Tagged: E Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:45 pm on 2022/06/08 Permalink | Reply
    Tags: E   

    estonagarri 

    adj. Ipar. Harrigarria. Estonagarri da nola ez dizkiogun irekitzen begiak gauza horri. (Hiztegi batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    estonagarri. (H), estonigarri, estunagarri (S ap. Lrq ). Sorprendente, asombroso. “Étonnant” H.
    Estonagarri da, nula gizona seküla mündü huntan osoki alageratzen ahal den. Mst I 21, 1 (SP miretstekoa, Ch espantagarri, Ip estonatzeko). Ez da deus estonagarriagorik. Iraultza 109. Bainan ez da estonagarri primantzaz du prima hori. AstLas 69. Oiñbitakotan komun da […] / baiña laur atzetakotan guziz da estonigarri. Gy 127. Estonagarri da nola ez ditugun begiak idekitzen gauza horri. Elsb Fram 80.

    Sinonimoak: izond.

    [harrigarria]: harrigarri, harrigarrizko, espantagarri Ipar., estonagarri Ipar., zurgarri g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. asombroso, -a, grandioso, -a, admirable, increíble; terrible; anonadante
    fr izond. surprenant, -e ; étonnant, -e
    en izond. amazing, astonishing, impressive
    port izond. chocante, atordoante

    Testuinguruan

    Estonagarri zitzaizkion kontu haiek. #gaurkohitza

     
  • Maite 9:49 pm on 2022/05/30 Permalink | Reply
    Tags: E   

    esklerosi 

    iz. Med. Gorputz ehunak zurruntzen dituen gaitza. (Hiztegi Batua)

    Wikipedian

    Esklerosia (antzinako grezieraz: sklerós “gogor”) organo edo ehun baten indurazio patologikoa, bertako ehun konektiboaren hipertrofia dela medio sortzen dena. Esklerosia da beraz, gaixotasun deribatu bat, eta ez da gaixotasun independente bat.

    Gaixotasuna, normalean hantura bat edo askoren ondorioz, perfusio arazo edo zahartze-prozesuetan sortutako ehun kalte bategatik dator. Era berean, gaixotasun autoimmune batek ere esklerosi bat ekar dezake. Emaitza ehun konektibo hori gogortzea dakar, ekoizpena kontrolik gabe dagoelako. Eragindako organoak gogortzen dira eta elastikotasuna galtzen dute.

    Hona hemen esklerosi mota batzuk:

    • Alboko esklerosi amiotrofiko
    • Arteroesklerosi
    • Esklerosi anizkoitz
    • Otosklerosi
    • Eskleroderma
    • Esklerosi tuberkuludun

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Med.) esclerosis
    fr iz. sclérose
    en iz. sclerosis
    port iz. esclerose

    Testuinguruan

    Ikerlari ugari dabil esklerosi anizkoitzaren sendabidearen bila. Laster iritsiko ahal da!

     
  • Maite 10:20 pm on 2022/05/12 Permalink | Reply
    Tags: E   

    erizain 

    iz. Eriak zaintzea bizibide duen pertsona. Bera sendagile, bera erizain. Bilbon erizain egona. Moja erizaina. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    erizain. (-zañ S ap. Lrq ; SP, Lar, H, Dv), erizai (Lar, H). Enfermero. “Garde-malade, infirmier” H. Izanen zela serora erizai ditezken hobenetarik bat. Birjin 352. Anparatukozaitu bere Ama Santisimak, herizái edérra baita. LE Ong 59v. Doña Maria Oriolakoa eta Doña Simona Alzagakoa, erizain dituen gau batez. Laph 157. Eriak zituen oroz gainetik maite; eriekin zuen lakhet; bera mediku, bera erizain, bera aphez. Ib. 199. Eta mutilla bertan erizai utzirik […]. Arzac EE 1884a, 159. Etzelakoz han ez erizaiñik, ez igailerik üskara zakienik. Lh EEs 1914, 243. Medikuek eta eraizainek. Etcheb MGaric 76. Gure apez eta erizain suharra. Ardoy SFran 157. Galdatu dautak nahi nuenetz hemengo eritegiko erizain ikasi eta bilakatu. Larre ArtzainE 161.

    Sinonimoak: iz.

    [gaixozaina]: gaixozain (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. enfermero, -a; que cuida enfermos
    fr iz. infirmier, -ère
    en iz. nurse
    port iz. enfermeiro

    Testuinguruan

    Erizainak bi injekzio ipini dizkio. (Elhuyar hiztegia)

     
  • Maite 10:55 pm on 2022/05/04 Permalink | Reply
    Tags: E   

    egitamu 

    1 iz. Itxura; bereziki, egitura. Egitamuz, usainez, kolorez, kanpoan zu zara gaur erregina. 2 iz. Egitasmoa, egitaraua. Gaurdaino gure artean egin den hizkuntza-egitamurik osoena. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    egitamu. Tr. La forma más documentada es claramente egitamu . En DFrec hay 16 ejs. de egitamu , la mayoría correspondientes a la segunda acepción. Etim. Para la posibilidad de que se trate de un compuesto de egi-/egite- y -egun, v. FHV 507.

    1 (V-oroz-arr-ple), egidamu (V-m), egieramon (V-ger-m), egiaamon (V-ger), egiluma (V-m; Añ), egilamu (V-m), eitemo (V-ger), egilimu, eitamu. Ref.: A (egitamu, egidamu, egieramon, egiaamon, egiluma, eitemo); A Apend (egilamu). “Hechura, forma, figura” Añ. “Forma, estructura” A. Cf. egiramu. v. egitura.
    Eitamuz, usaiñez, kolorez, / Kanpoan zu zara gaur Erregiña. AB Olerk 333. Baña adin eldua, gogorrago izaten da-ta, makurtu, ezi ta aldatu nai ba-da, beste taiu, izakera ta egillimu bat emon nai ba-yako. Eguzk LorIl 37s (ap. DRA). Berarizko jas eta taiua, izakera ta egidamu berezia. Eguzk LEItz 123. Pirikornaren egitamua Altmann jakintsuaren iritxiz lapats-egitamua da. Zait RIEV 1933, 65. Ta epod gañeko itoltza egitamu berekoa zan. Ol Ex 39, 5 (Dv karantza, Ur kolore, Ker y Bibl lan). Nahiago nuke euskal sustraiko egitura (edo egitamu) erabili structura adierazteko. MIH 194.
    egieramon. Construcción.
    Era ontako arruztaiak egunean ikusten dira, egieramonak (construcciones) asko aurreratu diralako. J.B. Ayerbe EEs 1912, 62.

    2 Programa, plan. v. egitarau. Gure bururakizunen egitamu bete, eta gure atinaren benetako kizun gertatzen omen dira [ideiak] . Zait Plat 39. Arerioen egitamu ta bestelako ariketak lapurtzeko. Ib. 95. Jan, edan, erre, gonartean ibilli: gizonaren egitamu bikaiña ogei urte inguruan. Erkiag BatB 182. Lan egitamua 148.698,82 laurlekokoa zan; baiña errematean 126.386 laurlekora jatsi zan. Etxabu Kontu 210. Moldatuz joian karmeldar moja ortozen izakera, bizi-egitamu ta jasa. Onaind STeresa 77. “Eusko-bidaztiarena” izan da gaurdaino gure artean egin den hizkuntz egitamurik osoena. (In MEIG VI 38).

    3 Plano, croquis. Gauz ontan plano edo egitamuak egitean bezelaxe gertatzen da. EEs 1930, 22.

    Sinonimoak: iz. Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [egitura]: aire, egitura, eite, irudi, itxura, karantza, kera, planta, tankera, aparantzia Ipar., egindura Ipar., kara Ipar., mustra Ipar., traza beh., kuntza g.e., azalpe zah., presentzia zah.

    [egitaraua]: egitarau, programa

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. programa, plan, proyecto (2) iz. (B) hechura, forma, figura
    fr (1) iz. programme, plan, projet (2) iz. (B) forme, figure
    en (1) iz. program, plan, project (2) iz. (B) shape, figure
    port (1) programa, plano, projeto (2) forma, figura

    Testuinguruan

    Soilik frankismo soziologikoarena ez den diskurtsoak ukatzen duen bezala tortura, halatsu babestu izan du urteetako egitamu sozialak Poivre d’Arvorren praktika. [Egitamua, Iñigo Aranbarri (berria.eus, 2020-05-01)]

     
  • Maite 9:10 pm on 2022/04/09 Permalink | Reply
    Tags: E   

    ekandu 

    ekandu1 iz. Batez ere Bizk. Ohitura. Ik. aztura. Ekandu onak, txarrak. Ekandu galgarria. Gure asabek irakatsi dizkiguten ekanduak. Ekanduzko bekatuak. || Esr. zah.: Ekandu gaiztoa belu ahaztu doa. Ekandu gaiztoari berna hautsi.

    ekandu2, ekandu, ekantzen || 1 da/du ad. Bizk. Ohitu. 2 da/du ad. Bizk. Abereez mintzatuz, etxekotu.

    (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad. Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [ohitu]: jarri, ohitu, laketu Ipar., usatu zah., bezatu Bizk. g.e., kostumatu Ipar. zah.ekandu iz. Bizk.    

    [ohitura]: ohitura, aztura Ipar., ohidura Ipar., ohikunde Ipar., ohikuntza Ipar., usantza Ipar., usadio Heg., usaia Ipar./Naf., bezo g.e., ohitza g.e., atun zah., hazkuntza Ipar. zah., kostuma Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar hiztegia):

    es (1) ekandu, ekandu, ekantzen da/du ad. (B) acostumbrar(se), habituar(se) (2) ekandu  iz. (batez ere B) costumbre, hábito, tradición

    Testuinguruan

    Gure asabek irakatsi dizkiguten ekanduak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 9:36 pm on 2022/04/01 Permalink | Reply
    Tags: E   

    eguzki(-)begi 

    iz. eguzki begi, eguzki-begi. Eguzkiak jotzen duen aldea. Ik. egutera. Gure etxea eguzki-begian dago. Eguzki-begia lurmen zegoen, eta laiotza, ostera, elur. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    EGUZKI-BEGI-ALDE. Oriente, Este. Bainan, Iruñako bertzaldean da aurkitzen Javier, urrunsko, iuzpegi-alderat. JE Ber 26.

    Sinonimoak: iz.

    [egutera]: egutera, ibargi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) solana, lugar orientado al sol; lugar orientado al sur (2) rayo de sol, rayo de luz, rayo luminoso (3) (G/GN) disco solar [astro]
    fr (1) endroit ensoleillé (2) rayon de soleil
    en (1) sunny spot, south facing location (2) solar radiation, sun ray, sunbeam, ray of sunlight, ray of sunshine
    port (1) solário (2) raio, raio luminoso

    Testuinguruan

    Eguzki-begia lurmen zegoen, eta laiotza, ostera, elur. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 10:15 pm on 2022/03/29 Permalink | Reply
    Tags: E   

    erronka 

    1 iz. Heg. Norbait zerbaitetara, bereziki indarkeriazko egintzetara edo joko apustura, bultzatzea edo akuilatzea. Ik. desafio; aupada. Agure zaharrak erronka gutxi. 2 iz. Harrokeriazko hitza. Makina bat erronka bazerabilen lehen. 3 iz. Lortu beharreko helburua edo eginbehar zaila. Erronka berriei aurre egin beharko diete unibertsitateek. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 erronka. (V-arr-gip, G, AN-larr; Lar, Añ, H), arronka (V-gip, AN-gip), arrunka, ronka. Ref.: Totor Arr; Asp Leiz2; Garbiz Lezo 186; Elexp Berg. Bravata; desafío, provocación; amenaza. “Ronca, amenaza” Lar. “Vanidad” Garbiz Lezo 186. “Bravata, provocación” Asp Leiz2. Judioak baitzabiltza desarrazioan, guziak zire oiu, erronka ta meatxu. (149). LE-Ir. Ta jaikitzekotán / niórk ez laguntzén, / bai ronka ta zistakotán. LE Kop 44. Erronka andi au zezen jabearen belarrietara iritsi zanean. Izt C 247. Aguro isildu zan / moruben arronka. Afrika 123. Orrenbeste erronka / aditutakuan. EusJok II 28. Erronka ta naste. AzpPr 97. Nere arrunkarikan / ez du iñork aditu. Ib. 68. Zurri ortako itzak arronkik txorrostuenetako baten ao-muturrak zirala. Iñarra Ezale 1897, 386b. Ez nazu izutuko zure arrunkakin. Alz Bern 77. Orain lau urte ainbat erronka / garai onetan ez dauka. Tx B I 104. Ez dago arrunka aundirik. Tx B 218. Geroenean etor leikio / erronka ari jardespena. Or Eus 390. Balendinen erronka garratz au entzuki. TAg Uzt 48. Aspaldian badaukak / erronka ugari. Zepai (in Uzt LEG I 319). Sunbillan degu aixkolari bat / arronka askorik gabia. Auspoa 39, 50. Joku bezperan erronka, biaramonean errenka. EZBB II 20. Amerikara dijoala-ta / dabilki milla erronka. TxGarm BordaB 135. Eztabaidie, joko-erronkak be, ez ziran falta izaten. Gerrika 41. Erronka gutxi eta / indarra galanki. Insausti 274. v. tbn. In Etxabu Kontu 147. Arrunka: Xe 198.

    2 erronka. (L ap. A ; Lecl, H). “Erronka, ronflement. Erronkaz haritu, ronfler” Lecl. “Ronquido” A.

    Sinonimoak: iz. Heg.

    [desafioa]: axut, desafio, ahaika g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Heg.) desafío, provocación; amenaza, bravata (2) iz. (Heg.) (hed.) desafío, reto (3) iz. (Heg.) fanfarronada, fanfarronería, arrogancia
    fr (1) iz. défi (2) iz. fanfaronnade, fanfaronnerie, arrogance
    en iz. challenge
    port iz. desafio

    Testuinguruan

    Erronka handia da. #gaurkohitza

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel