Tagged: X Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:47 pm on 2021/02/04 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xangre 

    iz. Ipar. Minbizia (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xangre. sangre , xankre (L, BN, S ap. Lh; Urt IV 126, Hb), txankre (Lar).
    Cáncer. “Zaratán, min bizia, txankrea” Lar. v. minbizi. Tr. Documentado en textos septentrionales desde Haraneder. Presuna batek izanen du kanzer bat edo sangre bat besoan. He Phil 217 (SP 215 xamarra). Halako jendeen hitza xankre bat bezala baratxe-baratxe irabaziaz doha. He 2 Tim 2, 17 (Lç gangrená, TB, Dv, Ol, BiblE minbizia). Haren xankrea ideki zen, et denbora gutirik barnean izigarriki hedatu zen. Birjin 608. Gau-erditan, burura heldu zaio: Xangrea duela zintzurrean! Bai, xangrea! Ez zen bertzerik! Xangrea eta bere pipatzeak emanikako xangrea! Barb Sup 34. Badakizu zer eritasun izigarria den odol-xuria, zonbaitek odolaren xankrea erraiten baitiote. Herr 27-11-1958, 1. Xangriaz jana, bilintzi-balantza dabila Roosvelt, gizonkiaren orde, izaitekotz gizonaren itzala. SoEg Herr 27-5-1965, 1. Erresuma jorienetan ere gelditzen dira, xangre batzuen pare, beren zuzena ardietsi ez duten herrialdeak. Othoizlari 1967 (n.º 48), 12. Griña asko aipatu dituzte, oro xangre handienak, familiari kalte egiten diotenak. Herr 20-5-1971, 3.
    XANGRE-BELAR (-belhar L, BN, S ap. Lh; Hb). “Dentelaire” Hb.

    Sinonimoak: iz. Ipar. g.e.

    [minbizia]: minbizi, bizien Bizk., kantzer g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) (Med.) cáncer
    fr iz. (Med.) cancer
    en iz. (Med.) cancer
    port iz. (Med.) câncer, cancro

    Testuinguruan

    Ustezko paradoxa ez da horren paradoxikoa. [Europako mugetan barrena, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 7:44 am on 2020/04/18 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xabalina 

    iz. Lehen arma gisa eta, gaur egun, atletismo ariketetan erabiltzen den haga edo makila modukoa, luzea, eskuz jaurtitzen dena. Xabalina jaurti. (Hiztegi batua)

    Wikipedia

    Xabalina jaurtitzeko diseinatuta dagoen lantza bat da. Historiaurreko ehiztariek eta gerran sartuta zeuden gerlariek erabili zuten. Zeltiberiar gerlarien hilobi askotan burnizko xabalinak aurkitu izan dira, eta, Bayeuxko tapizean, gudu bat irudikatzen da, etsaiaren aurka airean jaurtitako xabalinekin. Bultzada eta indar handiagoa emateko eta jaurti ondoren berreskuratzeko, batzuk erdialdean lotzen ziren, soldaduari ere lotuta zihoan uhal batekin, latinez améntum izena hartzen zuena.

    Egun, xabalina, atletismoko proba batean erabiltzen da

    Beste hizkuntza batzuetan

    • es (1) iz. [jaurtitzeko lantza arina] jabalina (2) iz. (Kir.) jabalina
    • fr (1) iz. [arma] javeline (2) iz. [jaurtiketa-probakoa] javelot
    • en iz. javelin
    • port iz. Dep dardo

    Testuinguruan

    Xabalina jaurtitzaileak zeuden bertan, lehian.
    Ez balego beste mundurik, Karlos Linazasoro (Alberdania, 2000), Orr.: 85 (EPG)

     
  • Maite 11:50 pm on 2020/01/03 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xerra 

    iz. 1 iz. Zerbaitetatik, bereziki jaki batetik, ateratzen den zati zapala eta mehea. Haragi xerra bana. Hiru xerra ogi txigortu. Arrautza bat eta erremolatxa xerra bi jan ditu. 2 iz. Haragi xerra. Bazen urte pare bat xerrarik jaten ez zuela. Xerra patatekin. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

        [xerra]: xafla Ipar., zafla Ipar., tajada Heg., xerrada Gip., arrunda Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. [haragiari buruz] filete (2) iz. [jatekoa] loncha, rodaja, rebanada, tajada (3) iz. encaje de adorno de las mujeres
    fr (1) iz. bifteck (2) iz. tranche, rondelle
    en (1) iz. [of meat] steak, fillet; [of bacon] rasher (2) iz. [of lemon, bread] slice, sliver
    port iz. (de carne, de pescado) bife

    Afaltzeko haragi xerra eder bat jan dugu. #GaurkoHitza

    xerra (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:12 pm on 2019/09/13 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xehakapen 

    iz. 1 iz. Zehaztasuna. Ik. xehetasun 2. Aurrerantzean xehakapen handiagoz jorratu beharko ditugu gai horiek. 2 iz. Azalpen edo zerrenda xehakatua. Kreditu gehigarriak emango ditugu, 214.630.000 euro arte, lege honetako eranskinean jasotako xehakapenaren arabera. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [birrintze]: birrintze, hauste, xehakatze, xehatze, txikitze.
    [bereizte]: bereizte, banakatze, banatze, banaketa, zatitze

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. detalle, desglose
    fr iz. détail, décompte
    en iz. detail, breakdown
    port iz. detalhe, desmembramento, separação

    Urtez urteko xehakapena egin dute. #gaurkohitza

    xehakapen (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:52 pm on 2019/05/03 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xurrutarri 

    iz. Gargola. (Elhuyar Hiztegia)

    Sinonimoak: iz. g.e.

    [harraska]: harraska, harri, sukaltarri, dala Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Arkit.) gárgola
    fr iz. gargouille
    en iz. gargoyle
    port iz. (Arkit.) gárgula

    Notre Dameko xurrutarriek istorio bitxiak ezkutatzen dituzte. 

    xurrutarri (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:59 pm on 2018/03/23 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xingola 

    iz. 1 iz. Oihal edo ehunezko zerrenda luze eta mehea. Ik. zinta. Zetazko xingola. Atorra bat, gainetik dena xingola, urre eta girgileriaz apaindurik. Errienta, bere paperak eskuan, antzoki zolan izanen da, beltzez bezti, xingola bat seinale, eginkizunen kudeatzeko. Adats horail distiratsua, xingola batek lepondoan batua. Xingola darie makila multzoei. Bidea eta ibaia, bi xingola mehar irudikoak. 2 iz. (Ohore gisa ezarria). Ohorezko medaila eta gurutze, xingola eder eta holako sari horietarik. Emazte bati eman diote “Légion d’honneur” xingola. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [zinta]: galartzu, girgil, zinta, erriban Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) cinta, banda, franja, tira, faja; galón (2) iz. (Med.) usagre
    fr (Ipar.) ruban, bande ; galon
    en strip, ribbon
    port fita, faixa, banda

    Xingola horia.

    xingola

     
  • Maite 11:50 pm on 2018/01/10 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xixkalari 

    iz. Lapurra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xixkalari. “(Gc) ratero” A. v. 2 xixkatu.

    Sinonimoak: iz./izond.

        [lapurra]: esku-zikin, harrapari, lapur, ebasle Ipar., ohoin Ipar., arrobatzaile Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. caco, cortabolsas, ratero, -a
    fr iz. filou, voleur, -euse
    en iz. burglar, petty thief; pickpocket
    port iz. fam gatuno m, mão-leve mƒ, larápio m

    Lotsatuta, uretan murgildu ditu xixkalari baten abileziaz. [Axenario, Jules Renard / Itziar Otegi (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xixkalari (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:17 pm on 2017/08/28 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xendra 

    iz. Ipar. Bidezidorra. Ohoin handiak errege bidez, ttipiak xendraz. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xendra (BN-baig, S-bas; H (s.v. xenda)), xendera (H (BN; s.v. xenda)).

    Senda, sendero. “Sente, sentier, chemin étroit à travers champs et bois” H. v. 1 xenda. Prepara zazie Yaunaren bidia, xuxen ezartzkitzie haren xenderak. SalabBN Mt 3, 3 (Ip xendak). Xafla xafla badoa xendrari behera. Barb RIEV 1908, 126. [Eskualduna albistaria] zortzitik argitaratuz, sutan airatzen da, burdin-bide, errege-bide, bide xidor eta xendra guzietan gaindi. Lander RIEV 1908, 623. Hil-harri biribilak ba dire oraino Eskual-Herrian, […] elizabide xendretan zangoen lehergarri ezarriak. GH 1922, 553. Lerro-lerro xendrari / bero gogorrenean… / tzirri, tzirri, kitzirri, / gor dago Xinhaurri. Ox 90. Bainan oihanian basurdiak badu xendera bat baino gehiago. GAlm 1934, 50 (ap. DRA). Ohoin handiak erregebidez, ttipiak xendraz. Zerb GH 1936, 310. Ibarrak inarrotsi dira, / xenderak, bidexkak / eta karrikak / ideki, / sabaiak, sotoak, / ostatuak eta plazak / ikaratu. Erdozaintzi-Etxart “Herria izerditan” (ap. DRA). Hi haiz bizirateko bidean, / goiti doan xendra nekean, / xendra hertsian, zerurateko xendran. Othoizlari 1968 (n.o 50), 29. Bet-betan oihan beltz batean galtzen da eta bertze xendrak ere ez ditu, ez beti, eta ez denak, kurutzatzen… Lf in Zait Plat XXIII. Hara nun partitzen den, xendra batetik, gaineko bidera. Etchebarne 28. Bidez ala xendraz, badugu jadanik asko eta asko egina. Larre Herr 17-4-2003, 1.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [bidezidorra]: basabide, bidexka, bidezidor, hurbilbide, lasterbide, zidor, bidexendra Naf., laburbide g.e., xidor g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) senda, sendero
    fr iz. (Ipar.) sentier
    en iz. path, pathway
    port iz. senda, vereda

    Ez kezkatu, bada, nik neuk gidatuko zaituztet xendra ilun horretan barrena. [Hollywood eta biok, Javi Cillero (Alberdania, 1998)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xendra (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:39 pm on 2017/08/27 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaboi 

    iz.  Urarekin nahasirik, garbitzeko eta koipea kentzeko erabiltzen den produktua, alkali bat gantz batekin konbinatzean lortzen dena. Xaboi bigunak eta gogorrak. Xaboi berezi bat erosten zuen, oso garestia, azalmintza leun-leun edukitzeko. Xaboi puska bakarra ematen digute hilabete osorako, bai arropa garbitzeko eta bai norberaren garbitasunerako. Xaboi fabrika. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xaboi (R; Chaho, H (S), Lh), jaboi (V, G; Añ), jaboe (V; Lar, H (s.v. saboia)), xabon (B, Sal, S; ZMoso 68), jabon, xabo (Lh; xaboa det., H (S; s.v. jaboa)), xabu (S; Chaho (S), H (S)), xaun (BN-baig), txaboe (A), txaboi (V, AN; Lar, Añ), saboi (H), saboa (det., SP, H), jaboa (H (det., V, G)), sabona (G-nav), sagona (G-nav). Ref.: A (jaboe, txaboe, xaboi); Lh (xabu, xaun); Lrq /šabu) [oxítona]/; Ond Bac (sabona); Iz Als (sagoni); Etxba Eib (jaboi); Izeta HiztB2 (xabona); Elexp Berg (jaboe).

    Tr. El primer testimonio corresponde a Lizarraga de Elcano (xabon en el manuscrito y jaboi en la edición de Iturriaga). La forma mejor documentada es jaboi, empleada por autores meridionales. Hay también jabon en Txirrita (rimando con gona), saboi en Orixe (saboi-askillo) y txaboe en Erkiaga. Al Norte sólo se encuentran las formas suletinas xabo y xabua (det.).

    1. Jabón. “Xabón” Lar y Añ. “Jaboiak urrindu dittu gaitz asko” Etxba Eib. “Eskuek ongi garbitu xabonakin” Izeta BHizt2. v. salboin. Garbitzekó oiál agitz mantxátua, eztá áski pasátzea ureán arín arína, beárda lixua óna, autses, ur béros, xabónas igórzis óngi. LE Urt ms. 81v (ed. 1846, 227 jaboiez). Onek ez du jaboyik ikutu egin zanetik. Sor AuOst 94. Marseilla deitzen den hiri handi batetan fabrikatzen die xabua. Eskual 24-4-1908 (ap. DRA). Munduko xaboak eta hurak oro / Bildurik ere, eztiek xurituko / sortzez beltz dena, Bohame ala Morro. Andurain UskIb 39. Kamixa zarra, zikiña gona, / garbitutzeko falta jabona. Tx B 56. Miesa-erropa zuriak txaboiaz edo kuztoreaz garbitu. Erkiag Arran 134. Lukainka, jaboi kaja ta babarrun zaku gañean exerita. Ugalde Iltz 45. Txaboe idorra, labain eta ipizki txikia. Erkiag BatB 122. Aurreko gabean, gorputza jaboiaz ondo garbitu, ta beatzetako azkazalak moztu zizkidan amak. Osk Kurl 82. Jaboi asko miñin eta ezpanak zikin. (V-m). EZBB II 7. Errekara joan bear gero, jaboiarekin erropa dana garbitzera. BAyerbe 153. v. tbn. Jaboi: Azc PB 360. SM Zirik 115. Salav 59. JAzpiroz 130. Zendoia 209.

    2.Txabũ (S), adulación” A.

    Sinonimoak: iz.

        [salboina]: salboin Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Kim.) jabón (2) iz. jabón, jaboneta
    fr savon
    en soap
    port sabão

    Dutxatu berria zetorren eta xaboi usain sarkorra zabaldu zuen gelan.  [Romain zen bere izena, Joxean Agirre (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xaboi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:33 pm on 2017/05/18 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaberama 

    iz. Ik. dortoka. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [xaberama] : dortoka 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (L) tortuga ➥ dortoka
    fr tortue
    en [lehorrekoa] tortoise; [uretakoa] turtle
    port tartaruga

    Xaberama mantso baino mantsoago zihoan.

    xaberama (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:24 pm on 2017/03/30 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xenda 

    iz.  iz. Naf. eta Zub. Xendra, bidezidorra. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [xenda] : bidezidor, zidor, bidexka, lasterbide, laburbide (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Z) senda, sendero
    fr sentier, chemin
    en path, route
    port senda, sendero

    Ikusten denez badago xenda bat, baina ez dut ezagutzen. [Idi orgaren karranka, Victor Hugo / Koldo Izagirre (Elkar, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xenda (Gaurko Hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:03 pm on 2016/12/15 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xiringatu 

     du ad. Xiringaz injekzioa sartu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: ad.
    [xiringatu] : injektatu, ziztatu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. inyectar, poner una inyección
    fr du ad. injecter
    en du ad. to inject
    port du ad. injetar

    Jite horretako agente patogeno asko daude foru administrazioko erakundeetako kargudunen artean, edozein unetan aldaketari sukarra eragiteko prest. Erregimen erregionalistak 30 urtez xiringatu ditu organo publiko guztietan.  [Sintoma, garaipena eta irakaspenaJuan Kruz Lakasta (Berria.eus, 2016-12-15)]

    xiringatu (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 2:23 pm on 2016/11/11 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xuxurlari 

    iz. eta izond. Xuxurlatzen duena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xuxurlari (SP, Arch ap. DRA, H).  “Délateur, rapporteur, médisant” H. “Susurrador (Arch)” DRA.

    Sinonimoak: iz.
    [xuxurlari] : marmar-egile (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz./izond. susurrante; susurrador
    fr personne qui chuchote
    en whisperer

    Leonard Cohen kantugile eta olerkaria joan zaigu, baina bere kantu gazi-gozoak, intimoak, dotoreak eta bere ahots xuxurlaria gurekin geratuko dira.

    xuxurlari (Argazkia: Wikimedia Commons)

     
  • Inaki Agirre 11:19 pm on 2016/10/04 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xextra 

    iz. ‘eztabaida, kalapita’ (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xextra, sestra. Disputa. “Sesioa (G-azp)” NEtx (comunicación personal). Xextrarik geienak diruak eragiten dituala-ta, ez ba egi makala. Agur 23-6-1973 (ap. DRA). Gure artean hainbeste xextra eta eztabaida izan ez bagenitu. PMuj in MEIG I 96. Horrelako xextrak beti izan dira gure artean. Id. ib. 96. Nire zinegotzitzako sestra, buruauste ta garaipen pozaren ondoren. Gerrika 265.

    Sinonimoak: iz.

        [eztabaida]: debate, ezbai, eztabaida, hizka-mizka Ipar., argudio g.e., baiez g.e., elea g.e., eztabai g.e., eleka Ipar. g.e., iharduki Ipar. g.e., ihardukitza Ipar. g.e., ihardukimendu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es disputa, riña
    fr dispute, argument
    en dispute, querelle
    port disputa, rixa, contenda, enfrentament

    Inpunitatearen aldarean, lasai jarraitzen du Gonzalezek xextra politikoaren erdian.  [«Egindakoak egin arren», Iñaki Petxarroman (Berria.eus, 2016-09-29)]

    Egia da, bertsogintzaren oinarri-oinarrian dagoela elkarren arteko borroka dialektikoa, baina gaur egun ez du sasoi batean zuen gordintasunik xextra horrek. [Hogeita bina, Andoni Egaña (Hariadna, 2004), Orr.: 75 (EPG)]

    xextra (FlickrCC, Ayana T. Miller)

     
  • Maite 11:37 pm on 2016/08/01 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xahutasun 

    iz. Garbitasuna.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    xahutasun (L, S; SP, Urt I 32, Ht VocGr, Lecl, Dv, H), xahutarzun (BN, S; Gèze), txautasun (Lar, Añ (AN)), xagutarzun (Sal, R), zahutasun (Urt Gram 8). Ref.: A (xagutarzun, xahutarzun); Lh; Lrq (xahütarzün).

    1. Limpieza; pureza; castidad. “Netteté” Ht VocGr 389. “Pureza” Lar y Añ. “Puridad” Lar. “Claridad de ojos, &c.” Ib. “Propreté, netteté, pureté” Dv. “État de netteté, de propreté, de pureté. Beiraren xahutasuna, la netteté du verre. Konzientziaren xahutasuna, la pureté de la conscience. Gela baten xahutasuna, la propreté d’un appartement” H. “Limpieza, aseo” A. Gatzatuko da Birjina / baten sabel garbian, / gizonaren obra gabe / xahutasun handian. EZ Noel 34. Urreaz erosten ezten / maitazakek bakea, / nola xahutasunaren <chabu-> / oraño berthutea. EZ Eliç 116. Kanpoko xahutasunak nolazbait seinalatzen du barreneko garbitasuna eta ohorea. SP Phil 331. Iinkoaren grazia, xahutarzuna eta puritatia. Tt Arima 19.

    v. tbn. Tt Onsa 73. ES 191. Xahütarzün: FPrS 19. Bp I 73. CatOlo 57 (ap. DRA). Etch 666. UskLiB 18. GH 1958, 13. Xahutarsun: Prop 1898, 61.

    2. “Écalircissement d’une question, [d’une] affaire. Ezin izan zen egiteko hortaz xahutasunik, on ne put avoir d’éclaircissement de cette affaire” H.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [garbitasuna]: garbitasun, polizia, araztasun Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. limpieza, aseo, higiene
    fr iz. propreté, netteté, pureté
    en iz. [gelarena] cleaning; [arimarena] purification; [botoa] chastity
    port iz. limpeza, asseio, higiene

    Udaberria, astindu ahal izateko hosto bakar bat ere gabe, soil eta argi, kastitate grinati eta xahutasun mespretxatzaileko birjin baten antzera hedatu zen soroetan, begi zabalik eta erne eta batere axolarik gabe ikusleek egin edo pentsatzen zutenaz. [Farorantz, Virginia Woolf / Anton Garikano (Ibaizabal, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     

    xahutasun (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:39 pm on 2016/05/30 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xingar 

    iz. Ipar. eta Naf. ‘urdaiazpikoa’ (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz. Ipar./Naf.

        [urdaiazpikoa]: urdaiazpiko, pernil Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (GN/Ipar.) carne de cerdo; tocino
    fr iz. (GN/Ipar.) lard
    en iz. bacon; pork
    port iz. (GN/Ipar.) carne de porco; toucinho

    Labearen gaineko zartaginaren barnean xingar puska eta arrautza bi erretzen ari ziren olioan plisti-plasta.  [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xingar (Pixabay, CC0 Public Domain)

     
  • Maite 11:55 pm on 2016/04/06 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xahu 

    izond. Garbia, purua, zikinkeriarik gabea. • XAHU IRTEN. Kalterik ez izan edo ez jasan. Kotxe-istriputik xahu irten zen.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: izond. Ipar.

        [garbia]: garbi, puru, aratz Ipar., ximen Ipar.  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) izond. (Ipar.) limpio, -a, aseado, -a, puro, -a (2) adb. (Ipar.) limpiamente
    fr (1) izond. (Ipar.) propre, net, nette, pur, -e (2) adb. (Ipar.) sain et sauf, saine et sauve ; entièrement
    en izond. clean; pure
    port (1) izond. limpo(a) (2) adv limpamente

    Xahu da bertzeengandik urruntzen dena, urruntze hutsagatik. [Elektrika, Xabier Montoia (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xahu (Gaurko hitza, CC)

     
  • Maite 10:35 pm on 2016/02/17 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xah 

    iz. Persiako enperadorea.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (emperador persa) sha
    fr (rey persa) chah
    en (titre de monarque du Moyen-Orient) shah
    port

    Irango kurduek Xah derrokatzen lagundu zuten 1979an, baita autonomia eskatu ere, baina ez zuten lortu. [Ekialdeko mamuak, Jon Arretxe (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xah (Wikimedia Commons, Public Domain)

     
  • Maite 2:50 pm on 2015/04/30 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xedapen 

    iz. ZUZ. Lege edo erabaki judizial batek erregulatutako puntuetako bakoitza. • xedapen desemaile. Lege-testu jakin bat indarrean jartzen den unetik aurrera,zein agindu edo lege geratzen diren desemanda edo indarrik gabe zehazten duen araua. Arau-testuen bukaeran egon ohi da. || xedapen gehigarri. Legegintzako testu bateko puntu jakin batzuk osatzen eta interpretatzen dituen araua. Arau-testuen bukaeran egon ohi da. || xedapen iragankorLegeriabatetik bestera iragateak sortzen dituen arazoak konpontzea helburu duen araua. Arau-testuen bukaeran egon ohi da. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [klausula]: klausula (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Wikipedia):

    es iz. (Zuz.) disposición
    fr  iz. dispositionordonnance
    en  iz. provision
    port iz. disposição

    Zuzenbide idatziaren eta ohituren arteko transakzioa gauzatu dugu, bi-bion arteko xedapenak bateragarri izan zaizkigun neurrian edo batzuk besteekin itxuraldatu, sistemaren batasuna urratu gabe, izpiritu orokorra bortxatu gabe. [Frantziako lehen kode zibilaren proiektua, Jean Di Portalis /Andres Urrutia (Jakin, 2000), Orr.: 16] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xedapen (Koly Popins, FlickrCC)

     

     
    • Patxi Petrirena 5:27 pm on 2015/04/30 Permalink

      “Xedapen desemaile” ez baizik “xedapen indargabetzaile” dabil nagusiki azken urteotan (Euskaltermen aurki daiteke).

    • Maite 6:46 am on 2015/05/05 Permalink

      Mila esker azalpenagatik, Patxi! 🙂

  • Maite 7:39 am on 2014/06/10 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xakel 

    iz. ZOOL. Erranidoen eta hilidoen familietako anfibio anuruen izen arrunta. Azala leuna, atzeko hankak luzeak eta sendoak, aurrekoak motzak, eta begiak irtenak dituzte. Intsektu, araknido, molusku eta beste hainbat animalia txikiz elikatzen dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Gip.

    [igela]: igel, ugaraxo Bizk., negel Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) rana
    fr grenouille
    en frog
    port

    Entzun:

    Dortokak, xakel eta apoak, ugaztun marraskariak gauaren babesa galtzen dute argiarekin. [Gau erdia, IRUNE LASA, 2009-03-01] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xakel (Karobi Photography)

     
  • Maite 4:23 pm on 2014/02/12 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xatar 

    iz. Haur txikiei edo inkontinentzia duten pertsona helduei iraizkina zurgatzeko hankartean jartzen zaien zelulosazko edo beste materialezko pieza(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘pixoihal’)

    Sinonimoak: iz.
    [pixoihal]: haur-zapi, ipurtzapi, pixoihal, txiza-oihal  (ADOREZ Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es pañal, faja de niños
    fr lange, couche
    en nappy (Br); diaper (Am)
    port fralda

    Entzun:

    “Haur horri xatarrak aldatu” Izeta BHizt2. [moldatua], Hiztegi Batua

    xatar (FlickrCC, elizabethpfaff)

     
    • iiker 12:20 pm on 2014/02/14 Permalink

      interesgarria

  • Maite 8:01 am on 2013/07/03 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xerka 

    adb. (Ipar.) Bila  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    xerka (S; SP), txerka (BN-ciz; Aq 193 (AN)), xeka (B, BN-ciz-arb), txeka (BN-arb). Ref.: Gte Erd 19 y 63; Izeta BHizt2 (xeka). Tr. Usado desde desde finales del s. XVIII por autores bajo-navarros, suletinos y algunos labortanos de influencia bajo-navarra (antes se documenta en el dicc. de Pouvreau). La variante suletina es txerka (hay xerka en Xarlem y un ej. suletino de ChantP). En DFrec hay 2 ejs. de xeka, septentrionales.

    Sinonimoak: adond. Ipar.
    [bila] : bila, eske, keta Ipar.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es Ipar. (aurretik izen-sintagma genitiboan, edo izen-sintagma kasu-atzizkirik gabe mugagabean duela; izen-sintagma aipatu gabe egon daiteke) en busca (de), a la busca (de)
    fr en quête de, à la recherche de
    en in search of, looking for
    port em busca de

    Entzun:

    Astebururako zeregin erakargarriren baten xerka, ETB2ko Un plan perfecto saioaren estreinaldia ikustea deliberatu nuen ostegun gauean. Akats larria. Ideiaren bat eman baino, edozein plan egiteko gogo guztiak uxatu zizkidan. [Ispilu deformatzailea, Aritz Galarraga (Berria, 2013-06-22)]

    xerka (FlickrCC, eozikune)

     
  • Maite 8:04 am on 2013/01/28 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xerlo 

    iz. Ile-mordoa, bereziki kopetaren aurrean dagoena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz.
    [xerlo] ile-xerlo (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es mata/mechón de pelo [especialmente referido al flequillo]
    fr cheveux, mèche de cheveux
    en mop of hair; tuft
    port juba, mata

    Beltza baino beltzagoa ei da auzoko jende askoren egoera, eta, noski, gastuen murrizketan beharrezkoak ez direnak kentzen direla lehendabizi: ile apaindegikoak, nola ez. Berari pena handia ematen diola, eta ez hainbeste negozioan sumatu duen txakalaldiagatik, baizik eta tinteari uko egiten dioten emakume horiek beren autoestimuaren zati bati egiten diolako uko. Alegia, bi txanponen truke umeak zaindu eta etxeak garbitzeko enplegatzen dituzten andre dotoreen parekoago sentiarazten dieten kaoba edo urre koloreko xerloei.  [Xerloak, Idurre Eskisabel (Berria, 2013-01-27)]

    xerlo (FlickrCC, Vox Efx)

     
  • Maite 10:00 am on 2012/08/08 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xapi 

    (b). interjekzioa. Katua uxatzeko esan ohi dena. • Voz con la que se espanta al gato. Xapi katua!, alde ortik!

    Sinonimoak: ad. g.e.
    [katua uxatu] angabetu Naf. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Antonimoak:
    [katua erakarri] angabetu Naf. g.e.Ant. mis-mis.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es zape [voz que se utiliza para alejar al gato]
    fr ouste
    en shoo

    -Katarramixon, nun izen? – Gaztelan. – Zer ekarri? – Gaztaie eta ogixe. – Nun itxi? – Aramaixotxuen. – Nok jan? – Katuek eta txakurrek. – Xapi, xapi, xapi! [Euskara batua, Koldo Zuazo (Elkar, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
    • Iñaki Agirre 8:16 am on 2012/08/09 Permalink

      Kontrakoa, katuari etortzeko esateko, mixi-mixi erabili ohi da (G, Zar.)

    • Maite 8:35 am on 2012/08/09 Permalink

      Zenbatetan esan dudan nik mixi-mixi hori! 19 urtez katutxo bat izan nuen. 🙂

  • Maite 8:22 am on 2012/03/08 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xalamatika 

    iz. Hizkera nahasi ulertezina edo itzulinguruz betea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: kalamatrika

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es clamor en la conversación, griterío; galimatías; rodeos, recovecos

    Zirt edo zart egitea baino hobe da, ordea, betiere konbentzimenduaren bidea. Eta zaborren gai gaiztotu honek hainbesteko xalamatika sortu badu, pentsa zenbatekoa sortuko lukeen, esaterako, trafiko handiegia dugula, errepide gehitxo behar ditugula, kutsadura gero eta jasangaitzagoa dela eta… aginte guneren batek familiako edo pertsonako auto bakar bat izatera behartuko bagintu. [Atez ate, Andoni Egaña (Berria, 2012-03-03)]

     
  • Maite 8:00 am on 2011/07/22 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xurgagailu 

    Xurgagailua hautsa eta beste zenbait zikinkeri-partikulak xurgatzeko aire-bonba erabiltzen duen gailua da. Jarraitu irakurtzen… (Wikipedia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) aspirador, -a (2) ventosa
    fr aspirateur
    en (1) hoover, vacuum cleaner (Br) (2) suction cup, sucker

    Lantegiko armairura abiatu, xurgagailu bat atera handik, konektatu, eta orria desagertua zen bazterreraino hedatu zuen kablea. [Loroaren teorema, Denis Guedj / Jon Muñoz  (EHU, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xurgagailu (FlickrCC, owagner)

     
  • Maite 8:03 am on 2011/05/20 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xingola-mingola 

    adb. Sigi-saga. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: sigi-saga, sigi-sagaka, sigi-sagan, zeharka-meharka, ikur-makurka, esemeseka (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es en zigzag, haciendo eses
    fr en zigzag, en zigzaguant
    en zigzagging

    Haurrentzako liburuetatik hartuak dira honako metagrama jostagarriak: risti-rasta, terrela-merrela, ttirun-ttarun, txintxina-mintxina, txirriki-mirriki, txirristi-mirristi, txukutu-txakutu, txoko-moko, xegeren-megeren, xikitun-xakatun, xingola-mingola, xiri-xara, zirrin-zarran (OLAIZOLA). [Hitza azti, Iñaki Arranz (Alberdania, 2006) Orr.: 34] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

     
  • Maite 8:11 am on 2011/01/18 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xularme 

    BIOL. Normalean begiz ezin ikus daitekeen pasagune edo irekigune txikia, larruazalekoak esaterako. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. g.e.
    [poroa]
    poro (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es poro
    fr pore
    en pore

    Zoriontasuna zeridan gorputzaren xularme guztietatik. (Xabier Mendiguren Elizegi)

     
  • Maite 10:13 pm on 2010/05/14 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xarma 

    (1) iz. (Ipar.) 1. Lilura, norbait edo zerbait erakargarri egiten duen nolakotasuna. 2. Sorginkeria. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Ipar.
    [erakartzen, atsegina sortzen duen zeraren nolakotasuna]
    enkantu, xarmantasun (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) encanto, atractivo, carisma (2) hechizo, maleficio, encanto
    fr (1) charme, séduction, attrait, fascination
    en (1) charm; attraction (2) spell

    Xarma sotileko neska baten ondoan eseri da. [Konpainia noblean, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:44 am on 2010/04/12 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaribari 

    iz. 1. (pl.) Ahozko euskal literaturaren tradiziozko herriantzerki mota, Zuberoan egiten dena. 2. Zarata, zaratotsa. Salbatore eguerdian, euri eta haize-zirimola izugarri batek inarrosi gaitu. Deabruen xaribaria izan dugu instant batez.

    Xaribaria Europa osoan zehar zabalduriko tradizio zahar batean oinarritua dago eta hainbat izen hartzen ditu herrialdearen arabera; esate baterako, “tarivari” da Proventzan eta “esquellotada” Katalunian.
    Pertzak eta zartaginak atabal hartuta, halako habarrots alaia egin ohi zen ezkongaien arteko desberdintasuna aitzakia hartuta, adina zela, edo bietakoren bat alarguna, edo dirua… Azken finean, trufazko azalez, xaribaria ez da herriaren bizimodu arruntetik edo ohituretatik urruntzen direnek ordaindu beharreko zerga baino. Haiei buruzko kritika festa-girokoa zen, ironiaz beteriko txantxa. Oso pieza gutxi gorde dira, Elizak eta agintariek, herriak gehiegikeriak egiten zituela iritzirik, debekatu egin baitzituzten. Balio literario handirik ez badute ere, interes berezikoak dira ohitura zaharrak, herri-hizkera, esaerak eta garaiko herri-morala ezagutzeko. Hiru eratakoak ezagutzen dira: xaribari serenatak ilunabarrean egiten dira eta “galarrots” eta “zintzarrots” izenez ere ezagunak dira; xaribari paradak egunez antzezten dira eta “asto-lasterrak”, “tobera-mustrak” ere esaten zaie; azkenik, xaribari farzak ditugu. Hauek ohiturazko komediatxoak dira eta lehenengo zatian gertakariei ematen zaie garrantzia eta bigarrenean errudunen zigorra antzezten da. George Hérelle-k aztertu zituen lehenik xaribariak, eta Patri Urkizuk ezagutarazi ditu, hainbat testu argitaratuz. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: [zalaparta, zarata] ahakar, anabasa, birrinbili-barranbala, errieta, errietaldi, etiketa, iskanbila, istilu, lipizta, liskar, liskarraldi, liskarreria, mokoka, mokokaldi, zalaparta, zaparrasta, aharra Ipar., eskatima Ipar., kalapita Ipar., karmañola Ipar., kasaila Ipar., tarrapata Ipar., astrapala Bizk., baraila Bizk., droga Bizk., lazka Bizk., ardaila Gip., matxetin Gip., bilaxka Zub., armonia beh., desditxa beh., matrikula beh., demanda Heg. beh., sesio G-N beh., matraka Bizk. beh., okasio Gip. beh., atarrapuzka g.e., ausiabartza g.e., kimera g.e., zirriparra g.e., debadio Ipar. g.e., haparka Ipar. g.e., atralaka Bizk. g.e., despita Gip. g.e., ahaka zah., ateleka zah., biahore Ipar. zah., disputa Ipar. zah., bilaka Zub. zah.
    (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es (1) nombre dado a una forma de teatro popular perteneciente a la tradición oral de la literatura del País Vasco (2) bullicio, alboroto
    fr (2) tapage, vacarme, désordre, tumulte, éclat
    en (2) din, hubbub; fuss; [hirikoa] bustle; [pozez] merriment; [metalarena] clash; [talka egitean] clatter, crash

    Halako batean, ordea, kanpaiak entzun ditu, gazte xaribari zaleen zalapartaren gainetik. [Konpainia noblean, Anjel Lertxundi (Alberdania, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 3:25 pm on 2010/04/07 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xuxurlatu 

    du ad. 1. Ahots isilez hitz egin. 2. (hed.) Xuxurla, hots arina, sortu. Haizeak pago-adarretan xuxurlatzen zuen. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) txutxu-mutxu egin, txutxu-mutxuka egin, murmurikatu, bar-bar, erran-merranetan aritu, esamesaka aritu (2) marmaratu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es susurrar
    fr murmurer, chuchoter
    en (1) to whisper; to mutter (marmarrean ibili) (2) to gossip (esamesaka ari izan) (3) to murmur (haizeak)

    Gizonak sorbaldatik oratu zion, horrela oratzen zuen lehen aldia zen, emakumeak burua goratu zuen, begiek, lanpararen beheko argiak ukiturik, dir-dir berezia egiten zuten, hauxe xuxurlatu zuen, Ez ezazu ezer esan, hitz bakar bat ere ez, ez ezazu esan zure gustukoa naizela, ezta maite nauzula ere, musu bat emaidazu. [Lisboako Setioaren Historia, José Saramago / Jon Alonso (Ibaizabal, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
    • woooooowowo 4:59 am on 2012/08/09 Permalink

      I’ve been browsing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours X Gaurko hitza. It is pretty worth enough for me. In my opinion, if all website owners and bloggers made good content as you did, the internet will be a lot more useful than ever before.

  • Maite 10:13 am on 2010/03/13 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xiita 

    iz. eta izond. Islamismoaren adarretako bateko kidea; delako adarrari dagokiona. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

    es chiíta
    fr chiite
    en shiite

    Hemen nozitu ditudan arriskurik handienak eguraldia eta trafikoa izan dira, eta xiita fanatikoen ordez buru oso irekiko jendea aurkitu dut. [Ekialdeko mamuak, Jon Arretxe (Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 10:34 am on 2009/12/18 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xedera 

    iz. (Ipar.) Segada, lakioa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: segada, lakio, sare, arte (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    es trampa, lazo
    fr lacet, collet de chasse
    en lasso, snare, trap

    Xedera hilgarrian kateztatu lehoiaren maneran nenbilen. [%100 basque, Itxaro Borda (Susa, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 8:10 am on 2009/11/12 Permalink | Reply
    Tags: X   

    ximen 

    izond. (Ipar.) Garbia, txukuna. Gizon ximena edozeinen aurrean ager daiteke. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: garbi, txukun (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Hazketako xola-xolan da sortetxea. Aitak eta amak ezagutu, maitatu, zituzten ahalekin beti artatu duten etxe bera hura; ongi xuritua eta beti garbi-garbia beiratua bakarrik, hots, langile ximen eta bipil batzuek aspalditik beren maitasun ohantze ekarri dutena. [Jean Hiriart urruty zena, 1927-1990, Halako lurretik holako landarea, Emile Larre (pdf )] (Euskaltzaindia)

     
  • Maite 8:42 am on 2009/09/03 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xuko 

    adb. Ipar. Lehor; agorturik, ahiturik. Zerua garbi, bidea xuko.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: zimel, idor, lehor (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Baina, bide xuko, patartsu eta harritsu batean naiz oraindik, eta hatsantzen hasia. [Santiago oinez, Piarres Aintziart (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 7:00 am on 2009/08/26 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xitu 

    du ad. (Ipar.) Garaitu; gainditu, gainetik iragan. Zuhaitz horrek xitzen ditu oihaneko guztiak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  gainditu, garaitu, nagusitu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Ordea, tentamenduaren dei hartan ez nuen kontzientziaren ezbairik izan, zeren, nola osaba baitzen, artean, nik munduan gehien maitatzen eta miresten nuen pertsona, hala, berehala xitu zuen eta estali osabaren bozak aitarena. [Lur bat haratago, Joan Mari Irigoien (Elkar, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 9:34 am on 2009/08/09 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xirripa 

    iz. 1. Errekastoa. Heldu ziren xirripa baten bazterreraino. 2. Ur-korrontea. Ez ditu ikusiren ibaietako xirripak.(Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1 ) urlaster, iturburu, iturbegi, urbegi, urgune, tira, urnegar (2) uhar (3) erreka, latsa (4) korronte, ur-tira, goaia (itsasokoa) (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Inguruan asko bezala, larre lanetan nabila atzenaldian, eta zer gauzaren ederra: lana utzi, eta atseden hartuz, ur xirripa baten alboan esertzea, eskuak eta arpegia freskatu, tragoska bat egin, klik klik, eta hostapeko itzalean hozka batzuk zerozeri. [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    xirripa

    xirripa (FlickrCC)

     

     
    • iturri 12:46 pm on 2009/08/10 Permalink

      Oiartzunen, Irungo mugan. Edo alderantziz, Irunen, Oiartzungo mugan, badago Xirripa edo Txirripa izeneko baserria. Aldamenekoa, berriz, Zurrunbilo zen. Oraintxe jakin dut zergatik izan daitekeen.

      Eskuminak Biasteritik

      [WORDPRESS HASHCASH] The poster sent us ‘0 which is not a hashcash value.

  • Maite 2:21 pm on 2009/05/17 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaramelatu 

    du ad. (L) 1. Kantatu. Maiz biltzen ziren aire zahar edo bertsu zenbait xaramelatzeko. 2. Gozotasunez hitz egin, hizketarako trebezia izan. Ibarnegaraik ederki zekien xaramelatzen elea.

    Sinonimoak: (1) xaramela jo, txilibitu jo (2) txorrotxio egin (3) sorgindu, zoratu, enkantatu (4) abestu.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    • Hala ere, Grigoriren begi liluragarri haiek bazuten oraindik nahikoa indar inguruko jendea xaramelatu eta bere mendean jartzeko. [Bizitza eredugarriak, J.M. Olaizola “Txiliku” (Elkar, 2006)](Ereduzko Prosa Gaur)
    • Dominiquek, aldiz, arazorik batere ez zuela zirudien; are gehiago, ezagutzen ez zituen marinel kantuak xaramelatu zituen. [Hautsi da katea, Toti Mtz. de Lecea / Elena Touyarou (Erein, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:09 am on 2009/03/18 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xera 

    iz. 1. Laztana, fereka. Xera samurrak. 2. Amultsutasuna, maitasuna. Xerazko hitzak. 3. Abegia. Xera ona egingo dizute beti han, eurak horrelakoxe hortzargiak dira. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) laztan, fereka, losin (2) maitasun, laztan, onginahi (3) abegi, harrera, errezibimendu, balaku.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    1. Potzolorekin nirekin baino luzeago joan zitzaion kafe gozatzea, ez baitzuen xera pare bat egiteko parada galdu. [Rock’n’roll, Aingeru Epaltza] (Ereduzko Prosa Gaur)
    2. Izan ere, xera berezia zien Frantzisko dohatsuari eta gainerako anaia guztiei. [Asisko Frantzizko, Asisko Klara, / Askoren artean] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:49 am on 2009/03/16 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaramelatu 

    du ad. (L) 1. Kantatu. Maiz biltzen ziren aire zahar edo bertsu zenbait xaramelatzeko. 2. Gozotasunez hitz egin, hizketarako trebezia izan. Ibarnegaraik ederki zekien xaramelatzen elea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: (1) abestu (2) sorgindu, zoratu, enkantatu.  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    • Dominiquek, aldiz, arazorik batere ez zuela zirudien; are gehiago, ezagutzen ez zituen marinel kantuak xaramelatu zituen. [Hautsi da katea, Toti Mtz. de Lecea / Elena Touyarou] (Ereduzko Prosa Gaur)
    • Hala ere, Grigoriren begi liluragarri haiek bazuten oraindik nahikoa indar inguruko jendea xaramelatu eta bere mendean jartzeko. [Bizitza eredugarriak, J.M. Olaizola “Txiliku”] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 10:25 am on 2009/03/10 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xangrin 

    iz. (Ipar.) Atsekabea, pena. Etxerat jinen zira / xangri(n) handirekin. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: pena, damu, arrangura, bihozmin, atsekabe. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Orain nire kausaz zaude atsekabetan; nigandik datozkizun xangrin horiek bere izanean diraute oraino, eta ni, aldiz, zoriontsua naiz. [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz] (Ereduzko Prosa Gaur)

     
  • Maite 12:07 am on 2008/12/19 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xukatu 

    1. du ad. Zerbaiti gainean duen ura edo hezetasuna kendu. 2. da/du ad. Lehortu. Atorra bustia suan xukatu da.

    Sinonimoak: lehortu, idortu, ihartu, elkortu…

    Emakumeek zapi txuri bana atera zuten soinekoaren poltsikotik eta negar malkoak xukatu zituzten. [Itzarri nahi ez zuen printzesa, Felipe Juaristi]

     
  • Maite 12:45 am on 2008/12/03 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xahutu 

    1. da/du ad. Garbitu. 2. du ad. Dirua alferrik gastatu. Irabaziak edaritan xahutu. 3. du ad. Hondatu, suntsitu. Etsaiak suaz xahutu du hiria. 4. da/du ad. FIS. Fenomeno bat astiro-astiro desagertu edo moteldu nabariezina izan arte.

    Sinonimoak: (1) garbitu, araztu, ikuzi, babitu, txukundu (2) eralgi, gastatu, kapustu, alferrik galdu, parrastatu, irion, malapartatu (3) desegin, hondatu, suntsitu, sakaildu, apurtu (4) ezabatu, borratu.

    Urteko zaintza-sariaren erdia xahutu omen zuen aitatxik seme sortu berriaren ospakizunetan. [Mailuaren odola, Aingeru Epaltza]

     
  • Maite 12:15 am on 2008/11/21 Permalink | Reply
    Tags: X   

    xaxatu 

    du ad. Pertsona edo animaliak erasora bultzatu. Zakurrik ez nizun xaxatuko, formal etorri bazina.

    Sinonimoak: akuilatu, zirikatu, kilikatu, kinatu…

    Egun batez, arbolari lotua zeukan pitbull bat askatu eta gizonaren kontra xaxatu zuen. [Zakurra, zeure laguna, Gotzon Garate]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel