Updates from Maite Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:28 pm on 2019/06/16 Permalink | Reply
    Tags:   

    frikunkeria 

    iz. Ipar. Barrabaskeria. Duda-mudan daude, ea frikunkerian behar duten bizi ala lanerako bidea hartu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    frikunkeria (Hb ap. Lh, H (s.v. fripuneria)), fikunkeria, frikukeria (Chaho, Hb ap. Lh), frikuneria (Hb ap. Lh), fripunkeria (H), fripukeria (Chaho), fripuneria (S ap. Lrq; Chaho, H). “Friponnerie, méchanceté, fourberie” H. Dudan-mudan daude, ea fikunkerian behar duten bizi ala lanerako bidea hartu. Herr 18-9-1958, 4.

    Sinonimoak: iz. Ipar.

        [barrabaskeria]: barrabaskeria, kokinkeria Ipar./Naf. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. barrabasada, travesura
    fr iz. acte de sauvagerie, monstruosité
    en iz. prank
    port iz. malvadeza, maldade, travessura

    -Popocatepel Mexikoko sumendi baten izena da, eta nire haur denboran sumendi bat bezain sutsua nintzelako eta frikunkeria asko egiten nuelako, gure ama zenak Popo deitzen zidan. [Jeans-ak hozkailuan, Patxi Zubizarreta (Alberdania, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    frikunkeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:25 am on 2019/06/15 Permalink | Reply
    Tags:   

    alkatetza 

    iz. Alkatearen jarduera eta kargua. Alkatetza ez galtzeagatik, egin zuen bere agintariak agintzen zion guztia. Ez zuen alkatetza uzteko gogorik. Alkatetzarako hautatu zuten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    alkatetza (-tzaia det., V-gip ap. A Morf 83; G-azp).

    Cargo de alcalde. Bere leialtade pin eta serbitzo andien saritzat, eman ziozkaten iru bizialdirako Alkatetza Saiazkoa, Gipuzkoako Eskribani nagusia, eta beste zenbait eskubide. Izt C 455. Mitxel, ez aldakizu entzunda sarritan, / Alkatetzan jornalik ez oi dala izan? AB AmaE 240. Norbait alkatetzarako edo legegilletzarako autatu bear dabenean. Ag Kr 172. [Alkateak] alkatetza ez galtzeagatik, egin zuen bere agintariak erakusten zion guzia. Goñi 73. Zure lana ongi betetzen ba-dezu alkatetza ere utziko dizugu, emakumea! Lab EEguna 79. Letamendik ez ei eukan bere alkatzetzea izteko gogorik. Erkiag BatB 67. Alkatetzagaz batera Udala itxi eban. Gerrika 243. En DFrec hay 15 ejs.

    Sinonimoak: iz.

        [alkatearen agintaritza]: alkatego, auzapezgo L-BN (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. alcaldía [dignidad o cargo]
    fr iz. mairie, fonction de maire
    en iz. mayoralty
    port iz. prefeitura [dignidad o cargo]

    Alkatetzarako hautatu zuten. (Hiztegi Batua)

    alkatetza (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:45 pm on 2019/06/14 Permalink | Reply
    Tags:   

    sastakai 

    iz. Arma zuria, laburra, altzairuzko ahoa eta punta zorrotza dituena. Ik. puñal. Zilarrezko bost sastakai. Sastakaia neskatxaren soinera heldu baino lehen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sastakai (L, BN, S sg. Lh; Dv, FSeg ap. A), zaztakai.

    Puñal; en gral. objeto punzante. “Javelot, épieu” Dv. v. 1 satai (7). Izenpetu bear dan ingia esku batean eta sastakaia edo suizkillu gertutua bestean. Zink Crit 44. Zidarrezko bost sastakai. Laux AB 82. Begi baltz orreik sastakai dozak. Ib. 80. Pizkunde kanten biguna aizean sastakai. Aurre-Apraiz “Neure bizitza zear” (ap. DRA). Sastakai (puñal) ikaragarri bat atereaz. Etxde AlosT 100. Gizeraileak sastakai luze bat sakelatik atera. Mde Pr 133. Sastakai ta labantzarrak aterarik. Anab Poli 56. Il egin zezakean aiztoz edo sastakaiz (puñala). Zait Plat 76. Makilla narruz jantzia, barruan sastakai fiña eukana. Erkiag BatB 96. Eta au esanaz, oratu zetsan kopetetatik (mototsetatik) eta zaztakai zorrotza sartu zetsan lepotik. Etxba Ibilt 490. En DFrec hay 3 ejs. de sastakai; hay tbn. 2 de sastakaika.

    Sinonimoak: iz.

        [arma zuria]: puñal g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. puñal (2) iz. (Taurom.) puntilla
    fr iz. poignard
    en iz. dagger
    port (1) iz. punhal (2) iz. (Taurom.) puntilha

    Baina mendeku gosea nagusitu zitzaiolarik, atsegin handiz iltzatuko zion sastakai zorrotz bat. [Mirarien kalezuloa, Nagib Mahfuz / Patxi Zubizarreta (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    sastakai (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:49 pm on 2019/06/13 Permalink | Reply
    Tags:   

    epaite 

    iz. Ebakitzea. Hilabete honetan abiatzen dira belar epaiteak. Iratze epaiteak bukatzea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    epaite.

    1. (Como segundo miembro de compuestos). Siega. Lh trae “(BN, S; O), coupe, fauche (avec la faucille)”, pero lo que aparece en O Po 50 es ogi epaiten (v. s.v. ebaki). Hilabethe hunetan abiatzen dira belhar ephaiteak, zekhale eta garagar biltzeak. Dv Lab 207. Iratze ephaiteak akhabatzea. Ib. 210. Manex oriek maisu baitziran / belar-epaite lanetan. Or Eus 303. Mayik erraiten zion noiz zen iguzki, noiz euri, noiz fruituak zohi, noiz ogi ephaiteak, mahats biltzeak… JEtchep 21. Belar epaiteak, iratzeak, mahasti aitzurreak, ogi-joiteak eta holakoak. Larre ArtzainE 57.

    2. Juicio, proceso. Gipuzko guzia, auzi ta epaiterako nola zatitzen da? E. Urroz EEs 1915, 38.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) siega
    fr iz. coupe, fauche
    en iz. cut; [belarra] mowing
    port iz. sega

    Hilabete honetan abiatzen dira belar epaiteak. (Hiztegi batua)

    epaite (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:23 pm on 2019/06/12 Permalink | Reply  

    absoluzio 

    iz. Barkamena, bereziki aitor-entzule edo epailearena. Apaizak absoluzioa eman dit. Auzipetu guztien absoluzioa eskatu diote epaimahaiari. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    absoluzio (Lcc), absoluzione (SP, Gèze, H), absoluzino (Añ, Izt 63r), absoluzinoe, absolbazino, absolbazione (SP), absolbizio (Lar), absolbizino (Añ), asolbizio, asoluzio (Urt I 52), ausoluzi(ñ)o, asoluzione (Urt I 52), absolbizione, asolbizinoe, atsoluzione (S ap. Lrq).

    Absolución. “Absolution” SP. Cf. fB Ic I IX: “Geuri entzunda, dakijeez baseerrijetakuak Jaungoiko Omnipotentia, poderosua, [...] absolbizinoia, doloria, errestituzinoia. Ta beste onako berba euskalgaistoko asko”. v. askespen, barkamen.

    Tr. Absoluzio es la única forma documentada en textos alto-navarros y la más gral. en guipuzcoanos. En la mayoría de textos septentrionales hay absoluzione, y los vizcaínos emplean principalmente absoluzino(e). Además de estas formas, hay absolbazino en Haramburu, Axular y Harizmendi, absolbazione en Pouvreau, absolbizio en Ubillos, J.A. Moguel y Udarregi, absolbizinoe en CrIc, asolbiziñoe en VJ, asolbizio en Txirrita, asoluzio en ArgiDL y Orixe, ausoluziño en CatLlo, y ausoluzio en Arrantz.

    Eta erreserbatzen duela beretzat edo bere superiorearen(tzat) onen absoluzioa (Leiza, 1626). ASJU 1978-79, 237. [Kristen] kondemnazionea gure absoluzionetan lizenzát. Lç Ins C 4v. Elizako Aphezaren absoluzioneak / Hutsak barkhatzen tuela, baiñan ez azoteak. EZ Man I 24. Etzaika absolbazinorik eta barkhamendurik eman behar. Ax 267 (V 178). Konfesoreak ezarten daben asolbiziñoea. VJ 9. Bekatien absolüzionia. CatLan 151. Absolbizioak kentzen diozka bekatariari bekatu guziak. Ub 211. Aldegin nai ez duenak bekatura dezakean okasio [...] urrekotik, ez du eraman bear absolbiziorik. Mg CC 149s (145 absoluzio). Ez dago prestaurik absoluzinua artuteko. Mg CO 213 (125 absoluzinoe). Ta joan zan absoluzioaren eske. AA II 169. Apaizak barkazioa edo absoluzioa eman didanean. AA I 454. Baña ondo prestauta ez doianari, bota arren milla absoluzinoe Konfesoriak [...]. JJMg BasEsc 51. Ondo konfesadu ta ausoluziñoa artzaiten dogunian. CatLlo 60s. Dago konfesatzeko / obligaziyua, / konsegituko bada / absolbiziyua. Ud 129. Emango zazutela ausoluziyua. Arrantz 37. Askatuerea edo absoluzinoa. Itz Azald 144. Absoluzionea da bekhatuen barkhamendua, aphezak emaiten duena Jesu Kristoren izenean. CatJauf 117. Azkapena (asoluzioa) artu nuan. ArgiDL 38. Asolbiziyo biarrik ere / ezta izaten oiekin; / fakultadia Aita Santuak / ainbat badute berekin. Tx B II 66. Asoluzioa emanen dizut. Or Mi 36. Aditzen duzu: azken absoluzioneaz barkatuak… denetaz kito zirela. Larz Senper 52. Nigana etortzen bazera ere / ez dezu absoluziyorik. Basarri in Uzt Noiz 44. Konpesatzera joan da asoluzioa eta barkazioa eman bearrean, kartzelan pagatu bear izan zuten. Albeniz 25.

    v. tbn. Cb Eg II 159. LE in BOEanm 575. Arr May 71. Legaz 41. AZink 96. Absoluzione: Tt Onsa 101. CatLav 295 (V 147). Brtc 164. Iraultza 24. Dh 143. CatLuz 35. UskLiB 82 (-ü-). CatS 88 (-ü-). Zerb IxtS 110. Absoluzino: Arz 55. Cb CatV 76 (-iño). Zuzaeta 123 (-iño). CatBus 48. Absoluzinoe: CrIc 158 (86 absolbizinoe). Ur MarI 76 (-ñoe). Absolbazino: Harb 388. Hm 67. Absolbazione: SP Phil 75. Asoluzio: Zab Gabon 77.

    (Con -ko, adnom.). Absoluzioko graziarik konfesorek berak galdu nai ezpadu. Mg CC 150. Konfesore jaunek absoluzioko itzek erran baño len. CatUlz 42.

    Sinonimoak: iz.

    [askespena]: barkamen, barkamendu Ipar., barkazio beh., askespen neol., barkapen g.e., absolbizio zah., induljentzia zah., barku Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Erl.) (Zuz.) absolución
    fr (Zuz.) acquittement nm
    en (1) iz. (Erl.) absolution (2) iz. (Zuz.) acquittal
    port absolvição

    Auzipetu guztien absoluzioa eskatu diote epaimahaiari. (Hiztegi Batua)

    absoluzio (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:55 pm on 2019/06/11 Permalink | Reply
    Tags:   

    ahalbide 

    iz. Norbaitek edo zerbaitek ahal duen gauza. Bakoitzak bere ahalbideen arabera lagundu behar du. Hizkuntzarekin jolas egiteak ere hizkuntzak dituen ahalbideez ohartarazten gaitu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ahalbide. Medio, posibilidad, recurso. En DFrec hay 10 ejs. Cf. Ldi IL 12: “Iñor ez mintze-aal bidea asmatu-bearrez”.

    Sinonimoak: iz.

    [baliabidea]: ahal, ahal izate, ahalmen, ahaltasun, baliabide, fakultate, posibilitate, ahaltsutasun g.e., algo zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. medio, posibilidad, recurso
    fr iz. moyen, possibilité
    en iz. chance; recourse; possibility
    port

    Bakoitzak bere ahalbideen arabera lagundu behar du. (Hiztegi Batua)

    ahalbide (Gaurko hitza, Domeinu publikoa)

     
  • Maite 8:54 pm on 2019/06/10 Permalink | Reply
    Tags:   

    zirtzil 

    iz.  1 adj. Zarpatsua, jantzi zahar eta urratuak erabiltzen dituena. Eskale zirtzil bat. Emazteki zirtzila eta emazteki garbia. 2 adj. Jantziez mintzatuz, zahar eta urratua. Soineko zirtzila. 3 iz. Piltzarra, jantzi zahar eta urratua. 4 adj. Balio gutxikoa, huskeriatzat jotzen dena. Ik. ziztrin; hutsal. Izaki zirtzil ezerez bat. Abereetan zirtzilena, lurrean herrestan nekez dabilena. Laguna behar duzue, zuhaitz zirtzil bat gurdira jasotzeko. Lurreko atsegin zirtzilak. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak  (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    zirtzil iz. g.e.
        [zarpa]: zarpa, perreka Ipar., pilda Ipar., piltzar Ipar., piztin g.e., trakets g.e., zarpail g.e., altsi zah.
    zirtzil izond.
        [zarpatsua]: zarpatsu
        [balio hutsalekoa]: ziztrin

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. andrajo, harapo, pingajo (2) izond. andrajoso, -a, harapiento, -a (3) izond. insignificante, vano, -a, de poco valor o importancia
    fr (1) iz. loque, haillon, guenille (2) izond. guenilleux, -euse ; débraillé, -e (3) izond. insignifiant, -e
    en (1) iz. [piltzarra] rag, tatter (2) izond. [zarpaila] ragged, tattered; shabby (3) izond. [hutsala] insignificant
    port (1) iz. andrajo, trapo, farrapo (2) (informal) esfarrapado, rasgado (3) izond. insignificante

    Izaki zirtzil ezerez bat. (Hiztegi batua)

    zirtzil (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel