Tagged: E Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:51 pm on 2019/04/22 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eskuztatu 

    ad. du ad. Esku artean erabili; bereziki, tresnak eta gailuak, antolatzeko edo konpontzeko, artaz esku artean erabili. Mila aldiz eskuztatu dudan liburua. Erlojua eskuztatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    eskuztatu (B, L, S, Sal, R; SP, Ht VocGr, Lar, Añ, Dv, H), eskustatu (BN-baig; H). Ref.: A; Satr VocP (eskustatu).

    1. Utilizar con las manos; palpar, tocar; manosear. “Lan bat eskuztatzea, examiner un travail” Ht VocGr 357. “Eskuzta zak kandela kori suara, beilatako (R)” A. Haur eskuzta ezazu, irakurtzen duzula, ez lehiaz, ez gaingiroki. Ax 20 (V 11). Eztu egundaino nehork Iainkoaren lege saindua eskuztatu eta frogatu non ezpaitu milla ontasun eta laudorio lege hartzaz erran. Ib. 504 (V 325). Loreak zimeltzen eta ihartzen dira eskuztatuz. SP Phil 201 (He 203 eskuetan erabilzeaz). Hek eskuztatzen eta irakurtzen ditudanean. Ib. ã 4v. Ez bide da nihor izatu hark bezanbat Axularren liburua eskustatu eta beretu duenik. Lander RIEV 1911, 591. Iduri zaut gure hil gaixoen ganik hurbiltzen nizala, eta nolazpeit eskuztatzen bezala ditudala. Ardoy Kat 31 (ap. DRA). Aztatu ta eskuztatu ditekena. Vill Jaink 34. Konbentuko liburutegitik eskuztatzen zitunak, berriz, beti lasterka ikusten omen. Gazt MusIx 164. Bestek eta nik mila aldiz eskuztatu dugun liburu baten zokorik zokorenean gordea. MEIG VIII 100. Denbora bateko paperak eskuztatzen hasi orduko. MEIG VI 157.

    2. Tratar. Geu argi-argiro eraso ta txarto eskuztatuteko. “Tratar mal”. (1893). AG 163.

    3. Tratarse de. Baña aldi bijen antza da bijetan lagi batez eskuztatuten dala (1893). AG 167.

    Sinonimoak: iz.

    [eskuztatu] : (1) eskukatu (2 ) haztakatu, haztatu, igurtzi (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. palpar, tocar; manosear, sobar; manipular
    fr du ad. palper, toucher, tripoter, manipuler
    en du ad. to touch; to handle; to pet
    port du ad. apalpar, tocar; mexer, pegar, esfregar; manipular

    Loreak zimeltzen eta ihartzen dira eskuztatuz. SP Phil 201   (Orotariko Euskal Hiztegian)

    eskuztatu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:57 pm on 2019/04/10 Permalink | Reply
    Tags: E   

    etorkor 

    adj. Inoren iritzietara erraz etortzen dena. Gizon etorkorra eta otzana. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    etorkor (c. sg. A; VocB; -th- SP (que cita a Ax), Ht VocGr 371 -> Lar, HeH Voc, Dv, H), torkor (B ap. A).

    1. Dócil, obediente; condescendiente, tolerante. “Humilde” Lar. “Emea, eztia, errexki erabil daitena, erranen egilea” HeH Voc. “Obéissant, facile à manier, diriger” H, que cita a ES y He. “Persona que se aviene al dictamen ajeno, humilde” VocB. Azkue cita a Ax y Dv. Citado como neol. de Azkue en Eusk 1919-1920 (II), 92. v. etordun; esaneko. Gure Iaungoikoa baita hain on, bihotz bera, miserikordios, pazienziatsu eta ethorkor. Ax 68 (V 45). Mundu guztian eztelarik Eskualduna baino [...] naturalezaz ethorkorragorik. ES 399. Billakatu baitzen haiñ amulsu eta ethorkor guzien aldera. He Phil 185 (SP 184 begitartetsu). Zure zerbitzariari emanen diozu beraz bihotz bat ethorkorra. Dv 3 Reg 3, 9 (Ol adikor). Etimologia deritzaion yakintze ori etorkorra (condescendiente) da. A Eusk 1919-1920 (II), 5. Emazteak beren senarrai etorkor izan bitez. JBDei 1919, 167. Guziakin etorkor eta otzana. Txill Let 96.

    2. (-th- O-SP 227 -> SP, H y A). “Fruict ou herbe qui croît abondamment” O-SP.

    3. “Ethorkorra, qui est frequent ou enclin à venir” O-SPAd 883 -> SP

    Sinonimoak: izond.

    [esanekoa]: esaneko, obeditzaile, manaerraz Ipar., obedient Ipar., obediente Heg., esangin Bizk., etordun g.e., manukor g.e., manakor Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. dócil, obediente; condescendiente, tolerante
    fr izond. obéissant, -e ; facile à manier, condescendant, -e
    en izond. docile; obedient
    portizond. dócil, obediente

    -Nola sartu zara nahaspila honetan? [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    etorkor (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
    • Timothy 12:18 am on 2019/04/11 Permalink

      I’m not sure why but thi website is loading incredibly slow for me.
      Is anyone else having this problem or is it a prlblem on my end?
      I’ll check back later aand see if the problem
      still exists.

  • Maite 8:29 pm on 2019/03/21 Permalink | Reply
    Tags: E   

    erantzi 

    iz. 1 du ad. (Soinekoak eta kidekoak) soinetik kendu. Atarian kapa erantzi zuen. Gona erantzi zion. Soineko guztiak erantzi eta biluzik gelditu zen. Oinetakoak erantzi zituenean. Txapela erantzi. Haren aurrean denok erantzi beharko genuke txapela. Armak erantzi bitartean. 2 da ad. Biluzi. Bere soinekoez erantzi zenean. Eta jantzia badago, erantz dadila. Zuhaitza hostoz erantzi da. Zure argiaz erantzirik, ilunpea ageri dute. Harrotasun-bide zituen lau gauzatxoez erantzia.(Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

        [biluzi]: larrugorritu, erauntzi Ipar./Naf., pikarraitu Zub., biluzgorritu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. [arropa] quitar(se) (2) da/du ad. (Heg.) (aurrean duen izen-sintagmak -z kasu-atzizkia har dezake) desvestir(se), despojar(se); desnudar(se) (3) da ad. desprenderse, despojarse
    fr (1) du ad. [arropa] ôter (2) da/du ad. (se) déshabiller, (se) dépouiller, (se) dénuder, (se) dévêtir
    en (1) du ad. to take sth off, to undress, to strip; to remove [clothes] (2) da ad. to undress, to strip, to get undressed; to take off [your clothes]
    port (1) tirar, (formal) despir-se (2) despir-se, despojar-se,

    erantzi (Argazkia: sara alba9, Flickr)

     
  • Maite 11:17 pm on 2019/02/22 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eskukatu 

    ad. du Eskuztatu, esku artean behin eta berriz erabili. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    eskukatu (Lar, Añ, Dv ->A, H).

    1. Tocar con las manos; manosear (prop. y fig.). “Manosear” Lar y Añ. v. eskuztatu. Mendibururen kondaira zar-zar bat nere begiez ikusi-ta eskukatzeko. Lh EEs 1915, 233. Ain baitago eskukatua [zuur-itz ori], alperreko aitatzez ain andeatua! Ldi IL 87. “Mukulurik ez badu”, diago ukimenak, “ez dut eskukatu; ta eskukatu ez badut, ez dut sumarazi”. Or Aitork 257.

    Eskuka beza irakurleak oiartzuarraren hizkeraz Altunak hitzaurrean utzi digun ohar pila. MEIG V 106.

    2. (H). Luchar, pelear.

    Sinonimoak: ad.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. eskuztatu, haztakatu.
    2. maneiatu, erabili, manipulatu, trukatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. tocar con las manos, manosear
    fr du ad. manipuler, manier, tripoter
    en du ad. to touch with your hands; to handle
    port mexer, pegar

    Eta, eztuIka antza eginda, goitik beheiti bi eskuekin eskukatu zuen bere bizarra; dukeak zer erantzungo zain gelditu zen bere hartan astiro. [On Kixote Mantxako, Miguel de Cervantes / Patxi Ezkiaga (Erein, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 11:20 pm on 2019/02/12 Permalink | Reply
    Tags: E   

    epaiketa 

    iz. Epaitzea. Ik. jujamendu. Epaiketa batean bi lekukok gauza bat aitortzen badute, haien aitortzea egiazkoa da. Auziaren epaiketa. Epaiketa gertatu zen aretoan. Epaiketa gabe kondenatua. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    epaiketa.

    1. Juicio, proceso. Epaiketa, juizio batean bi yakillek, testiguk, gauza bat aitortzen badute, aien aitorrera egiazkoa da. Ir YKBiz 321 (421 azken-epaiketa). Aitak eztu iñor epaitzen; epaiketa osoa Semeari utzi dio. Ib. 106.

    Acción, trabajo de dar un veredicto. Epaiketan jaun auek ziran: Aitzol, Jose Ariztimuño apaiza alegia, berez tolosarra. [...]. Eta beste biak, Jose Olaizola eta Txomin Olano, nere musika-erakuslea, iaioa benetan. Alkain 26.

    2. “Incisión” Lar.

    “Desmonte, baso epaiketa” Lar

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [epaitzea]: epaitze, jujamendu Ipar., juizio Heg., judizio jas., epaikunde g.e.
        [ebakia]: g.e. ebaki, ebakidura, moztura, epaitza Ipar., piko Bizk., epai zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zuz.) juicio, proceso (2) iz. incisión; corte, tala
    fr iz. procès, jugement
    en iz. trial
    port iz. juízo

    Kataluniako prozesu subiranistari epaiketa (Berria.eus)

    epaiketa

     
  • Maite 8:05 pm on 2018/12/31 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ezbide 

    iz. g.er. Bidegabea, bidegabekeria. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ezbide (V-gip, G-nav ap. A), ezpide.

    1. (Sust.). Sinrazón. “Sin razón” A. Ezpidea, absurdua, bizitzaren ezpide borobilla, dio Camusek. Txill EG 1957 (7-8), 67. Bazekiat, besteko, ezkondu den batentzat ezbide aundia dela au, ta bizitza txatxukeritan ondatzea. Txill Let 86. Munduaren ezbidea! Eta Zoriaren gogorkeria ankerra! Ib. 64. Ta erori egin da, alere. Nola konpreni diteke orrelako ezbidea? Ib. 100. Ezbidetan abarrots, / andi eroena. “Que se provoquen alborotos sin ningún sentido”. Atuxa Mugarra 66. Ezpidea ere hor dabil ibili jende tartean itzuli-mintzulika arratsalde aspergarri horietan. Lasa Poem 83.

    2. “Ezpide, qui ne compte pas” Lf Gram 91.

    Sinonimoak:  iz. g.e.
        [bidegabekeria]: bidegabe, bidegabekeria, injustizia, zuzengabekeria (UZEI Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan:

    es  iz. (Heg.) sinrazón, locura
    fr iz. déraison, folie; aberration
    en iz. injustice, wrong, outrage
    port iz. ilogicidade

    Nola konpreni daiteke horrelako ezbidea? (Orotariko Euskal Hiztegian)

    ezbide (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:15 pm on 2018/12/22 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ezurte 

    iz. Urritasun urtea. Zazpi urte on horiek bukatutakoan, berebat zazpi ezurteak ere hasi ziren. Aurten ezurtea da, ez dago sagarrik, ez ezer. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ezurte (V, G). Ref. A; Gte Erd 50.

    Año de escasez. [...] Ezurteko gauzea, iraupen bagea (V-m), cosa de año estéril, sin duración” A. “Año alterno en que hay poco manzano (Aya)” Garate 5.a Cont RIEV 1935, 349. “Aurten ezurtia da, ez dago sagarrik ez ezer (G-azp)” Gte Erd 50. v. ezune.

    Zazpi urte on oiek bukatutakoan, berebat zazpi ezurteak ere asi ziran. Lard 54. Ondorengo zazpi ez-urteetarako ganbaraetan gorde ditzan. Ib. 54. Alde guzietatik zetozen Ejiptora jakiak erostera, eta ezurteen gaitza arintzera. Ur Gen 41, 57 (Urt gosetea, Ol gosete aundia, Dv gabearen gaitza, Ker gosea). Ez-urtea izanik bere. “Ni el año fuese muy abundante”. Or Tormes 77. Urte a ezurtea zan ogitan. Ib. 83. Eskola-maisuak ordea, gure artean yaiotakoak, ezurtetako eguberri-udareak bezain urri ditugu. A Y 1934, 17. Lorraldi ta ezurte luzeak irakatsi bai-natxionate ori naikotzat izaten. Zait Sof 105.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. año de escasez
    fr iz. year of scarcity
    en iz. année de rareté
    port iz. ano de escassez

    MARIA LUISA.- (Goibel) Zu bezalako lagun onak garesti erosten dira azokan! Bai-urteak aspaldi joan ziren, eta orain ezurte latzean nago ni buru-belarri sartua! [Txakolin, txakolin, arrosa eta klabelin, Goenkale, 2001] (Egungo Testuen Corpusa)

    ezurte (Jatorrizko argazkia: eitb.eus)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel