Updates from Maite Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:00 pm on 2019/09/28 Permalink | Reply
    Tags:   

    patxada 

    iz. 1 iz. Ezergatik larritzen ez den pertsonaren tasuna. Bere nekeetan patxada handikoa. Baserritarrak patxada gehiagokoak dira jaten, edaten eta hizketan. 2 iz. Lasaitasunezko egoera. Ik. epe 2. Lasai eta patxada onean. Ondo patxadan zegoen. Hemen ez dugun soseguz eta patxadaz elkarrizketa luzeren bat egiteko bidea aurkituko bagenu. Hizketan patxada ederrean jarduten zekien hark. Orduan presaka eta muturka egin behar zena, orain astiro eta patxada ederrean egin daiteke. Hitz egin dezagun patxadan. Patxadan ibiltzea dago gaur boladan. Patxada hartzeko. Denbora bateko zalgurdi patxada ederrekoak. || Patxadazko ibilera (Ik. patxadatsu). Etxe zabal patxadazkoak. Patxadazkoa izan bazina, topatuko zenuen andrea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    patxada.
    (V, G, AN-5vill, L, B, S; ph- Dv), patxara (V-gip, G), patzada. Ref.: Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A (patxada, patxara); Iz ArOñ (patxára); Etxabu Ond 117; Elexp Bergara aldeko lexikoa (1996).”>Berg (patxára).  Tranquilidad; parsimonia. ” Horixe da phatxada! quel sang froid!” Dv. “Cachaza, pachorra” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A. Cf. fatxada.
    Baserritarren arpegian irakurri det nik askotan len esandako pake ta patxara on guztia. Ag Serm 418. Bei gorriak bedarra jaten mana edo patxadarik andienagaz. Ag Kr 205. Patxara aundiarekin. Ill Testim 26. Pare gabia izan biar du / mutill orretxen patxara. JanEd II 89. Aztia badoa, aphezpiku baten patxadarekin. Barb Sup 90. Zuk zeure patxada orregaz ernegau eraingo zeuskio santu bati be. Kk Ab II 106. Etzun lo aspertu bat egiteko patxadarik barruan. Etxde JJ 158. Erkoren patxara ta iztunen ederra ikusirik. Eston Iz 77. Zakurraren patxadea ikusi zutenean. Osk Kurl 163. Izan patxada pixka bat. Guztia batera ez dago esaterik. MAtx Gazt 55. Denak pobriak izana arren / au da patzada erraza! Auspoa 77-78, 276. Gozotasunaren, patxadaren [...] eta beste mila dohairen eredu zeneko animalia. PPer Harrip 15. Neska, au den kotxe-pilla eta jendearen ibilli bearra! Beste patxara bat zegon gure errian. TxGarm BordaB 114. Zenbait argali guri ainbeste / patxara ikusten zaio. Insausti 227. En DFrec hay 18 ejs. de patxada y 10 de patxara.

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [ezergatik larritzen ez denaren tasuna]: plaiut Bizk.
        [lasaitasunezko egoera]: epe Bizk.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (1) iz. facha, traza, figura, aspecto (2) iz. cachaza, pachorra (3) iz. calma, tranquilidad
    fr iz. iz. air extérieur, mine, allure (2) iz. flegme, tranquillité, calme, sang-froid
    en iz. calm, calmness, ease
    portiz. (1) estampa, aspecto (2) calma, pachorra (3) tranquilidade, calma

    Ondo patxadan zegoen.   (Hiztegi Batua)

    patxada (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:29 pm on 2019/09/27 Permalink | Reply
    Tags:   

    balakuka 

    adb. Balakuak eginez, balakuak egiten. Txakurra sartu zen, eta nagusi zaharrari isatsarekin balakuka hasi zitzaion. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    balakuka
    palaguka, palaoka. Halagando, lisonjeando; tratando con suavidad. Esaten dio erreguka ta palaguka: aurra bada, arzazu nere eskuetatik kollara bat salda. Mg Confesio ta comunioco sacramentuen gañean eracasteac (1800)”>CC 207. Griña gaistuak beti / Okertu gurarik / Imiñi gura nabee / Arima loiturik / Munduba palaguka / Luzifer puztuten / Nundik galduko nabeen / Ez dira aspertuten. Ur Marijaren illa edo Maijatzeco illa (1850). “>MarIl 126. Txakurra sartu zan, eta nagusi zarrari itsatsarekin palaoka asi zitzaion. Testamentu Zarreco eta Berrico condaira (1855) obrari dagokio. “>Lard 284. Horrengatik azienda ez-da oihuka, larderiaka, mehatxuka eta joka erabili nahi, bainan bai eztiki, balakuka eta ferekaka. Dv Laborantzako liburua edo bi aita semen solasak laborantzaren gainean (1858). “>Lab 224.

    Sinonimoak: adond.

        [balaku eginez]: lausenguka, lausenguz (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adb. halagando; acariciando
    en adb. flattering; stroking
    port adb. lisonjeando; acariciando

    Lisa balakuka ari zitzaion. [Parisen sabela, Emile Zola / Karlos Zabala (Alberdania-Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    balakuka (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:27 pm on 2019/09/26 Permalink | Reply
    Tags:   

    arrabita 

    iz. Biolinaren antzeko musika-tresna, artzainek-eta erabiltzen zutena. Itxura tristeko bi soinulari ari dira arrabita eta panderoa jotzen. || arrabita jotzaile, arrabita-jotzaile Arrabita jotzen duen musikaria. Ik. arrabitari. Dantza-jauzien lagungarri izango diren musikariak izango dira bi txanbelari, atabalari bat, ttunttun-jotzaile bat, arrabita-jotzaile bat eta akordeoi-jotzaile bat. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    arrabita. (BNc, Sc ap. A; VocS , VocBN , Arch VocGr , Dv, H), arrabit (Éléments de grammaire basque, dialecte souletin, suivis d”un vocabulaire basque-français & français-basque (1873). ‘”>Gèze), arraita, arrabeta.
    Violín (se aplica tbn. a otros intrumentos de cuerda). “Violon, terme de musique ou de ménétrier” Vocabulaire des mots basques bas-navarrais (1857). “> VocBN . “Violon” Dv. “Violon, rebec” H. v. xirribika. Cf. zarrabet.
    Manubel Inaziyo, / jo zak arrabeta. Festara. Bere bertso guzien bilduma (~1820). A. Zavala (arg.).”>Echag 26. Hau [Tubal] izan zen arrabita eta maniura jotzen dutenen aita. “Ipse fuit pater canentium cithara et organo” . Dv Gen 4, 21 (Urt xirribika, Ur zitara, Bibl lira). Soinulari jakinak, arrabit musikan, / Lagunekin zabiltzan Aintxarte karrikan. “Bi soldado Baigorriarrak” (ap. DRA). Italianoa eta Frantsesa omen dira arraita baten soinu xarmagarriari konpara daitezkenak. Elsb Fram VII. Hari zen zirribika edo arrabita joiten. Prop 1897, 35. Arrabita pagatiak soñu txarra. Lander (ap. DRA). Lenbizi, arrabitak (biboliñak) ixiltsu erri-eresia entzun-erazten du. Garit Usand 24. Arrabita edo estekinez (cuerda). Ib. 64. Ezarten zian bere botz nasai arrabitaren sonia bezain ezti. Const 40. Sekulako present aldea: erloi, hiro hoditako xizpa, hiru kordetako arrabit, berina-begi eta nik dakita zer oraino. “Épinette” . Ardoy San Frantses Jatsukoa (1966).”>SFran 237.

    Sinonimoak: iz.

        [biolin mota]: xirribika Ipar., zarrabete g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Mus.) rabel
    fr iz. (Mus.) rebec
    en iz. (Mus.) rebec
    port iz. (Mus.) (instrumento) rabeca

    Mutil batek ezkerreko eskutik heldua zekarren, eta eskuin besoaren azpian arrabita bat eta liburu bat zeuzkan. [Mirarien kalezuloa, Nagib Mahfuz / Patxi Zubizarreta (Alberdania-Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    arrabita (Wikimedia Commons, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:39 pm on 2019/09/25 Permalink | Reply
    Tags:   

    gabirai 

    iz. Hegazti harraparia, gainaldea gris-urdina eta gainerakoa zerrendaduna duena (Accipiter nisus). Usotzat gabiraia sartu. Horrela hitz egingo lukete gabiraiek, hizketan balekite, atzaparretatik usoak ihes egitean. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    gabirai. (V-ger, AN-gip; Lcc [corregido sobre gabilai], Izt C 198), gabiroi (G; H (V, G)), gabilai, gabilan, gabilloi, gabillara (V-gip), gabilare, gabinare, gabirau, txabirai, gabirari, gabillau (V-m), kabirai, kabelai, kabidoi (G-azp, AN-larr), kabillara (V-m), kabilddara (V-gip), karibei (V-gip), kabrina (-e B). Ref.: A (gabirai, karibei), Apend (gabilau); Arzdi Aves 161; Dass-Eliss GH 1923, 377; Iz ArOñ (kabílddara); Etxba Eib (gabillaria); SM EiPáj (gabillara); Asp Leiz (kabidoi); Zubk Ond (kabillara); Izeta BHizt2 (kabrine). Cf. gabirón en el cast. de Orio (Echaide Orio 118).  Gavilán. Se emplea tbn., sg. algunos testimonios, para designar a otras rapaces similares como el milano (Asp Leiz) o el cernícalo (“buse vulgaire” en Dass-Eliss), o indistintamente para dos o más de ellas (gavilán y cernícalo sg. Arzdi en Larrinoa; gavilán, azor y cernícalo en Iz ArOñ). v. mirotz.
    Ai, joat gabiraia / aztor usua. (Cantar de Perucho, 1536). TAV 3.1.15. Enbidiosoak dira txabiraiaren begiak. (Tolosa, 1619). Ib. 3.1.25,27. Zegaiti esaten jakee. mirubak ta gabillaiak egazti arrapatzalle edo txori lapur oneei? Mg PAb 180. Gabirabaren antzeko txori bat da au [mirotza] . Echve Dev 162 nota. Kabirai aien atzaparretan preso zegoen usoa. Arr Bearg 153 (ap. DRA). Gaztelako kabelai ixill / txori arrapalaria. AB Ama Euskeriaren liburu kantaria (~1885). “>AmaE 79 (v. tbn. 266). Eskuti saltatu da gabilarea, / egotxo nabarrean zeraman kartea. (G-nav). Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A Cancionero Popular Vasco (1919).”>CPV 1045 (cf. tbn. 1053 (G-nav): Eskutik bolatu zait gabinarea, si bien Azkue (pero no Balad 205) traduce “murciélago”, por semejanza formal con variantes de gau-enara (q.v.)). Gabiroiak oillarrak jan. Noeren ontzia. A. Zavala (arg.).”>Noe 121. Txituak zaitutzen kolka / gabirauakin burruka. Mendaro Txirristaka bertsolaria. “>MendaroTx 97. Gabirabaen gisa / gizon asko dira, / litxarreriyan iñoiz / aspertzen ez dira. PArt Ustez laguna detan ta beste bertso asko (~1890). “>Ustez 132. Aztorea ta bai gabiraia, naiz ta au txikia izan, arraparietan azkarrenak eta, almen bereziak zetie eizarako. MItziar Gure txoriak (1966). “>Txoriak 28.
    v. tbn. Ag G 337. Gabiroi: It Fab 89. Gabilai: Mg PAb 182. VMg XIV. Gabilan: MendaroTx 359. Gabilloi: Enb 192. Erkiag BatB 38. Gabirau: Iraola EEs 1914, 75. Gabirari: BasoM 83.
    GABIRAI URDIN. “Gabillara urdiña, aguilucho cenizo (Circus pygargus)” SM EiPáj.

    Sinonimoak: iz.

        [belatza]: belatz, mirotz, esparbera Zub. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) gavilán (Accipiter nisus)
    fr iz. épervier (d’Europe)
    en iz. épervier (d’Europe)
    port iz. (Zool.) (ave) gavião

    Haiek ez zekiten gabirai bat zegoela auzoan, harrapakinen zain, eta beti bezain mamitsu agertzen ziren hegan. [Berria, 2015-04-12, «Argaldu ala hil», ANA GALARRAGA [Euskal Herria]] (Egungo Testuen Corpusa)

    gabirai (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:31 pm on 2019/09/24 Permalink | Reply
    Tags:   

    kargugabetze 

    iz. Norbait kargutik kentzea. Legebiltzarrak abiaturiko kargugabetze prozesua gelditzeko saioa egin zuen presidenteak. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [kargugabetze] : kargutik kentze (Elhuyar hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. destitución, cese
    fr iz. destitution, renvoi
    en iz. dismissal, discharge
    port iz. destituição,

    Legebiltzarrak abiaturiko kargugabetze prozesua gelditzeko saioa egin zuen presidenteak. (Hiztegi Batua)

    kargugabetze (Argazkia: New York Times)

     
  • Maite 9:53 pm on 2019/09/23 Permalink | Reply
    Tags:   

    ixi 

    interj. Bizk. Ixo. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 ixi. (V, G ap. A ), isi (V, G, L, R ap. A ), exi. (Interj. para pedir silencio).v. 1 ixo. Exi ene laztantxoa, exi . Acto 390. Isi, urlija dator. Astar II 147. Ixi, ene alabia. Ur MarIl 116. Ixiii, ama, ixiii. Otx 19. Ixi, ixi, ama-doillorkumea. (Cantar de Alostorrea). Or Eus 117 (en la vers. de Guerra CantAnt 48 ixill). Ixi! ixi! txo! txo! Osk Kurl 68. v. tbn. AB AmaE 154. Enb 163. Balad 195. Entzun, ikusi ta ixi, baketan nai badozu bixi.Otx 90.

    2 ixi. “(AN-gip), seto. Zutoi ta arbaztakin intakoa da ixia” A. v. 1 itxi (III , 2) .

    Sinonimoak:interj. Bizk.

        [ixo]: ixo, xo Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es interj. (B) ¡silencio!; chist
    fr interj. (B) silence!; boucle-la
    en interj. (B) (be) quiet!; shut up!
    port interj. (B) ficar quieto

    -Ixi! – agindu nion, harekin lehenengoz benetan haserre. [Kilkerren hotsak, Edorta Jimenez (Susa, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    ixi (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:02 pm on 2019/09/22 Permalink | Reply
    Tags:   

    zizini 

    iz. Zerbait egiteko burutapena.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1. (V-arrig-m ap. Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A ). “Intención. Zizini txarrak dakaz odai onek (V-m), esta nube trae malas intenciones” Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegiari (1905-1906) dagokio.”>A.  Frantzi ta España zizini (intentzio) txarrez / itogarrian dabiltza. Gure izkuntzaren mugatik (1992).”>Ayesta 91.
    2. zizina.Rastro. Zizinarik ez eban etxi” A Apend. “Zizinarik ezin atera” Ib.
    3. ” Ollarrak amarretatik laster joten dau; zizini txarra, mal augurio (V-arr)” A Apend. .
    ZIZINETAN. “Zizinetan jaio, tener malos principios (Darric)” DRA.

    Sinonimoak: iz.

    [zizini] : asmo, xede, uste; intentzio; deseinu

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. intención
    fr iz. projet, intention, prétention
    en iz. intention; aim, purpose
    port iz. intenção, propósito

    Zizini txarrak dakartzate hodei horiek. (Orotariko Euskal Hiztegia, mold.)

    zizini (Gaurko hitza, CC0 Domeinu Publikoa)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel