Recent Updates Page 2 Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:15 pm on 2020/07/30 Permalink | Reply
    Tags:   

    arregosi 

    iz. 1. (B) Sargoria. 2. (pl.) Beroak azalean sortutako erupzioa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    arregosi.

    1. “(V-ger), tiempo muy caluroso y bochornoso” A.

    2. “(V-ger, B), zona (erupción de la piel producida por el calor). Se usa en plural. Arregosi ikaragarriak daukaz gure ume errukarriak (V)” A.

    Sinonimoak: iz.

    [berogar] : sargori

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (B) tiempo bochornoso (2) iz. (B) (pl.) erupciones en la piel producidas por el calor
    fr (1) iz. (B) temps étouffant (2) iz. (B) (pl.) éruptions cutanées causées par la chaleur
    en (1) iz. (B) sultry weather (2) iz. (B) (pl.) skin rashes caused by heat
    port (1) iz. (B) clima abafado (2) iz. (B) (pl.) erupções cutâneas causadas pelo calor

    Testuinguruan

    Zoratzeko moduko arregosi hau! #gaurkohitza

     
  • Maite 11:53 pm on 2020/07/29 Permalink | Reply
    Tags:   

    murtxikatu 

    murtxikatu, murtxika, murtxikatzen|| du ad. Ipar. Janariez mintzatuz, ahoan txikitu. Ik. mamurtu; mastekatu; txikitu 2. Murtxikatu gabe irentsitako belarra urdailetik berriz ahora ekartzen du behiak, eta han lasaiki murtxikatzen du, bere ahoko zukuekin ondo nahasiz, ostera irensteko (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    murtxikatu .Mâcher” Peillen in VocS 137 nota.

    Sinonimoak: ad. Ipar.

    [mamurtu]: mastekatu, mamurtu Bizk. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es du ad. (Ipar.) masticar, mascar, triturar
    fr du ad. (Ipar.) mâcher, mastiquer
    en du ad. to chew
    port du ad. (Ipar.) mastigar, moer

    Testuinguruan

    Irentsi egin du, ia murtxikatu gabe. #gaurkohitza

     
  • Maite 11:44 pm on 2020/07/27 Permalink | Reply
    Tags:   

    litxarreria 

    1 iz. Lapurreta txikia. Litxarreriak egin. Gau eta egun litxarrerian ari direnak. Ume-mirabeei erakusten dienak litxarrerietan: “hoa, ekar itzak urliaren sorotik arbia, basotik garoa, hostoa, egurra, sagarrak, artoa”. Etxean litxarreria, jokoan iruzurra. 2 iz. Premiarik gabe jaten diren gauza goxoak. Gozotegiko litxarreriak besterik ez dute jaten. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    litxarreria.

    1. (V-gip, G; H), litxarkeria (G (-i); Añ (G), H), letxarreria (V-gip), litxurreria (A, que cita el msLond ), letxurreria (Izt). Ref.: A (litxarreri, litxarkeri); Iz ArOñ. Hurto, ratería; robo. “Hurtillos, raterías” Añ. “Pequeñas sisas, hurtos” Iz ArOñ. Sg. Hb: “Litxarreria <lich->, filouterie, divertissement inconvenant, action blâmable même sous le rapport de l’enfantillage”. v. listerreria.
    *Zeren [esku] oez baliatzen dan bekataria […] litxarreriak egiteko. AA I 537. Esku oriek izan badira litxarreriarako. AA III 564. Egiten zituztela [zeltarrak] litxarreri ta txarkeri asko. Etxeg EE 1882c, 561. Zenbait itsusikeri eta litxarreri egindakoan eraman zuen Zeutara. AJauregi EE 1885b, 177.

    2. + lutxarreria (-i V-oroz-ger-m ap. A). Golosinería.

    *Litxarreriya! Obe zuben arto berua jan [lau zentimoko pastela baño] . Sor Bar 62. Litxarrerian orla oituak / asko kalian gabiltza; / gizen iduki nai gantza, / zartzera ona esperantza. MendaroTx 174. Gorrioi zarrak baratzatxuan / litxarreriya gozuan. Ib. 116. Lapurretak ere egin oi nitun gurasoen iaki-gelatik edo maietik, litxarreriz, naiz beste aurreri emateko. “Gula imperitante” . Or Aitork 34.

    (V-gip, G), litxarkeria (V-gip), letxarreria (V-gip). Ref.: A; Etxba Eib (letxarrerixia, litxarrerixia); Elexp Berg (litxarrerixa). Golosina. “Antojo en el comer. Ez eukan jateko gogorik litxarrerixak baño ” Etxba Eib. “Dícese de los antojos en el comer: golosinas, alimentos caros, etc., sobre todo si se comen a deshora y a escondidas. Goiz guztia litxarrerixak jaten ” Elexp Berg.
    *Zuek, konfiteiko litxarrerikin agortuak zauzte. Alz Bern 58. Jan egosia litxarkeritzat etsiten dabe. Ibarg Geroko 57 (ap. DRA).

    LITXARRERIAN. a) (Andar, etc.) robando, rateando. Ezagutzen du litxarrerian bizi danak […] gauz ona […] dala Jaungoikoa serbitzea. AA III 419. Errikotik eta auzoetatik litxarrerian gau ta egun ari diranak. Ib. 425. Españako tropatik igesturik litxarrerian zebiltzan soldaduai. Izt C 387. Oliyo-usaian ezkill-torrian / ujuka bezela ontza, / litxarrerian oitua marruz <me-> / solora begira auntza. MendaroTx 114. b) (V-gip ap. Elexp Berg). (Andar, etc.) comiendo golosinas. “Atsalde guztia litxarrerixan zabitz” Elexp Berg.

    LITXARRERIARA. A robar, a hurtar. Etxean [igali-zugatzik] jarri ez eta auzora litxarkerira joateak. Munita 64.

    LITXARRERIETAN ERAKUTSI. Enseñar a hurtar. Eskandaloaren bekatuan erortzen zera ume-mirabeai erakusten badiezu litxarrerietan. AA III 557.

    Wikipedian

    Gozogintzan, litxarreria azukre eduki handia duten janari multzo bat da, tamaina txikikoak eta maiz kolore bizikoak, hala nola gozokiak, makil-goxoak eta bonboiak. Nutrizioaren aldetik, karbohidratoen proportzio handia dute eta proportzio urria beste nutrizio-elementuetatik. Hori dela eta, horien gehiegizko kontsumo iraunkorrak osasun-arazoak ekar ditzake.

    Litxarreria etiketa janari gazi batzuei ere jartzen zaie. Jaki gazi hauek ere karbohidrato proportzio handia dute. Esaterako, eguzki-lore pipita txigortuak, patata frijitu industrialak, etab. Produktu gazi hauek karbohidrato proportzio handia izateaz gain koipe proportzio handia ere izan ohi dute. (litxarreria, Wikipedia)

    Litxarerria denda bat, Bartzelonan. [Bernard Gagnon / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)]

    Sinonimoak: iz. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

    [lapurreta txikia]: lapurreta, lapurreria, ebaskeria.

    [gozokiak]: gozoki, gozo, mizkeria

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)  iz. ratería, hurto (2) iz. golosina
    fr (1) iz. [lapurreta] filouterie (2) iz. [gauza gozoa] gourmandise, friandise
    en  iz. sweet (Br); candy (Am)
    port (1)  iz. ladroeira, furto (2) iz. guloseima

    Testuinguruan

    Litxarreriarik ez jan, gero ez duzu eta ezer afalduko! (Elhuyar hiztegia)

    litxarreria

     
  • Maite 10:32 am on 2020/07/26 Permalink | Reply
    Tags:   

    makilgoxo 

    iz erregalizaren sustraia, goxoki gisa miazkatzen dena. (Egungo Euskararen Hiztegia)

    Makilgoxoa edo erregaliza (Glycyrrhiza glabra) jatorriz Europa hegoaldekoa eta Asiako zenbait tokitakoa den zuhaixka lekaduna da. Euskarazko eta grezierazko hitzak osagai bertsuak ditu: glukurrhiza= rhiza, “sustrai” + glyk, “gozo”.

    Haren osagai bereizgarriena glizirrizina da eta azukre asko dauka (glukosa, sakarosa eta abar). Edulkoratzaile modura eta farmazian erabiltzen da, baita gozoki moduan ere. (erregaliza, Wikipedia)

    Makilgoxoak: mastekatzeko erroak (Wikipedia, https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Baton_de_reglisse.jpg)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    makilgoxo. “Regaliz de palo (G-bet)” Maite Etxenike (comunicación personal).

    Sinonimoak: iz.

    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. palo dulce, regaliz (de palo)
    fr iz. bâton de réglisse
    en iz. licorice stick
    port iz. pau de alcaçuz

    Testuinguruan

    Halako batean, lehengusuek kaioletako ziminoentzako gozokiak eta makilgoxoak erosten zituzten bitartean, Txillardegik iturri eder baten alboan uso zuri eta arrosa batzuk ikusi zituen, eta zoragarriak iruditu zitzaizkion. [Txillardegi eta ziminoa, Markos Zapiain, Susa, 2007]

     
  • Maite 11:45 pm on 2020/07/24 Permalink | Reply
    Tags:   

    lastertu 

    lastertu, laster/lastertu, lastertzen || da/du ad. Lastertasuna hartu edo eman; lasterrago ibili. Ik. bizkortu 2. Badirudi gizakiek alferrik gastatzen dutela energia, gorputzaren abiadura lastertzen eta moteltzen. Azterketa-garaia hurbiltzen zenean, lastertu egiten zitzaizkion bihotz taupadak. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    lastertu.

    1. (L, BN, S ap. Lh ; Urt I 71). Apresurar(se). “Presser, précipiter” Lh. Ni izanen naiz testigu lastertua o kexatua hetxizeroen […] kontra. (B, s. XVIII). BOEans 1373. –Barrenen itxoingo diagu. […] Eta ez daukak lastertu biarrik. Egon nai dezuten guzia. Alz Ram 47. Nere apari-legea eginda etxetik irten naiz eta alderdi orretatik ez daukat lastertu bearrik. Ib. 25. “Agilitarse” Lar. “(B), anticipar. Beia lastertu da erditzeaz, se ha anticipado la vaca en parir” A.

    2. (c. sg. A; Añ). “Abreviar, acortar: (c.) laburtu, lastertu ” Añ. “Abreviar” A. 3. Anticipar. Batu gaitezan beti betiko / Elisa neure kutuna, / neure atsakabak amaituteko / lastertu daigun eguna. Azc PB 124 (Ur PoBasc 167 elduko al jaku albait lasterren / ain gura dogun eguna).

    Sinonimoak:

    ad. g.e.  [lasterragotu]: agudotu, lasterragotu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es da/du ad. andar rápido, apresurar(se)
    fr da/du ad. accélérer
    en da/du ad. to accelerate
    port da/du ad. apressar-se, apressurar-se

    Testuinguruan

    “Bihotza lastertu eta bizkortu zitzaidan.” [Lur bat haratago, J.M. Irigoien]

     
  • Maite 11:39 pm on 2020/07/23 Permalink | Reply
    Tags:   

    pies 

    Orotariko Euskal Hiztegian

    pies. Zu bezalako gizonak ez du balio pies. Herr 2-4-1964, 2 (DRA traduce “nada”).

    Nola erran hiztegia

    pire encore > are gaitzago – are piesago (BL) – orano sordei (ZU)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es adond. (1) mal (2) nada
    fr adond. (1) mal (2) rien
    en adond. (1) bad (2) nothing/anything (negative construction)
    port adond. (1) mal (2) nada

    Testuinguruan

    Anitzez piesagoak izan ziren. [Xuri gorri, Bea Salaberri (Argia, 2020-07-26)]

     
  • Maite 11:15 pm on 2020/07/22 Permalink | Reply
    Tags:   

    tortotx 

    1 iz. Heg. Artelazkia. Kortxoz estalitako hormak. 2 iz. Heg. Artelazkiz egindako tapoia. Botilari kortxoa atera.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    tortotx. v. tortitx. tortitx. tortitx (H), tortitz , tortix (T-L), tortox (T-L), tirtotx. 1. (H), tortitz, tortix (T-L), tortox (T-L). Corcho. “Bondon de liège” H. “Liège” T-L. Leton haria, tortitza, alzeiroa. “Corcho” . Volt 179. Hartarakotz ematen tuste eprezukiko lauia batzubek piñus, zeiñak baitire tirtotxa bezain arin. INav 133. 2. (SP Dv y A), tortotx (L-côte ap. A; Dv (L-côte)), tortos. “Chêne-liège” Dv. “Alcornoque” A. Tortotx azkarrak beren azal zabal-ariñak emanaz. “Los valientes alcornoques” . Berron Kijote 124. Ardua frexkatzen tortotx-arboletik zintzilik. Ib. 126. v. tbn. Tortos: Eskual 8-10-1909, 2.

    Sinonimoak: iz.

    iz. [artelatza]: artelatz, tortotxondo (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) alcornoque ➥ artelatz (2) iz. (Ipar.) [gaia] corcho (3)  iz. (Ipar.) [tapoia] corcho
    fr (1)  iz. (Ipar.) chêne-liège ➥ artelatz (2) iz. (Ipar.) [gaia] liège (3) iz. (Ipar.) [tapoia] bouchon de liège
    en (1)  iz. cork oak ➥ artelatz (2)  iz. [gaia, tapoia] cork
    port (1) iz. (Ipar.) sobreiro (2) iz. (Ipar.) [gaia] corcho (3)  iz. (Ipar.) [tapoia] rolha

    Testuinguruan

    Barrika benetan hutsik zegoen, eta tortotx batek bezain arin flotatzen zuen. [Hobbita, J.R.R. Tolkien (Sergio Ibarrola / Xabier Olarra), Igela, 2008]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel