Tagged: X Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:17 pm on 2017/08/28 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xendra 

    iz. Ipar. Bidezidorra. Ohoin handiak errege bidez, ttipiak xendraz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xendra (BN-baig, S-bas; H (s.v. xenda)), xendera (H (BN; s.v. xenda)).

    Senda, sendero. “Sente, sentier, chemin étroit à travers champs et bois” H. v. 1 xenda. Prepara zazie Yaunaren bidia, xuxen ezartzkitzie haren xenderak. SalabBN Mt 3, 3 (Ip xendak). Xafla xafla badoa xendrari behera. Barb RIEV 1908, 126. [Eskualduna albistaria] zortzitik argitaratuz, sutan airatzen da, burdin-bide, errege-bide, bide xidor eta xendra guzietan gaindi. Lander RIEV 1908, 623. Hil-harri biribilak ba dire oraino Eskual-Herrian, [...] elizabide xendretan zangoen lehergarri ezarriak. GH 1922, 553. Lerro-lerro xendrari / bero gogorrenean… / tzirri, tzirri, kitzirri, / gor dago Xinhaurri. Ox 90. Bainan oihanian basurdiak badu xendera bat baino gehiago. GAlm 1934, 50 (ap. DRA). Ohoin handiak erregebidez, ttipiak xendraz. Zerb GH 1936, 310. Ibarrak inarrotsi dira, / xenderak, bidexkak / eta karrikak / ideki, / sabaiak, sotoak, / ostatuak eta plazak / ikaratu. Erdozaintzi-Etxart “Herria izerditan” (ap. DRA). Hi haiz bizirateko bidean, / goiti doan xendra nekean, / xendra hertsian, zerurateko xendran. Othoizlari 1968 (n.o 50), 29. Bet-betan oihan beltz batean galtzen da eta bertze xendrak ere ez ditu, ez beti, eta ez denak, kurutzatzen… Lf in Zait Plat XXIII. Hara nun partitzen den, xendra batetik, gaineko bidera. Etchebarne 28. Bidez ala xendraz, badugu jadanik asko eta asko egina. Larre Herr 17-4-2003, 1.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [bidezidorra]: basabide, bidexka, bidezidor, hurbilbide, lasterbide, zidor, bidexendra Naf., laburbide g.e., xidor g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) senda, sendero
    fr iz. (Ipar.) sentier
    en iz. path, pathway
    port iz. senda, vereda

    Ez kezkatu, bada, nik neuk gidatuko zaituztet xendra ilun horretan barrena. [Hollywood eta biok, Javi Cillero (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xendra (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:39 pm on 2017/08/27 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaboi 

    iz.  Urarekin nahasirik, garbitzeko eta koipea kentzeko erabiltzen den produktua, alkali bat gantz batekin konbinatzean lortzen dena. Xaboi bigunak eta gogorrak. Xaboi berezi bat erosten zuen, oso garestia, azalmintza leun-leun edukitzeko. Xaboi puska bakarra ematen digute hilabete osorako, bai arropa garbitzeko eta bai norberaren garbitasunerako. Xaboi fabrika. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xaboi (R; Chaho, H (S), Lh), jaboi (V, G; Añ), jaboe (V; Lar, H (s.v. saboia)), xabon (B, Sal, S; ZMoso 68), jabon, xabo (Lh; xaboa det., H (S; s.v. jaboa)), xabu (S; Chaho (S), H (S)), xaun (BN-baig), txaboe (A), txaboi (V, AN; Lar, Añ), saboi (H), saboa (det., SP, H), jaboa (H (det., V, G)), sabona (G-nav), sagona (G-nav). Ref.: A (jaboe, txaboe, xaboi); Lh (xabu, xaun); Lrq /šabu) [oxítona]/; Ond Bac (sabona); Iz Als (sagoni); Etxba Eib (jaboi); Izeta HiztB2 (xabona); Elexp Berg (jaboe).

    Tr. El primer testimonio corresponde a Lizarraga de Elcano (xabon en el manuscrito y jaboi en la edición de Iturriaga). La forma mejor documentada es jaboi, empleada por autores meridionales. Hay también jabon en Txirrita (rimando con gona), saboi en Orixe (saboi-askillo) y txaboe en Erkiaga. Al Norte sólo se encuentran las formas suletinas xabo y xabua (det.).

    1. Jabón. “Xabón” Lar y Añ. “Jaboiak urrindu dittu gaitz asko” Etxba Eib. “Eskuek ongi garbitu xabonakin” Izeta BHizt2. v. salboin. Garbitzekó oiál agitz mantxátua, eztá áski pasátzea ureán arín arína, beárda lixua óna, autses, ur béros, xabónas igórzis óngi. LE Urt ms. 81v (ed. 1846, 227 jaboiez). Onek ez du jaboyik ikutu egin zanetik. Sor AuOst 94. Marseilla deitzen den hiri handi batetan fabrikatzen die xabua. Eskual 24-4-1908 (ap. DRA). Munduko xaboak eta hurak oro / Bildurik ere, eztiek xurituko / sortzez beltz dena, Bohame ala Morro. Andurain UskIb 39. Kamixa zarra, zikiña gona, / garbitutzeko falta jabona. Tx B 56. Miesa-erropa zuriak txaboiaz edo kuztoreaz garbitu. Erkiag Arran 134. Lukainka, jaboi kaja ta babarrun zaku gañean exerita. Ugalde Iltz 45. Txaboe idorra, labain eta ipizki txikia. Erkiag BatB 122. Aurreko gabean, gorputza jaboiaz ondo garbitu, ta beatzetako azkazalak moztu zizkidan amak. Osk Kurl 82. Jaboi asko miñin eta ezpanak zikin. (V-m). EZBB II 7. Errekara joan bear gero, jaboiarekin erropa dana garbitzera. BAyerbe 153. v. tbn. Jaboi: Azc PB 360. SM Zirik 115. Salav 59. JAzpiroz 130. Zendoia 209.

    2.Txabũ (S), adulación” A.

    Sinonimoak: iz.

        [salboina]: salboin Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Kim.) jabón (2) iz. jabón, jaboneta
    fr savon
    en soap
    port sabão

    Dutxatu berria zetorren eta xaboi usain sarkorra zabaldu zuen gelan.  [Romain zen bere izena, Joxean Agirre (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xaboi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:33 pm on 2017/05/18 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaberama 

    iz. Ik. dortoka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [xaberama] : dortoka 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (L) tortuga ➥ dortoka
    fr tortue
    en [lehorrekoa] tortoise; [uretakoa] turtle
    port tartaruga

    Xaberama mantso baino mantsoago zihoan.

    xaberama (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:24 pm on 2017/03/30 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xenda 

    iz.  iz. Naf. eta Zub. Xendra, bidezidorra. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [xenda] : bidezidor, zidor, bidexka, lasterbide, laburbide (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Z) senda, sendero
    fr sentier, chemin
    en path, route
    port senda, sendero

    Ikusten denez badago xenda bat, baina ez dut ezagutzen. [Idi orgaren karranka, Victor Hugo / Koldo Izagirre (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xenda (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2016/12/15 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xiringatu 

     du ad. Xiringaz injekzioa sartu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    [xiringatu] : injektatu, ziztatu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. inyectar, poner una inyección
    fr du ad. injecter
    en du ad. to inject
    port du ad. injetar

    Jite horretako agente patogeno asko daude foru administrazioko erakundeetako kargudunen artean, edozein unetan aldaketari sukarra eragiteko prest. Erregimen erregionalistak 30 urtez xiringatu ditu organo publiko guztietan.  [Sintoma, garaipena eta irakaspenaJuan Kruz Lakasta (Berria.eus, 2016-12-15)]

    xiringatu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 2:23 pm on 2016/11/11 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xuxurlari 

    iz. eta izond. Xuxurlatzen duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xuxurlari (SP, Arch ap. DRA, H).  “Délateur, rapporteur, médisant” H. “Susurrador (Arch)” DRA.

    Sinonimoak: iz.
    [xuxurlari] : marmar-egile (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./izond. susurrante; susurrador
    fr personne qui chuchote
    en whisperer

    Leonard Cohen kantugile eta olerkaria joan zaigu, baina bere kantu gazi-gozoak, intimoak, dotoreak eta bere ahots xuxurlaria gurekin geratuko dira.

    xuxurlari (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Inaki Agirre 11:19 pm on 2016/10/04 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xextra 

    iz. ‘eztabaida, kalapita’ (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xextra, sestra. Disputa. “Sesioa (G-azp)” NEtx (comunicación personal). Xextrarik geienak diruak eragiten dituala-ta, ez ba egi makala. Agur 23-6-1973 (ap. DRA). Gure artean hainbeste xextra eta eztabaida izan ez bagenitu. PMuj in MEIG I 96. Horrelako xextrak beti izan dira gure artean. Id. ib. 96. Nire zinegotzitzako sestra, buruauste ta garaipen pozaren ondoren. Gerrika 265.

    Sinonimoak: iz.

        [eztabaida]: debate, ezbai, eztabaida, hizka-mizka Ipar., argudio g.e., baiez g.e., elea g.e., eztabai g.e., eleka Ipar. g.e., iharduki Ipar. g.e., ihardukitza Ipar. g.e., ihardukimendu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es disputa, riña
    fr dispute, argument
    en dispute, querelle
    port disputa, rixa, contenda, enfrentament

    Inpunitatearen aldarean, lasai jarraitzen du Gonzalezek xextra politikoaren erdian.  [«Egindakoak egin arren», Iñaki Petxarroman (Berria.eus, 2016-09-29)]

    Egia da, bertsogintzaren oinarri-oinarrian dagoela elkarren arteko borroka dialektikoa, baina gaur egun ez du sasoi batean zuen gordintasunik xextra horrek. [Hogeita bina, Andoni Egaña (Hariadna, 2004), Orr.: 75 (EPG)]

    xextra (FlickrCC, Ayana T. Miller)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel