Updates from Maite Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 6:12 pm on 2021/09/08 Permalink | Reply
    Tags:   

    begi(-)ukaldi 

    begi ukaldi, begi-ukaldi iz. Begi kolpea. Begi ukaldi batez ikusia dugu dena. Zelai bat gaitza, begi ukaldia hel ahal baino luzeagoa (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    BEGI-KOLPE

    a) (B; Lecl, Arch VocGr, Hb). Golpe de vista, vistazo, mirada. ” Begikolpia, coup d’oeil, oeillade” Lecl. ” Begikolpe bat in zuen (B)” Gte Erd 67. v. begikaldi, BEGI-UKALDI, begiraldi.
    Errex da berzeren senharren edo emazten ondoan ez ibilzea; ordean ez da haiñ errex begikolperik ez arthikitzea, amodiorik ez harzea edo ematea. He Phil 457 (SP 453 begiztatzerik ). Hagitz arinki begikolpe bat aurdiki dut ene bizitzearen gainerat. Brtc 161. Arthikitzen dut begi-kolpe bat nere egiteko molde guziaren gainerat, ikhusteko ea zertan huts egiten dudan. Dh 109. Gure arranoak goietik / bertzerik gogoan zarabilkalarik, / begi-kolpe batez ditu ustekabean / ikhusten zori-gaitzean / […] mustro ttiki batzu hagitz itsusiak. Gy 224. Azkenean deliberatu nian […] guanen nintzela aran famatu heieri begi-kolpebaten ematera. Elzb PAd 37s. Lehen begi-kolpean ohartu ninduan. Ib. 39. Begikolpe batez ikusi nuen ateka hitsean nindagoela sarturik. StPierre 12. Bainan ezbáitut sonuari begigolpe bát bera emaiten ahal zu ekhusi gabe dantzan “trebes”, plazán! Lrq Larraja, RIEV 1931, 237 (puesto en boca del párroco de la localidad, quien, como se ve, no habla en suletino). Harat heltzean, eginatzik konplimenduak, eta gero, han hemenka ematzik zonbeit begikolpe. Barb Leg 146. Ezin igarri azkenên ua / datorren, ez, legorrera; / itsasotarrak igar lezaio / lênengo begi-kolpera. “A primera vista” . Or Eus 386. Mahain baten inguruan jarri ziren, elgarri begikolpe eman eta ixtan bat ixilik egon. JEtchep 85. –Ohartu zirea? […] –Ez jauna. –Oi, zu Eskualduna! Etzirea pilotan artzen? –Ba, zonbait aldiz. –Holako begikolpea duzuela pilotaren airetik biltzeko. Ib. 95. Ez zuten ez trefla berogitik jana [ardiek], erran izan duten bezala… Haren begikolpe gaxtoa zuten ukhana. Larz Senper 28 (Vill begi-golpe ). Jakinen du laster Frantsesek […] ez dela Xinatik heldu gizon hori, lehen begikolpean uste zuen bezala. “Au premier coup d’oeil” . Ardoy SFran 200.

    b) Abrir y cerrar de ojos. Instant batez, begikolpe batez, azkeneko klaroina soinuan […] hillak biztuko dire. He 1 Cor 15, 52 (Lç, TB begi kheinu batez, Dv begi itzuli batean, Ol begikliskan, Ker begi kiñu bataz, IBe begi itxi-ireki batean, IBk begien itxi-ireki batean ).

    Sinonimoak: iz.

    [begi-kolpea]: begikaldi, begiraldi, begiratu, begirune, so, begi-kolpe Ipar., behako Ipar., behatze Ipar., begirada Heg., adikune Bizk., begirakune Bizk., begiztaldi g.e.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. vistazo, mirada, ojeada (2) iz. golpe de vista
    fr iz. coup d’œil, regard
    en iz. glance; look
    port iz. olhadela, olhada

    Testuinguruan

    Begi ukaldi batez ikusia dugu dena. (Hiztegi batua)

     
  • Maite 7:53 pm on 2021/09/07 Permalink | Reply
    Tags:   

    ele-mele 

    iz. Berriketa. Ele-meletan denbora galtzen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ELE-MELE. (elhe-melhe T-L).

    a) Cháchara, palabrería. “Bavardage”, “potins”, “commérage” T-L. Ez othe dute, egun gehienetan bederen, denbora gehiago ere galtzen elhe-melhetan eta phasaieta alferretan? Dh 95. Zeuen buruera orrek zabaltzeko sortu eikezuez izmitzik eta elemelerik labanenak. A EEs 1916, 109. Sobera gizon gazte erortzen dira Algerian […], elhe-melhe egoiteko terrentan. SoEg Herr 12-11-1959, 2.

    b) “Hari txarra eteten hari da (elhe-melhe dan batendako erraiten da) (S), […] (se dice de alguien que tiene dificultad de hablar)” A EY III 297.

    Sinonimoak: iz.

    [berriketa]: berriketa, berriketaldi, hitz-mitz, elasturi Ipar., tartarika Ipar., txilimala Bizk., ardaila Gip., kalaka Ipar./Naf., kalaketa Ipar./Naf., berrikeria g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (pl.) cháchara, palabrería
    fr (pl.) bavardage, parlote, boniment
    en (pl.) gossip; chatter (inf)
    port iz. fofoca

    Testuinguruan

    Ele-meletan denbora galtzen. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 10:45 pm on 2021/09/06 Permalink | Reply
    Tags:   

    izerditan 

    adb. Izerdiz betea; izerdia jariatuz. Izerditan da, dago. Izerditan esnatu nintzen. Izerditan blai. || Sabaia hezetasunez izerditan zegoen. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    kaier. (Chaho, T-L).

    IZERDITAN (V, G, B, BN-arb; Dv; izarditan V-gip). Ref.: A; Iz Als (urrengo), R 309; Elexp Berg (izardittan); Gte Erd 67, 175, 276. Sudando, en sudor. Cf. SP Imit IV 4, 5: Ni segur trabaillatzen naiz ene kopetaren izerditan.
    Burua minberatzen dio, iragaiten dio, izerditan ibentzen dio. Ax 582 (V 374). Lan ta lan ta izerditan haritzea. Mb IArg I 108. Izerditan añ urtu edo desegiña. Cb Eg II 199. Izerditan denean aberea estali behar da. Dv Dial 75. Izerditan da lurrunetan egoten dira. Ag Kr 47. Dena izerditan, umatua. Barb Sup 143. Kolkoa zabalik eta izarditan. Or Mi 49 (QA 48 izerditan). Or dabiltz izerditan blai. Basarri 190. Pelota tokitik izerditan irteten ikusita. Etxabu Kontu 180. [Gaixoa] izerditan as ita bagenduke! BBarand 29.
    v. tbn. Gç 90. JJMg BasEsc 172. Zav Fab RIEV 1907, 97. Hb Egia 133. A BeinB 90. Ox 56. Iratz 51. SMitx Aranz 54. Mde Pr 159. Ugalde Iltz 33. Erkiag BatB 120. Lab SuEm 196. Xa Odol 147. Berron Kijote 179. Ataño TxanKan 182. Albeniz 147. MIH 310. Izarditan: Iraola 58. Urruz Zer 143. Odol izerditan.Harb 292. Jartzen da odolezko izerditan. AA I 520. Ikusi zazute Jaungoikoa odolezko izerditan. Ag Serm 350. (Ref. a plantas).Rezumando savia.
    Gaztaina on bat izerditan denean. Dv Lab 386. Landara izarditan astean. EEs 1917, 53. ” Arrautzak izerditan, huevos calentados en baño María o sobre el rescoldo” DRA, que cita a Lh, pero no lo encontramos en su dicc.

    Sinonimoak: iz.

    [izerditan] : izertzan (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es sudando
    fr en sueur
    en sweating
    port suando

    Testuinguruan

    Bero honekin egun osoa izerditan nago. (Elhuyar hiztegia)

     
  • Maite 10:54 pm on 2021/09/05 Permalink | Reply
    Tags:   

    mamutxa 

    iz. Zomorroa. Negu latzak izaki xume guztiak, euli, mamutxa eta beste, funditzen ditu. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mamutxa.

    1. mamuza (det. Lar), mamutx (H), mamutz(a) (H). Monstruo. “Vestiglo, monstruo formidable, mamuza ” Lar.
    Mamutx itsusi ori noizbait Iunoen gorrotoen eskupeko izan zan. “Hoc […] monstro” . Ibiñ Virgil 97.

    2. (BN-baig), mamutx (B, BN-arb-baig; H), mamux, mamutz(a) (BN-baig; H (det.)), mamuza (det. Lar). Ref.: A (mamutx, mamutz); Satr VocP (mamutxa, mamutza). Insecto, bicho. “Mamutza, cucaracha” Satr VocP. “Mamutx, mosquito, cínife” (B). v. mamorro. Zaurietarik darion odol ustel hartara ere bilduak, han ditu inguru hetako mamutza guziak. Prop 1891, 209. Hainbertze mamutxa eta har gaixto jaten duelakotz. Dass-Eliss GH 1923, 596. Izen berri bat eman dakogu: zura bera porroskatzen duen mamutzarena. Deitu dugu. zerrena. JE Med 153. Negu latzak izaite xume guziak, uli, mamutxa eta bertze, funditzen eta ezeztatzen ditu. Zub 122. Igelek herri guzia hartu zuten. Mamutza eta ulitxak orotan hedatu ziren. Zerb IxtS 35. Mamutxa egadun guziak. Ol Deut 14, 19 (Ker koko, BiblE intsektu). Mamutza hiltzeko errauts bat. Herr 7-6-1962, 4. Gelatxoak argiaren etsai diren mamutxez itsututzen dira. “Blattis” . Ibiñ Virgil 112. Or zegok ire / sagar-lorea, / aidea zuriz arrotzen… / elur-maroak?… Pinpilinpauxak?… / Maitagarrien mamuxak?… / Orrela itukan amesten. (Interpr?). NEtx LBB 264.

    3. (Usado como adj., con sentido despectivo y aplicado a animales). Bikote batek, beren xakur mamutxa kordatik, transistor debru hura han ere behar altxoan eta beharri ondoan… Herr 30-7-1998, 1.

    Sinonimoak: iz.

    [zomorroa]: koko, kotxo, mamu, zomorro, marmalo Ipar., marmutxa Ipar., xomorro Heg., mamorro Gip., barbalot Zub., arbiska zah., marbalo Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Ipar.) bicho, insecto; monstruo
    fr iz. punaise, insecte; monstre
    en iz. bug, insect; monster
    port iz. inseto; monstro

    Testuinguruan

    Negu latzak izaki xume guztiak, euli, mamutxa eta beste, funditzen ditu. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:33 pm on 2021/09/04 Permalink | Reply
    Tags:   

    xoxo 

    1 iz. Ipar. eta Naf. edo Adkor. Zozoa (txoria). Birigarroa arbolan eta xoxoa sasi ondoan. 2 adj. Adkor. Zozoa, ergela. Ez gara xoxoak, badakigu arriskuak badirela. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 xoxo. (Ht VocGr Lar <chochoa> Dv), xotxo (H) “Lance” Ht VocGr 378. “Dard” Ib. 345. “Dardo” Lar. “Flèche, dard” H. 2 xoxo. v. zozo.

    Sinonimoak: iz.

    [xoxo] : zozo (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zool.) mirlo (2)  izond. tonto, -a, insustancial, bobo, -a
    fr (1) iz. (Zool.) merle (2)  izond. niais, -e ; stupide, nigaud, -e
    en (1) iz. (Zool.) blackbird (2)  izond. stupid, dumb, foolish
    port (1) iz. (Zool.) melro (2)  izond. tonto, -a, insubstancial, bobo, -a

    Testuinguruan

    Hala da ze, xoxoa eta belea ginen, itxuraz. [Azeria eta Lehoia, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2007)]

     
  • Maite 7:15 pm on 2021/09/03 Permalink | Reply
    Tags:   

    erietxeratu 

    du ad. Erietxe batera eraman.

    Sinonimoak: iz.

    [erietxeratu] : ospitaleratu, ospitalizatu

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. hospitalizar
    fr du ad. hospitaliser
    en du ad. to hospitalize, to admit sb to hospital
    port du ad. hospitalizar

    Testuinguruan

    Beste 45 gaixo erietxeratu dituzte gaitzagatik Hego Euskal Herrian (Berria.eus, 2020-09-03)

     
  • Maite 1:24 pm on 2021/09/02 Permalink | Reply
    Tags:   

    apurrin 

    adb. Zaldian edo jarleku batean, hankak alde banatara jarriz, eseri edo jartzeko modua.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    apurrin. “(V-arr), a horcajadas” A.

    Sinonimoak: iz.

    [apurrin]: zangalatrau, hankalatraba, hankalepo, kunkailo

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. a horcajadas
    fr adb. à califourchon
    en adb. astride
    port loc adv. a cavalo

    Testuinguruan

    Aulkitxoaren gainean jarri zen, apurrin. #gaurkohitza

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel