Tagged: X Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 8:44 pm on 2022/01/15 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xorta 

    1 iz. Ipar. Likidoez mintzatuz, apur bat; tanta. Ur xorta bat. Ardo xorta bat, ahoaren gozagarri. Edari on xorta bat ematen die. Azken xortaraino. 2 iz. Heg. Adkor. Sorta. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [tanta]: tanta, tantakada, ttotta Ipar., tanga Bizk., tantaka Bizk., ttantta adkor., tanto g.e., ihintz Ipar. g.e., tangada Bizk. g.e.    

    [tragoa]: trago beh., zurrupa, zurrupada, zurrut, hurrupa Ipar., dangada Bizk., zurrustada Bizk., xurrupa adkor., klinkada g.e., zirrista Ipar. g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. gota (2) un poco (3) traguito
    fr (1) iz. goutte (2) un peu (3) gorgée
    en (1) iz. drop, droplet (2) little, a little bit of (3) sip, swig
    port (1) iz. gota (2) um pouco (3) gole

    Testuinguruan

    Ur xorta bat. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:23 pm on 2021/12/15 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xirmi-xarma 

    iz. Ipar. Aztikeria. Ez dugula gutartean sorginik, xirmi-xarmaz dirua sortzeko. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xirmi-xarma.

    1. Encantamiento, sortilegio. v. xarma. Alderdi guzietan ohore handienak eginen diozkate [De Gaulle’ri] . : entseatuko dira bai Rusoen bai Anglesen xirmi-xarma guzien suntsitzerat. Herr 21-4-1960, 1. Indietako gosete beltza xirmi-xarmaz bezala argitua eta kuntsumitua. Herr 9-6-1966, 1. Ez dugula gutartean sorginik, xirmi-xarmaz diru sortzeko. Barb GH 1970, 37.

    2. (Empleado como fórmula mágica). “En San Juan de Luz, Urrugne y otros pueblos de Labort es frecuente hacer la higa a las viejas que tiene fama de brujas, al mismo tiempo que se dicen las palabras Xirma, xarma puyes! ” RIEV 1920, 114.
    Estal nezazu eta igor jende beltz horiek! Xirmi-xarma! xirmi-xarma! Haiza zatzu, haiza zatzu! Guilsou GH 1952, 178.

    3. Por arte de magia. Aal banitu, xirmi-xarma, iragan-arazten, orren orde, Bigarren Inperioko “kalexa” bat, Leen Inperioko “dilientzia” bat. Lf Egan 1955 (5-6), 6s.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [aztikeria]: aztiatze, aztikeria, enkantu Heg., aztiketa g.e., aztinantza zah., xarmadura Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) brujería, hechicería, magia; encantamiento
    fr iz. magie, sorcellerie
    en iz. witchcraft; magic
    port iz. bruxaria, feitiçaria, magia; encantamento

    Testuinguruan

    Ez dugula gutartean sorginik, xirmi-xarmaz dirua sortzeko. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 9:41 pm on 2021/12/12 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xintximari 

    1 iz. Ipar. Izaina. 2 iz. pl. Larrialdiak, estutasunak. Ura delakoan trago bat irensten du eta han dira orduan xintximariak!(Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xintximari.

    1. (L-ain; Dv, H (L)), xinximari (L-sar), xinxin bare (SP→H), xintxin bare (Urt V 395, H (L), que cita a SP), xinxin mare (H, s.v. itxain ), xintxin mare (H, s.v. itxain ), xintximare (H), txintximare (L-ain), txintxamari (AN-5vill, BN), txintxamare (DRA), sintximari (L), zintzamari (AN-larr-5vill), zintziabare, tzintzimari (L-sar). Ref.: A (xintximari, txintximare, txintxamari, sintximari); Lh (txintxamari); Echaide Nav 113; Asp ANaf (zintzamari) . Sanguijuela. “Sangsue” SP. ” Xintximaria, corruption de xintxibare que porte Pouvreau et qui est inusité aujourd’hui. Sangsue” Dv. ” Ardo zaharra eta baba zaharra, xaharren erremedioa; zintzamaria berriz gazteena ” Asp ANaf. . v. izain. Nola zintziabareak iresten odola. Hb in BOEl 81. Khen odol, eman enplastu, mustarda, uxadan edo xinximari. EGAlm 1897, 27. Xintximariak edo itxainak, odol-edaleak. Barb Sup 67 (v. tbn. 68). Ez zaizko itxaina edo xintximaria bezala lotuko odol-hustu beharrez. Herr 10-11-1960, 4.

    2. (Pl.). Tribulaciones, apuros. “Xintximariak, les tribulations” JE Ber Voc. “Éprouver de grandes angoisses, […] souffrir mort et passion, […] beltxak eta xuriak jasan, xintximariak ikusi (edo pairatu)” Herr 13-6-1957, 4. Bere bi battekoak agertzen ditu […] mahainaren gainera. “Orai, orai xintximariak!”. Barb Piar I 45. Ustez ura den edo zerbait edari goxo, trago bat iresten da, eta han dira orduan xintximariak! Giranoia guneka errez. JE Med 71 (v. tbn. Ber 44). Bainan, egun batez xintximariak ikusi ditu… Esneketaria dena kriola ez dea jin amaren ganat, Markek botoila bat ebatsi ziola. Herr 28-7-1960, 4. Gero ziren gero xinximariak! Gathua falta, Loti erhotu zen. Larz GH 1960, 228. Bainan begiak hestean, beste xinximariarik ukhanen dugu Juie handiaren aitzinerat agertzean. Herr 8-9-1960, 2. Xintximariak han zituen zubi-bazterrari bi eskuz aztaparka lotua zenak. GH 1971, 244 (ap. DRA). Orduan haste xintximariak: hantxet ikusi nituen eskolako bi neska haundienak […] ateratzen ari ene bila ibili ondoan. Larre ArtzainE 23.
    “Txintxamariak baditu, il ne tient pas en place, litt. il a des sangsues” Lh.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [izaina]: izain, odol-edale Ipar., uxadan Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) sanguijuela ➥ izain (2) iz. (pl.) apuros, disgustos
    fr (1) iz. sangsue (2) iz. (pl.) problèmes, contrariétés
    en (1) iz. leech (2) difficult situation, predicament
    port (1) iz. sanguessuga (2) iz. (pl.) apuros, desgostos

    Testuinguruan

    Ura delakoan trago bat irensten du eta han dira orduan xintximariak! (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 10:40 pm on 2021/12/11 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xiringa 

    iz. Gorputzean isurkariak barneratzeko erabiltzen den ponpa txikia. Xiringaz ziztatu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xiringa. (L, BN, S ap. Lh ; Chaho, Hb, H), siringa (Lar, Añ, H), ziringa (Lar, Añ, H), xirringa (H), jiringa (Lar, Añ), jeringa (Añ).
    Jeringa. “Xeringa” , “ayuda” Lar y Añ. “Seringue, clystère” Hb. Gero, kanabelazko txiringa zulodun batekin botako zaio bereala ura, idurin dezan laño bat balitz bezela. ErleG 64. Nola […] haren andrea ondoan hila kausitu duten xirringa bat eskuan. Herr 18-12-1958, 2. (B, Sal ap. A ), txiringa (R ap. A ). “Jeringa, juguete de muchachos, hecho de rama de sauco, horadado, como de un palmo en largura y que sirve para echar agua” A.

    XIRINGAZKO EREINTZA. Inseminación artificial. Elizak ez du xiringazko eraintzarik onhartzen kabalentzat baizik; gizonaren jiteak eta erlisioneak ez dute haur-ukaiterik onesten egiazko ezkontzatik kanpo. Herr 2-10-1958, 1.

    Sinonimoak: iz.

    [bisistura]: bisustura g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. jeringa; jeringuilla
    fr iz. seringue
    en iz. syringe
    port iz. seringa, agulha

    Testuinguruan

    Erabiltzeko prest daude xiringa horiek. #gaurkohitza

     
  • Maite 10:13 pm on 2021/09/26 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xirribika 

    iz. Ipar. Arrabita. Gotzon Garatek dio euskaraz idaztea xirribika jotzea bezala dela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xirribika.

    1. (L, BN; Dv, H (L)), xirribita, xirribit (L), xirribinka, xiribika (Arch VocGr (s.v. arrabita)), txirribika, xirrinka, xirririka (BN-baig), xirriika (BN-lab), xirrika, zirribika, zirrika. Ref.: A (xirribika); Lh (xirribika, xirririka, xirribit) . “Violon” Dv. “Violín” A. “Vocablos que denotan instrumentos, tales como txirribika por violín, que parece no ser indígena” A CPV 257. “Violon, rebec” Lh. v. arrabita, txarrabeta. Tr. Documentado sólo en la tradición septentrional.

    Hauk dira zeruko alosiaren iduria […] ezagutzera emaiten darokun xirribika, edo suntsuna. ES 187. Xirribika eta organo iotzaille guzien aita. Urt Gen 4, 21 (Dv arrabita, Ur, Ker zitara). Entzun zuen xirribika eta eltzagor eta dantza otsa. HeH Lc 15, 25. [Ene bulunbarien] hertzetarik xirribiken zurda hazkarrenak [egin ditezke] . Hb Egia 132. Sala eder bat bada bertze mundurako, / Lekhua frankorekin kontradantzeko, / Galtxa gorri berbera xirrika yotzeko. Hb in BOEl 103. Hasi zen xirribika edo arrabita joiten. Prop 1880b, 35. Xirola, ttunttuna eta xirribika. Elzb PAd 55. Xirribika edo klarinet soinuz. Zby RIEV 1908, 84. Xirribinka edo . violoncelle deitzen den tresna batez. JE Bur 184 (93 xirribinka). Urhatsik ez ditake han egin xirribit zerbeit, xirula edo guziz “phonographe” direlakoetarik entzun gabe. Zerb Metsiko 348. Xirribinka joz. Leon Imit IV 1, 8 (SP gitarra, Ch, Mst harpa). Eskale itsu xahar bat, xirrinka bat besopean. Leon GH 1926, 523. Martin Tipulak ikusi zuen xirribika edo arrabita bat…; jostatu zen bere harekin, harat hunat kirrinkaraziz. JE “Martin Tipula” (ap. DRA). Zirribika batek balio ditu beti lau sos. Ib. (ap. DRA). Asi dire gure organoak lehenik beren xirola guziekin, gero xirribitekin, gero aphaleko xirribitekin eta okarinarekin. Herr 5-11-1959, 1. Eskuara guti baliatzen da egun guzitako ogiaren irabazteko. Oraiko moldetan, eskuara jakitea da, zirrika jotzen jakitea bezalatsu. Herr 9-6-1960, 1. “Makolina” erdi-piano, erdi-xirribika soinu-tresna bitxi bat. Lf ELit 336. Nola dildira eta kanta lezakete xirribika-kordek? Lf in Zait Plat XV. v. tbn. He Phil 377. HU Aurp 189. Xirribita: Zerb IxtS 54. Xirribinka: GAlm 1952, 11.

    2. Tamboril. “Tambourin” Hb (Lhande transcribe erróneamente xiri-).

    Sinonimoak: iz. Ipar.

    [arrabita]: arrabita, zarrabete g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) violín
    fr iz. (Ipar.) violon
    en iz. (Ipar.) violin, fiddle
    port iz. (Ipar.) violino

    Testuinguruan

    Xirribika eta gitarra ziren egitarauan eta jende andana bildu da soinu hauen entzuteko. [ITSASU, SINADURARIK GABE, “HERRIETAKO KRONIKAK: LAPURDI” (2005-04-14, 4. orr.), Herria — 2001-2005]

     
  • Maite 11:33 pm on 2021/09/04 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xoxo 

    1 iz. Ipar. eta Naf. edo Adkor. Zozoa (txoria). Birigarroa arbolan eta xoxoa sasi ondoan. 2 adj. Adkor. Zozoa, ergela. Ez gara xoxoak, badakigu arriskuak badirela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 xoxo. (Ht VocGr Lar <chochoa> Dv), xotxo (H) “Lance” Ht VocGr 378. “Dard” Ib. 345. “Dardo” Lar. “Flèche, dard” H. 2 xoxo. v. zozo.

    Sinonimoak: iz.

    [xoxo] : zozo (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zool.) mirlo (2)  izond. tonto, -a, insustancial, bobo, -a
    fr (1) iz. (Zool.) merle (2)  izond. niais, -e ; stupide, nigaud, -e
    en (1) iz. (Zool.) blackbird (2)  izond. stupid, dumb, foolish
    port (1) iz. (Zool.) melro (2)  izond. tonto, -a, insubstancial, bobo, -a

    Testuinguruan

    Hala da ze, xoxoa eta belea ginen, itxuraz. [Azeria eta Lehoia, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2007)]

     
  • Maite 9:47 pm on 2021/02/04 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xangre 

    iz. Ipar. Minbizia.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xangre. sangre , xankre (L, BN, S ap. Lh; Urt IV 126, Hb), txankre (Lar).
    Cáncer. “Zaratán, min bizia, txankrea” Lar. v. minbizi. Tr. Documentado en textos septentrionales desde Haraneder. Presuna batek izanen du kanzer bat edo sangre bat besoan. He Phil 217 (SP 215 xamarra). Halako jendeen hitza xankre bat bezala baratxe-baratxe irabaziaz doha. He 2 Tim 2, 17 (Lç gangrená, TB, Dv, Ol, BiblE minbizia). Haren xankrea ideki zen, et denbora gutirik barnean izigarriki hedatu zen. Birjin 608. Gau-erditan, burura heldu zaio: Xangrea duela zintzurrean! Bai, xangrea! Ez zen bertzerik! Xangrea eta bere pipatzeak emanikako xangrea! Barb Sup 34. Badakizu zer eritasun izigarria den odol-xuria, zonbaitek odolaren xankrea erraiten baitiote. Herr 27-11-1958, 1. Xangriaz jana, bilintzi-balantza dabila Roosvelt, gizonkiaren orde, izaitekotz gizonaren itzala. SoEg Herr 27-5-1965, 1. Erresuma jorienetan ere gelditzen dira, xangre batzuen pare, beren zuzena ardietsi ez duten herrialdeak. Othoizlari 1967 (n.º 48), 12. Griña asko aipatu dituzte, oro xangre handienak, familiari kalte egiten diotenak. Herr 20-5-1971, 3.
    XANGRE-BELAR (-belhar L, BN, S ap. Lh; Hb). “Dentelaire” Hb.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

    [minbizia]: minbizi, bizien Bizk., kantzer g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) (Med.) cáncer
    fr iz. (Med.) cancer
    en iz. (Med.) cancer
    port iz. (Med.) câncer, cancro

    Testuinguruan

    Ustezko paradoxa ez da horren paradoxikoa. [Europako mugetan barrena, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2000)]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel