Tagged: E Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:52 pm on 2017/10/07 Permalink | Reply
    Tags: E   

    endroke 

    iz. Xake-jokoan, zenbait baldintza betez gero erregea eta gazteluetako bat aldi berean mugituz egin daitekeen jokaldia. Erregearen gazteluarekin egiten denean (endroke motza) erregea zaldiaren laukitxoan eta gaztelua alfilarenean kokatzen dira; erreginaren gazteluarekin egiten denean berriz (endroke luzea), erregea alfilaren laukitxoan eta gaztelua erreginarenean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. enroque
    fr iz. (jeu d’échecs) roque
    en iz. (chess)castling
    port iz. roque

    Xake partidako mugimendu guztiak aurrez zekizkien igarlea zen, erregea arriskuan zegoenean dorrearekin ordezkatzen zuen endroke egilea, kasualidade urrunetara gidatzen zuten ate guztietako maratilaren jabea… [Pasaia blues, Harkaitz Cano ((Susa, 1999))] (Ereduzko Prosa Gaur)

    endroke (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:53 pm on 2017/10/03 Permalink | Reply
    Tags: E   

    esku-zikin 

    iz. Lapurra.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ESKU-ZIKIN (AN-gip, L, S, Sal, R ap. A). Ladrón. Biz nirabe bat esku-zikin; lagunek bear lukete debekatu (202). LE-Ir. Txanpon zalea zeralako, etzaitut makillaz joko “esku zikiña” ez bazera. Munita 106.

    Sinonimoak: iz./izond.

        [lapurra]: harrapari, lapur, xixkalari, ebasle Ipar., ohoin Ipar., arrobatzaile Ipar. g.e.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. ladrón, -ona
    fr iz. voleur, -euse
    en iz. thief, robber
    port iz. ladrão(ona), ladrão(a)

    -Harrapatu haugu azkenean esku-zikin maltzur hori!

    esku-zikin (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:39 pm on 2017/09/14 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ezmen 

    iz. Ezezkoa, ezetza.  

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ezmen. “Negativa. Sin. ezetza. Lelengo emon zetsan baimena, eta gero ezmena” Etxba Eib.

    Sinonimoak: iz.

    [ezmena] : ezetz (Orotariko Euskal Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan:

    es negativa
    fr refus
    en refusal, denial
    port negativa

    Lelengo emon zetsan baimena, eta gero ezmena. Etxba Eib. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    ezmen (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:34 pm on 2017/09/04 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eskueran 

    adb. Eskumenean. Zapata bat ere mahaitxoan, ohetik eskueran. Eskueran eduki. Eskueran izan. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ESKUERAN (V-ger ap. A EY III 242; G-azp). Al alcance de la mano. v. ESKURA (b). Galtzailleak atxaki edo akiakulaak eskueran euki daroaz. A Txirrist 115. Ai nok eukean eskueran gramofonu uts bat. A LEItz 129. Eskueran eukan aizto zorrotz bat artu (V-m). A EY II 284. Zapata bat ere maitxoan, oetik eskueran. Anab Aprika 49. Nere eskueran onbearrak alako zoriona jarri zidala-ta. Berron Kijote 184.

    Sinonimoak: iz.

        [eskumena]: eskumen, harmen g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegian, “eskuera”)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es [eskuera] (batez ere lekuzko kasu-atzizkiez; sarritan eduki, izan aditzekin) a mano, al alcance de la mano, al alcance (de)
    fr à portée de, à la portée de la main
    en within (easy) reach, (close) at hand, to hand
    port ao alcance da mão

    Gaur egun, pantaila eskueran dugunez, ordenagailuan idatzi eta pantaila baliatzen dut. ["Euskara arkaikoa aztertzeak hizkuntzari buruzko interes intelektuala asetzeko balio du", Ricardo Gómez (Argia.eus, Miel Anjel Elustondo)]

    eskueran (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

    Save

     
  • Maite 11:38 pm on 2017/09/03 Permalink | Reply
    Tags: E   

    esku(-)zarta 

    iz.  Txaloa. Esku-zarta eta oihuak. Esku-zarta egin. Joaldia bukatuta, esku-zarta polita egin zien. Esku-zartak egin dizkiote iristean. Jendeak esku-zartak jotzen zituen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    esku-zarta (L-sar, BN-arb, S, Sal, R). Ref.: A; Izeta BHizt; Gte Erd 290.

    1. Aplauso; palmada. “Esku zartaz ari ziren (S) [...], esku zartaz erauntsi die (S) [...], esku zartak egin dazkote arribatzean (BN-arb)” Gte Erd 290. Abokatak esku-zarta onik ukan du bereak erran dituenean. HU Zez 135. Esku-zarta khartsuenez saristatzen du Bilkhurak. Lander RIEV 1909, 654. Jendearen oihu, irri karkail eta esku zartak! JE Bur 149. Bildu zitun Santa Kruzek egundañoko esku-zartak eta aupak eta oiuak. Or SCruz 107. Eskuzarta egin dute. ‘[Ils] frappent des mains’. Or Mi 58. Joaldia bukatuta, par egiñaz gañera esku-zarta polita egin zieten. Anab Poli 95. Esku zarten artetik otoizka Jaunari. Xa Odol 283. Arats batez berriz, zer esku-zartak ez zituzten ukan [...], xapelgoetako partida batzu irabazi ondotik. Larre ArtzainE 133. En DFrec hay 6 ejs.

    2. (R ap. A). Bofetada; golpe con la mano. Bere exertokian dardatu, mai gañean esku-zarta sendoak eman. Zink Crit 81. Esku-zarta zitala erantsi zion zarrenak gazteari. TAg Uzt 46.

    Sinonimoak: iz.

        [txaloa]: txalo, txaloaldi, olagara g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) aplauso; palmada (2) bofetada, manotazo
    fr (1) applaudissement (2) gifle, claque
    en applause; clap
    port (1) aplauso; palmada (2) bofetada

    Joaldia bukatuta, esku-zarta polita egin zien. (Hiztegi Batua)

    esku(-)zarta (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:55 pm on 2017/08/23 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eskorga 

    iz.  Aurrealdean gurpil bat eta atzealdean bi gider dituen orga txikia. Buztinez edo adreiluz beteriko eskorga bati bultza egiten nion, egunean zortzi edo bederatzi orduz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    eskorga (BN-baig; H, DBPT), eskuorga (B, L-ain, BN, S; Dv, H), deskorga (L-ain; H (BN)). Ref.: A (eskorga, eskuorga, deskorga); Satr VocP.

    Carretilla. “Pour eskorga, esku-orga, brouette” H in m. “Deskorga, carrito en que aprenden a andar los niños” A. “Syn. txütiler (S) (cf. orga)” Lh. Har zazu orgato edo esku-orga bat. EskLAlm 1866, 8. Karrika guzietan badabiltza, harat eta hunat saltzaleak, beren puskak bizkarrean edo esku-orga batzuetan. Prop 1880b, 11. Bankako esku orga pare bat ferraturik. HerVal 277. Baderamatzate [liliak] hilik eskorgetan, gorotz egiteko. JE Bur 88. Erhotegian, nagusiak ikhusten du gizon bat deskorgak bizkarrean ibilki. “Zer ari hiz hola?” “Atzo, deskorgak aitzinean pusaka erabili ditut, eta harriz bethe daizkidate”. Egunaria 15-11-1956 (ap. DRA). Bere esku-orga gariz beteta sakua eruaten zuala. Karmengo Amaren Egutegia 1956, 99 (ap. DRA). Hum! Holako behi koxkorreri, ez orgak, bainan eskorgak! Larz GH 1959, 90. Gizon bat zegoan eskorga baten ondoan. Osk Kurl 84.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [orgatxoa]: orgatxo, orgatila Heg. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [orga txikia] carretilla (2) iz. [ibiltzen laguntzekoa] andador, andaderas, pollera
    fr iz. brouette
    en iz. barrow, wheelbarrow
    port iz. carrinho de mão

    Lorez betetako eskorga bat zekarten, eta zeharo harrituta geratu ziren loreontzia beteta ikustean. [Peter Pan, James Matthew Barrie / Julen Gabiria (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    eskorga (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:48 pm on 2017/08/11 Permalink | Reply
    Tags: E   

    egotzi 

    ad. egotzi, egotz, egozten (Hiztegi Batua)

    1 du ad. Norberarengandik halako distantziara bidali. Ik. bota; jaurti. Kanpora, lurrera egotzi. Amua, aingura egotzi. Apaizak populuari ur bedeinkatua egotzi. Egotz zezala handik behera bere burua. Bere burua lurreraino egotzirik. Hil nahiz, lantza egotzi zion. || Besteren gauzari askotan atzaparra egotzi diona.

    2 du ad. (Gauza abstraktuez-edo mintzatuz). Egotz ezazu zorakeria hori zeure gogotik. Biraoak egozten.

    3 du ad. Bidali (hirugarren adieran). Ik. bota 3. Sinagogatik egotz ez zitzaten. Komunistek handik egotzi zutenean.

    4 dio ad. Leporatu; aurpegira bota. Zaude isilik, gezur eta irainik inori egotzi gabe. Ez diola inori egotzi behar egin ez duen gaitzik. Lapurreta guztiak niri egotziaz. Bere buruari egozten zion erru guztia. Otsoak egozten zion harrapatu ziola berak jateko zeukan bildotsa. Bere etsaiak egozten zizkion gauzetatik garbi zegoela. Horixe egozten dio Platonek Protagorasi.

    5 du ad. Zerbaitek edo norbaitek tasun jakin bat duela esan. Herriak ahalmen miragarria eta indar ongilea egozten dio gauzaki horri. Ez dakit zergatik hain indar bortitza egozten zaion biribiltasunari.

    6 du ad. Ezarri. Hizkuntzak ez digu ezin hautsizko pentsaerarik eta ikusmolderik egozten.

    Sinonimoak: ad.

        [distantziara bidali]: bota, jaurti, jaurtiki, aurtiki Ipar., iraitzi Ipar., ohildu Zub., eragotzi Ipar. zah.
        [leporatu]: bizkarreratu, leporatu, eratxiki Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. lanzar(se), arrojar(se), echar(se) (2) du ad. expulsar, despachar (3) du ad. [zerbait hartzeko asmoz] echar mano, echar las manos (4) du ad. [zerbait hartzeko asmoz] echar mano, echar las manos (5) du ad. (Heg.) asignar, destinar, imponer (6) du ad. (Heg.) adherir; aplicar (7) du ad. (Heg.) añadir (8) du ad. echar a suertes
    fr (1) da/du ad. [jaurti] (se) jeter, (se) lancer (2) du ad. [norbait kanporatu] expulser ; congédier (3) du ad. [errua] imputer, inculper ; incriminer (4) du ad. (Heg.) assigner, destiner, imposer
    en (1) du ad. [jaurti] to throw, to fling, to hurl (2) du ad. [norbait kanporatu] to dismiss, to sack, to fire (3) du ad. [leporatu] to charge, to blame (4) da ad. [nork bere burua] to lie down

    Orain ia hilabete, Sortuk eta Donostiako Piratek jakinarazi zuten militante ezagun bat egotzi zutela, «emakumeen kontrako abusu praktika bategatik». [Argazkien atzean zegoena, Maite Asensio (Berria.eus, 2017-08-10)]

    egotzi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel