez eta gizon jainkotiar, zoinekin elhaireago baikinen bertze batzuekin baino. Ducq 397. Guti edo aski elaire ginen. HU Zez 183. Elhaire dutenek diotenez. Eskual 11-4-1902 (ap. A). Aizkide ta elaideengandik ez entzindu. Ol Imit I 23, 5. Erri artan, txerria iltzerakoan, adiskide ta elaideai puskak bidaltzeko oitura zen (B). “Contertulios”. A EY II 344. Koblaria xori-hegaztinekin hain elhaire izaitea ez da batere harrigarri. Lf ELit 193. Zer entzungarri litzakit elaide-nabasiarengandik atsegiñez, adiskideok? Zait Sof 95. Zahartu zuhurren egoitzak / bele iragarleen elhaide. Mde Po 88. Lehen, biziki elhaireago ziren, lagun xahar okituak, eta kasik kidekoak. Herr 24-1-1959, 1. Noizean-beinka, adiskide ta elaire aberats okituek esku-erakutsiz laguntzen zuten. Zait Plat 21.

    2 elaire (Sal, R, -lh- L-ain, S ap. A; Bera).

    Tono, modo de hablar, manera de modular la voz. “Lenguaje, modo de hablar” A. Aren olerkien berarizko barne-igimena kantetarako, irakurpenaren betibateko elaire berdiñik gabe. Gazt MusIx 168.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [azaleko adiskidea]: ezagun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) conocido, -a
    fr iz. (Ipar.) connaissance
    en iz. acquaintance
    port iz. (Ipar.) conhecido m, -a

    Buruaz ezagutzazko keinu adiskidetsu bat egin zion, aspaldiko elaire bati egin ohi zaion bezala [Benito Cereno / Billy Budd, marinela, Herman Melville / Jose Ramon Vazquez (Alberdania-Erein-Igela, 2012)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    elaire (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:02 pm on 2018/09/27 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ekintzaile 

    iz. 1 adj./iz. Negozio edo lan berriei ekiteko eta lotzeko gaitasuna duena. Arrasatearrak ekintzaile apartak izan dira, han sortu zen Euskal Herriko kooperatiba-mugimendua. Miresgarria iruditzen zait euskal herritarren espiritu ekintzailea. 2 iz. Alderdi edo talde bateko kidea, propagandan edo zuzeneko ekintzan era aktiboan parte hartzen duena. Ik. militante; aktibista. Giza eskubideen aldeko ekintzaileak. Indiako Gobernuak Kaxmirko ekintzaileei leporatu zien erasoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ekintzaile (Lar).

    Activo, emprendedor. “Oficioso, ekintaria, ekintzale” Lar. Zenbait ekintzaile eta lanerako gogatsu den arren, [...] lantu jotzaileak nagusitzen dira euskaltzaleen artean. In MEIG VI 37.

    Sinonimoak: iz.

        [aktibista]: aktibista (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. activista (2) iz./ izond. emprendedor, -a
    fr iz. activiste
    en  iz. activist
    port (1) iz. ativista (2) iz./ izond. empreendedor(a)

    🥳 GNU proiektuak 35 urte bete ditu gaur. Software librearen oinarriak ezarri dituzten ekintzaile guztiei nire eskerrik beroena adierazteko momentu aproposa iruditu zait. Gora #GNU! https://eu.wikipedia.org/wiki/GNU Dabid‏ @dabidnet (Twitter, 2018-09-27)

     
  • Maite 9:34 pm on 2018/09/18 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eroskeria 

    iz. Mesede, diru edo opari truke norbaitengandik zilegi ez den eran zerbait lortzea.

    funtzionario eroskeria, funtzionario-eroskeria Zuz. Administrazio publikoaren aurkako delitua, mesederen baten edo lehentasunezko trataeraren baten truke, epaile edo funtzionario publiko bat erostean edo epaile edo funtzionario publiko batek hori onartzean datzana. Funtzionario-eroskeria eta agirien faltsutzea. (Hiztegi Batua)

    Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan

    iz. Helburu bat lortzearren, opariz edo diruz norbaiten mesedea erostea. • funtzionario-eroskeria. ZUZ. Kohetxoa.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. soborno
    fr iz. subornation, corruption
    en iz. bribery
    port iz. suborno

    Badakit zuetako askok edozer egingo zenuketela idazlanetarako gaiak zeintzuk izango diren jakitearren, baina horretan ezin dizuet lagundu; ez daukat ideiarik ere eta, izango banu ere, badakizue ez dudala eroskeriarik onartzen. (Hiztegi Batua)

    eroskeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Cristina Fernandez Argentinako presidente ohia auzipetu dute, eroskeriagatik.

    eroskeria (Argazkia: EFE, eitb.eus-etik hartua)

     
  • Maite 8:56 pm on 2018/09/13 Permalink | Reply
    Tags: E   

    erle(-)belar 

    iz.  Ezkaia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ERLE-BELAR (-lh- SP, Urt II 36, Dv, H, A). a) Tomillo. “Thym” SP. Erle belharraz, zein baita belhar xume eta khiratz bat, egiten den eztia. SP Phil 196 (He 198 erle-belhar). Tomillo edo erle-belar ori leiotik zintzilik jarri kanpoko aldetik, ta ez omen da moskitorik sartzen. Ostolaiz 151.

    b) (S ap. A <- Alth Bot; Foix ap. Lh). Hiedra terrestre. “Lierre terrestre” Alth Bot 10.

    Sinonimoak: iz.

        [ezkaia]: elar, ezkai, xarbot Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es tomillo
    fr thym
    en thyme
    port tomilho

    Tomillo edo erle-belar ori leiotik zintzilik jarri kanpoko aldetik, ta ez omen da moskitorik sartzen. Ostolaiz 151. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    erle(-)belar (Argazkia: feministjulie, FlickrCC)

     
  • Maite 11:53 pm on 2018/08/28 Permalink | Reply
    Tags: E   

    erlakizten 

    iz. iz. Zaldarra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    erlakizten (G, AN), erlakaizten (G-goi-to; Lar, H), erlakazten (V-gip), erlakasten (V-gip), erlakezten (V-gip), erlekizten (G-to), erlekisten (G-azp-to), elekesten (V-gip), elekirten (G-goi). Ref.: A (erlakaizten, erlekisten); Iz ArOñ (erlákasten), To (erlekizten), UrrAnz (erlakaztena); EI 147; Elexp Berg (erlakezten).

    “Divieso mayor” Lar. “Cirro, divieso sin ojo” A. “Divieso” Iz UrrAnz. Gogoan daukazuna; gogoan… eta erlakiztenaren titipuntan. SMitx Unam 83. Egunero ondo-ondo garbitzen diran umeak, gutxitan izaten dituzte erlakiztenak. EgutAr 22-1-1964 (ap. DRA). Erlakaizten bat irten, eta gaxo arkitzen omen zan. Olea 286. Garai artan, erlekizten edo bixikak asko izaten ziran. JAzpiroz 42.

    Sinonimoak: iz.

        [zaldarra]: zaldar (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Med.) forúnculo, furúnculo, divieso
    fr iz. (Med.) furoncle
    en iz. furuncle, boil
    port iz. Med furúnculo m

    Erlakiztena lehertu zitzaion (Elhuyar hiztegia)

    erlakizten (Argazkia: Grook Da Oger, Wikimedia Commons)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel