Tagged: E Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:26 pm on 2019/10/08 Permalink | Reply
    Tags: E   

    egokiro 

    adb. Egoki. Egokiro hitz egitea. Egokiro antolatua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    egokiro. (G ap. A ; Lar, Añ, H). “(Con) razón” , “adecuadamente”, “cómodamente”, “propiamente”, “pertinentemente” &c. Lar. v. 1 egoki (II).
    Egokiro ta guztien gustora ederki itz egiteko. Cb Just 117. Ala ikusiko degu, egokiro, Donostia merkataritzako erria zala. Etxeg RIEV 1908, 113. Oial andi loretua lepotik bera egokiro ipiñita. Ag G 70. Norbaitek egokiro erantzutea bearra zan. GMant LEItz 73. Nekazarien izkuntza egokiro bildu ta biurtzeko. Lh Itzald II 115. Igidin biok alkarrekin egokiro batzen dira. Eguzk RIEV 1924, 595. Guztiz egokiro pentsatu zutela. Txill Let 120. Egokiro erreskadatuak ateratzen zaizkitzu [fitxak] . Vill Jaink 40. Leku aretan aisago ta egokiroago ibilten asi zalako. Erkiag BatB 76. Egokiro antolatu du Axularren liburua. MIH 165.

    Sinonimoak: adond.

        [egoki]: aukeran, erara, eraz, itxuran, itxuraz, taxuz, hautura Ipar., alagala Bizk., hautan Ipar./Naf., hautara Ipar./Naf., egoki zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. adecuadamente, convenientemente; correctamente; acertadamente
    fr loc adv. de manière adéquate
    en adb. appropriately, properly, correctly; right; well; fine
    port adb. apropriadamente, adequadamente

    Datuak egokirogorde dira. Euskarabildua 2019

    egokiro (Irudia: euskarabildua2019)

     
  • Maite 11:54 pm on 2019/10/06 Permalink | Reply
    Tags: E   

    engainu 

    iz. Engainatzea edo engainatua gertatzea; horren ondorioa. Ik. iruzur. Gezurra eta engainua. Deabruaren engainuetatik begiratzeko. Engainuz lapurtzea. Ea engainurik egin duten tratuan. Morala deitzen dugun hori engainu bat besterik ez dela izan. Uste okerra eta engainuzkoa. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [engainatzea]: iruzur, iruzurkeria, marro, amarrukeria Ipar., engainamendu Ipar., enganio Ipar., zimarkunkeria Ipar., trankart Bizk., trikimailu Bizk., tranpa beh., atzipe g.e., baira g.e., fraude g.e., irusako g.e., ziliboka g.e., artifizio zah., tronperia Ipar. beh., martingala Heg. beh., zimarku Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. engaño; error, ilusión (2) iz. desengaño
    fr iz. duperie, illusion, tromperie
    en iz. deceit, deception
    port (1) iz. engano (2) iz. desengano, decepção, desilusão

    Ez du jasango beste joanera bat, beste engainu bat. [Maitea, Toni Morrison / Anton Garikano (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    engainu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:46 pm on 2019/09/09 Permalink | Reply
    Tags: E   

    edendu 

    ad. du edendu, eden/edendu, edentzen. Pozoitu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 edendu (Añ, H, A (que cita el msLond)). Envenenar(se); corromper(se). Edendu dabenean sugeak [muskerra] bere izpiaz. Añ LoraS 115. Onen sendi ta ekandu / etsai zitalak edendu. Enb 64.

    (Añ). (Uso adj.). Venenoso, envenenado; corrompido. Gure arimetan bere sartuko dira bekatuen ur edenduak. Añ LoraS 20. Biotz edendu zitala deutse agertuten. AB AmaE 436. Sorgin nausiari orrazi edendu (benenodun) bat eskatu eutsan. EEs 1929, 119.

    2 edendu (G ap. A; VocCB -> Dv, H (V, G)), endu (H). Templado, suave. v. VocCB s.v. eradendu. “Doux, calme, paisible. Syn. eztia, emea. Astar confirme ce sens dans le verbe endutea, endu, auquel il fait signifier une idée de repos, de calme, car ailleurs edea, edia, selon le même auteur, veut dire doux, suave, tempéré” H. “(Izt), suavizar, templar” A. Egurastutzeko aize edendu ezetxoa. Izt C 24.

    3 edendu. “(V-arr-oroz), desollar” A.

    Sinonimoak: ad.

        [pozoitu]: pozoitu, pozoindatu Ipar., pozoatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (B) envenenar(se); [ura] corromper(se) (2) izond. (B) envenenado, -a; podrido, -a; corrupto, -a
    fr da/du ad. (s’)empoisonner, (s’)intoxiquer;
    en da/du ad. to poison
    port envenenar(-se)

    Sorginak bihotza edendu zion.  (Elhuyar hiztegia)

    edendu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:16 pm on 2019/09/01 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eregatu 

    ad. eregatu, erega, eregatzen. 1. Laztandu 2. Baretu. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Mimar, acariciar. Cf. 1 eregu. Gure konzienzia da ortu txakurra legez; lenengo sartuten dirianai zaunka ta oratu gura andiak; baña sarritan sartu ta eregetan dabenai zaunka, ta eseste ordez, milla salto ta pozkaria. CrIc 31. Bazirian an lora ederrez eginiko aro edo girnaldak, baita bere gorputza eregetako miritza edo bustigarrijak. Mg PAb 216 (VersBasc 18 erregatzeko [?]). Danza ta olgantza guzietan korputza eregatu ta erregalatu, jan ta edan galanki. Mg CC 155.

    Aplacar. Jainkuari biurretia zor jakozan adorazinoiak [...]. Eregau ta baketutia gure kontra euki leian aserria. CrIc 147. Alperrik ondo esanagaz eregauko dozu. Mg PAb 204 (VersBasc 8 ez du zirkinduko ondo esanak).

    Sinonimoak: ad. Bizk. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [laztandu]: txeratu g.e., mainatu Ipar. zah.
    [baretu]: anpletu Ipar., baketu, baretu, ematu, lasaitu, naretu, deskantsatu Ipar., errexitu Ipar., jabaldu Ipar., ibitu Bizk., trankildu beh., artetu g.e., balakatu g.e., lañotu g.e., amatigatu zah., apazegatu Ipar. g.e., amondu Ipar. zah., fazegatu Ipar. zah., aplakatu Heg. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) mimar, acariciar (2) aplacar
    fr (1) cajoler caresser (2) apaiser, calmer
    en (1)  pamper, mollycoddle, caress (2) calm, soothe
    port (1) amimar, afagar  (2) aplacar, apaziguar, serenar

    Haren muturra musuka eregatu zuen. #gaurkohitza

    eregatu (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:44 am on 2019/07/19 Permalink | Reply
    Tags: E   

    enoatu 

    ad. enoatu, enoa, enoatzen || da/du ad. Ipar. eta Naf. Aspertu, nardatu, unatu. Beti otoitz egin behar dela, enoatu gabe(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    enoatu, enoiatu (Lar, Aq 257 -> A (AN), H), enuiatu, enoitu (AN-5vill ap. A).

    1. Cansar(se); aburrir(se). v. eneatu. Tr. Documentado, ya desde Dechepare, en autores septentrionales y alto-navarros (incluyendo en éstos a Mendiburu). Hasta el s. XX la única forma atestiguada es enoiatu, y en el s. XX sólo enoatu. En DFrec hay 2 ejs., septentrionales, de enoatu. Harekila egoitiaz ezpaneinde enoia. E 153. Halakotz enoiatu izan naiz jenerazione hunez. “Ennuyé”. Lç He 3, 10. Ezen bethi othoitz egin behar dela, enoiatu gabe. Lç Lc 18, 1 (He y Dv unhatu, TB onhatu, Ol aspertzeke, Leon lotsatu, Or aspertu, IBk e IBe etsi). Pausuak mundu onetan zebillenean egin zituenak, anbat aldiz enoiaturik. Ber Trat 74v. Beti egonen dirade kontentu eta plazer andiareki nola lenbiziko egunean, beñere enoiatu eta fastiatu bage. Ber Doc 119r. Ezen hala deusek ez nazake izi, tenta, enhoia edo niholatan malenkonia. Harb 277. Irakurtzalia enuiatu gaberik. Tt Arima 3. Ezin ikusiz Clotilde enoiatu zen Aureliano. Mb IArg I 183. Dagizun [lan ori] aldi oro obeki ta bein ere enoiatu bage. Ib. 230. Biño ezkattezen enoitu (Lesaka, 1857). ETZ 251. Nere bortu gainetan baniz enoatzen. Ox 144. Atzerri hontan nola ez laite / ene gogoa enoa? Mde Po 79. Joan den igandean zortzi, gure nexkatxa gaztek eman zaukuten bigarren aldikotz komedia pollita. Bazen jende Jauregian eta nehor ez da enoatu. Herr 14-3-1957, 2. Eskualdun gaztea, ixilik ba zagon ere, etzen enoatzen. JEtchep 91.

    2. (Lar), enojatu (-du Lcc), enuxatu. Enojar(se). “Enojarse“, “estomagarse” Lcc. “Enojar” Lar. Ekusirik zala Sirena enojadu. Lazarraga 1142r. Onegaz enojaetan dogu / guk aren majestadea. Ib. (B) 1159vb. Zomait badaude ankartruk edo enuxatruk. Mdg 136.

    enojada. (Forma de fem.). Bakit jarriko zareana / nigana enojadea. Lazarraga (B) 1164vb.

    3. (-nh- Darric ap. DRA), enhoratu (Darric ap. DRA). “Enhoiatu, acariciar, mimar a un niño (Darric)” DRA. v. eneatu (2).

    Sinonimoak: ad. Ipar./Naf.

    [gogaitu]: gogaitu, nazkatu, nekatu, gohaindu Ipar., nardatu Ipar., pastikatu Ipar., antojatu Heg., aspertu Heg., gogait egin Bizk., debeiatu Zub., fastikatu g.e., ernegatu zah., eneatu Ipar. g.e., gogoan jo Gip. g.e., erdeinatu Ipar. zah., gogoetsi Ipar. zah., unatu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. (GN/Ipar.) aburrir(se), fastidiar(se); cansar(se)
    fr da/du ad. (GN/Ipar.) (s’)ennuyer
    en da/du ad. (GN/Ipar.) become bored, get bored, get tired; get worn out, wear yourself out
    port da/du ad. (GN/Ipar.) entediar-se, anar-se; cota

    Nehor ez zitekeen enoatu edo aspertu hari beha.  [Luzaiden gaindi, Angel Aintziburu / Jean Baptiste Etxarren (Elkarlanean, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    enoatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:12 pm on 2019/07/09 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eskatimari 

    adj. Ipar. Liskartia. Suak pizten du ikatza, garrak egurra; orobat eskatimariak auzia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    eskatimari (L ap. A; Dv).

    “Querelleur [...] (Etcheberry)” Dv. “Pendenciero” A. Gizon eskatimariak phizten ditu liskarrak. Etcheberry 121. Suak phizten du ikatza, garrak egurra: orobat eskatimariak hauzia. Zerb IxtS 58.

    Sinonimoak: izond. Ipar.

    [liskartia]: iskanbilatsu, istilutsu, liskarti, liskartsu, mokokari, zalapartari, aharrari Ipar., kasailari Ipar., kalapitari Ipar./Naf., liskargile g.e., sesiante Heg. beh., zalapartero Heg. beh., bilakari Zub. g.e., atralakari Bizk. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Ipar.) disputador, -a; pendenciero, -a
    fr querelleur, querelleuse; (familier) bagarreur, bagarreuse
    en (verbally) argumentative, quarrelsome; troublemaker
    port litigador, pendenciador(a)

    Suak pizten du ikatza, garrak egurra; orobat eskatimariak auzia. (Hiztegi batua)

    eskatimari (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:33 pm on 2019/07/06 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eragotzi 

    iz. eragotzi, eragotz, eragozten. 1 du ad. Heg. Zerbait egiten, burutzen edo erabiltzen ez utzi. Ik. galarazi 1; debekatu. Argia ikustea eragozten didatenak. Zerk eragozten dizu zoriontsu izatea? Euriak eragotzi zuen gau jolasa. Egitekoek eragozten badizute elizara etortzea. Ezkontza eragozten duen gauzaren bat ezagutzen badute. Itsasgizonik jakitunenak ere ezin eragotz lezake, ez, kontrako haizea. Bidea eragozten dioten sasiak. 2 dio ad. (nor osagarririk gabe). Norbaiten lasaitasuna edo ongizatea asaldatu. Ik. galarazi 3. Eragozten dizu hain berandu deitzeak? Zigarroen keak eragozten dizu? 3 du ad. Ipar. Zah. Egotzi, bota. Ez nire gainera eragotz zeure haserrea. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [galarazi]: galarazi, baratu Ipar./Naf., enpatxatu Ipar. zah.
        [norbaiten lasaitasuna asaldatu]: galarazi, molestatu Heg. beh.
        [egotzi]: Ipar. zah.bota, egotzi, jaurti, jaurtiki, aurtiki Ipar., iraitzi Ipar., ohildu Zub.
        [debekatu]: Heg. debekatu, galarazi, gebendu g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. (Heg.) impedir, dificultar, incomodar, no dejar (2) du ad. (Heg.) prohibir (3) du ad. (zah.) (Ipar.) arrojar, lanzar; hacer caer (4) du ad. [artaburuak, lekak...] (Ipar.) desgranar (5) du ad. (Z) obligar a, llevar a (6) du ad. injertar (7) dio ad./ du ad. (G) intranquilizar, turbar (8) dio ad./ du ad. molestar
    fr (1) du ad. empêcher, rendre difficile, ne pas laisser (2) du ad. (Heg.) interdire (3) dio ad./ du ad. gêner, déranger
    en (1) du ad. to impede, to hinder, to hamper, to prevent (2) dio ad./ du ad. to bother; to disturb; to incommode

    Iruñeko hainbat zinegotziri indarrez eragotzi diete balkoira ikurrina ateratzea  (Berria.eus, 2019-07-06)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel