Tagged: E Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:20 pm on 2019/02/12 Permalink | Reply
    Tags: E   

    epaiketa 

    iz. Epaitzea. Ik. jujamendu. Epaiketa batean bi lekukok gauza bat aitortzen badute, haien aitortzea egiazkoa da. Auziaren epaiketa. Epaiketa gertatu zen aretoan. Epaiketa gabe kondenatua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    epaiketa.

    1. Juicio, proceso. Epaiketa, juizio batean bi yakillek, testiguk, gauza bat aitortzen badute, aien aitorrera egiazkoa da. Ir YKBiz 321 (421 azken-epaiketa). Aitak eztu iñor epaitzen; epaiketa osoa Semeari utzi dio. Ib. 106.

    Acción, trabajo de dar un veredicto. Epaiketan jaun auek ziran: Aitzol, Jose Ariztimuño apaiza alegia, berez tolosarra. [...]. Eta beste biak, Jose Olaizola eta Txomin Olano, nere musika-erakuslea, iaioa benetan. Alkain 26.

    2. “Incisión” Lar.

    “Desmonte, baso epaiketa” Lar

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [epaitzea]: epaitze, jujamendu Ipar., juizio Heg., judizio jas., epaikunde g.e.
        [ebakia]: g.e. ebaki, ebakidura, moztura, epaitza Ipar., piko Bizk., epai zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zuz.) juicio, proceso (2) iz. incisión; corte, tala
    fr iz. procès, jugement
    en iz. trial
    port iz. juízo

    Kataluniako prozesu subiranistari epaiketa (Berria.eus)

    epaiketa

     
  • Maite 8:05 pm on 2018/12/31 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ezbide 

    iz. g.er. Bidegabea, bidegabekeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ezbide (V-gip, G-nav ap. A), ezpide.

    1. (Sust.). Sinrazón. “Sin razón” A. Ezpidea, absurdua, bizitzaren ezpide borobilla, dio Camusek. Txill EG 1957 (7-8), 67. Bazekiat, besteko, ezkondu den batentzat ezbide aundia dela au, ta bizitza txatxukeritan ondatzea. Txill Let 86. Munduaren ezbidea! Eta Zoriaren gogorkeria ankerra! Ib. 64. Ta erori egin da, alere. Nola konpreni diteke orrelako ezbidea? Ib. 100. Ezbidetan abarrots, / andi eroena. “Que se provoquen alborotos sin ningún sentido”. Atuxa Mugarra 66. Ezpidea ere hor dabil ibili jende tartean itzuli-mintzulika arratsalde aspergarri horietan. Lasa Poem 83.

    2. “Ezpide, qui ne compte pas” Lf Gram 91.

    Sinonimoak:  iz. g.e.
        [bidegabekeria]: bidegabe, bidegabekeria, injustizia, zuzengabekeria (UZEI Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan:

    es  iz. (Heg.) sinrazón, locura
    fr iz. déraison, folie; aberration
    en iz. injustice, wrong, outrage
    port iz. ilogicidade

    Nola konpreni daiteke horrelako ezbidea? (Orotariko Euskal Hiztegian)

    ezbide (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:15 pm on 2018/12/22 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ezurte 

    iz. Urritasun urtea. Zazpi urte on horiek bukatutakoan, berebat zazpi ezurteak ere hasi ziren. Aurten ezurtea da, ez dago sagarrik, ez ezer. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ezurte (V, G). Ref. A; Gte Erd 50.

    Año de escasez. [...] Ezurteko gauzea, iraupen bagea (V-m), cosa de año estéril, sin duración” A. “Año alterno en que hay poco manzano (Aya)” Garate 5.a Cont RIEV 1935, 349. “Aurten ezurtia da, ez dago sagarrik ez ezer (G-azp)” Gte Erd 50. v. ezune.

    Zazpi urte on oiek bukatutakoan, berebat zazpi ezurteak ere asi ziran. Lard 54. Ondorengo zazpi ez-urteetarako ganbaraetan gorde ditzan. Ib. 54. Alde guzietatik zetozen Ejiptora jakiak erostera, eta ezurteen gaitza arintzera. Ur Gen 41, 57 (Urt gosetea, Ol gosete aundia, Dv gabearen gaitza, Ker gosea). Ez-urtea izanik bere. “Ni el año fuese muy abundante”. Or Tormes 77. Urte a ezurtea zan ogitan. Ib. 83. Eskola-maisuak ordea, gure artean yaiotakoak, ezurtetako eguberri-udareak bezain urri ditugu. A Y 1934, 17. Lorraldi ta ezurte luzeak irakatsi bai-natxionate ori naikotzat izaten. Zait Sof 105.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. año de escasez
    fr iz. year of scarcity
    en iz. année de rareté
    port iz. ano de escassez

    MARIA LUISA.- (Goibel) Zu bezalako lagun onak garesti erosten dira azokan! Bai-urteak aspaldi joan ziren, eta orain ezurte latzean nago ni buru-belarri sartua! [Txakolin, txakolin, arrosa eta klabelin, Goenkale, 2001] (Egungo Testuen Corpusa)

    ezurte (Jatorrizko argazkia: eitb.eus)

     
  • Maite 11:42 pm on 2018/12/13 Permalink | Reply
    Tags: E   

    erreustu 

    ad. da/du ad. Zub. Urduritu.   (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    erreustu (S). Ref.: A; Lrq. Inquietar(se). “Erreüst et erreüste, s’énerver et s’inquiéter” Lrq. Orai gaitz txipi batek erreüsten bazütü, zer eginen dü ifernüko süiak? Ip Imit I 24, 6.

    Sinonimoak: ad. Zub.

    [urduritu]: arazotu, arduratu, axolatu, espatu, estutu, kezka eman, kezkatu, larritu, urduritu, arrangura izan Ipar., gogoetatu Ipar., grinatu Ipar., kexatu Ipar., arbindu Bizk., artegatu Bizk., malmetitu g.e., ekurugaiztu Zub. jas., antsiatu Ipar. g.e., axolduritu Ipar. zah., hagorandu Ipar. zah., estu Heg. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (Z) inquietar(se)
    fr da/du ad. (s’)inquiéter, (s’)énerver, (se) soucier, (se) préoccuper
    en da/du ad. to get nervous/anxious; to worry, to concern
    port inquietar-se

    Orain gaitz txiki batek erreusten bazaitu, zer egingo du infernuko suak? Ip Imit I 24, 6.  (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    erreustu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:56 pm on 2018/12/09 Permalink | Reply
    Tags: E   

    erreus 

    adj./iz. Balio ez duena, akastuna. Arkume erreusa etxean jan ohi dugu, ez baita on, ez saltzeko, ez aurrerako. Zuk batutako intxaurretatik erdiak baino gehiago erreusak ziren. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 erreus (-üs S; Dv, H). Ref.: A; Lrq. Inquieto, impaciente. Birjina egiazko bat bethi erreüs da zerbait gaiza goraren ikhustian eta enzütian. Bp II 96. Ezi hanitx jente badira gaizak bere gogara juaiten etzaitzen bezañ sarri erreüs edo laxü gerthatzen beitira. “Impatientes”. Mst III 7, 2 (SP despazienziatzen, Ip khexü). Gizonak zerbait gaixtoki desiratzen badü, berhala bere beithan erreüs bilhatzen da. “Inquietus”. Mst I 6, 1 (Ip erreüs; SP asaldatzen da, Ch altaratzen). Ezin egon batekin bezala zagon, ülün eta erreüs. Const 19.

    “(Foix), affligé, affecté” Lh.

    2 erreus (V-gip), erreux (AN-gip), errauts, rehus. Ref.: SM EiTec1; Etxba Eib; Iz ArOñ; Elexp Berg. “Pieza no útil, reusada” SM EiTec1. “Se dice de la persona o la cosa que no sirve [...]. Zuk batutako intxaurretatik, erdixak baño geixago, erreusak ziran”. Etxba Eib. “Erréus bat, erréusa, babá-erreusak, ardí erreusa, estropeado” Iz ArOñ. “Gorriñak jotako edo puxkat usteldutako tomate aleei esaten zaie. Tomate erdixak erreusak die aurten” Elexp Berg. En AN-gip se dice de la cría abandonada por la madre. Cf. VocNav s.vv. reús y rus. v. errefus (2). Orrék egína ta emána / ene amóres dá, Jesus, / ni ermatéko beregána, / naiz izánik errehús. LE Kop 176. Humíla dá Jesus / humíla Maria; / ez naike ni rehús / ta bekataria / izán bano subér, / nola alzindaria / suberboéna Luzifér. Ib. 52. Gaiñera ematen nun / zerrikume errautsa; / naiz ez umezurtza, / baiñan medra-kaitza. MendaroTx 39 (la interpr. no es segura). Ango aragi erreusak, birikak, arrai erdiustelak, ikusi zituanean bereala esan zun: “Emen aberats gutxi dago”. JAIraz Bizia 34. Bakarren batzuk pentsatu arren / ote dan gauza erreusa, / mutu-aldiko denbora ez da / izan naigabetan utsa. Insausti 146.

    Sinonimoak: izond. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [urduria]: Zub.urduri, errefus Ipar., kexu Ipar., ekurugaitz Zub., kiriotsu jas., nerbioso Heg. beh.
    [akastuna]: akastun, koskadun, koskatsu, markets, hozkadun Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Z) inquieto, -a, impaciente (2) 1. izond. inservible, estropeado, -a; desechado, -a; defectuoso, -a, con tara || 2. iz. rechazo || 3. iz. (Teknol.) pieza defectuosa
    fr (1) inquiet (2)  inutilisable, abîmé, cassé; défectueux
    en (1) worried, uneasy, troubled (2)  unusable, useless; defective, faulty
    port (1) inquieto, -a, impaciente (2)  imprestável, inútil; defeituoso, enguiçado

    Eta moda batzuek, batez ere askatzaileak direnek, beldurra eragiten dute, gizakiaren barneko zerbaitekin aurrez aurre paratzen gaituztelako, eta erlijioa bezalako maskarek bere zerizanean erantzita ikusten dutelako beren burua, erreus. [Moda, Anjel Erro (Berria.eus, 2012-12-09)]

    erreus (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:29 pm on 2018/12/06 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eztialdi 

    iz.  1 iz. Barealdia. Ekaitz osteko eztialdia. Eztialdi baketsua. Bere oinazearen eztialdietan. 2 iz. Erleek eztia egiten duten garaia. Eztialdia datorrenean erleak oso indartsu edukitzea komeni da. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    eztialdi (G, AN, L, BN, R, S ap. A; Dv).

    1. Calma, sosiego. “Répit, calme momentané” Dv. Onezkero yaikita, aize-itxasoei agindu egin zien; ta eztialdi ederra etorri zan. Ol Mt 8, 26 (Or MB 134 eztialdi; Lç sosagu, He kalma, TB eztitasun, SalabBN eztitarzun, Dv jabaldura, Ip eme, Or, Ker, IBk, IBe barealdi). Eztialdi paketsu ta ameskor au Madalen ezagutzearekin etorri zitzaion. Etxde JJ 162. Etzezakean pozbide ta eztialdirik arki bere barren mingostuak. Ib. 32 (v. tbn. 107, 123, 260). Gau ondoren eguna dator, ekaitz ostean eztialdia. Onaind in Gazt MusIx 149 (v. tbn. 71).

    2. Luna de miel. Bere gizon gaztiaz ortik ziar ezti-aldia eginda, atzo etorri ziran etxera. Kk Ab II 90. Azken makala ezkonbarriok euren ezti-aldiari emon yeutsena. Bilbao IpuiB 17. Martitzen goizean urten yuen euren ezti-aldia egitera. Ib. 14 (v. tbn. 13).

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [barealdia]: barealdi, lasaialdi, jabalaldi Ipar., jabaldura Ipar., nasaialdi Bizk., lasaibide jas.
        [ezkonberrien bidaia]: ezkon-bidaia, eztei-bidaia

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. mielada, época de gran producción de miel (2) iz. calma, reposo, sosiego; [mina, gaixotasuna] alivio (3) iz. luna de miel
    fr (1) iz. calm; calmness; peace (2) iz. honeymoon
    en (1) iz. repos (2) lune de miel
    port (1) repouso, descanso (2) lua-de-mel

    Ekaitzaren ondoren eztialdia dator.  (Elhuyar Hiztegia)

    eztialdi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:16 pm on 2018/12/03 Permalink | Reply
    Tags: E   

    euskaraldia 

    iz. Euskaraldia 2018an Euskal Herrian euskararen erabileraren alde abiatu den ekimen bat da, herritar euskaltzaleak aktibatuz hizkuntza ohiturak aldatu asmo dituena. Guztira, 196.000 lagunek eman dute izena Euskaraldian.

    Euskaraldia (Argazkia: Wikipedia)


    Helburua:

    Euskaldunen hizkuntza ohituretan eragitea eta beren harreman sareetan euskara gehiago erabiltzea izango da Euskaraldiaren lehenengo helburua. Hizkuntzaren normalizazioaren ardura pertsonen eta entitateen artean partekatua denez, bestetik, 2019an, mota guztietako entitateek euskararen erabilera babesteko eta bultzatzeko neurriak hartzea izango da beste helburua. Aktibatu aditzak «praktikan jartzea» esan nahi du. Hizkuntzaren erabilerari lotutako kontzeptua da, euskaraz hitz egiten dakitenek edota euskara ulertzeko gaitasuna daukatenek euskara erabil dezaten lortu nahi delako.[1]

    Hamaika egun horietan, 16 urtetik gorako herritarrei proposamena egin zaie, ahobizi eta belarriprest rolak hartzeko. Ahobizi ulertzen duten guztiei euskaraz hitz egiten dieten euskaldunak dira (baita ezezagunei lehen hitza, gutxienez, euskaraz egiten dietenak ere). Belarriprest, berriz, gutxienez euskara ulertzen duten kideak dira, euskaraz aritzeko gai direnei hizkuntza horretan jarduteko gonbidapena luzatzen dietenak. Antolaketan, auzo, herri zein eskualde bakoitzeko euskaltzale taldeak ari dira, bai eta bestelako elkarte, enpresa zein erakundeetakoak ere. (Euskaraldia, Wikipedia)

    Azaroaren 23an hasi zen ariketa gaur iluntzean amaitu da, ekitaldi instituzional batekin. Antolatzaileek Euskaraldiak 365 egunez iraun dezan nahi dute. (Berria.eus, 2018-12-03)

    euskaraldia (Argazkia: berria.eus)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel