Recent Updates Page 2 Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:35 pm on 2017/11/16 Permalink | Reply
    Tags:   

    kaltebera 

    adj. Kalteren bat jasateko arriskua duena. Euskal Autonomia Erkidegoan Kaltebera kategorian katalogaturiko espeziea. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: adj.
    [kaltebera] : kaltegarri, galgarri (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adj. vulnerable (2) izond. (Ekol.) vulnerable || izond. perjudicial, pernicioso/sa (5000 Adorez Hiztegia)
    fr vulnérable
    en vulnerable, susceptible
    port vulnerável

    Jaioberri bat bezain babesgabe eta kaltebera da, baina lan egitera joan beharko du biharamunean. [Hau gizon bat bada, Primo Levi / Mikel Irurtia (Alberdania, 2011)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    kaltebera (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 11:58 pm on 2017/11/15 Permalink | Reply
    Tags:   

    uhal 

    iz. Larruz edo antzeko gai batez eginiko zerrenda edo xingola mehea, hainbat zereginetarako erabiltzen dena. Ik. hede. Gero habe bati uhalekin ondo lotzeko. Uhal gabe bihoa zaldia. Lotu gerrian sega potoaren uhala. Gerriko uhala. Bizar-labana uhalaz leundu. Uhalez jo. Astoak uhalak apurtu zituen. Gurpila birarazten duen uhala. Kautxuzko uhala. Gida uhala lasai utzi zion Rozinanteri. Idiak ditu laxatzen uztarri uhalak. Zaldiaren sabel uhala. Erlojuaren uhala. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.(UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [uhal] : hede
    [uhal] : erro

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. correa; tira gruesa
    fr iz. courroie
    en (1) iz. strap; [gerrikoa] belt; [txakurrentzat] lead, leash (2) iz. (Teknol.) belt
    port correia; tira grossa

    Telefonoak jotzen dio, baina gabardinaren eta segurtasun uhalaren oztopoarekin, jakaren patrikatik ateratzea lortzen duenerako, berandu da.  [Lili eta biok, Ramon Saizarbitoria (Erein, 2015)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

    uhal (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 10:12 pm on 2017/11/14 Permalink | Reply
    Tags:   

    karkara 

    iz.  Algara. Ik. karkaila. Irri karkarak. Hura barre karkarari eutsi ezina! || Behorraren irrintzi karkarak. Eztul karkarak. karkaraz adb. Karkaraka. Irri karkaraz. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.
    [karkara] : barre-algara, karkaila, zantzo, algara (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (batez ere Ipar.) risotada, carcajada
    fr iz. éclat de rire
    en iz. loud laugh, laughter, guffaw
    port iz. (batez ere Ipar.) ƒ risada, gargalhada

    Hura barre karkarari eutsi ezina! (Hiztegi Batua)

    karkara (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 9:34 pm on 2017/11/13 Permalink | Reply
    Tags:   

    makurkeria 

    iz.  Egite makur gaitzesgarria. Ik. okerkeria. Bidegabe eta makurkeria handia egiteko bidean jarri zen. Makurkeria doilorra. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    makurkeria (V-gip; -kh- Dv -> A, H), makurkeri (V-gip, L, B), makurreria (-kh- Dv). Ref.: A (makurkeri); Iz ArOñ (makurkerixa); Izeta BHizt2 (makurkeri). Tr. Documentado desde mediados del s. XVIII. Al Norte se encuentra en Larreguy, Mihura, Arbelbide y Prop, y al Sur en textos del s. XX. La forma general es makurkeri(a). Hay un ej. no ambiguo de makurkeria, con -a constitutiva, en Arbelbide y makurkeri sólo se encuentra en textos meridionales. Se encuentra makhurreria en Prop (1896, 203) y makurreri en Lizardi. En DFrec hay 7 ejs. de makurkeri(a).

    1. Injusticia; perversidad, maldad. “(L?), injusticia, acto contra el derecho o la razón” A, que cita a Larreguy. “Makurkerixa bat, una acción villana” Iz ArOñ. “Perversidad; engaño. Makurkeri oiek eztut maite” Izeta BHizt2. Yende batzuen inyustiziak eta makhurkeriak. Lg I 125. Badakit zure laguna maiz karga duzula bere umore beltz, makurkerien eta bere manera estranioen gatik. Mih 170. Komentu berriak egin zituzten [Jansenistek] makhurkeria horren hedatzeko. Arb Igand 109. Zabaletan Martiñen makurkeria etzuten jakiñ. Ag G 233. Etzan olako bidebage ta makurkeri izugarria egiteko bidean yarriko. Ir YKBiz 496n. Makurreri gaiztoari ezin igesiz. Ldi IL 53. Batzuk zuzen-egarriz, bestetzuk makurkeri dollorrez. Etxde JJ 178. Badira gaiztakeri ta makurkeri antzera oben ez diranak, ez baitzaitute naigabetzen Zu. Or Aitork 68. Begira nolako makurkeriak asma litzakeen zenbait lanbidetan luzaroan aritzeak. MIH 216. v. tbn. Eguzk GizAuz 149. Mde Pr 164. Larrak EG 1959 (3-6), 243. Makurkeri: Bilbao IpuiB 29. Zait Plat 69. Erkiag BatB 101. NEtx LBB 117.

    2. (-kh- Dv -> A, H), makurreria (-kh- Dv). “Dissension, brouille” Dv. “Holakoetarik ezta igurikitzeko makhurkeriarik baizen, de telles personnes il n’y a à s’attendre qu’à des écarts, des désagréments, des torts, etc.” H.

    3. Inclinación, propensión (marcada negativamente). Beren makurkeri gaiztoetan jarraiki utziak balegozke egiazko mamuak izango lirake. “Malas inclinaciones”. Zink Crit 42 (v. tbn. 46). Umeari makurkeriak eta aztura gaiztoak eskuratzeko ta dituan gaitasunak aunditzeko, laguntza egokia eman bear zaio. JBDei 1919, 261.

    4. makurkeri. Reverencia (peyor.). Burubaz makurkeri batzuk mendiko erara bakandereari egiñez, juan zan. Otx 148.

    Sinonimoak: iz.

    [makurkeria]gaiztakeria, maltzurkeria, tzarkeria, malezia, okerkeria, dongekeria, amarru, faltsukeria. zintzotasun, prestutasun  (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  iz. perversidad, engaño, falsedad; injusticia
    fr iz. méchanceté, déloyauté
    en iz. cruelty, wickedness
    port iz. perversidade, engano, falsidade; injustiça

    Bertze edozeinekin xalotasuna baizik ez litzatekeena, hutsegite bilakatzen da zurekin, eta makurkeria bat egitera ninderamake, baldin zure eskariari men eginen banio. [Harreman arriskutsuak, Choderlos de Laclos / Jon Muñoz (Ibaizabal, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    makurkeria (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

    Save

    Save

     
  • Maite 8:52 pm on 2017/11/11 Permalink | Reply
    Tags:   

    hotsandiko 

    adj. Handitasunez, jasotasun bereziz egiten edo ospatzen dena. Ik. solemne. Hotsandiko zeremonia. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    hotsandiko (Lar), otsaundiko, otzandiko.

    1.Sonado, famoso, [...] otsandikoa” Lar. Don Antonio de Leiba ots andikoaren illoba. Izt C 466. Bost eun ta geiago urtean zerabiltzaten auzi ots andiko kaltarkitsu guztiak. Ib. 135. Ots andiko gerrari Abner eta Amasa. Lard 209. Azti ots andiko bat. Ib. 101. Uri ots-andiko artan. Aran SIgn 36. Euskal-erriko seme argidotar baten egikera otzandikoren bat (Donostia, 1879). JFlor. Bi gertalditan Arrasate igo zan oso ots andiko eta gogoangarri izatera. AB EE 1896b, 18. Azkenengo egin zan otzandiko itxas deman. Ag Kr 54. Badira Buenos Aireetan ots aundiko larru ontzaille [...] batzuk. Mok 5. Pernando otsandiko orrek. Etxeg in Muj PAm 18. Izango aal-da berandura gabe Euskal-Errian ots aundiko ta euskaldun on guziek ezaguna. Ldi IL 142. Schopenhauer, hotsandiko jakintzalea. Mde Pr 317. Iru abere, gure iru bertsolari humoredunak otsaundiko ta sonatu egiñak. Lek SClar 140. Arthur Koestler otsaundiko idazlearen liburutik artuak. Lab EG 1958 (1-2), 82. Ots-aundiko izen famatu bat aukeratzea. “De estruendo”. Berron Kijote 36.

    2. (Añ), otsaundiko. “Solemne, [...] otsandikoa” Añ. Gauoneko kantak kantauko dirianak otsandiko mezan Jainkoen Semien jaiotzeko egunetan. FrantzesB II 33. Egun otsandiko edo solemne aietarako. Izt D 104. Ots-andiko diakinde edo funzio. Izt C 466. Emon dagijuezala berarizko eskerrak otsandiko boto baten bitartez. (1865). BBatzarN 231. Gure azkeneko alkar-ikustza izandu zan, eta guzietan otsandikoena. “La más solemne”. Otag EE 1881b, 109. Baimen ots-aundiko onekin alaiturik. Bv AsL 83. Prozesio otsandiko bat egin zedilla. Ant Karmeltar 10 (ap. DRA). Jesukristo gure Jaunak Jerusalengo urian egin zuan sartzera otsandikoa. Kortazar Serm 229. Meza nagusi ots andikoa izaten zuten. A Y 1934, 6. v. tbn. Otsaundiko: Zab Gabon 94.

    Sinonimoak: iz.
    [hotsandiko] : arranditsu (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es  izlag. ilustre, célebre, famoso, -a; grandioso, -a, fastuoso, -a, ostentoso, -a, solemne
    fr izlag. célèbre, fastueux, -euse ; splendide
    en izlag. famous, well-known, illustrious; magnificent
    port izlag. ilustre, célebre, famoso, -a; grandioso, -a, fastuoso, -a, ostentoso, -a, solene

    Hotsandiko gertakizuna izan zen. [Parisen sabela, Emile Zola / Karlos Zabala (Alberdania-Elkar, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    hotsandiko (Argazkia: nobelprize.org)

     
  • Maite 10:44 pm on 2017/11/10 Permalink | Reply
    Tags:   

    zizare 

    iz. 1 iz. Eraztun modukoez osaturiko gorputz luzanga duen animalia txikia, berez lurpean bizi dena (Lumbricus terrestris). Zeren bekatari gaixo eta lurreko zizare baizik ez baikara. Zizareak jaten dituzten txoriak. 2 iz. Gizakiaren eta beste zenbait animaliaren hesteetan bizkarroi bizi den zizare mota (Enterobius vermicularis). Ik. bizio2. Sabeletik min duten ordutik, uste dute beti zizareak dituztela. 3 iz. Harra. Laster zizareen janari bihurtuko naiz. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: iz.

    [zizare 1] : zizare

    [zizare 1] : bizio

    [zizare 1] : har

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. (Zool.) lombriz, gusano

    fr iz. ver de terre, lombric

    en iz. worm

    port iz. lombriga, verme

    Begiratu eta zizare moduko batzuk ikusi nituen, lur pusketa batean bihurrituta. [Zertaz ari garen maitasunaz ari garenean, Raymond Carver / Koro Navarro (Alberdania-Elkar, 2003)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    zizare (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

     
  • Maite 8:37 pm on 2017/11/09 Permalink | Reply
    Tags:   

    zaintiratu 

    iz. Gihar, zain edo giltzadura bat bortxaz eta bat-batean bihurritzea edo lasaitzea. Zaintiratua sendatu zaizula ikusten dut. Zaintiratua izan dut ezkerreko hankan.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zaintiratu (G), zantiratu (V), santiretu (V-ger). Ref.: A (zaintiratu, zantiratu); Etxba Eib (zan-tiratua); JMB At (santiretu); Elexp Berg (zantiratu); Gte Erd 303.

    1. (Sust.). “Esguince, torcedura o distensión violenta de una coyuntura o de un músculo” A. “Relajamiento de un tendón” Etxba Eib. “Zaintiratua izan dut (G-azp) (esguince)” Gte Erd 303. “Ibilli ezindda nago ezkerreko ankan zantiratua daukat eta” Elexp Berg. Eskuiko ankean zaintiratua det. Mediku gazteak gomazko galtzerdiaz ibiltzeko agindu zidan. Lab EEguna 73. Oso arin dabil Doña Maria, zain-tiratua sendatu zaiola ikusten det. Ib. 116. Zantiratua osatzeko, zanbedar orri bat ipinten da bere ganean (V). “Para curar la luxación”. A EY IV 262. Andik dator berria: zain tiratua izan zuala. Lab Jok 20. Biurrikada bat, golperen bat, zain tiraturen bat. Ostolaiz 106.

    zantiratu (A), saintiretu (V-ger), santiratu (V-arr), santiretu (V-ger). Ref.: AIr CEEN 1971, 92; JMB At (santiretu); DRA (santiratu). “Zantiratu, zan urratu, zana bere lekuan sartu, esguince, vena rota, métase en su lugar” A (fórmula de curanderos).

    Iguin diat zaintiratua, gogoratu zitzaion. Gorputzaren belzkeri bat duk. ‘Calambre’. AGoen Agurea 59.

    (Fig.). Israel eta arabetarrek dauzkaten zaintiratu ta arazoak zuzentzeko. Agur 4-11-1972 (ap. DRA).

    2. (Vb.). Sokalaren tiraka sendo, etengabea, sentitu zezakean ta ezkerra zaintiratuta zeukan. ‘Sentía calambre’. AGoen Agurea 55.

    Sinonimoak: iz.

        [bihurdura]: bihurritu, tortsio, zainbihurtu, behardura Ipar., bihurdura Ipar., zainartatu Ipar., bihurri g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. esguince; torcedura; distorsión (2) iz. (Med.) tirón muscular; distensión muscular
    fr iz. (Med.) entorse ; foulure ; luxation
    en iz. (Med.) sprain
    port  entorse

    Zaintiratua izan dut ezkerreko hankan.  (Hiztegi Batua)

    zaintiratu (Irudia: fisioterapia-online.com)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel